6 bài học thị trường hiệu quả

Việc lựa chọn các bài toán đố sẽ mất nhiều thì giờ, nhưng chúng ta tin rằng hiện có một số nhất trí rộng rãi là các thị trường vốn

Sáu bài h c c a th tr ọ ủ ị ườ ng hi u qu ệ ả

Vi c l a ch n các bài toán đ s m t nhi u thì gi , nh ng chúng ta tin r ngệ ự ọ ố ẽ ấ ề ờ ư ằ

hi n có m t s nh t trí r ng rãi là các th trệ ộ ố ấ ộ ị ường v n ho t đ ng đ t t đ n n i hi mố ạ ộ ủ ố ế ỗ ế

có các c h i ki m t su t sinh l i m t các d dàng Vì v y, các nhà kinh t tình cơ ộ ế ỷ ấ ờ ộ ễ ậ ế ờ

g p các trặ ường h p mà giá th trợ ị ường rõ ràng là b t thấ ường, h không ném gi thuy tọ ả ế

th trị ường hi u qu vào đ ng rác kinh t Thay vào đó, h suy nghĩ m t cách c n th nệ ả ố ế ọ ộ ẩ ậ xem li u có thi u m t m t thành t nào đó mà các lý thuy t c a h đã b qua không.ệ ế ấ ộ ố ế ủ ọ ỏ

Vì v y, chúng ta đ ngh các giám đ c tài chính nên ch p nh n là, ít nh t là ậ ề ị ố ấ ậ ấ ở

đi m kh i đ u, giá ch ng khoán là ph i chăng và r t khó đ phán đoán vể ở ầ ứ ả ấ ể ượt qua đượ c

th trị ường Đi u này có các ý nghĩa quan tr ng đ i v i m t giám đ c tài chính.ề ọ ố ớ ộ ố

Bài h c 1: Th tr ọ ị ườ ng không có trí nh ớ

Theo hình th c y u c a gi thuy t th trứ ế ủ ả ế ị ường hi u qu , chu i các thay đ iệ ả ỗ ổ trong giá c trong quá kh không ch a đ ng thông tin v thay đ i giá trong tả ứ ứ ự ề ổ ương lai Các nhà kinh t đã di n t cùng ý ki n này m t cách chính xác h n khi nói r ng thế ễ ả ế ộ ơ ằ ị

trường không có trí nh Đôi khi có v nh các giám đ c tài chính hành đ ng nh làớ ẻ ư ố ộ ư

đi u này không đúng Thí d , các nghiên c u c a Taggart và các nhà kinh t khác Mề ụ ứ ủ ế ở ỹ

và c a Marsh Anh cho th y các giám đ c thủ ở ấ ố ường thiên v tài tr v n c ph n h n làề ợ ố ổ ầ ơ tài tr n sau khi có các tăng giá b t thợ ợ ấ ường Ý ki n c a h là ph i ch p l y thế ủ ọ ả ụ ấ ị

trường khi giá đang cao Tương t , h thự ọ ường do d không mu n phát hành c ph nự ố ổ ầ khi giá s t, h thụ ọ ường mu n ch cho đ n khi giá tăng tr l i Nh ng chúng ta bi tố ờ ế ở ạ ư ế

r ng th trằ ị ường không có trí nh và các chu kỳ mà các giám đ c thớ ố ường trông mong thì không hi n h u.ệ ữ

Đôi khi m t giám đ c tài chính s có thông tin n i b cho th y là c ph n c aộ ố ẽ ộ ộ ấ ổ ầ ủ doanh nghi p đệ ược đ nh giá cao hay giá th p Thí d , gi d có m t vài tin t c t t màị ấ ụ ả ụ ộ ứ ố

b n bi t trong khi th trạ ế ị ường không bi t Giá c ph n s tăng nhanh khi tin t c đế ổ ầ ẽ ứ ượ c

ti t l Vì v y, n u công ty bán c ph n v i giá hi n t i, công ty đang cung ng m tế ộ ậ ế ổ ầ ớ ệ ạ ứ ộ giá h i cho các c đông m i v i ph n thi t do các c đông hi n h u gánh ch u.ờ ổ ớ ớ ầ ệ ổ ệ ữ ị

T nhiên là các giám đ c s do d không mu n bán c ph n m i khi h có cácự ố ẽ ự ố ổ ầ ớ ọ thông tin n i b thu n l i Nh ng thông tin này không liên quan đ n l ch s c a giá cộ ộ ậ ợ ư ế ị ử ủ ổ

ph n C ph n c a công ty b n có th đang bán v i giá b ng phân n a giá cách đâyầ ổ ầ ủ ạ ể ớ ằ ử

m t năm, tuy nhiên b n có th có thông tin đ c bi t nào đó cho th y là c ph n c aộ ạ ể ặ ệ ấ ổ ầ ủ công ty mình v n đang đẫ ược đ nh giá r t cao Hay có th nó đị ấ ể ược đ nh dị ưới giá m cở ứ

g p hai l n giá năm v a r i.ấ ầ ừ ồ

Bài h c 2: Hãy tin vào giá th tr ọ ị ườ ng

Trong m t th trộ ị ường hi u qu , b n có th tin vào giá c , vì giá c ch a đ ngệ ả ạ ể ả ả ứ ự

t t c thông tin có s n v giá tr c a m i ch ng khoán Đi u này có nghĩa là trong m tấ ả ẵ ề ị ủ ỗ ứ ề ộ

th trị ường hi u qu , không có cách nào đ h u h t các nhà đ u t đ t đệ ả ể ầ ế ầ ư ạ ược m t tộ ỷ

su t sinh l i cao h n liên t c Đ làm đấ ợ ơ ụ ể ược nh v y, b n không ch c n bi t nhi uư ậ ạ ỉ ầ ế ề

h n b t kỳ ngơ ấ ười nào khác, mà còn c n bi t nhi u h n t t c m i ngầ ế ề ơ ấ ả ọ ười khác Thông

đi p này r t quan tr ng cho m t giám đ c tài chính ch u trách nhi m v chính sách tệ ấ ọ ộ ố ị ệ ề ỷ giá h i đoán hay v mua và bán n c a m t doanh nghi p N u b n làm vi c trên cố ề ợ ủ ộ ệ ế ạ ệ ơ

s là b n thông minh h n nh ng ngở ạ ơ ữ ười khác trong vi c d báo các thay đ i trong t giáệ ự ổ ỷ

h i đoái hay các bi n chuy n lãi su t, b n s đánh đ i m t chính sách tài chính thíchố ế ể ấ ạ ẽ ổ ộ

h p đ nh n l y các o nh không th năm b t đợ ể ậ ấ ả ả ể ắ ược

Các tài s n c a công ty cũng có th ch u tác đ ng tr c ti p c a ni m tin c aả ủ ể ị ộ ự ế ủ ề ủ ban giám đ c vào các k năng đ u t c a mình Thí d , m t công ty có th mua m tố ỹ ầ ư ủ ụ ộ ể ộ công ty khác đ n gi n ch vì ban giám đ c nghĩ r ng c ph n c a công ty kia đơ ả ỉ ố ằ ổ ầ ủ ượ c

đ nh dị ưới giá Kho ng phân n a các trả ử ường h p c ph n c a công ty đợ ổ ầ ủ ược mua l i,ạ qua nh n th c sau đó hóa ra b đ nh dậ ứ ị ị ưới giá Nh ng phân n a các trư ử ường h p kia làợ

được đ nh giá cáo Tính trung bình thì giá tr s đúng, vì v y mua l i m t công ty khácị ị ẽ ậ ạ ộ

là m t trò ch i công bình, ngo i tr các chi phí mua l i.ộ ơ ạ ừ ạ

Tháng 12 năm 1994, qu n Cam, m t trong nh ng qu n giàu nh t M , côngậ ộ ữ ậ ấ ở ỹ

b b l 1,7 t đô la trong danh m c đ u t Ph n l phát sinh vì giám đ c ngân khố ị ỗ ỷ ụ ầ ư ầ ỗ ố ố

qu n là Robert Citron đã huy đ ng các kho n vay ng n h n l n đ đ t cậ ộ ả ắ ạ ớ ể ặ ược vào m tộ tăng giá các trái phi u dài h n Các trái phi u mà qu n đã mua đế ạ ế ậ ược h tr b i cácỗ ợ ở kho n vay th ch p do chính ph b o đ m Tuy nhiên, m t s trái phi u này thu cả ế ấ ủ ả ả ộ ố ế ộ

lo i b t thạ ấ ường được g i là trái phi u có lãi su t bi n đ i ngọ ế ấ ế ổ ược chi u, có nghĩa làề khi lãi su t tăng, chi tr lãi cho m i trái phi u gi m, và ngấ ả ỗ ế ả ượ ạc l i

Trái phi u có lãi bi n đ i ngế ế ổ ược chi u r i ro nhi u h n trái phi u thôngề ủ ề ơ ế

thường Khi lãi su t tăng, giá c a t t c trái phi u đ u s t, nh ng giá c a trái phi u lãiấ ủ ấ ả ế ề ụ ư ủ ế

su t bi n đ i ngấ ế ổ ược chi u s t g p đôi vì chi tr lãi s t trong khi su t chi t kh u tăng.ề ụ ấ ả ụ ấ ế ấ

Nh v y, ch c ch n r ng v i chính sách c a Robert Citron vay ti n đ đ u t vào tráiư ậ ắ ắ ằ ớ ủ ề ể ầ ư phi u lãi su t bi n đ i ngế ấ ế ổ ược chi u, khi lãi su t sau đó tăng, ngề ấ ượ ạ ớ ực l i v i d báo c aủ ông, qu đã ph i gánh ch u nh ng kho n thua l kh ng l ỹ ả ị ữ ả ỗ ổ ồ

Gi ng nh Robert Citron, các giám đ c tài chính đôi khi “đ t cố ư ố ặ ượ ớc l n” vì tin

r ng h có th tính đằ ọ ể ược hướng bi n đ ng c a lãi su t, giá c ph n hay h i su t, vàế ộ ủ ấ ổ ầ ố ấ đôi khi các ông ch c a h khuy n khích h đ u c Chúng ta không đ nh ám ch r ngủ ủ ọ ế ọ ầ ơ ị ỉ ằ

đ u c nh v y luôn luôn đ a đ n thua l nh trong trầ ơ ư ậ ư ế ỗ ư ường h p qu n Cam, vì trongợ ậ

m t th trộ ị ường hi u qu , các nhà đ u c th ng thệ ả ầ ơ ắ ường mà thua cũng thường Nh ngư

nh ng giám đ c tài chính c a doanh nghi p cũng nh giám đ c ngân kh thành phữ ố ủ ệ ư ố ố ố nên tin tưởng vào giá c th trả ị ường h n là gánh ch u các r i ro l n khi c g ng tìmơ ị ủ ớ ố ắ

ki m t su t sinh l i giao d ch mua bán.ế ỷ ấ ợ ị

Bài h c 3: Hãy đ c sâu ọ ọ

N u th trế ị ường hi u qu , giá c ch a đ ng t t c thông tin có s n Vì v y, chệ ả ả ứ ự ấ ả ẵ ậ ỉ

c n chúng ta bi t cách đ c sâu, giá c ph n có th cho chúng ta bi t nhi u v tầ ế ọ ổ ầ ể ế ề ề ươ ng lai Nh ng đánh giá c a th trữ ủ ị ường v ch ng khoán c a công ty cũng có th cung c pề ứ ủ ể ấ

nh ng thông tin quan tr ng v các tri n v ng c a công ty Nh v y, n u các trái phi uữ ọ ề ể ọ ủ ư ậ ế ế

c a công ty đang cung ng v i m t t su t sinh l i đáo h n cao h n trung bình, b nủ ứ ớ ộ ỷ ấ ợ ạ ơ ạ

có th suy di n r ng công ty có th đang g p v n đ ể ễ ằ ể ặ ấ ề

Thí d : Gi d các nhà đ u t tin r ng lãi su t s tăng trong năm t i Trongụ ả ụ ầ ư ằ ấ ẽ ớ

trường h p này, h s thích ch trợ ọ ẽ ờ ước khi cung c p các kho n vay dài h n, và m tấ ả ạ ộ doanh nghi p nào đó mu n vay dài h n hôm nay s ph i đ a ra m t m c lãi su t caoệ ố ạ ẽ ả ư ộ ứ ấ

h n Nói cách khác, lãi su t dài h n s ph i cao h n lãi su t m t năm Chênh l chơ ấ ạ ẽ ả ơ ấ ộ ệ

gi a lãi su t dài h n và ng n h n cho b n bi t đôi chút v đi u mà các nhà đ u t kỳữ ấ ạ ắ ạ ạ ế ề ề ầ ư

v ng s x y ra cho lãi su t ng n h n trong tọ ẽ ả ấ ắ ạ ương lai

Bài h c 4: Không có các o tọ ả ưởng tài chính

Trong m t th trộ ị ường hi u qu , không có các o tệ ả ả ưởng tài chính Các nhà đ uầ

t ch quan tâm m t cách th c t đ n các dòng ti n c a doanh nghi p và ph n c a cácư ỉ ộ ự ế ế ề ủ ệ ầ ủ dòng ti n này mà h có quy n hề ọ ề ưởng

Bài h c 5: Phọ ương án t làm l yự ấ

Trong m t th trộ ị ường hi u qu , các nhà đ u t s không tr ti n cho ngệ ả ầ ư ẽ ả ề ườ i khác đ nh làm vi c mà t h cũng làm để ờ ệ ự ọ ượ ốc t t nh v y Nh chúng ta s th y,ư ậ ư ẽ ấ

nhi u cu c tranh lu n trong tài tr doanh nghi p t p trung vào vi c các cá nhân có thề ộ ậ ợ ệ ậ ệ ể sao chép hay tái t o các quy t đ nh tài chính doanh nghi p t t nh th náo Thí d , cácạ ế ị ệ ố ư ế ụ công ty thường bi n minh các sáp nh p trên c s là chúng mang đ n m t doanhệ ậ ơ ở ế ộ nghi p đa d ng hóa h n và do đó n đ nh h n Nh ng n u các nhà đ u t có th n mệ ạ ơ ổ ị ơ ư ế ầ ư ể ắ

gi c ph n c a c hai công ty, t i sao h l i ph i c m n các công ty v vi c đaữ ổ ầ ủ ả ạ ọ ạ ả ả ơ ề ệ

d ng hóa này? Thạ ường thì vi c đa d ng hóa d h n và r h n cho h h n là cho cácệ ạ ễ ơ ẻ ơ ọ ơ công ty

Giám đ c tài chính c n h i cùng câu h i khi xem xét li u phát hành n t t h nố ầ ỏ ỏ ệ ợ ố ơ hay phát hành c ph n thổ ầ ường t t h n N u doanh nghi p phát hành n , doanh nghi pố ơ ế ệ ợ ệ

s t o ra đòn b y tài chính K t qu là c ph n s r i ro h n và s ph i cung ng m tẽ ạ ẩ ế ả ổ ầ ẽ ủ ơ ẽ ả ứ ộ

t su t sinh l i mong đ i cao h n Nh ng các c đông có th đ t đỷ ấ ợ ợ ơ ư ổ ể ạ ược đòn b y tàiẩ chính mà không c n doanh nghi p phát hành n : h có th vay ti n cho riêng h Vìầ ệ ợ ọ ể ề ọ

v y, v n đ c a giám đ c tài chính là quy t đ nh xem li u công ty có th phát hành nậ ấ ề ủ ố ế ị ệ ể ợ

r h n là cá nhân c đông không.ẻ ơ ổ

Bài h c 6: Đã xem m t c ph n, hãy xem t t cọ ộ ổ ầ ấ ả

Tính co giãn c a c u đ i v i b t c m t v t ph m nào đo lủ ầ ố ớ ấ ứ ộ ậ ẩ ường ph n trămầ thay đ i trong s lổ ố ượng c u cho m i ph n trăm tăng thêm c a giá c N u v t ph mầ ỗ ầ ủ ả ế ậ ẩ

có các s n ph m thay th tả ẩ ế ương lai, tính co giãn s âm; n u không nó s g n zero Thíẽ ế ẽ ầ

d , cà phê là m t hàng hóa n đ nh, có tính co giãn c a c u kho n -0,2 Nghĩa là m tụ ộ ổ ị ủ ầ ả ộ thay đ i 5% trong giá cà phê làm thay đ i doanh s kho n -0,2 x 0,05 = - 0,01; nói cáchổ ổ ố ả khác, nó ch làm gi m m c c u kho ng 1% Ngỉ ả ứ ầ ả ười tiêu dùng thường xem các nhãn

hi u cà phê khác nhau nh là các s n ph m thay th g n nhau h n.ệ ư ả ẩ ế ầ ơ

Các nhà đ u t không mua m t c ph n vì tính ch t đ c đáo c a nó; mà vì nóầ ư ộ ổ ầ ấ ộ ủ cung ng m t tri n v ng t su t sinh l i ph i chăng so v i r i ro c a nó Đi u này cóứ ộ ể ọ ỷ ấ ợ ả ớ ủ ủ ề nghĩa là các c ph n, h u nh là các th ph m tuy t đ i Vì v y, m c c u đ i v i cổ ầ ầ ư ế ẩ ệ ố ậ ứ ầ ố ớ ổ

ph n m t công ty s có tính co giãn cao N u t su t sinh l i tri n v ng c a nó quáầ ộ ẽ ế ỷ ấ ợ ể ọ ủ

th p so v i r i ro, s không ai mu n n m gi c ph n này N u ngấ ớ ủ ẽ ố ắ ữ ổ ầ ế ượ ạc l i, m i ngọ ườ i

s tranh nhau mua.ẽ

Gi d b n mu n bán m t lả ụ ạ ố ộ ượng l n c ph n Vì c u có tính co giãn, thôngớ ổ ầ ầ

thường b n k t lu n r ng b n ch c n c t gi m nh giá đ bán c ph n c a mình.ạ ế ậ ằ ạ ỉ ầ ắ ả ẹ ể ổ ầ ủ Không may là m i vi c s không nh t thi t di n ra nh v y Khi b n bán c ph n, cácọ ệ ẽ ấ ế ễ ư ậ ạ ổ ầ

nhà đ u t khác có th nghi ng là b n mu n v t b nó vì m t lý do nào đó mà hầ ư ể ờ ạ ố ấ ỏ ộ ọ không bi t Vì v y, h s đi u ch nh l i đánh giá c a h v giá tr c a c ph n c aế ậ ọ ẽ ề ỉ ạ ủ ọ ề ị ủ ổ ầ ủ

b n theo chi u hạ ề ướng đi xu ng nghĩa là c ph n s gi m nhi u h n C u thì v n coố ổ ầ ẽ ả ề ơ ầ ẫ

gi n, nh ng toàn b đả ư ộ ường cong c u s đi xu ng C u co gi n không ng ý là b n cóầ ẽ ố ầ ả ụ ạ

th bán m t lể ộ ượng l n c ph n sát v i gián th trớ ổ ầ ớ ị ường cho đ n khi nào b n có thế ạ ể thuy t ph c các nhà đ u t khác r ng b n không có thông tin riêng.ế ụ ầ ư ằ ạ