Kể Chuyện Các Vua Nguyễn Tự Đức II.

Kể Chuyện Các Vua NguyễnTự Đức II Cao Bá Quát Trêu Thơ Tự Đức Câu Đối Hòn Nam Bộ Cấu Đối Ở Điện Cần Chánh Một Bộc Sinh Đôi Cao Bá Quát Trêu thơ Tự Dức Một hôm Tự Đức kể các quan đại thần

Kể Chuyện Các Vua Nguyễn

Tự Đức II

Cao Bá Quát Trêu Thơ Tự Đức

Câu Đối Hòn Nam Bộ Cấu Đối Ở Điện Cần Chánh

Một Bộc Sinh Đôi

Cao Bá Quát Trêu thơ Tự Dức

Một hôm Tự Đức kể các quan đại thần là ông nằm mơ thấy mình làm được hai câu thơ chữ nho, câu nào cũng có hai tiếng Nôm chen vào Ông truyền cho các

quan chép lại

Hai câu ấy như sau:

Viên trung hoảo điểu liêu tiêu ngữ

Dã ngoại kỳ hoa lác đác khai

Nghe vậy, Cao Bá Quát liền quỳ xuống, tâu:

" Muôn tâu bệ hạ, hai câu ấy không có gì lạ Đó là hai câu tam tứ ở một bài thơ mà thần đã được nghe

Tự Đức rất ngạc nhiên truyền cho ông đọc toàn bài

Cao Bá Quát ứng khẩu đọc liền:

Thất mã tê phong huyếch hoác lai Oanh doanh xa mã cộng trì hồi Viên trung hoả điểu liêu tiêu ngữ

Dã ngoại kỳ hoa lác đác khai Bạch nhật sa văn lôi hống dọng Thanh thiên hốt kiến vũ lài nhài Khù khờ thicú đa nhân thức Khệnh khạng tương lai vấn tú tài ( 1 )

dịch nghĩa:

Đôi ngựa thét gió huếch hoác lại Sầm sập xe ngựa cùng quay đuổi đến

Trong vườn chim đẹp nói líu tíu Ngoài đồng hoa lạ nở lác đác Ngày tạnh thoạt nghe tiếng sấm ỳ ầm

Trời xanh chợt thấy mưa lải nhải Câu thơ khù khờ đã nhiều người biết

Còn khệnh khạng mang ra hỏi bậc tú tài

Đặc sắc của bài thơ trên là cả 8 câu, câu nào cũng có

hai chữ Nôm chen vào các chữ Hán của bài thơ thất

ngôn bát cú

Nghe xong, Tự Đức biết là Cao Bá Quát bịa ra bài thơ

để giiễu minh, nhưng đành chịu tài " xuất khẩu thành

thơ " của Cao Bá Quát ( 1) Về bài thơ này có bản chép như sau:

Bảo mã tây phong huyếch hoác lai Huyênh hoang nhân tự thác đề hồi Viên trung oanh chuyển khề khà ngũ

Dã ngoại đào hoa lấm tấm khai Xuân nhật bát văn sương lộp bộp Thu thiên chi khiến vũ bài nhài Khù khờ thi tứ đa nhân thức Khệnh khạng tương lai vấn tú tài

CÂU ĐỐI HÒN NAM BỘ

Ở sau điện Cần Chánh mới đắp một quả núi non bộ trong bể cạn, Tự Đức sai nguyễn Văn Siêu đề câu đối Siêu nghĩ mà chưa biết đề như thế nào cho hay, nhân

gặp Cao Bá Quát đến chơi, mới ngõ ý ấy Cao Bá

Quát lấy bút chép ngay:

Sơn nhược hữu thần vô Hán tuế Hải như sinh thánh thiếp Chu Ba

( Núi nếu có thần thì hô chúc tuổi vua Hán Theo tích : Vua Hán Vũ Đế đi chơi núi Tung Sơn, thị thần đứng dàn hàng hai bên, lúc xe vua đi qua đều hô vạn tuế , tiếng hô âm vào núi, vang ra ba lần Người ta nói đấy

là sơn thần hô vạn tuế chúc vua) ( Biển như sinh thánh nhân thì im lặng sóng gió nhà Chu Theo trích : Chu Công Đán hỏi: Nước Việt thường cách đây vạn dậm, vì cớ gì sang cống? " Sứ giả nói: " Hạ quốc thấy gần đây mưa thuận gió hoà, ba năm nay biển không gợn sóng" Biết rằng Trung Quốc có thánh nhân cho nên sang cống"

Khi câu đối ấy viết lên, cả triều thần đến đọc ai cũng

tắm tắc khen hay

CÂU ĐỐI Ở ĐIỆN CẦN CHÁNH

Một hôm vua Tự Đức nghĩ hai câu đối treo ở điện Cần

Chánh như sau:

Tử năng thừa phụ nghiệp Thần khả báo quân ân

Khi đem treo trong điện, các quan trông thấy, đều chịu

là hay Riêng Cao Bá Quát thì tỏ vẻ không phục, mai

mỉa nói:

Hảo hề! Hảo hề! Phụ tử quân thần điên đảo!"

Nhà vua nghe các quan tâu lại, gọi vào hỏi nguyên do

Cao Bá Quát liền tâu:

- Muôn tâu bệ hạ, câu trên chữ tử đứng trên chữ phụ, vậy là con trên cha, câu dưới chữ thần đứng trên chữ quân, vậy là tôi trên vua Rõ ràng phụ tử quân thần

điên đảo Vua bảo chữa, Cao Bá Quát liền đọc:

Quân ân, thần khả báo Phụ nghiệp, tử năng thừa

Nhà vua tuy tức giận, nhưng suy nghĩ lại cũng phải

nhận rằng chữa như vậy, cương thường thuận lẽ mà ý

đặt cũng già hơn

MỘT BỌC SINH ĐÔI

Khi vua Tự Đức lên ngôi thì Cao Bá Quát vẫn còn làm

một chức quan nhỏ ( Hành tẩu ) ở bộ Lễ

Tự Đức nghe tiếng hai anh em họ Cao đã lâu ( 1 ) Một hôm bèn cho triệu Cao vào để xem mặt và hỏi thử

tài học

Tự Đức ra đùa một vế đối rằng:

Nhất bào song sinh, nan vi huynh , nan vi đệ

( Nghĩa là: một bọc sinh đôi, khó làm anh , khó làm

em

Ý chỉ hai ông Đạt và Quiát sinh một lần, khó biết ai là

anh, ai là em)

Cao liền đối lại một câu rất khéo léo:

Thiên tải nhất ngộ, hữu thị quân, hữu thị thần.

( Nghĩa là : Nghìn năm gặp một, có vua ấy, có tôi ấy

ý Cao Bá Quát muốn nói có ông vua tài giỏi ( như Tự Đức ) thì mới có người bề tôi tài giỏi ( như Cao Bát

Quát )

Tữ Đức rất hài lòng về câu đối này Tuy nhiên nhà vua

đã không lường hết được những chỗ thâm thúy của vế đối, vì câu này còn có thể hiểu theo nghĩa khác:

Có ông vua Tự Đức thì cũng có người bề tôi như Cao

Bá Quát để đối chọi lại ( theo ý " vỏ quít dày, móng tay nhọn " ) và đó cũng chính là cái ý lắt léo củ họ

Cao

LỜI KHAI CỦA CAO BÁ QUÁT

Vua Tự Đức sai Phan Văn Nhã dự thảo bài văn Ngọc Diệp Nhã thảo xong, làm tiệc mời các quan đến dự, giở bài Ngọc Diệp đưa cho Thượng Thư Võ Phạm Khải cũng cậy mình có văn tài, chê văn của Nhã Nhân rượu say, hai bên cãi nhau, Khải bảo:

- Văn như thế chó cũng làm được

Vì thế thành ra ấu đả Việc đến tai vua, vua vời Cao

Bá Quát vào hỏi chuyện đã xảy ra Ông khai :

- Bất tri ý hà, lưỡng tương đấu khẩu, bỉ viết cẩu, thử viết cẩu Bỉ thử giai cẩu, dĩ chí tương ẩu, thần khủng

phệ thần hoàng thần tẩu

( Không biết ý làm sao, hai bên cãi nhau, bên kia bỏa chó, bên này bảo chó Hai bên đều chó, rồi đến đánh

nhau, tôi sợ cắn tôi, tôi hoảng tôi chạy)