Đoàn thuyền đánh cá ( Tiết 1 )

Mục tiêu cần đạt - Hs hiểu sự thống nhất của cảm hứng thiên nhiên vũ trụ và cảm hứng về lao động của tác giả đã tạo nên ~ h/ảnh đẹp, tráng lệ giàu màu sắc lãng mạn trong bài - Rèn kỹ năn

Tiết 51 Đoàn thuyền đánh cá

(Huy Cận)

A Mục tiêu cần đạt

- Hs hiểu sự thống nhất của cảm hứng thiên nhiên vũ trụ và cảm hứng

về lao động của tác giả đã tạo nên ~ h/ảnh đẹp, tráng lệ giàu màu sắc lãng mạn trong bài

- Rèn kỹ năng cảm thụ và p.tích các yếu tố NT vừa cổ điển vừa hiện

đại trong thơ Huy Cận

B Chuẩn bị

- Sgk, sgv, bài soạn

- t liệu về Huy Cận và bài thơ

C Tổ chức các hoạt động dạy học

1 Tổ chức lớp

2 Kiểm tra bài cũ (Trắc nghiệm trên màn hình)

1 Hai bài thơ Đồng chí và Bài thơ về tiểu đội xe không kính nằm trong giai

đoạn văn học nào ?

a Từ thế kỉ X – XIV b Từ thế kỉ XV- đầu XIX

c Từ 1930 – 1945 d Từ 1945-1975

2 Hai bài thơ trên đều viết về đề tài gì ?

a Ngời lính

b Viết về chủ tịch Hồ Chí Minh

c Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc với con ngời mới

3 Bài mới:GV giới thiệu bài

Trong những năm kháng chiến ác liệt ấy,

Đó là tinh thần của những ngời lính trong kháng chiến chống Mỹ – Những chàng trai của thập kỷ 60 Họ sẵn sàng ra trận – chiến đấu và hy sinh cho tổ quốc Cũng trong thời ký đó, khi mà cuộc kháng chiến chống Mỹ

đang ở giai đoạn cam go nhất, tòan Miền Bắc dồn sức lao động để chi viện sức ngời và của cải cho miền Nam ruột thịt Bài thơ “Đòan thuyền đánh cá ” chính là một minh chứng cho tinh thần lao động đó

(GV bật màn hình đầu bài và ghi bảng)

động của HS

Nội dung cần đạt

? Nêu những hiểu biết của em về Huy

Cận

( GV giới thiệu nhà thơ HC qua ảnh- Màn

hình)

- Huy Cận tên thật là Cù Huy Cận sinh năm

1919 trong một gia đình nhà Nho nghèo gốc

nông dân, tại một làng quê có

“ Hàng cau mở ngọn đón ngày vào- xóm

nhỏ nép bên trên triền núi cao- Gà lại gáy

dồn thêm đợt nữa- Nắng lên xèo quạt đỏ nh

mào và Đất bãi tơi làm da thịt mát ” “ –

Gió sông nh những mảng hông bay ”- đó là

ngôi làng Ân Phú- huyện Đức Thọ – Hà

Tĩnh

- Thuở nhỏ ông học ở quê, rồi ở Quốc học

Huế và học trờng cao đẳng Canh nông –

Hà nội

- Tham gia phong trào sinh viên yêu nớc và

mặt trận Việt Minh từ năm 1942, tham dự

quốc dân đại hội Tân Trào ( 8-1945) và đợc

bầu vào uỷ ban dân tộc giải phóng

- Sau CM T8 ông là Thứ trởng, Bộ trởng

trong chính phủ VN dân chủ cộng hoà và

CHXHCNVN

- Từ năm 1984, ông là chủ tịch, phó chủ tịch

Uỷ ban Trung ơng Liên hiệp văn học nghệ

thuật VN

- HC đợc nhà nớc trao tặng giải thởng HCM

về văn học nghệ thuật đợt 1 năm 1996

Tháng 6-2001 ông đợc bầu là Viện sĩ Viện

Hàn lâm thơ thế giới Ông mất ngày 19/

2/2005

Ngày 23 thỏng 2 năm 2005 , ụng được Nhà

nước truy tặng Huõn chương Sao Vàng

- HC là một nhà thơ lớn, làm thơ từ năm 17

tuổi và nổi tiếng từ năm ông 20 tuổi với tập

thơ “Lửa thiêng” Bao trựm Lửa Thiờng là

một nỗi buồn mờnh mang da diết Thiờn

nhiờn trong tập thơ thường bao la, hiu

quạnh, đẹp nhưng thường buồn Nỗi buồn

đú dường như vụ cớ, siờu hỡnh nhưng xột

đến cựng, chủ yếu là buồn thương về cuộc

đời, kiếp người, về quờ hương đất nước

Hồn thơ "ảo nóo", bơ vơ đú vẫn cố tỡm được

sự hài hũa và mạch sống õm thầm trong tạo

vật và cuộc đời.

HS trả

lời

HS nghe

I.Đọc - Tìm hiểu chung

1 Tác giả: ( 1919 - 2005)

- Tên thật là Cù Huy Cận Quê ở Hà Tĩnh

- Sinh trởng trong một gia đình nhà Nho nghèo gốc nông dân

- Từng giữ nhiều chức vụ cao của

Đảng và Nhà nớc

- Là nhà thơ nổi tiếng của thơ ca hiện

đại VN

- TP chính: ( Màn hình)

( GV kể câu chuyện về tập thơ Lửa thiêng)

– Tập thơ bơ gạo của Hiếu Anh (85 tuổi)

- HC có nhiều đóng góp cho sự cách tân và

pháp triển của thơ ca hiện đạiVN

Tõm hồn Huy Cận luụn mang khụng gian,

luụn khắc khoải với khụng gian Thơ đối với

Huy Cận là một phương tiện mầu nhiệm để

giao hoà, giao cảm với đất trời, với lũng

người.là chiếc vừng tõm tỡnh giữa tõm hồn

mỡnh với bao tõm hồn khỏc đú là một đặc

điểm phong cỏch và đồng thời cũng là quan

niệm nghệ thuật của nhà thơ.

? Kể tên những tác phẩm tiêu biểu?

- Lửa thiờng, 1940.

- Trời mỗi ngày một sỏng, 1958.

- Đất nở hoa, 1960.

- Hai bàn tay em, 1967.

- Bài ca cuộc đời, 1963.

- Gieo hạt, 1984.

- Ngày hằng sống ngày thơ, 1975

? Bài thơ đợc ra đời khi nào?

- Bài thơ là kết qủa của đợt đi thực tế dài

ngày của Huy Cận tại vùng mỏ Quảng

Ninh,Viết ngày 4/10/58 in trong tập Trời

mỗi ngày lại sáng- Trong không khí lao

động sôi nổi của nhân dân Miền Bắc hăng

hái xây dựng lại đất nớc và cuộc sống mới

sau chiến tranh đồng thời chi viện cho

Miền Nam và chính sản phẩm này đã làm

đổi mới và chín lại hồn thơ tácgiả Lửa

thiêng

GV giới thiệu lời TS của HC

Sau CMT8 tôi có dịp viết nhiều về vẻ đẹp “

của sông biển khi ở vùng biển Hạ Long của

đất nớc Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá đợc

viết trong những tháng năm đất nớc bắt đầu

xây dựng chủ nghĩa xã hội Không khí vui

t-ơi, phấn khởi của cuộc đời, của vùng than,

vùng biển đang hăng say lao động từ bình

minh cho đến hoàng hôn và cả từ hoàng hôn

cho đến bình minh

ở đây tôi đã miêu tả khung cảnh tạo vật với

cảm hứng vũ trụ Nếu trớc CM vũ trụ ca rất

buồn thì bây giờ lại rất vui, trớc tách biệt

HS trả

lời

HS trả

lời

HS nghe

HS trả

lời

HS nghe

2 Tác phẩm:

Sáng tác : 4/10/1958, in trong tập thơ Trời mỗi ngày lại sáng

quả của chuyến đi thực tế của HC

3 Đọc – chú thích

- Đọc:

-với cuộc đời thì nay lại rất gần gũi -với con

ngời ”

? Theo em bài thơ này nên đọc với giọng

ntn?

- GV hớng dẫn HS đọc bài thơ với giọng

phấn chấn, hào hứng, chú ý các nhịp thơ

4/3/- 2/3, các vần trắc nối tiếp xen với những

vần bằng tạo nên âm hởng vừa chắc khoẻ

vừa vang xa

? Bài thơ có từ nào em khó hiểu?

? Bài thơ có sự kết hợp những phơng thức

biểu đạt nào?

- Biểu cảm - miêu tả

? Theo em yếu tố miêu tả có vai trò gì

trong thơ trữ tình?

- Miêu tả để biểu cảm, biểu cảm qua miêu

tả

? Theo em văn bản này có thể đợc chia

làm mấy phần?

Theo mạch cảm xúc của bài thơ thì ta nên

chia đoạn nh sau:

- Hai khổ thơ đầu

- Những khổ thơ tiếp

- Khổ thơ cuối

HS đọc toàn bộ bài thơ

? Theo em cảm hứng bao trùm toàn bộ

bài thơ này ?

- Bài thơ là một khỳc ca - Một trỏng khỳc

về lao động và về thiờn nhiờn đất nước giàu

đẹp.Khỳc ca ấy vừa phơi phới, hào hứng

vừa khoẻ khoắn, mạnh mẽ kết hợp cả õm

thanh, nhịp điệu và cả những động tỏc nhịp

nhàng của con người với sự vận động, tuần

hoàn của thiờn nhiờn, vũ trụ

HS đọc văn bản ( 2 HS)

HS trả

lời

HS trả

lời

HS nghe

HS trả

lời

Chú thích: SGK + Chú thích (1): cần bổ xung: có thể

đó là cái nhìn từ một hòn đảo trên vịnh Hạ Long, thậm chí có thể hiểu

đó là câu thơ thuần tởng tợng và mang tính khái quát nghệ thuật, không hẳn

từ vùng biển Hạ Long cụ thể

+ Kéo xoăn tay: kéo nhanh mạnh, liền

tay

4 Bố cục: 3 phần

- Hai khổ thơ đầu

- Bốn khổ thơ tiếp

- Khổ thơ cuối

II Đọc - hiểu văn bản

* Cảm hứng bao trựm

- Bài thơ là sự kết hợp hai cảm hứng của tỏc giả : Cảm hứng lóng mạn tràn đầy niềm vui hào hứng về cuộc sống mới trong thời kỳ miền Bắc bước vào xõy dựng CNXH và cảm hứng thiờn nhiờn, vũ trụ vốn là một nột nổi bật của hồn thơ Huy Cận

1 Cảnh ra khơi

a Thiên nhiên.

Mặt trời xuống biện nh hòn lửa.

Sóng đã cài then đêm sập cửa

- Mặt trời lặn, đêm tối bắt đầu-> Vạn vật nghỉ ngơi Nghệ thuật so sánh,

HS đọc hai khổ thơ đầu

? Thời điểm ra khơi của đoàn thuyền

đánh cá đợc nói tới trong lời thơ nào?

Mặt trời xuống biển nh hòn lửa

Sóng đã cài then đêm sập cửa

? Trong thời gian này không gian và thời

gian đợc hình tợng hoá nh thế nào? nghệ

thuật gì đợc sử dụng?

- Mặt trời đợc ví nh hòn lửa đang dần chìm

xuống biển Những con sóng là những then

cài

-> Nghệ thuật so sánh, nhân hoá ẩn dụ

? Theo em nhờ đâu mà tác giả có đợc

những hình ảnh thơ độc đáo nh vậy?

- Tởng tợng và liên tởng thật thú vị

? Với sự tởng tợng và những nghệ thuật đó

giúp em hình dung ra cảnh biển Hạ Long

khi chiều về màn đêm buông xuống nh thế

nào?

Bình : Trước đõy nửa thế kỷ khi mới cầm

bỳt nhà thơ Huy Cận đó viết :

Súng gợn tràng giang buồn điệp điệp

Con thuyền xuụi mỏi nước song song

Thuyền về nước lại sầu trăm ngả

Củi một cành khụ lạc mấy dũng.

=> Hỡnh tượng thơ "Vũ trụ" và "con người "

trở thành một nột riờng trong thi phỏp thơ

Huy Cận

Đọc thơ Huy Cận sau CMT8 ta thấy một vũ

trụ hoàn toàn khác, chỉ cần qua hai câu thơ

đầu ->Biển cả kỳ vĩ tráng lệ

Khi mặt trời lặn, màn đêm buông xuống

Đây là những câu thơ miêu tả cảnh hoàng

hôn thật độc đáo, thú vị bởi nếu căn cứ vào

thực tế đơn thuần, sẽ thấy câu thơ thật vô lí,

bởi trên vịnh Hạ Long ( hớng đông) không

thể thấy cảnh mặt trời xuống biển Nhng ở

đây có thể nhà thơ đặt điểm nhìn trên con

thuyền đang ra khơi, nhìn về hớng tây phía

bờ, cũng có thể điểm nhìn từ một hòn đảo

ngoài khơi hoặc có thể là do tởng tợng

- Cảm hứng vũ trụ quen thuộc của thơ Huy

Cận với những so sánh liên tởng bất ngờ, kì

vĩ: mặt trời nh một hòn lửa đỏ rực khổng lồ

HS trả

lời

nhân hoá đợc sử dụng

- Mặt trời: nh hòn lửa -> cảnh biển lúc hoàng hôn rực rỡ ấm áp

- Sóng cài then, đêm sập cửa-> vũ trụ

nh ngôi nhà lớn còn màn đêm là tấm cửa khổng lồ, sóng biển là then cài-> biển cả kì vĩ, tráng lệ, rộng lớn mà gần gũi với con ngời

Những lợn sóng dài nh những then cửa đang

cài và đêm tối bao trùm trời đất nh hai cánh

cửa vĩ đại đang sập lại Hai vần trắc lửa, cửa

liền nhau, nối nhau làm cho ấn tợng đột

ngột nhanh chóng của đêm tối bao trùm,

hòn lửa mặt trời lặn khuất phía chân trời,

chìm xuống lòng biển thật hùng vĩ Vũ trụ

thiên nhiên nh một ngôi nhà vĩ đại mà mẹ

tạo hoá đã ban tặng cho con ngời

? Từ lại trong câu thơ Đoàn thuyền “

đánh cá lại ra khơi có ” hàm ý gì?

- Từ lại cho ta hiểu đây là hoạt động là

công việc hằng ngày thờng xuyên của

những ngời dân làng chài nơi đây Và

đây chỉ là một trong trăm nghìn

chuyến đánh cá đêm trên biển xa,

nh-ng mỗi chuyến đi là mỗi hào hứnh-ng và

hy vọng

? Câu thơ thứ ba có sự đối lập hãy chỉ

ra ý nghĩa của sự đối lập đó?

- Vũ trụ đi vào nghỉ ngơi > < con ngời

lại bắt đầu công việc

Súng cài then đờm sập cửa lại ra khơi

( vần trắc thanh trắc >< vần bằng thanh

bằng )

Phộp ẩn dụ : vớ cõu hỏt của những người

ngư dõn như sức mạnh của giú khơi làm

căng cỏnh buồm, vừa miờu tả sinh động

khụng khớ sụi nổi, hào hứng, phấn khởi của

những người đỏnh cỏ, vừa gợi sự gắn kết

giữa con người lao động với thiờn nhiờn

? Đêm xuống vạn vật nghỉ ngơi, ngời dân

làng chài ra khơi và cất cao lời hát, khúc

hát vang lên có ý nghĩa gì?

- Lời thơ vang lên giúp ngời đọc hình dung

ra những chàng trai biển vừa chèo thuyền,

đ-a thuyền rđ-a khơi vừđ-a cất cđ-ao tiếng hát, tiếng

hát vang khoẻ, vang cao, vang xa cùng với

gió thổi căng cánh buồm-> thể hiện thái độ

hào hứng hăm hở tin tởng

Bình:

Tế Hanh cũng đó cú những cõu thơ diễn tả

vẻ đẹp đầy khớ thế hăm hở của những người

HS TL

HS trả

lời,

HS nghe

HS nghe

* Hoạt động của con ng ời

Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi Câu hát căng buồm cùng gió khơi

- Con ngời không xuất hiện trực tiếp

mà hiện lên qua tiếng hát căng lên cùng cánh buồm-> Tiếng hát có sức mạnh cùng gió biển thổi căng cánh buồm đẩy thuyền ra khơi

-> Thái độ hào hứng, hăm hở, tin t-ởng, khoẻ khoắn của lòng ngời

dõn chài:

Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mó

Phăng mỏi chốo mạnh mẽ vượt trường

giang

? Đọc những câu thơ thể hiện nội dung lời

hát? Khúc hát đó đợc xây dựng bằng

nghệ thuật gì? .

- Cõu hỏt của người lao động cũn

mang theo niềm mong mỏi tha thiết vừa

hiện thực vừa lóng mạn

Từ dỏng cỏ hỡnh thoi, nhà thơ liờn tưởng đến

biển như một tấm lụa lớn mà đoàn cỏ là “

đoàn thoi” đang vun vỳt qua lại Người dõn

chài hỏt khỳc hỏt ca ngợi sự giàu cú của

biển cả, họ hỏt bài ca gọi cỏ vào lưới và

mong muốn cụng việc đỏnh cỏ thu được

nhiều kết quả tốt đẹp

-> Đó là tiếng hát chan chứa niềm vui của

những con ngời đợc làm chủ thiên nhiên, đất

nớc mình, công việc mà mình yêu thích và

gắn bó suốt đời

Bình: Khổ thơ thứ hai thể hiện khúc ca say

mê của ngời đánh cá Một khúc ca gọi cá

vào lới thật vui vẻ rộn ràng; cá bạc là loài cá

nhỏ thân bầu dục dài, dẹt hai bên, màu trắng

đục, còn gọi là cá mắm mỡ, sống gần bờ ở

độ sâu 30-60 m nớc Có lẽ vì thế mà nhà thơ

nhắc đễn trớc tiên và đây có lẽ là loài cá làm

mặt biển lặng chăng? Khác với cá bạc là cá

chim và cá thu- hai loài cá nổi điển hình của

đại dơng (HC nhắc tới cá thu) Hàng năm

chúng bơi hàng đàn lớn vào gần bờ để đẻ và

vỗ béo Chúng đi rào rào sát mặt nớc nh

đoàn thoi, làm sóng biển chứa lân tinh nổi

lên muôn luồng sáng Lời mời gọi cuối khổ

thơ thật thân thiết

-> Khổ thơ cho thấy nhà thơ miêu tả thật

chính xác nhng không hề tẻ nhạt, lời thơ vẫn

bay bổng trong tởng tợng

Bình: Có ngời cho rằng những câu thơ trên

của Huy Cận vang lên cùng nhạc điệu hò dô

kéo lới của những ngời dân chài theo em

có đúng không?

HS trả

lời

"

Hỏt rằng cỏ bạc biển Đụng lặng

Cỏ thu biển Đụng như đoàn thoi Đờm ngày dệt biển muụn luồng sỏng

Đến dệt lưới ta đoàn cỏ ơi."

Niềm vui và quyết tõm tràn ngập khụng gian, vũ trụ đỏnh thức tất

cả Họ gọi cỏc như gọi bạn, gọi biển bằng tiếng gọi trỡu mến, thõn thương.

- Cỏ được so sỏnh như đoàn thoi dệt biển => Nột tả thực đầy lóng mạn

* Hình thức diễn đạt thật lãng mạn, nghệ thuật ẩn dụ, so sánh táo bạo Lời hát thể hiện ớc mơ đánh đợc nhiều cá

-> Con ngời say sa hứng khởi bởi sự giiàu đẹp của biển quê hơng

- Vần trắc khoẻ khoắn ở hai câu trớc khép

lại vũ trụ Vần bằng ngân nga bay bổng ở

hai câu sau, lời hát mời gọi của ngời dân

chài mở ra vô cùng trời biển Con ngời và

nhiệt tình say sa -> Huy Cận đã hoà vào

nhịp sống lao động của ngời đánh cá bằng

nhạc điệu trong thơ

- HS đọc lại hai khổ thơ

GV chiếu màn hình bài tập

1 Dòng nào nói đầy đủ nhất về cảm hứng thơ của Huy Cận?

A Cảm hứng về thiên nhiên, vũ trụ.

B Cảm hứng về lao động và ngời lao động mới.

C Cả A và B

2 Nghệ thuật độc đáo của hai khổ thơ đầu là gì?

A So sánh, nhân hoá, ẩn dụ

B ẩn dụ, miêu tả

C Biểu cảm, nhân hoá.

3 Nội dung của hai khổ thơ đầu là gì?

A Miêu tả sự phong phú của các loài cá biển.

B Miêu tả cảnh lên đờng và tâm trạng náo nức của con ngời.

C Miêu tả cảnh hoàng hôn trên biển.

Khúc hát ra khơi nghệ thuật

=>: Hai khổ đầu miờu tả đoàn thuyền đỏnh cỏ ra khơi trong khung cảnh rất

đẹp và con người rất yờu lao động, yờu thiờn nhiờn

Tiểu kết (GV)

Đọc lại một lần hai khổ thơ

Đúng nh vậy, ai đã một lần đến với Hạ Long, chắc cũng sẽ bị hút hồn bởi

vẻ đẹp với những hang động nơi đây Hạ Long- Nơi mà chỉ nghe nhắc đến tên thôi đã gợi cho chúng ta bao điều thú vị về cảnh quan và du lịch Hạ Long - Cái tên gợi ra sự nghỉ ngơi và lãng mạn…NhNhng các em hãy nhớ rằng, Hạ Long trong kháng chiến còn là nơi, để chúng ta khai thác tôm cá chi viện cho miền Nam ruột thịt Bởi vì: “Biển cho ta cá nh lòng mẹ”, cho nên chúng

ta luôn có biển là bạn, là mẹ hiền và là nguồn lơng thực chính cho ngời dân nơi đây Đẹp biết bao, trong một đêm trăng lãng mạn, những ngơì dân giống

nh những chiến sỹ dũng cảm ngoài mặt trận chống thù Họ đã đánh cá bằng

sự dũng cảm của tinh thần giải phóng Điện Biên Phủ năm xa Và tiếng hát át tiếng bom năm nào nay lại vang lên trong đêm nh để dụ những chú cá thích nghe sự ngọt ngào vào lới, nhng cũng chính là để khẳng định rằng: Họ sẵn sàng lao động để xây dựng quê hơng, là một ngày miền Nam còn cha giải phóng thì một ngày họ lao động hết mình, một ngày tiếng hát khỏe khoắn làm căng cánh buồm còn cất lên vang động cả một vùng trời non nớc hữu tình, và một ngày lới sẽ nặng thêm “mẻ cá giã đôi”

Và cũng với tâm trạng đó, họ đã ra khơi và chiến thắng lại trở về với những ngời lính cha bao giờ chịu thua trận Tiết sau cô cùng các em sẽ cùng ra khơi

và tận hởng niềm vui chiến thắng đó …Nh