luan van ngu van thptcbbbbbbbbbbbbbbbbbdttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttweaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaafvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddđbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbb
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG
DÂN TỘC NỘI TRÚ
Trang 2A/ PHẦN MỞ ĐẦU :
1 Bối cảnh của đề tài:
Hiện nay, cuộc cách mạng khoa học- kỹ thuật công nghệ phát triển ngàycàng nhanh và đang được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội của thếgiới nói chung và nước ta nói riêng Đặc biệt đã và đang ứng dụng rộng rãi tronglĩnh vực giáo dục và đào tạo Một trong những phương hướng, nhiệm vụ, giảipháp phát triển trong giai đoạn mới của nước ta là tiếp tục nâng cao chất lượngtoàn diện, đổi mới nội dung và phương pháp dạy và học, thực hiện “chuẩn hóa,hiện đại hóa, xã hội hóa” giáo dục Cùng với xu hướng phát triển của đất nước,ngành giáo dục đang đẩy mạnh việc đổi mới phương pháp dạy học bằng ứngdụng công nghệ thông tin vào dạy học
Trước tình hình và yêu cầu cấp bách đặt ra đòi hỏi mỗi một người giáo viêncần phải không ngừng học hỏi, tìm tòi, sáng tạo để trau dồi chuyên môn nghiệp
vụ nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy đáp ứng yêu cầu của thời đại
Thế kỉ XXI công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ và đi vào mọi lĩnh vựccủa đời sống Đặc biệt trong quá trình đổi mới giáo dục ở nhà trường phổ thông,việc áp dụng công nghệ thông tin góp phần hỗ trợ việc đổi mới phương pháp dạyhọc theo hướng tích cực hóa quá trình dạy học Việc vận dụng công nghệ
Trang 3thông tin trong giảng dạy nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo củahọc sinh, để đào tạo những thế hệ “chủ nhân tương lai của đất nước” đáp ứngđược yêu cầu của xã hội góp phần thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệphóa, hiện đại hóa của đất nước Vì thế việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạyhọc trở thành nhiệm vụ hết sức cấp thiết và quan trọng của mỗi người giáo viên
và đặc biệt là giáo viên dạy môn ngữ Văn
Như chúng ta đã biết, từ năm học 2008 -2009 chủ đề năm học là: “Năm họcứng dụng công nghệ thông tin và đổi mới quản lí giáo dục, xây dựng trường họcthân thiện, học sinh tích cực” Ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy ngữVăn là việc làm góp phần đổi mới phương pháp dạy học Có thể nói, việc ứngdụng công nghệ thông tin vào giảng dạy ngữ Văn nói riêng và dạy học nói chung
đã thu được nhiều kết quả và tạo nên sự chuyển biến trong dạy học, nhất là mặtphương pháp
Đó cũng là lý do tôi chọn đề tài: “Ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới phương pháp dạy học môn ngữ Văn ở trường Dân tộc Nội trú.”
3 Phạm vi và đối tượng của đề tài
Đề tài này được áp dụng trong giảng dạy môn ngữ Văn ở khối lớp 9 trườngphổ thông Dân tộc Nội trú
Trang 4- Điểm mới trong kết quả nghiên cứu là: Ứng dụng công nghệ thông tin, bản đồ
tư duy trong dạy và học
- Vận dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy ngữ Văn rất thuận lợi vì nó cungcấp một kho tàng kiến thức khổng lồ, cập nhật tin tức nhanh chóng, cung cấp tưliệu về tác giả, tác phẩm chính xác, đầy đủ, những hình ảnh, thước phim sinhđộng, hấp dẫn Từ đó học sinh tích cực, hào hứng, trong tiết học và đặc biệtngười học đã phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập
6 Tính sáng tạo về khoa học và thực tiễn của vấn đề
- Trước đây khi chưa áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy thì giáo viêndạy một chiều, học sinh không hào hứng, không sôi nổi, không có sự sáng tạo,chưa tích cực trong học tập Giáo viên thường dạy chay, nếu có sử dụng đồ dùngdạy học chỉ là những hình ảnh tĩnh
- Khi áp dụng công nghệ thông tin như hiện nay thì tính sáng tạo thể hiện rấtrõ: Học sinh hào hứng, sôi nổi, say mê, sáng tạo tìm hiểu vấn đề trong giờ học.Học sinh hiểu bài và nắm kiến thức bài học tốt hơn Những hình ảnh hỗ trợ chobài học thực tế, sống động, phản ánh cụ thể cuộc sống bên ngoài giúp học sinhcảm nhận sâu sắc, làm lay động con tim các em
B PHẦN NỘI DUNG
I Cơ sở lý luận:
Thế kỉ XXI là thế kỉ của công nghệ thông tin, công nghệ thông tin bùng nổ làmcho cuộc sống con người ngày càng năng động, tiện nghi hơn; đi đâu, làm gìchúng ta cũng bắt gặp công nghệ thông tin Công nghệ thông tin phục vụ chocuộc sống con người về mọi mặt trong sinh hoạt hàng ngày, công việc chuyênmôn và cả trong giáo dục Để bắt nhịp với sự phát triển như vũ bão của côngnghệ thông tin, đồng thời để khai thác những thuận lợi mà công nghệ thông tinđem lại cho giáo dục Chúng tôi đã thực hiện ứng dụng công nghệ thông tin vàodạy học Như vậy, hoạt động dạy học có ứng dụng công nghệ thông tin là mộthoạt động không thể thiếu trong nhà trường hiện nay
Công nghệ thông tin đã góp phần quan trọng cho việc tạo ra những nhân tốnăng động mới, cho quá trình hình thành nền kinh tế tri thức và xã hội thông tin
Trang 5Công nghệ thông tin là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện
và công cụ kĩ thuật hiện đại - chủ yếu là kĩ thuật máy tính và viễn thông nhằm tổchức, khai thác và sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú
và tiềm tàng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội Công nghệthông tin được phát triển trên nền tảng phát triển của các công nghệ Điện tử- Tinhọc- Viễn thông và tự động hoá” (NQ 49 của Chính phủ về phát triển công nghệthông tin của Việt Nam)
Thế mạnh của công nghệ thông tin là:
Kĩ thuật đồ hoạ được nâng cao tạo điều kiện mô phỏng nhiều quá trình, hiệntượng trong tự nhiên và xã hội mà con người không thể hoặc không để xảy ratrong nhà trường, không thể hoặc khó có thể được thể hiện nhờ những phươngtiện khác
Môi trường đa phương tiện kết hợp những hình ảnh video, camera … với
âm thanh, văn bản, biểu đồ … được trình bày qua máy tính theo kịch bản vạchsẵn nhằm đạt hiệu quả tối đa qua một quá trình học đa giác quan
Trong môi trường công nghệ thông tin người học phát huy được tất cả các kĩnăng về nhìn, nghe, nói, đọc, viết Quá trình hợp tác, tư vấn, đối thoại trở nênquan trọng Giáo viên đóng vai trò là người cố vấn, giúp đỡ học sinh tự tìm kiếm
để nghiên cứu, tự biến đổi thông tin thành tri thức, kĩ năng Học sinh thực sựđược chủ động, biết tự thích nghi, tự kiểm soát và tự điều chỉnh
Sự hoà nhập giữa công nghệ thông tin và truyền thông hình thành nhữngmạng máy tính, đặc biệt là Internet cung cấp những kho thông tin và tri thứckhổng lồ, tạo điều kiện để mọi người có thể giao lưu với nhau không bị hạn chếbởi thời gian và không gian
Những thí nghiệm, tài liệu được cung cấp bằng nhiều kênh (hình, chữ, âmthanh sống động) làm cho học sinh dễ thấy, dễ tiếp thu và bằng suy luận có lý,học sinh có thể có những dự đoán về các tính chất, quy luật mới Đây là một côngdụng lớn của công nghệ thông tin và truyền thông trong quá trình đổi mớiphương pháp dạy học Có thể khẳng định rằng, môi trường công nghệ thông tin
Trang 6và truyền thông chắc chắn sẽ có tác động tích cực tới sự phát triển trí tuệ của họcsinh và điều này làm nảy sinh những lý thuyết học tập mới.
Quá trình dạy học là quá trình song song giữa hoạt động dạy của thầy và hoạtđộng học của trò Hiện nay, phương pháp dạy học Văn trong nhà trường phải đitheo con đường tôn trọng và phát huy vai trò chủ thể tiếp nhận của học sinh, phảichuyển từ phương pháp thầy diễn giảng, trò tiếp nhận thụ động sang phươngpháp gợi tìm Thầy tổ chức, hướng dẫn, trò chủ động tích cực trong quá trình tìmhiểu nội dung bài học Các hoạt động này luôn hướng vào học sinh, lấy học sinhlàm trung tâm, thầy tổ chức bài học theo hướng đa dạng hóa các biện pháp vàhình thức dạy học Hoạt động này phải luôn nhịp nhàng với hoạt động học để tiếntới mục tiêu bài học đã đặt ra cả về kiến thức, kĩ năng , thái độ Bởi vì, mục tiêucủa quá trình dạy học hướng vào người học cho nên người dạy phải tìm mọi cách
để phát huy tính tích cực, chủ động của người học Có như thế mới giúp ngườihọc chiếm lĩnh tri thức một cách tốt nhất, hiệu quả nhất
II Thực trạng tình hình:
Trước tình hình và yêu cầu cấp bách đặt ra đòi hỏi mỗi một người giáo viêncần phải không ngừng học hỏi, tìm tòi, sáng tạo để trau dồi chuyên môn nghiệp
vụ nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy đáp ứng yêu cầu của thời đại
Qua quá trình giảng dạy bộ môn ngữ Văn ở trường Phổ thông Dân tộc Nộitrú, tôi thấy:
1.Thuận lợi:
- Do đặc điểm của trường Dân tộc Nội trú, đa số các em được học ngày hai buổinên có nhiều thời gian cho việc học tập
- Học sinh có đầy đủ sách giáo khoa
- Giáo viên có tâm huyết với nghề, luôn nghiên cứu, suy nghĩ, tìm tòi, học hỏinhững biện pháp để giờ văn sinh động và đạt hiệu quả cao hơn
- Được sự quan tâm, giúp đỡ của Phòng GD-ĐT TX Hà Tiên, Ban Giám Hiệunhà trường, các đồng nghiệp trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy vănbằng các hình thức: mở chuyên đề, tập huấn cho giáo viên, tổ chức xem băng
Trang 7hình tổ chức dự giờ thao giảng, hội giảng, thi giáo viên dạy giỏi để học hỏi rút kinh nghiệm.
-Để có tư liệu minh họa cho các tiết dạy, nhà trường đã kết nối Internet phòngmáy vi tính để tạo điều kiện cho giáo viên lên mạng tìm kiếm, sưu tầm nhữnghình ảnh, bài soạn hay, các phim tư liệu, các đoạn Clip về các nghệ sĩ ngâm thơ,đọc thơ, các phần mềm cho việc giảng dạy
- Sự hoà nhập giữa công nghệ thông tin và truyền thông hình thành những mạngmáy tính, đặc biệt là Internet cung cấp những kho thông tin và tri thức khổng lồ,tạo điều kiện để mọi người có thể giao lưu với nhau không bị hạn chế bởi thờigian và không gian
Những thí nghiệm, tài liệu được cung cấp bằng nhiều kênh (hình, chữ, âmthanh sống động) làm cho học sinh dễ thấy, dễ tiếp thu và bằng suy luận có lý,học sinh có thể có những dự đoán về các tính chất, quy luật mới Đây là một côngdụng lớn của công nghệ thông tin và truyền thông trong quá trình đổi mớiphương pháp dạy học Có thể khẳng định rằng, môi trường công nghệ thông tin
và truyền thông chắc chắn sẽ có tác động tích cực tới sự phát triển trí tuệ của họcsinh và điều này làm nảy sinh những lý thuyết học tập mới
- Một số học sinh đã biết sử dụng công nghệ thông tin qua mạng, học tiếng Anh,tìm kiếm, tra cứu tài liệu mạng, trao đổi thông tin,…
2 Khó khăn:
* Về phía học sinh:
- Năng lực tự học, tự tìm tòi, nghiên cứu bài của học sinh còn nhiều hạn chế
- Các em có chuẩn bị bài trước khi đến lớp, song sự chuẩn bị đôi khi còn đốiphó
- Hầu hết các em là con em đồng bào dân tộc Khmer, sống ở các xã vùng sâu,vùng xa ít giao tiếp Vì vậy các em còn nhút nhát, khả năng diễn đạt và trình bàymột vấn đề còn khó khăn lúng túng Một số em chưa thành thạo tiếng Việt nênviệc đọc, tìm hiểu, phân tích, cảm thụ tác phẩm còn khó khăn, phát âm sai do lỗiphát âm địa phương
Trang 8- Một số em ít có khả năng độc lập suy nghĩ nên gặp khó khăn khi trả lời các câuhỏi có tính suy luận hoặc bộc lộ cảm nhận của mình.
- Trước những vấn đề cần bộc lộ quan điểm, các em thường dựa vào cách hiểu,cách cảm, cách đánh giá do giáo viên cung cấp
- Một số em chưa có ý thức tự giác trong học tập, còn mải chơi và không có hứngthú khi học môn Văn
- Một số bộ phận học sinh chưa quen với phương pháp dạy học mới, do đó khảnăng tập trung chưa cao, phần nào ảnh hưởng đến chất lượng học tập của họcsinh
- Do các em chưa làm quen được với việc tự tìm tòi, nghiên cứu về những vấn đềtrong văn học, các thiết bị hiện đại
* Về phía giáo viên:
- Trong quá trình giảng dạy, nếu giáo viên không khéo léo thiết kế các câu hỏi,bài tập, các hoạt động phù hợp thì sẽ dễ khiến cho tiết học có tư tưởng gò bó,nặng nề Bên cạnh đó, trong suốt quá trình tiết học, thời gian thì có hạn nhưng đểgiúp học sinh hiểu và vận dụng thì tốn khá nhiều thời gian Vì thế mà giáo viênkhông có điều kiện để giảng giải, rèn luyện cho từng em Chính điều đó khiếncho các em không khám phá hết được tác dụng của văn chương
- Một số giáo viên soạn giảng sơ sài, thiếu đầu tư, dẫn đến không khắc sâu đượckiến thức cho học sinh Từ đó học sinh không có hứng thú học tập, giờ học khôngđạt hiệu quả
- Giáo viên thường chú ý khai thác và bình giá trên nhiều phương diện của sángtạo nghệ thuật như: cốt truyện, nhân vật, cách kể mà chưa chú trọng đến vấn đề
xã hội đặt ra trong văn bản gần gũi với học sinh
- Quá nhấn mạnh yêu cầu gắn kết tri thức trong văn bản với đời sống mà giáoviên chú ý nhiều tới liên hệ thực tế, dẫn đến việc khai thác kiến thức cơ bản chưađầy đủ
- Về phương tiện dạy học mới chỉ dừng lại ở việc dùng bảng phụ, tranh ảnhminh hoạ trong khi đó có một số văn bản nếu học sinh được xem những đoạn băng ghi hình, bài hát,… sẽ sinh động hơn rất nhiều Ví dụ như văn bản: (Phong
Trang 9cách Hồ Chí Minh, Đấu tranh cho một thế giới hòa bình, Bài thơ về tiểu đội xekhông kính, Những ngôi sao xa xôi, Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới, ….)Nhưng hầu hết giáo viên không chú ý đến vấn đề này.
- Một số giáo viên còn lạm dụng công nghệ thông tin để thay phấn trắng, bảng đen (chiếu chép) dẫn đến hiệu quả bài dạy chưa cao
- Một số giáo viên chưa sử dụng thành thạo máy vi tính, chưa có kiến thức vềsoạn giảng giáo án điện tử, bên cạnh đó việc thiết kế một giáo án điện tử mất rấtnhiều thời gian nên việc áp dụng công nghệ thông tin vào đổi mới phương phápdạy học còn hạn chế
Từ mục đích trên nhiệm vụ của người giáo viên dạy văn cần rèn cho học sinhnhững kiến thức, kĩ năng gần gũi, bức thiết đối với cuộc sống trước mắt của conngười và cộng đồng, góp phần nâng cao hiệu quả giờ dạy Văn, để học sinh yêuthích giờ học Văn
III Giải pháp tình hình:
Thật ra, chúng ta đang sống giữa thời đại công nghệ và kĩ thuật số Ngườihọc của chúng ta bị bao vây bởi thế giới công nghệ Nếu giáo viên dạy Văn hoàntoàn không biết và không ứng dụng nó thì hoá ra chúng ta đang xa rời với thực tạichung Công nghệ thông tin không hề làm mất đi cảm xúc mà ngược lại còn tácđộng làm cho cảm xúc được tăng thêm Khi người học hứng thú với môn học thìgiáo viên mới thật sự có cảm xúc
Ví dụ: Khi dạy về truyện “Những ngôi sao xa xôi”, giáo viên có thể đưa họctrò đến với hình ảnh, thước phim chiến tranh ác liệt trên Internet để học sinh cóthể quan sát, cảm nhận và thấy được cuộc sống chiến đấu gian khổ của dân tộc ta,tạo hứng thú để việc cảm thụ tác phẩm này được hiệu quả Hoặc khi dạy bài thơ
“Mây và Sóng” của Ta- go chúng ta cho học sinh đến với những hình ảnh về tácgiả và đất nước Ấn Độ thông qua Internet để người học mở rộng hiểu biết
Vậy cách thức ứng dụng như thế nào Có rất nhiều cách để ứng dụng côngnghệ thông tin trong dạy văn Trước hết, chúng ta có thể khai thác và sử dụngtrang google để tìm kiếm thông tin, hình ảnh và cho học sinh thấy trực tiếp trong
Trang 10quá trình giảng Hay nói cách khác lúc này máy tính và Internet sẽ trở thành đồdùng trực quan sinh động và tự động hiện đại nhất Giáo viên không phải mấtcông làm đồ dùng dạy học như kiểu truyền thống nữa Kiểu truyền thống là sưutầm tranh ảnh rồi đưa cho học trò xem Cách này rất mất công và không có nhiều.Hạnh phúc thay khi giáo viên và người học chỉ cần click chuột là cả một thế giớisinh động hiện ra, vượt ra khỏi sự hạn chế về không gian và thời gian Chúng takhông phải tốn thời gian cho việc làm đồ dùng dạy học này.
Bên cạnh đó, chúng ta có thể dùng phần mềm powerpoint để thiết kế bài giảng
và các trò chơi khởi động gây hứng thú trước mỗi giờ dạy Ở loại bài giới thiệutác giả -tác phẩm văn học nước ngoài như văn bản “Mây và sóng” của Ra-bin-đra-nát Ta -go, việc ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint đặc biệt tối ưu.Giáo viên sử dụng phần mềm này để làm các slide giới thiệu về đất nước, vănhóa nơi tác giả đó sinh ra và lớn lên Điều này góp phần phá bỏ rào cản trở ngại
về sự khác biệt văn hóa trong cảm thụ một tác phẩm và tìm hiểu một tác giả
ở một nền văn hóa khác Không chỉ là hình ảnh mà cả kênh âm thanh (giáo viênchọn nhạc nền, đó có thể là những bài hát nổi tiếng của đất nước mà tác giả đósinh ra) cho các slide hình ảnh về đất nước, nền văn hóa, tác giả cũng được lồngvào trong quá trình sử dụng hiệu ứng gây một ấn tượng sâu sắc cho học sinh
Hình ảnh con người và đất nước Ấn Độ
Ngoài ra, ở phần tóm tắt tác phẩm, giáo viên có thể sử dụng phần mềmmindmap để hướng dẫn học sinh tự tóm tắt thành sơ đồ những tác phẩm như:
Truyện Kiều, Truyện Lục Vân Tiên, Làng, Chiếc Lược ngà, Lặng lẽ Sa Pa, Những ngôi sao xa xôi, Người con gái Nam Xương
Trang 11Bên cạnh đó, theo tinh thần của chương trình văn học nước ngoài đổi mới,giảng dạy tác phẩm gắn với thể loại, trước khi vào một tác phẩm cụ thể, giáo viên
sử dụng phần mềm mindmap để giới thiệu hạt nhân cơ bản của thể loại đó
Hơn thế nữa, ở những tiết ôn tập, củng cố, hệ thống hóa kiến thức, chúng tacũng có thể yêu cầu học sinh sử dụng sơ đồ bản đồ tư duy để tự làm việc Phầnmềm này cũng rất phù hợp với việc giúp giáo viên giới thiệu những kiến thức mởrộng, đào sâu trong quá trình phân tích, cảm thụ tác phẩm
Ngoài ra, các phần mềm như photostory, webquest cũng được ứng dụng đểgiảng dạy phần tác giả - tác phẩm
Đồng thời giáo viên có thể cho học sinh nghe đọc thơ và xem một đoạn phim
tư liệu về tác giả từ máy tính
Tổ chức ngoại khóa văn học Việt Nam, văn học nước ngoài, giáo viên có thể
sử dụng phần mềm potatoes để làm trò chơi ô chữ
Trên đây là những ưu điểm của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạyhọc văn, tuy nhiên trong quá trình ứng dụng có thể có những trục trặc về mặt kĩthuật Nhiều giáo viên thời gian đầu khi sử dụng phần mềm powerpoint để giảngdạy có tâm sự rằng thay vì đọc chép là chiếu chép Với kinh nghiệm của mộtngười đã sử dụng, tôi thấy rằng, để khắc phục điều này, giáo viên phải nắm thật
kĩ nội dung bài dạy, không phải kiến thức nào cũng chiếu hết lên Chỉ chiếu lênnhững nội dung mang ý chính của bài Kết hợp với việc giảng của giáo viên, phải
mở rộng ý ra, phát triển sâu hơn Lúc đó cái tài của người giáo viên sẽ hiển lộ Vìcông nghệ thông tin chỉ là phương tiện chứ không thể thay thế được vai trò củangười thầy Đồng thời, để học sinh không thụ động trong quá trình học, giáo viêncần giao nhiệm vụ, hoặc các chủ đề để học sinh làm việc nhóm, chuẩn bị trước ởnhà
Nói tóm lại, việc ứng dụng công nghệ thông tin khiến dạy văn học có rấtnhiều ưu điểm như nâng cao hiệu quả tiếp nhận, tạo hứng thú cho người học, tiếtkiệm được thời gian Như vậy máy tính, Internet không phải là những công cụ vôhồn, nếu chúng ta biết cách ứng dụng thì chúng sẽ hỗ trợ rất đắc lực cho việc