Xã hội học nông thôn phần 1

Xà hpi hpe nóng thòn khòng chi nghién citu nhùng quan h^, xi hpi eùa càc chù the xà hpi nòng thón ma con nghién eùu eàe quy luàt chi phó'i, diéu tiét càc quan he xà hói dò, chàng han nh

TONG VAN CHUNG

N Ò N O T H Ò N

Lòinhàxuàt bàn

Dàng san lùy tre làng là hdn 80% dàn so'Viet Nam dang só'ng inói cupe song niòc niac, chat phàc vói bao mó'i quan he chàng chjt: quan he làng xà, thàn toc, quan he kinh té - ehinh tri - xà hòi,,, Dò là cupe KÓhg eùa xà hpi nòng thòn,

Trong xà bòi hièn dai, ben canh nhùng cài nidi dang này sinh va phiic I rién, nhùng già tri triiyén thòng eùa xà hòi nòng thòn Vièt Nam vàri dUde duy tri va cùng co' Vifdt qua bìy tre làng de nghién ciui eàe phting tue, tàp quàn, tin ngUdng, ed cà'u xà bòi, quan he xà bòi trén

ed sd dò hoaeh djnh nhiiiig chinh =;àch xà hpi phù hdp nhàm nàng cao fidi song vàt chat va tinh than eùa ngifdi dàn nóng thòn luón là muc tiéu eùa eàe nhà nghién eùu Xà hòi hpe nói riéng, Dàng va Nhà nUóc

ta nói chung

Ciào trinh Xà hói hoc nóng thón eùa tàc già Tòng Vàn Chung

là mot tài bèli bo ich elio nhùng ai dà dang va sé nghién eùu ve cupe

•iòiig xà hòi ò nóng thòn Vièt Nam, Day là mot trong nhùng tài Uèii

ilàu tièn trình bay mpt càch eó hp thóng, day dù ve Xà hòi hoc nóng

ihón

Trong qua trình nghién eùu, bién so?in, tàc già dà tié'p thu, kè' thtfa mpt càch sàng tao nhùng tài bèu eùa nhiéu tàc già trong va tigoài nuóc, Màc dù tàc già dà don hét tàm lUc eùa mình vào vièe bién

iOiiLìì giào trình này, song khó eó thè trành dUde nhùng sai sót nhà't

linh Nhà xuàt bàn nioiig nhàn difdc nhùng y kién dóng góp eùa bìUi Ipc xa gan de làn tài bàn sau cuò'n sàch sé hoàn thién hdn,

Xin tran trong giói thieu cùng ban dpc

Nhà x u a t bàn DHQG Ha Nói

Lai giói thiéu

Trong nhùng nam gàn day, cùng vài sii phdt trién manh me eùa eoe còng trinh nghién eùu,, khào sai, diiu tra xà hói hoc, nhiéu tàp chuyèn k.hào, giao trinh, bài gìàng di sàu vào Unh vUb khoa hoc con mài me này cùng dà xuat hièn Tuy nhièn, trèn thtfi: té', eoe sàch mang tinh giào khoa ve xà hòi hoc do càc tàc già Vi^tNam bién soan vàn con nhiéu hqn chè'oà ve rv^i dung Idn hình tìxùc théhi^n, hogc mài chi dùng lai à nhùng kién thic tong quan, diiói dang nhàp mòli Càc sàch di sàu vào nhùng Unh vùc xà h^i hgc chuyèn bi^t diiòng nhii hoàn toàn thiéu vàng Bài vày, co thé'ooi cuon "Xà hói hoc nóng tfión"cùa toc già Tóhg Vàn Chung là mot trong nhùng tài li^u giàng day chuyèn ngành dàu tièn véXd hgi hgc ò nUàc ta dà diC^ viéi mot cach co bài bàn, tu ly thuyét dèn thiùs tiin, vita mang tinh khào eùu vita mang tinh giào khoa Nò hùu ich kfiòng chichosinh vièn ma cà cho nhùng nhà nghién eùu

Nhùng phàn tich chuyèn sàu vào nhiéu Unh viic ala Xà hai h'pc nòng thón, dpc bi^t là nhùng quan h4 còng déng xà hgi, già dinh, ho toc

là khó sàc sào Tàc già dà néu dii^ nhiéu y tuàng mài Bue tranh ma toc già néu lén ve xà hai nóng thòn Vi^t Nam ve od bàn là xàc thUc, vita phong phù, sinh dóng vita khdi qudt, g^ ma Co thè coi day là mot bó khung kién thùc Cd bàn cho nhùng ngùòi muon di sàu tim hìéu, nghién eùu, phàn tich

xa hói nóng thón Viét Nam - mot xà hói vita yèn à vita sòi dóng, vùa bình long vùa quyé't li$t dù tdt cà déu àn ddu phia sau nhùng lùy tre làng muón thuà tùàng nhù chàng mày dai thay tu bao thé'h4

Cùng tìt nhùng vàn de eòa nòng thòn, lày nóng thón làm diém tua, tàc già da ma ra nhùng hùàng nhìn ròng hdn tài toàn xà hói, chinh tri, kinh té', vàn hóa, càc mA quan h4 ed c6u va chùc nàng dan chéo vào nhau trong mot

xà h^dù^gpi là xà h^ nóng rìghi^p Qua làng kinh eùa m^ nh^n thùc Xà h^i h(fc co d& tù^ng là khu v\te nóng thón, tàc già dà gcfi ra nhùng y tuàng nghién eùu m^ vàn de to làn hdn, vein de eùa tét cà càc cjuÓc già dang phot trién - tàt cà phài dùcfc bàt d&u tu nóng thón dico thivù^ qua,nó hùàe vàa mot xa h$i khàc - xa h$i còng nghi4p Ve phùdng di^n này, càch d^ van die eùa toc già là co tinh sàng tao va gcfi ma Co té khóng càn phài bàn cai nula, càch dqit vàn de, hùàng tu duy cùng nhù he thàng ly thuyét eùa euòn sàch là khd rò ràng; bó'cuc eùa eoe phàn chat che, vàn phong mgch Igc sàng sua Trong mSi trong viéi déu eó m^ chùt hèn, m$t ehùt auy tu, day dùt, m$t chut niém via, m^ ehùt buén ,^ nò phàn anh chinh nhùng diéu tàm huytà ma tèe già rmiàn dìtffe sé etùa, tàm su

Dàu ràng, m^t vài vàn de chita thòa man nhu edu eùa eoe nhà nghién eùu, bg.n dgc, song day là mot giào trinh tòì, mot tài li4u nghién eùu béioh, co già tri

PGS.TSD^ng Cành Khanh

Xà hpi hpe nòng thòn

1 Doi tUdng nghién cijfu eùa Xà hói hoc nòng thòn

1.1 Tinh tàtyéu ra dai eùa Xà hói hoc nóng thón

Xà bòi hoc là mot khoa hoc ve xà hpi Thuàt ngtì "Sociologie" do

A Comte dàt ra bàt nguón tu hai chù góc: irSocietcus" tu ehù la tinh - eó nghlà là xà hpi va ITÀoroif (logos) - chù Hy l^p co dai eó

-nghla là Idi nói, hpe thuyét Theo nghia chung nhà't eùa khài niém

này, Xà hói hpe là hoc thuyét ve xà h^i lÒxipóv, 1988: 6]' Dò là "khoa hpe ve càc quy luàt va tinh quy luàt, càc dòng lue phàt trién va boat dOng eùa eàe h^ thóng xà hpi toàn clu (xà hòi trong tinh tó'ng the) cùng nhu eùa nhùng he thóng nhò eùa nò (eàe nhóm xà hpi, càc thè che, eàe qua trình v.v ), Xà hpi hpe nghién eùu nhùng moi ben he eùa nhùng hièn tU(;fng xà bòi, sU tàc dòng giùa xà hòi va giói tu nhièn, thàm ehi nghién eùu nhùng tinh quy luàt va nhùng thành to eùa hành

vi iing xù eùa con ngUdi" [L.Kogan, 1970: 85] Co the nói ràng, Xà hpi hoc con là khoa hoc nghién ciitu h$ thong xà hpi con ngUdi

Xà hpi là mpt he thoiig hoàn chinh [AK Uledòp, 1980: 1051 Dò

là san pham eùa sU boat dòng tUdng tàc giùa nhùng con ngUòi xà hpi

Xà hpi vói tinh càch là mpt h^ thò'ng là tong the nhùng hình thùc boat dOng khàc nhau eùa con nguùi, càc quan h# xà hOi càc hình thùc c0ng dóng eùa con ngUòi, v.v Cùng nhU bà't k^ h^ thong nào, xà hòi von eó tinh ò'n djnh, tinh quy luàt, tfn' hoàn chinh Chinh càc quan h? san xuàt dem lai cho he thong xà hpi tinh hoàn chinh "Càc quan h$ san xuà't trong tong the ciia nò t^o t^ành cài ma ngUùi ta gpi là càc quan h | xà hpi, cu tbl

là t^o thành mpt xà hpi ò mpt trình d^ phàt trien Ijch su nhà't djnh, mot xS h0i c6 tinh chat khu bi$t dpc dào" [C Màc toàn t|Lp T|p 6: 442]

Quan ni?m eùa càc nhà Xà hòi hoc raàc-xit cho ràng, xà hòi là

mpt h$ thong tu phàt trién va sii phàt trién dò dxxcfc bOc Ip thóng qua

Cd cà'u xà hOi M^t khàc, ho?it dOng eùa con ngUòi làm thành bàn ehà't eùa dai song xà h0i Trong ho?it dòng, nhò vào qua trình phàn còng lao d$ng, xà h$i loài ngUòi dà phàn hóa thành hai phàn h$ (subsystems)

xà hOi nhò: h^ thShg xà hOi nóng thón va dò thj Dò là ket qua eùa tién

' ó dSy nhiìng trlch dan trong ngoàc vuòng góm ho, tèn t i c g i i , nàm xuat làn

hay cdng b^cóng trình, so trang trich dan

6

trr.ib i)hat-trién xà hói loai nyudi inc;t càch "Ijeh su - tu nhièn" (Màc)

Kb.óiig eó mot khu vue nào trén the gidi ma d dò lai khóng eó sU phàn

eli.a xà bòi thành dò thj va nóng thòn Dò là he qua tàt yéu eùa qua

trinh phàn còng lao dòng xà bòi He qua dò dà tao ra mot sU khàc bièt

giifa nóng thón va dò thj, va nhàn thi'fc khoa hoc ve xà bòi nòng thòn

tra thành mot nhu càu thue tièn Bcìi vi, hièn nay trén mot nùa nhàn

loiai con dang song trong xà hòi nóng thòn, va con mot so' hfdng Icfn càc

qii oc già con nàm trong khu vife xà hòi chua phàt trién, Theo con so'

thóng ké cua Lièn hdp qiióc nani 1992 cho thày, vào nàm 2000 sé eó 30

thành phò co dàn so'lón nhàt thè gidi, trong so dò eó co 21 thành phò

th nòe càc nude dang phàt trién, Dèn khi dò sé eó hdn nùa nhàn loai

sòing trong dò thj va 20% trong so' dò sé song trong nhùng thành phò'

tr'én 1 triéu dàn Ty le phàn bò'sè nhu sau:

- Chàu My Latinh : 72%

- Càc khu vue phàt trién khàc: 75-77%

Chàu À : 10%

- Chàu Phi : 35% Néu nhw nàm 1950 dàn so' eùa 21 thành phò' này là 57 tri^u

mgifdi (ehiém 49% dàn so'eùa 30 thành phò), thì vào nàm 2000 sé là

tn-én 276 triéu ngifòi (ehiém 71,6% dàn so'eùa 30 thành phò'dò) [Tran

C:ao Sdn, 1994: 102-103]

Vièe tàng dàn eU dò thj va giàm ty le dàn cu trong khu vUc nóng

tihón là mpt quy luàt mang tinh khàch quan Vièt Nam là mpt quò'c già

cùng khòng nàm ngoài quy luàt dò Trong khi Viét Nam cùng nhu mOt

s?ò' nuóc khàc phàn dòng dàn cxt con dang song d nòng thòn, thì ò

nihùng nude phàt trién phàn lòn dàn so'song trong dò thj Chinh vi the

nighién eùu eàe vàn de eùa xà bòi nóng thòn déu dut?c coi trong ò rapi

nidi Viéc tài tao lai bue tianh xà hai ve nòng thón hièn tai mot càch

ttoàn dien trd thành mot nhu càu bue xùc de nhàn thùc thi^c tien xà

Inpi hi^n nay

Ngay tu khi mói hình thành, Xà hói hoc luón gàn vói nhùng vàn

de eùa xà hòi duong dai, cho nèn vièe tini hièu xà bòi nóng thòn difting thdi là mpt nhu càu eùa nhàn thùc khoa hpe Xà bòi hpe là mot khoa

hpe, nghla là nò eó mot dàe trifng: "nhàn thùc di tièn doàn, tièn do>àn

di hành dóng" [B Kedrov, A Spirkin, 1970 : 562-.571] Su ra ddi

chuyèn ngành Xà hòi hpe nòng thòn cùng là bude phàt trién tri thùc

eùa Xà hói hpe A^ó là mot bó man Xà hói hgc chuyèn bièt nghién eùu ve

xà hói nóng thón

Nhiìng nghién eùu Xà hpi hoc ve nóng thón xuàt hièn cho thà'y,

chuyèn ngành Xà hòi hoc nòng thòn hình thành som nhàt ò My vào

nhùng nàm dàu eùa the ky XX Tu do nghién eùu Xà bòi hoc nòng thòn ành huòng va lan rpng tfén thè giòi, bao góm nghién eùu ve sU phò bién, lan tniyén càch diéu hành kinh té, ve su tham già eùa càc nhóm xà hói nóng nghièp trong ddi song xà hói, ve già dinh nòng thòn

.V.V

Cùng vói su vàn dpng eùa xà hói va thdi d?ii, Xà hòi hpe nòng thòn cùng luón vàn dòng va phàt trién De tim hiéu nhùng quy lu|it dò tàc dpng va ehi phó'i gay ành huòng eùa càc quy luàt dàe thù dò nhu the nào trong xà hpi nòng thòn càn co mpt Unh vuc khoa hoc chuyèn ngành eùa Xà hòi hpe - dò chinh là chuyèn ngành Xà hòi hoc nòng thòn

1.2 Khàch thè nghién eùu eùa Xà hói hoc nóng thón là ho

thòhg xà hòi nòng thòn mang nhùng net d^c thù, hay là tòng thè xà hòi nòng thòn [Tò Duy Ht^p, 1996: 147], bao góm nhùng con ngUòi nòng thón, nhùng nhóm, nhiìng cpng dóng xà hpi nóng thòn vói tu càch là chù the hoat dpng, cùng vói nhiìng san phiLm eùa ehinh qua trình ho^t dòng dò

1 3 Viéc xàc dinh Xà hói hoc nóng thón là gì cùng chinh là

vifc xàc djnh dól tUdng nghién cihi eùa nò, eó nghia là càn phài xàc

8

dinh Xà ht)i hpe nóng thón nghièii cUu cài gi'' Va nò ly giài nhU the nào

ve nlufng cich chùc to clii'fe xà bòi nóng thòn ? Càch thùc cà'u trùc eùa

xà boi dò? Càc ehifc nang boat dòng eùa càc bò phàn? Càc ehù thè boat

doni; trong eàe mói quan he ''! Mói ben he eùa xà hòi nòng thón hièn

na\ ^ ,v,v,, Càch dat vàn de nhu vày là càn thiét, bòi vi nhùng gì ma eae thành vién ena xà hói nóng thón dà va dang tao ra eó y nghia quyec djnh dòì vói su phat trién dàt nude hién nay, Trifdc hét Xà hpi hoc nóng thón nghién cUii xeni xét nhùng quan he, mòi lièn he trong hoai dcing eùa ehinh nhUng chù thè hành dòng vói tu càch là mot chù thè eùa he thòng xà hòi toàn thè Nhu the, dò'i tUdng nghién eùu eùa

no rùng chinh là nhùng quy hiàt va tinh quy luàt xà hòi, nhùng bièu

hièn ed che ehi phó'i eùa chung dèi vói càc quan he xà hòi ò nòng thón

Tòni iai, nò là ly thuyét ve càch thùc tÒ chùc eùa xà hpi nòng thcn (tue

là cJ càu xà hòi eùa nò),

1.4 Co nhiéu ngành khoa hoc hoc xà hói khàc cùng nghién eùu ve xà hói nóng thón Vàn de o.ìt ra là Xà hòi hpe nòng

thó:i vói tu càch là mot he thóng tri thùc eùa Xà bòi hpe ehuyén bièt, khi nghién eùu nòng thòn, nò sé tim kiém nghién eùu cài gì trong su ton tai va hièn dièn eùa cóng dong xà hòi dò Tra Idi cho càu hòi này -ehiah là xàc djnh nói hàm eùa dò'i tUdng nghién eiifu, nhilm vu nghién CUI, eùa Xà hòi hpe nòng thòn, qua dò cho thày su khàc biét eùa ly

t hi yèt Xà hòi hoc ve nóng thòn vói càc thuyét eùa càc ngành khoa hpe

xà tipi khàc,

Khi nghién ertu ve xà bòi nói chung cho thày, giùa nòng thòn va ciò thj eó nhùng khàc bièt nhau khà rò rèt Vi vày, khi xeni xét xà hòi tiòig thòn duói nhùng góc dò khàc nhau, ngUdi ta dà dua ra nhùng c;à(h hièu khàc nhau ve mot he thò'ng xà hòi dàe thù Vièe djnh nghia

Xà hòi hoc nóng thón con phu thuòc vào pham vi khào sàt eùa Unh vue

9

Xà hói hpe ehuyén biòt này cùng nhu phu thupe vào y djnh chù iquin eùa nhà nghién eùu

Ve tong the, tu npi hàm eùa khài niém Xà hói hoc eó thè cai Xà ìiói hgc nòng thòn nhù là khoa hgc ve xà hòi nòng thón, nò co gàtg khàm phà ra càc quy luàt phàt trién eùa xà hói nòng thón, nghién ciu mot càch he thóng va toàn dien càch thùc tó cliùc xà liói nòng tìiàn, ^d càu va càc chùc nàng, nhùng muc tiéu va càc kliuynh hùehig phàt triìn eùa nò

Truóe hét, Xà hòi hc»e nòng thòn càn nghién ciìu càc quan he sa hói ò nòng thón Day là nhiìng quan he xà hói mang net dàe thù,

chung dàe trung va khàc hpa nhùng net riéng cho xà hòi nòng thòn Quan he xà hói là khài niém ehi nhiìng quan he dUde xàc làp giùa cac cpng dóng xà hói va cà nhàn vói tu càch là chù the eùa hoat dpng xà hòi khàc bièt nhau bòi vj tri xà bòi va chùc nàng trong ddi song xà hói Trong eàe quan he xà hòi, ngUdi ta phàn bièt thành eàe quan he giai cà'p - xà ho', eàe quan he cu trù - xà hòi, quan he dàn toc - xà hòi, càc

quan he nghé nghièp lao dòng - xà hòi [0-xì-pop, 1988: 518]

Xà hpi hpe nóng thòn khòng chi nghién citu nhùng quan h^, xi

hpi eùa càc chù the xà hpi nòng thón ma con nghién eùu eàe quy luàt chi phó'i, diéu tiét càc quan he xà hói dò, chàng han nhu mòi quan he qua lai giùa nòng thòn vói dò thj; qua trình xieh lai gàn nhau giùa nòng thòn va dò thj dang diln ra trong qua trinh dò thj hóa; mòi quan h$, ben ho giùa nóng dàn va eàe giai cà'p, tàng lóp khàc trong xà hòi nòng thòn; mòi quan ho va tinh chat lao dòng eùa càc chù nhàn trong

xà hòi nòng thòn, giùa lao dpng chàn tay va lao dóng tri oc trong tién trình v|in dpng eùa tiéu ho thòng xà bòi dàe thù này

Su ành huòng eùa qua trình còng nghièp hóa, hiòn d^i hóa dò'i vói nòng thòn cùng là vàn de quan trong trong nghién ciìu Xà hpi hpe

ve nòng thòn; nghién eùu ed càu xà hpi va qua trinh vàn dòng bié'n

10

e hiiyén cua ed e.ìii xà bcìi dò nhùng yèn tò tàc dòng dèn su vàn dòng

va ehuyén dói ed e.au xà hòi này mòi quan he giùa càc tàng lóp va giai

e-ap xà hòi trong tiéu he thóng xà hói nòng thòn; mòi quan he giùa cà

nhàn vói nhóm, tàp thè xà hòi, quan he lành dao -bj lành dao, càc khia canh eùa su di cu va nhàp eif eùa nhùng ngUdi dàn nóng thòn; nghién eùu già dinh nòng thón ho hàng, uy tin xà bòi, ed càu nghé

ng hjèp lao dòng - xà bòi, càc càch thùc to chùc boat dpng cùng nhu eàe

thiét che xà hòi nòng thòn v,v,, [lu Arutjunian Xà hói hgc nòng t/wn, 19>70: 1031

Tu quan diém trén cho thày, net bao quàt dàe thù eùa dò'i tifcJng nghièn eùu eùa Xà hói hoc nòng thòn - bao quàt toàn bò xà bòi nóng thiòn, Càch xàc dinh pham vi dói tifdng eùa Xà hòi hpe nòng thòn nhU tbié phù hpp vói quan diém chung eùa dói tUdng eùa Xà iipi hpe, Néu Xià hpi hpe là chuyèn ngành nghién eùu ve xà hòi loài ngUdi va hành vi coin ngUdi [Tony Bilton, 1987 : 1], thì Xà hòi hpe nòng thòn là Xà hòi hipc ehuyén biét cùng eó dò'i tUdng nghién eùu nhu thè nhung trong plham vi eùa xà bòi nóng thòn No nghién eùu càc sU kién xà bòi ò ncóng thón, ma su kién xà bòi - là nhùng bién eò thùc té, nhiìng màu ciùa thue t^i xà hòi, nhiìng hién tifpng, nhiìng qua trình, v.v tato thành dcò'i tucjng hoat dòng eùa con ngifdi va difcfe phàn ành vào y thùc con nigifdi duói hình thùc Idi nói, ma dò xàe thi^e eùa chung duijc xàc làp

miòt càch chat che [Ó-xi-pop, 1988 : 520/

Màt khàc, nhu E Durkheim djnh nghla, dòì tu<;fng nghién eùu

eiùa Xà hòi hoc là nhùng "su kién xà hói", ma theo òng nhùng sU kiòn

Xtà hpi là nhùng "su vàt khàch quan" Càc sU kién xà hòi eó ha d^ic

tiTUng Cd bàn: thù nhàt, càc si;t kién xà hpi phài là nhùng gì ò ben ngoài

eia nhàn, diéu dò eó nghia là càc cà nhàn khóng ehi dUdc sinh ra trong miòi trudng san eó nhùpg su kién xà hpi nhu eàe thiét che xà hpi, co

CEà'u xà hpi, càc chuàn miie xà bòi, niém tin y.v Trong ddi song ho?it

dlpiig eùa mình, eàe cà nhàn con phài hpe tàp, ehia sé, tièp thu va tuàn

11

thù nhiìng già trj, chuàn mue, niém tin dò vi the nhùng gì là k/iàch quan ben ngoài cà nhàn là nhùng su kièn xà hpi

Trong mòi truòng nòng thòn, eàe eà nhàn nòng thòn cùng chiu

su ehi phòi eùa mói truòng xà hòi hp dang song Nhùng gì eà nhàn xà

bòi à nòng thón tao dung ra, thi du nhu nhùng già trj, chuàn mùc,

khuòn màu tàc phong xà hòi, càc quy tàc ùng xù v.v déu eó the trd thành nhiìng sU kiòn xà hpi tflc là trò thành hièn thUe khàch quan ben ngoài eà nhàn "Su kiòn xà hòi là moi càch làm, co djnh hay khóng

co djnh, co khà nàng tàc dòng lén eà nhàn mot su cifdng bue tif ben ngoài; hay là mpi càch làm eó tinh chat chung trong pham vi ròng lón eùa mot xà hòi nhàt djnh trong khi van eó mot sii ton tai riéng, dpc làp

vói càc biéu hiòn cà bi|t eùa nò" Thù hai, eàe su ki|n xà hòi bao giù

ciing là chung dò'i vói nhiéu cà nhàn, nghia là dupc mpt còng dòng,

mpt "tàp the" (nhóm nguòi) ehia sé, ehàp nhàn Va thù ba, sii ki0n xà

hòi bao giù cùng eó sue m^nh kiém soàt, cUdng che, han che hành

dòng, su lua chpn eùa càc eà nhàn [E Durkheim, 1993: 29-40] Vi vày,

Xà hòi hoc nóng thòn nghién ciìu càc su ki|n xà hpi này sinh trong mòi trUdng xà hòi nòng thón

Vói càch nhìn nhu v^y, nhùng gì do con ngUdi nóng thòn tao ra

trong qua trình boat dpng, tUdng tàc, trao dòi là nhiìng lù kién xà hói Vi the, su kién xà hai ò nòng thòn trò thành dÒi txlcfng nghién eùu

eùa Xà hòi hpe nòng thòn Tuy nhièn, càn hiéu ràng nhiìng su ki$n này chi này sinh trong xà hòi nòng thòn Nò kiém soàt, chi phó'i hành

v i suy nghl, su lijta chpn khuòn màu hành dòng eùa càc eà nhàn trong nhóm, còng dóng xà hpi, trong mpi tinh huòng giao tiép ùng xù eùa eàe

cà nhàn nòng thón, trong qua trình ho^t dpng sÒng eùa ho Nhiìng hogit dòng dò dUdc the hi$n ra ngoài thành nhùng hiòn tu^ng xà hòi mang tinh quy luàt

Nhiìng hién tùdng xà hói, nìiùng qua trình xà hói nòng thón bpe

lò, phàn ành bàn chat xà hòi nòng thòn Nò biéu hiòn ra duói tàc dòng

12

e Ila ii/iiing quy lucit v« hai Cac quy luàt này ehi phòi chinh nhùng

eiing eaeli Ung xu cua eae ea nhàn nhóm, còng dóng xà bòi nòng thón,

elio nèn Xà hpi hc)c nóng thón eiing càn nghién eùu chinh nhùng quy luàt xà hói Càc quy luàt xà hói ehi phói khóng chi càc quan he xà hòi

trong hoat dòng eùa càc c.-i nhàn ina eà nhùng quan he eùa càc nhóm

Xa bòi càc còng dóng xà hói nhùng mòi lièn he eùa chung de tao thành he thóng xà hói Do dò Xà hòi nòng thòn nói chung difde xeni

x<U nhu mot he thóng càc jéu tó xà hòi dàe thù

Xà hói nóng thón difde xeni nhu là he thóng xà hói dàe thù d

tinh ehinh thè eùa nò, d ehò nò phàn bièt vói mòi tnfdng xung quanh

Dói vói xà hói nòng thòn nhùng mòi truòng eùa nò bao gom: 11 mói triiòng xà hói dò thi; 21 mói triiàng xà hói nói chung; 3) mói triiòng nhàn tao (vàn hóa) va 4) mói triidr.g sinh thài hi nhièn, Vièe nghién

Cini nhùng mòi lièn he này cùng là mot phàn eùa dò'i tifcmg nghién eùu eùa Xà hòi hoc nòng thòn

Do xà bòi nòng thón càu thành tu nhiéu yéu to' xà hói khàc

nhau, chàng han, eó thè xem nò nhu là tàp hdp nhùng cà nhàn xà hòi

hay nhùng con ngUdi trong xà bòi nòng thòn Dò chinh là càc chù the

xà hòi nòng thòn (bay con gpi là nhùng nhàn vàt xà hòi nòng thòn socicd faces) Giùa nhùng nhàn vàt xà hòi này co càc mòi ben he, mòi

-qiian bò khàc nhau (càc mòi lièn he va mòi quan he eùa eàe cà nhàn, (Càc nhóm xà hòi, càc cpng dóng xà hòi ,, ) dUde biéu thj qua nhùng

ihành dóng va tUdng tàc xà hpi giùa ehùng Càc chù thè hành dòng xà Ih^i này t^o ra càc móì quan he, càc mói lièn he vài eàe phàn he "xà /hói" kfuìc Tòng thè nhiìng hành vi ùng xù eùa hp, càc hoat dòng eùa Iho - ehinh là nhùng hoat dóng xà hpi trong nhùng diéu kién eùa mpt Ikhung canh xà hòi nhà't djnh Tu nhùng nhóm xà hòi eó the phàn loai

ccàc Tihàn vàt xà hòi, càc quan he va càc dang boat dpng xà hpi ò nòng tthòn Két qua eùa nhùng mòi ben he va quan he gàn bó vói nhau t^o

ira nhùng kièu loai biéu hién eùa xà hói nòng thòn

13

Càc cà nhàn xà hòi nòng thòn, trong qua trình hoat dòng cui

mình, ben két vói nhau thành nhùng nhóm xà hói ò nóng thòn va taj

thành nhiìng kièu loai nhóm xà bòi khàc nhau (tu nhóm sd cà'p dèa nhóm thù cà'p (nhóm lón), nhóm xà hpi khòng chinh thùc dèn nhór.i

chinh thùc) NIvóm xà hai là khài niém ehi tàp hpp bao góm tu hai ea

nhàn trò lén [R Stark, 1993], dUde hình thành trén nhùng quan he xa hòi, cùng ehia sé mpt mue tiéu nhàt djnh Trong dò nhóm nhò (sd cà'p)

là nhùng nhóm ma trong dò ckc thành vién co quan h? vói nhau truc tiép, òn djnh Nhùng quan he xà hòi trong nhóm nhò d nòng thòn dxtcx

hình thành trèn nhùng càch thùc tiép xùc cà nhàn, dò là ed sd này sinh nhùng quan ho tinh càm, cùng nhu nhiìng già trj dàe thù giùa

eàe cà nhàn trong nhóm va nhùng chuàn mUc eùa càch eU xù [O-xi- ' pop, 1988 :516] Vi the, viòc nghién eùu nhùng nhóm xà hpi (nhu già

dinh nòng thòn, hp hàng, làng xà v.v) eó y nghia rat lón nhàm eung cà'p ho thò'ng tri thùc Xà hòi hoc ve nòng thòn Nghién eùu càc nhóm, càc doàn thè, càc cpng dóng xà hpi nòng thòn là mpt trong nhùng khia cflinh eùa dÒì tuc^g nghién eùu eùa ehuyén ngành Xà hpi hpe này Ngoài ra, dSi tUcJng nghién ciìu eùa Xà hòi hpe nóng thòn con bao hàm cà nhiìng và'n de nhu càc chù thè xà hòi nòng thòn là khòng

thuàn nhà't Chàng h^n, viéc phàn bi§t giiìa nhóm ngùòi nòng dàn vài càc nhóm cu dàn khàc sinh song à nóng thón (th<J thù còng, thUdng

nhàn, càn bò còng nhàn vién, nhiìng ngUòi làm trong Unh vijfc djch vi;i

xà hòi v.v.) Vi^c phàn tich càc mòì quan h^ dò cùng co y nghla nhà't djnh Si; phàn lop chung sé khàc ho^ nhiìng d^c trUng eùa càc nhóm

ho già dinh d nòng thòn Va và'n de dò cùng thuòc vào ed cà'u, cà'p dò

dòi t\i<fag nghién eùu eùa Xà hpi hoc nòng thòn Nhung nhiìng kiéu

l o ^ ho già dinh nhu the khòng bà't bién, ma chung thuòng xuyén bién dói trong mòi truòng vàn hóa - xà hòi, trong nhùng hoàn cành Ijch su

cu thè

14

Trong eae nhóm xà hcji dò co nhùng nhóm xà bòi mang nhùng niét due thù, Nghién eùu nhiìng net dàe trifng eùa nhóm xà bòi dàe thù n,ày là mot trong nhùng khia canh làm phong phù, da dang dòi tifdng

n.gbièn eùu eùa Xà hói hoc nòng thòn, Triióc hét, trong nghién eùu Xà

hiói hoc nòng thòn càn phài xeni xét he thò'ng vj tri, vai trò eùa càc n.hom ho già dinh trong mòi quan he vói càc còng dóng xà hòi, vài càc cià nhàn xà bòi khàc, vài eàe thành vién eùa già dinh, vói nhóm thàn tcor, vai trò eùa già dinh dòi vói qua trình tàc dòng eùa ed che kinh té

tlhi trifdng v,v, , Thù hai, ed cà'u nhàn khàu xà hòi eùa già dinh nòng

tlhón beu eó lièn quan dén tàng trifijng eùa dàn so nóng thón nói riéng vrà eùa xà hòi nói chung hay khóng? Day là vàn de eó lién quan dén su biiéii dòng eùa ed cà'u già dinh nóng thòn vói tu càch là "té bào eùa xà

hipi' Vi vày, nhùng vàn de nghién eùu Xà hòi hgc ve dàn so nòng thòn

eiiir.g thuòc vào Unh vUe nghién eùu eùa chuyèn ngành Xà hòi hpe này Trong he thò'ng xà hói nòng thòn, eó nhùng yéu tó' ành hudng va clhi phòi manh n;è dén ddi song xà bòi, nò quy djnh nhùng hành vi ùng xiù tua càc thành vién trong mot nhóm xà bòi Mot trong nhùng j'éu tó

eoj bàn dò chinh là nhùng cóng dong xà hói Cho nèn, nghién cifu

nlhiing còng dòng xà bòi, nhùng khia canh hoat dòng, vai.trò eùa chi ùng d nóng thòn - là mot vàn de càn difde de eàp dén eùa dòi tUdng

nighièn eùu eùa Xà bòi hoc nòng thòn, Trong nói hàm khài niém, cóng diong xà hòi ducjc hiéu là ehù thè eùa hành dòng Ijeh su, eùa boat dòng

xtà hòi, difpc dàe tnfng bòi su thòng nhà't ve muc dich xà bòi, quyén Ic^i vìa iihu càu xà hòi Hdn thè, còng dóng xà hòi khòng ehi là tàp doàn xà htòi, là tàp thè, ma con là còng dóng nhà't djnh ve màt Ijeh su eùa ho^t idóing xà hòi, là tinh tàp thè eùa nò, Còng dóng xà hòi bao hàm trong

ntó khòng ehi nhùng quàn thè xà hòi eùa nhùng eà nhàn, ma kè eà

nlhùng quan ho eùa hp thè hièn trong boat dpng chung, do eàe thiét (chiéxà hòi tò chùc nèn nò nhU cài toàn thè, eó tinh dòe làp nhàt djnh

15

Ngay trong nói bò nhóm, còng dóng xà hpi cùng nhif giùa cf.e

nhóm xà hòi, càc còng dóng xà hpi khàc n h a u tón tgii nJiìéu loai quan

he khàc nhau, tao thành ed cà'u xà hói Va qua càc quan ho xà bòi do,

mot loat càc loai hình ed cà'u xà bòi khàc nhau (nhu ed càu nhàn

kh<àu-xà hòi, ed càu lao dòng-xà bòi, ed cà'u giai càp-xà hòi ed c<iu dàn toc sàc toc v.v,) dà dUcJc hình thành va djnh hình trong long xà hji nòng thòn, Nèn vièe tièn hành nghién eùu ed cà'u xà bòi eùa càc epr.g dóng, càc nhóm xà hòi d nòng thòn (cùng n h u su biéu hièn eùa ehùng

trong dòi sòiig hàng ngày) là mot trong a h ù n g ho vàn de khòng thè' bc

qua trong eàe cuòc nghién ciìu Xà hòi hpe ve nòng thón, n h à t Lì ?u

bién dòi eùa xà bòi nóng thòn dUdc bièu hièn qua nhiìng bién dòi eùa

ed càu xà hòi dò

Mot khia canh khàc cùng dàng luu y eùa dòì tUdng nghién ciiai

Xà bòi hpe nòng thòn dò là tinh da dang trong boat dòng eùa càc chù

thè xà hòi ò nóng thòn O nòng thòn thUdng eó eàe dang hoat dòng ed bàn sau day: hoat dàng san xuàt (bao góm san xuàt eùa cài v à t chat,

san xuàt già trj tinh thàn, tai san xuàt càc n h à n vàt xà hòi) Càc quan

he xà hòi trong Unh vue này ehinh là càc quan he san xuàt xà hpi

Tòng thè eàe quan he san xuàt xà hpi ò nòng thòn t£io ra ha tàng ca nò

xà hòi [ C Màc, 1981: 637] Càc quan ho dò là càc quan he eùa càc chù

the xà hpi nòng thòn trong Unh viie san xuat vzìt chat : trong san xuàt nóng nghièp, trong Unh vuc djch vy phue vu truc tiép cho san xuàt nòng nghièp, trong trao dòi, phàn phòì luu thòng càc san phàra xà hpi Va trong qua ti-inh boat dòng dò, ngUòi ta trién khai càc dang hoat

dòng xà hòi khàc, n h u hoat dóng giao tiép va Iwat dóng quàn ly - xà

hói, tài san xuàt con ngiiòi xà hói v.v

Su phàn bièt eó y nghia quyét djnh nhà't trong hogit dòng lao dòng san xuàt-xà hòi d nòng thòn chinh là su phàn bièt càc boat clòiig

nghé nghiòp xà bòi: hogt dóng nòng nghièp vói càc hoat dóng phi nàng

nghièp (tiéu thù còng nghièp, thifdng nghièp, djch vy,,,) Chinh vi vày,

trong xà bòi nòng thón quy luàt ed eàu-xà hòi tàc dòng gay ra nhùng

16

togu hình ed càu lao dóng nghé tigliiép - xà ligi khà da dang, NhUng

nh,ìn chung càn xeni -xét vi sao c.iu trùc xà bòi nòng thòn vàn con

inanig nang nhùng net dàe trung truyén thóng cùng là mot trong nhung vàn de càn thiét, nò bó siing cho dòì tifdng nghién eùu eùa cliHiyèn ngành Xà hòi hoc nòng thòn,

Mpi xà hói òn djnh déu nhò vào sii hién dien va vàn hành eùa càc: thiét che xà ligi Thiét che xà bòi là he thò'ng xà hói tUdng dòi òn

djmh: là sif thò'ng nhàt tifdng dòì ben vùng eùa nhùng chuàn mUc xà

hòii nhùng quy tàc, nhùng hình thi'fc giao tiép xà hpi, là ho thò'ng càc

vali trò xà hòi gàn bó qua lai vói nhau nhàm dàm bào nhùng yèn càu ed

barn eùa xà bòi va de thuc hièn nhùng chùc nàng xà hòi quan trong

Mòli thiét che' xà hòi ducJc làp ra déu nhàm thòa man mot loai nhu càu

Cd bàn nào dò eùa mpi thành vién trong xa hpi."Ve màt nao dò, thiét

chè^' xà bòi là mot to chùc nhà't djnh eùa boat dòng xà bòi dupc thue

thi bang he thóng nhùng quy chuàn ve hành vi, chuàn mue va già trj dUfde djnh huóng mot càch hdp ly, Diéu tiét càc quan he xà hói trong

nhiùng Unh vife khàc nhau eùa hoat dòng xà hòi là chùc nàng eùa moi

thwét che xà hòi [Ó-xi-póp, 1988: 522] Cho dén nay, trong xà hòi nói

ehuing eùng nhu trong xà hòi nòng thòn Viét Nam nói riéng, eó nhùng

thitét che xà hòi ed bàn sau day: kinh té, ehinh trj, giào due, y té, tón

giàio, khoa hoc, thè di,ic- thè thao, già dinh, vàn hóa, phàp lugit; Song

su Ihién dièn va chi phòì hoat dòng eùa eàe ehù thè hoat dòng xà hpi ò

nònig thón eùa moi thiét che xà bòi déu mang nhùng net dàe thù, khàc

biòU vói su chi phòì eùa ehùng trong xà hòi dò thj, eùng càn dU(?e dàt ra'

de inghièn eùu Lày thiét che già dinh làm vi du, trong già dinh nòng

tliòin, càc cà nhàn chju sU chi phòì eùa càc còng dóng xà hòi va mói truòng

xà lupi bao quanh nò, cho nèn nò chi phó'i giàm sàt càc thành vién eùa già

dùilh chat che hdn, tuàn thù eàe dòi hòi eùa còng dóng xà hpL

Tàm kiém soàt va mùc dò chi phot càc quan he ùng xù, tUdng

tàc trong boat dòng eùa xà hòi nòng thòn c|ia^c5clECÉftT!hì§'này là khàc

i V- (h/ m^

nhau Nhiìng thiét che xà hòi mang tinh truyén thong thuc hièn ehiùtc

nàng kiém soàt va ehi phòì ho^t dòng sàu ròng hdn, chàng han nhu eàe thiét che tón giào truyén thò'ng

Ngoài ra, trong xà hòi nòng thòn con eó nhiìng thiét che xà Inai dgc thù khàc nhU: thiét chehg hàng, thiét cliè' làng arò v.v Do àmh

hudng eùa nén vàn hóa da phudng, dàe bièt là nhùng tu tUdng ciùa Nho giào, càc chuàn mue, già trj xà hòi (va eùng là già trj, chu.-àn

miìe vàn hóa) dà bàt tè, àn sàu va ehi phòì boat dpng eùa eàe cà nhàm,

càc còng dóng xà bòi nòng thón, ehùng dUde thè che hóa trong gria

dinh, làng xà va trd thành nhùng the die xà hòi À Dóng {Tran Diinh Hùdu, 1994 :99] Su chi phòi ho^t dòng eùa eàe chù thè xà hòi d nòmg

thòn eùa eàe thiét che xà hpi này dà t?ic thành nhùng quy luàt xà hipi mang net d^c trung rò ròt, dàe trung riéng cho xà hpi phuong Dòrag

Chàng hgin mpt trong nhiìng quy luàt dò là quy luàt huyè't toc, qiuy

luàt d$c thù này luón chi phÒì ho^t dòng khòng chi eùa mot nhéóni thàn toc nhà't djnh, ma chi phÒì hoat dòng eùa càc thành vién khiàc trong còng dóng xà hpi ò nòng thòn

Chùc nàng eùa càc thiét che xà hpi này là thUe hién kiém scoàt

xà hòi Do dò, nghién eùu kiém soàt xà hai ò nòng thòn cùng là nnót

trong nhùng khia canh eùa dòì tupng nghién eùu eùa Xà hòi hpe nòmg

thòn Kiem soàt xà hói là bi^n phàp t\f diéu tiét eùa h^ thò'ng xà hipi, bào dàm si; tàc dpng qua Iqi dà dUc^c diéu chinh eùa càc yéu to' tao nién

nò nhò sxf dieu tiét bang chu^n mijc [Ò-xi-pop, 1988 : 511) Kiém scoàt

trong xà hòi nòng thòn eó nhùng net dàe thù do tinh cpng dóng qjuy djnh Kiém soàt xà hòi nhàm dàm bào khòi xày ra nhiìng "cài khóìng bình thUdng" - nhùng hành vi l ^ h chuàn (lèch l^c) trong eung càich

ùng xù eùa càc chù thè xà hòi nòng thòn Léch Igc xà hói là khài niiòm chi "hành vi chò'ng - xà hpi", bòi vi nò bao hàm su phàn iing eùa mòte s6

ngUÒi ehù ehÒit dòì vói hành vi eùa nhiìng ngUdi khàc Moi hành vi Uèch

lac thuòng co tinh tUdng dÒì ve màt vàn hóa [Tony Bilton, 1993 : 39)5]

18

Kbiài nièm này chi nhùng hanli vi eùa nhùng ngUòi "xa rdi" nhùng

chur^n mùc xà hói dàt ra [J Fichter, 1973: 230] Trong càc còng dóng

xà bòi d nòng thón tón tai nhùng cà nhàn "léch lac" nhùng ngUdi

"pìhà rò'i" ddi song xà hói òn djnh, ngàn nàp, khi dàt hành vi eùa ho vàio mot pham trù ben ngoài tinh bình thuòng khién ta co thè hiéu ducpc hành vi dò va khién òn djnh nhàn thùc eùa ehùng ta ve thùc té

xà bòi Tu bàn thàn diéu dò cho thày net quan trpng eùa sU sai léch xà

hò'i: nhiìng gì dUde eoi là sai léch, trxtòc hét nò xàc djnh ve màt xà hòi

bòli mot còng dóng hoàc nhùng nhóm ben trong còng dóng dò, Hành vi sau lèch khóng thè dUdc quan nièm nhU mot cài gì tuyét dòì hay phò bi6>n nià phài difde eoi là bién dòi ve màt xà hòi va tùy thuòc vào nhiùng gì ma mot xà hòi dàe thù hay mot nhóm xà hpi, ó mot thòi diém

dà.e thù, xàc djnh là lèch lac ,T Bilton, 1993 395-396] Ciro nèn trong

Xà hòi hgc nóng thòn, nghién eùu lèch Igc xà hói là mot khia canh tàt yéiti Nhiìng hành vi xa rdi, vi pham eàe chuàn mue xà hpi, nhùng

hà.nli vi dàn dén sU quyét djnh phù nhàn eàe chuàn muc eùa còng

dómg, tò chùc xà bòi, eùa già dinh ,v,v déu là nhùng hành vi khòng binili tluicfng trong nòng thòn Chàng han nhu vièe vi pham Luàt hòn

nh.àn va già dinh ò nòng thòn, càc tè nan xà hpi nhu tham nhùng, bè càinh, nghién hùt, tu tu v.v cùng càn dUde ly giài theo nhùng góc dò khiàe nhau Va nhùng vàn de xà hpi dò eó thè xem xét khóng ehi duói gócc dò ly thuyét vai trò, ma càn dU(?c ly giài tu góc dò vàn hóa,

Xà hòi hpe nóng thòn eùng khòng thè bò qua vi^c nghién eùu nhiùng vàn de xà ligi trong hogt dóng kinh té'eùa ngUÒi dàn nòng thòn Mpit trong nhùng màt càn nghién eùu là sii nghèo khó' eùa ngUdi dàn

nòmg thón tgio thành màt trai eùa nò Bùi vi ò nóng thòn phàn dòng là ngiUdi nghèo khó Vièe nghién eùu tim ra nhùng nguyén nhàn dói nglhèo ò nòng thón, thùc trang dói nghèo v.v, là viéc làm càn thiét de

eó thè dua ra ducfc nhiìng kién nghj cu thè nhàm cài thièn dUde tinh hìnih thue tien,

19

Trong xà hòi nóng thòn Vi^t Nam, eó nhùng su kièn xuàt hi^n làp di làp lai trd thành nhùng hién tifpng xà bòi mang tinh quy lu^t (phonomen-logique), chàng han nhu già dinh, thàn toc (là nhùnig nhóm xà bòi dàe thù), vàn hóa eùa eàe còng dóng v.v, Co nhùng qiuà trình xà hot hièn tUdng xà hòi vói tu càch là nhiìng cài mói này sinih trong ddi song, hoat dòng eùa con ngUdi nòng thòn - nhùng qua trinih

xà hpi nhu dò thj hóa nòng thòn, hiòn dai bòa nòng thòn, tàc dòng ciaa nén kinh té thj truòng vào ddi só'ng eùa eàe còng dóng xà hòi v,v - t à t

cà nhùng cài dò eùng làm thành mot Unh vùe, mot eàp dp khàc eùa cKòi tUdng nghién eùu, dòi hòi càc nhà Xà hói hcx: khòng thè khòng nghién eùu va giài thich nguon gòc, thue trang eùng nhu ehi ra tinh quy lu3*t, khuynh huóng vàn dpng va bién dòi eùa càc hi^n tupng va nhùng quia trình xà hpi dò

Nhùng hién tUdng qua trình xà hòi ò nòng thòn luón luón diien

ra theo mot quy luàt nhà't djnh; Chinh vi vày, khi nghién eùu ve nòmg thòn, vài tu càch là mot chuyèn ngành Xà hói hgc, Xà hai hgc nòing thón nghién eùu chinh càc quy luàt va nhùng tinh quy luàt chi phòì càc hành vi, hogt dóng tùcfng tàc eùa càc chù théxà hói à nòng thón

Khi djnh nghla dòì tU(?ng nghién ciìu eùa Xà hòi hoc nòng thiòn

càc tàc già, bang càch này hay càch khàc, déu xàe djnh dòì txtcptig

nghién ctìu eùa nò là nhiìng tinh quy luàt sinh thành, chùc nàng, sv phàt trién eùa cpng dóng xà hpi nòng thòn, bàn ehà't, ed càu kinh té—xà hòi va su tài tao nò, mÓì Uèn h$ vói til nhièn va vói mòi truòng nhiàn tao, lòì song va càc kiéu b a i xà hòi nòng thòn Và'n de trung tàm ema

Xà hòi hoc nóng thòn là nghién eùu qua trình tài t?io xà bòi xàc llàp càc mùc dò phù hdp eùa càc diéu ki$n, mi;e tiéu va két qua eùa qiuà

trình dò [G.V Óxi-pop, 1990]; "Trong djnh nghia chung nhà't c:ùa

mình, Xà hòi hpe nòng thòn nghién eùu moi quan he eùa con ngiuòi

trong hoàn cành mòi tnfdng nòng thòn" [A.L Bertrand, 1972] Ve (dai

thè eó thè nói: " Xà bòi hpe nòng thòn nghién eùu ddi song nóng thiòn

20

trong mòi quan he dàe biét vói cu dàn nóng thòn, tò chùc xà bòi nòng thòn va càc qua trinh xà hòi d nóng thòn khi ehùng vàn hanh trong

càc khung cành eùa nóng thòn" [G, Chaliand, 1968]

Trong cuò'n "Xà hói hoc nóng thòn" (1916), G,M Gillettee cho ràng, Xà bòi hoc nóng thòn su dung phUdng phàp khoa hpe de nghién eùu xà bòi nòng thón tue là thàm dò thUe trang xà hòi nòng thòn, dUa

vào dò de xàc djnh tiéu chuàn va lòì song Tu dò cho thày righién eùu loi song nòng thòn là mot trong nhùng chù de chinh eùa Xà hói hgc nòng thón Chàng han nhU nghién eùu ve né'p song eùa mot nhóm xà

hói nào dò hay mot cóng dóng xà hòi, nghién eùu nhùng quy luàt vàn hóa chi phòì dén phong càch song eùa hp

De nghién ci'fu lòì song nòng thòn, nhà Xà hòi hoc khòng thè khòng nghién ciìu dòng lue thùc day sU tón tai va phàt trién eùa xà hpi nòng thòn va hình thành nèn lòì song dién hình cho xà bòi nòng thòn Mpt so' tàc già khi xàc djnh dòì tUcJng cho ràng, Xà hòi hcjc nòng thòn nghién eiiii dóng life va tinh hình ddi song nòng thòn, dua vào dò

de phàt trién, duy tri vàn hóa nòng thòn mot càch eó hièu qua, khoa hoc; ràng phài thào luàn mòì quan he làn nhau eùa ngUdi dàn nòng thòn va mòì quan he eùa dàn so' toàn quò'c vói dàn so' thè' giói, dóng thdi con thào luàn che' dò xà bòi nòng thòn vói mùc song va càc vàn de

xà hòi eùa nò [xem: Tò Duy Hdp, 1997: 165-166]

Nhiéu tàc già khàc cho ràng, Xà hói hgc nòng thón là khoa hgc ùng dung, nghién eùu nhùng vàn de xà hói nòng thòn, de quan sàt xà

hòi mot càch sàng suot va ly giài eàe hipn tUdng phùc t^p eùa nòng thòn nhu : dàn so', kinh té, vàn hóa va tò chùc Chinh nhùng thành qua thu dUcfc cua nò ehi ra phUdng huóng dùng dàn eùa ho^t dpng xà hpi nòng thòn

Ly Thù Kinh va eàe hpe già Trung Quòe cho ràng, Xà hòi hoc nòng thòn là khoa hpe thòng qua nhiìng nghién eùu ve mÒì quan ho, ed

càu xà hòi, chùc nàng va hành vi xà hpi à vùng nòng thón de nói lén su

21

phàt trién eùa xà hòi nòng thòn, nhiìng quy luàt bién dòi xà bòi nòng thón Xà hòi hpe nòng thòn là khoa hoc nghién eùu su phàt trién khu

vue xà nòng thòn va quy luàt bién dòi eùa nò [xem Tò Duy Hcip, 1997: 168] Khi xàe djnh dòi tUdng nghién eùu eùa ehuyén ngành Xà hòi hoc

này, òng cho ràng, Xà hòi hpe nòng thòn eó tinh dòc làp nhu mpt khoa hpe dòe làp, nhu Xà hòi hpe nói chung Diéu này eó le eó phàn dùng, bòi vi Xà hòi hpe nòng thòn nghién eùu mot phàn h? xà hòi co tinh di?e l|ip tUdng dòì eùa nò Nhung ehinh diéu dò eùng thè hièn sù de cao thài qua cho mot chuyèn ngành Xà bòi hpe ehuyén.biét dàe thù này, bòi vi Xà hòi hoc nòng thòn ehi nghién eùu mot phàn dàe thù-mpt tiéu

he thòìig eùa xà hòi tong the, nén nò khòng thè trd thành mpt khoa hpe dòe Isìp vói Xà hpi hpe dupc

Trong eàe sàch bào, tu Uèu d Viét Nam, mot so hoc già quan niòm Xà bòi hpe nòng thòn là mot ehuyén ngành eùa Xà bòi hpe, nghién ciìu càc hièn tUdng xà hot càc"qua trình xà bòi va càc vàn de

eùa xà hpi nòng thòn [Trùctng Vàn Ngg, 1997 : 149 ] Mot so tàc già

khàc lai cho ràng, Xà hpi hcx; nòng thòn là mot Unh vuc nghién eùu eùa Xà hpi hpe chuyèn biòt, nò nghién eùu ve nguón gòc, sii tón tai va

su phàt trién nòng thòn nhu là mot còng uCag xà hòi [Pham Tàt Dong,

Le Nggc Hàng 1997 : 315] Theo eàe tàc già trén thì Unh vuc nghién

ciìu eùa Xà hpi hoc nòng thòn eó thè theo eàe huóng sau : (1) - Nghién eùu nhùng vj tri, vai trò eùa xà hòi nòng thòn trong xà hòi, trong ed cà'u xà hpi tong thè Day là Unh vùe nghién eùu nòng thòn trong qua trình phàt trién eùa nò, nghia là nghién ciìu sU thay dòi va chuyèn bién eùa nòng thòn trong eàe thdi dai dà qua, càc yéu to ành huòng tói

su thay dòi va phàt trién eùa xà bòi nòng thòn O phifdng dièn này, ngifdi ta ehù y dén su tàc dòng eùa xà hpi dò thj dòì vói xà hòi nòng thòn va su bién dÒi nòng thón do qua trình dò thj hóa gay ra (2) - Nghién eùu ve còng dóng nòng thòn Trong pham vi này, Xà hói hpe nòng thòn xem xét bàn chat, sù bién chuyèn cùng nhu eàe vàìi de

22

này sinh tu càc móì quan he elin yéu eùa xà bòi nòng thón: eàe mòì qmin he giùa càc Unh vUc nghé nghièp nhU nòng nghièp vói càc nghé phi nóng nghièp; san xuàt nòng nghièp vói djch vu thòng tin va nghé truvon thòng Hoàc eàe nióì quan he giùa càc nhóm xà bòi ehù yéu d nòiig thón (nòng dàn cóng nhàn, thcl thù còng, buon bàn nhò,,,) hay càc niòi quan he giùa càc vùng nóng thón vói nhau (nòng thón dóng bang, nòng thòn trung du, nòng thón mién nùi) (3) - Nghién eùu tinh dòiig nhàt d nòng thòn, ma thUdng difde dàe tnfng bang lòì song, van bòa làng xà, Nhùng dàe diém va nhùng van de xà bòi này sinh trong còng dòng, trong già dinh do ành hUdng eùa lòì song hién dat ành bucmg eùa lòì song dò thj, nhàt là nhùng khu giàp ranh vói dò thj, (4) - Xà hòi hoc nòng thòn cùng nghién eùu ve qua trinh quàn ly eùng nhu khia canh dàn so', qua trinh di dàn, mòi truòng d nòng thòn, Diéu này elio thày Xà bòi hpe nòng thòn nghién eùu mot càch toàn dièn cac và'n de xà hòi này sinh trong dòi song boat dòng eùa eàe chù thè xà bòi nóng thón,

TU càc quan nièm trén day cho thày, Xà hói hoc nóng thón nghién eùu mot càch eó he thò'ng ve tò chùc xà bòi nóng thòn, càu trùc

eùa nò, eàe chùc nàng va sù phàt trién eùa nò trong hién tai [R Hans, 1992; Tó Duy Hdp, 1997: 24] Edi vi, xà bòi nòng thòn cùng là mot

phàn he eùa xà bòi nèn Xà hói hoc nòng thòn nghién eùu "nhùng và'n

de, nliùng su kién va nhùng quy luàt dàe thù eùa he thò'ng xà hòi nòng thòn xét trong toàn bò tinh chinh thè va phùc thè, phùc tap, da dang,

phong phù eùa nò trong hièn thitc" [Tó Duy Heip, 1997: 40] Chinh vi

thè dòì tU(?ng nghién eùu eùa Xà hpi hcx; nòng thòn mang net dàe trUng phong phù, da dang bao góm nhùng khia canh khàc nhau eùa eàe móì lièn he, mòì quan ho xà bòi, eùa nhiìng qua trình xà bòi, càc quy hiàt va tinh quy luàt eùa ddi song, hogit dòng eùa càc cà nhàn, eàe nhóm, càc cpng dóng xà hpi nòng thòn

23

2 V} tri khoa hpe cua Xà bòi hoc nòng thòn trong h e thò'ng càc chuyèn ngành Xà bòi hoc

2.1 Mói quan he eùa Xà hói hoc dai cUOng va Xà hói hoc nóngthón

Càn eù vào Unh vue nghién cifu eùa mình, Xà bòi hpe ehia ra rat nhiéu Unh vUe, chàng han nhu Xà hòi hpe dai eUdng va Xà hòi hcx; ehuyén bi?t Xà hpi hpe dai eUdng (dòi khi con gpi là Xà hói hpcc ly luàn, Xà hpi hoc ly thuyét) thuòng nghién eùu nhùng quy luat xà ho'

tàc dpng ò tim vi mò Xà hòi hoc dai eUdng nghién eùu nhiìng hiién

tupng, nhiìng qua trình tàc dòng gay ành huòng dén toàn bò xà h o t trong tinh tòng thè eùa nò

Trong càc quan diém ve Xà bòi hpe tón tai tai mot cuòc t r a n h luàn ve móì quan he eùa Xà hòi hpe vói chù nghia duy vàt Ijeh sù Xà hpi hpe ma A Comte khòi xuòng tu nhùng nàm 30 eùa thè ky XIX là mot eó" gang vàn dung chù nghla thi^c ehùng thay thè triét hpe die ly giài xà hpt vói mot mue tiéu là Xà bòi hcic phài eó nhiém vu ly giài de duy trì tràt tu xà hòi hiòn d^i eùa chù nghia tu bàn dudng thdi Con hpe thuyét eùa Màc - ehù nghla duy vàt lich sù - eùng ra dòi trong bòi cành eùa thdi d?d Comte sóiig Day là mpt trong hai phàt mình vi dai

eùa Màc cóng hién cho nhàn logii Sxf ra dòi eùa quan ni^m duy va t ve Ijch sù eùa Màc dà làm cho Xà hòi hpe trò thành khoa hoc thijtc sxf C V.I

Le nin)

Ké thùa nhiìng tinh hoa eùa càc hoc thuyét, nhiìng ly luàn Kong

quàt ve xà hot Xà hpi hoc màc-xit là'y chù nghia duy vàt Ijch sù làm phUdQg phàp luàn va ed so ly luàn eùa mình cho nhùng cuòc khào> sàt

nghién eùu nhiìng và'n de xà hòi ò nòng thòn, vi nò là triét hpe xà hòi

Chù nghla duy vàt Uch sù nghién ctìu ed cà'u xà hpi phò quàt cùta xà hpi loài ngifòi va nhùng quy lu|it phò bién ve su phàt trién xà bòi Con

Xà hòi hpe thì nghién ciìu eàe quy luàt d$e thù ve ed cà'u cu thè eùa

mpt xà hòi c\f thè Xà hòi hpe eiing càc khoa hc)c khàc diìng nhiìng thiành

24

cjua iifdiién eini cua ininh de lani phong jih'i thém va e hUng minh, kiém ngluèin elio ly hiàn khoa hoc cua ehù nghia duy vàt beh sù,

Chiì nghla duy vàt beh sù dà nghién eùu càc hinh thài kinh

té-xà hòi phàn ehia té-xà hòi t h à n h ha tàng ed sd va thifdng tàng kièn trùc

(y thue xà bòi), phàn ehia eàe quan he xà hòi t h à n h càc quan he xà hpi

m a n g tinh vàt chat va càc quan he trong Unh vuc hoat dòng tinh thàn,

TU tió difa ra nhùng quy luàt tòng quàt ve sU tón tai va phàt trién eùa

xà hòi loài ngUdi,

Chù nghla duy vàt Ijch sù dà quy mòì quan he xà hòi vào càc qua^i he san xuàt, va tòng t h è càc quan he san xuàt xà hòi tao t h à n h hii t àng ed sd eùa xà h o t tifdng ùng vài nò hình t h à n h nén mot thucmg

tàuR kién trùc [C Màc, 1981: 637-639] Con Xà hòi hcjc màc-xit cho

r à n g Xà beli hoc dai eUdng nghién eùu eàe quy luàt, nhùng thuòc tinh,

n h ù n g dàe diém chung nhà't eùa càc hién tUdng, eàe qua trình xà hòi

[PImm Tàt Dong, 1997 : 27],

Khàc vói chù nghla duy vàt beh sù, Xà bòi hcx; nghién ciìu eàe càu trùc eùa mot xà bòi cu thè, nhùng móì quan he, giao tiép eùa con ngU<di, quan he eùa càc nhóm xà bòi Nói mot càch cu thè hdn, Xà hòi h()e nghién eùu eàe nhóm, eàe còng dóng xà bòi, càc tò chùc xà h p t eàe giai cà'p xà hòi v,v, trong mòì q u a n he eùa ehùng, Quy luàt p h à t

t r i é n xà bòi ma nò nghién eùu là quy luàt vàn dòng eùa xà hpi, ehi

p h ò ì va ành huòng dén sU bién dòi xà bòi trong mot bòi c à n h va

t r o n g mot hoàn c à n h Ijch sù nhà't djnh, eùa mpt h ì n h t h à i k i n h t é

xà bipi nhà't djnh De nghién eùu t h à n h còng, Xà bòi hpe nòng thòn

p h à i lày ehù n g h l a duy v à t Ijch sù làm ed so ly luàn va p h u d n g

Xà hòi hpe nòng thón sù dung nhùng khài nièm eùa Xà hpi hpe dai eUdng vào trong Unh vUe nghién ciìii riéng eùa nò - nóng thón Nò lày xà bòi nòng thòn làm dòì tUdng nghién ciìu eùa mình Nò eó nhii?m

Vu khàm phà nhung net dàe thù eùa xà hpi nòng thòn de bò sung vào nói hàm eùa càc khài nièm dai cUdng Chàng han nhu, khài nièm già dinh nòng thòn vói nhiìng dàe thù eùa nò sé bò sung cho khài niém ly

luàn ve già dinh trong Xà bòi hcx Nhung muóh nghién eùu thành

còng già dinh nòng thòn, Xà hòi hoc nòng thòn khòng thè khòng sù dyng khài nièm già dinh eùa Xà bòi hpe ly thuyét

Do tinh phùc thè eùa nòng thòn nhif mot he thò'ng ehinh thè, nèn eò tàc già cho ràng Xà bòi hcx; nòng thòn là mot khoa hpe dóc làp

là khòng eò t u ed so thuyét phue Co le ehi nén quan nièm Xà hpi hpe nòng thòn là mpt ehuyén ngành Xà bòi hoc mang net phò quàt thì de chà'p nhàn hdn Bòi vi xà bòi nòng thòn ehi là mpt phàn khòng thè tàch rdi eùa xà hòi Vi thè, su phàt trién tri thùc Xà hòi hpe ve nòmg thòn chi là mot su khàm phà bò sung cho he thò'ng tri thùc Xà hói hpe

ve xà hòi tong thè ma thòt Dù bàn thàn he thò'ng tri thùc eùa Xà Itiòi hpe nòng thón là phùc tap, dòi hòi nhiéu càch thùc eùng nhu phudfng phàp tién hành nghién eùu nòng thòn, song ehinh he thò'ng tri thùc dò eùng ehi phàn ành dupc mot phàn eùa xà bòi nòng thón dUdng dai ima thòt Con dòì 14P vói xà hpi nòng thòn là mot phàn h? xà hòi khàc - xà hpi dò thj

Xà hpi hpe nòng thòn cùng càn vàn dung he thò'ng eàe khài ni#m pham trù vói nhùng net dàe thù trong nghién ciìu khào sàt ve nòmg thòn Cho nén Xà bòi hoc nòng thòn khòng phài là mot sù bay ra tnrfóe" màt mpi ngUdi mpt càch tùy tién nhùng tri thùc ve eàe hi^n tuc^g, nhùng qua trình xà hot nhùng quy luàt va tinh quy luàt eùa xà Inòi

>^òng thòn ma càn phài trình bay mot càch khoa hpe, he thò'ng Vi t;hé càn eó mot ly luàn khoa hpe ve nòng thòn làm ed sd cho viéc tièn hàmh

26 •

iighión e\ixi nhùng hit>n turing, nhùng qua trình xà bòi cu thè eùa phàn

Ile xn ligi dàe thù này Dàm bào ebo nghién eùu Xà bòi hpe nóng thón thành còng, vàn dung eàe khài nièm ly luàn eùa ehinh Xà bòi hpe ly thuyét là tàt yéu, Xà hói hoc nóng thón eó nhièni vu kiém ehùng cài- ({ià thuyét khoa hoc, phàt hièn nhùng quy luàt dàe thù này siiih ehi phòì càc quan he xà hói d nòng thòn Nò cùng eò nhiéu méìì quan he vói càc ehuyén ngành Xà hòi hoc khàc, Duói day trình bay nhùng móì quan he eùa Xà bòi hoc nòng thòn vói càc ehuyén ngành Xà hòi hoc khàc

2.2 Mói quan he eùa Xà hói hoc nóng thón va Xd hói hgc dot thi

De xàe dinh dUde mòì quan he giùa hai chuyèn ngành Xà bòi hpe này càn xuàt phàt tu chinh bàn thàn dòi tUdng nghién eùu eùa ehùng Néu Xà bòi hpe nòng thòn nghién eùu eàe quy luàt xà hòi dàe thù ehi phòì dòi song boat dòng eùa còng dóng xà hpi nòng thòn, thì Xà hòi hoc dò thj lai nghién eùu dò thj nhu là mot kièu tò chùc xà bòi dàe thù d dò con ngifdi dà tò chùc lai mòi trUdng song eùa hp Xà hòi hoc

dò thj nghién eùu dò thj "nhu mot lòì sòiig" [L W/X/i], nghién eùu eung càch quàn ly dò tht nghién eùu kién trùc - quy hoach, và'n de

lié-n quan dén khòng gian dò tht và'n de mói,sinh,, [Trinh Duy Luàn, 19)96: 9-50] Do dò hai ehuyén ngành eó tinh dòe làp nhàt djnh

Tu càch" dòc làp eùa Xà hòi hpe nòng thòn thifc ra là rà't tUdng dòli Ngay trong Xà hòi hoc, dUdng phàn ranh giùa Xà bòi hoc nòng thòn va Xà hòi hpe dò thj chù yéu dUa trén sù phàn bièt lành thò cu

t n i eùa càc cpng dóng nòng dàn va thj dàn, vói tu càch là khàch thè dòli tupng riéng eùa hai chuyèn ngành này Dudng phàn ranh dò là khòng tuyèt dÒì vi khòng trành khòi tàn dU xà hòi nòng thòn ành hufdng dén dò thj, màt khàc, qua trình dò thj hóa dien ra phùc tap, làu dèli nèn ranh giói giùa càc phàn he xà hòi khòng ró net

-27

Màt khàc, giùa nòng thòn va dò thj eó nhùng khu vUe dan xen, thuòng difcle gpi là vùng ven dò hay vùng dò thi Ma, day là khóng gian

xà bòi thUdng xuyén mang tinh chat lUdng tinh "bàn nòng, bàn thj" O > day eò sxipha tran, hòn dung eàe già trt chuàn mUc xà hòi va do dò eòi

nhùng quy luàt xà bòi dàe thù chi phòì Nhùng quy luàt xà bòi dàe thù này diéu tiét ành hifdng dén càc boat dòng eùa càc chù thè xà bòi (càc

nhóm, còng dóng xà hòi .) cà nóng thón va dò tht Vùng dò thi lióa trd thành mpt kliàch the nghién eùu dgc thù cho Xà hòi hoc nòng thòn

Kh' dò qua trình dò thj hóa trd thành dòi tifcJng nghién ctìu eùa Xà bòi

hpe nòng thòn vói net dàe thù riéng, trai lat nò eùng là dòì tiidng cho

cà chuyèn ngành Xà bòi hcx dò thi

Xà bòi nóng thòn va Xà hói dò thj khòng phài là hai phàn liè khép kin, ma càc phàn he xà bòi này luòn g.in bò chat che vói nhau Càc quy luàt xà hot chàng han nhu càc chuàn mUc vàn hóa trii^'én thÒiig it nhiéu déu chi phòì ddi song va boat dòng eùa eàe chù thè ò hai mòi tnfdng xà hòi này Càc quan he xà hòi eùa hai phàn he ducfc xà hòi thiét làp ra déu ehju su ehi phòì eùa di san vàn hóa-xà bòi nói chung Càc già tri xà bòi ed bàn déu trd thành nhùng cài ehi phòì stì lua chpn, ra quyé't djnh trong hành dòng eùa eàe ehù thè xà hot Hdn thè, su ành hUdng cùà lòì song dò thj luòn eó xu hUÓng ành hudng, lan truyén vào nòng thòn Su lan truyén dò eùng trd thành dÒi tupng nghién eùu eùa chinh Xà hpi hpe nòng thòn

Càc quan he qua lai giùa nòng thòn - dò thj trd thành dòì tuc?ng nghién eùu eùa eà hai Unh vuc chuyèn ngành Xà bòi hpe Su ehi phot ành huòng eùa quy luàt xieh lai gàn nhau giùa nòng thón va dò thj eùng trd thành mòi quan tàm chung eùa eà hai Unh vùe nghién eùu Trong eàe nghién eùu, vièe so sành dòì ehiéu càc két qua thu ducjc giùa hai Unh vuc nghién eùu cùng quan tàm là diéu khòng thè bò qua dtfcJc Chàng han nhu khi nghién ctìu ve già dinh nòng thòn, càc nhà nghién eiìu muon khàc hpa nhiìng net tiéu bièu dàe thù cho moi phàn he xà hòi de làm noi bàt dòì tudng nghién ctìu eùa mình

28

Su gàn bó chat e bè eùa Xà bòi hoc nòng thòn va Xà bòi hoc dò thj thè hièn d ehò eà hai linh vuc nghién ctìu này déu nghién cUu su di

cii giùa nòng thón va dò thj, Trong xà hpi phàt trién, xu thè già tàng

dòiig nhàp cu eùa nhùng ngUdi tU nòng thòn ra dò thj trd thành mpt qu:v luat tàt yéu, Chùih vi thè, Xà hòi hoc nòng thòn va Xà hòi hoc dò thj déu khòng bò qua vièe nghién eùu hièn tifdng xà bòi dàe thù này, nglhic"'n culi nhùng he qua xà hói eùa nò,

Màt khàc, nghién eùu càc qua trinh trao dòi càc hoat dòng khàc cuti nòng thòn va dò thj nhu trao dòi vàt chat, trao dòi quan he, trao dot càc già trj xà hòi v,v, cho thày ehùng eó nhùng mòì Uèn he nhà't djnh vcii nhau

2.,3 Quan he eùa Xd hói hgc nóng thón va Xà hói hgc già dimh Xà hpi hoc nòng thòn cùng nghién eùu ve già dinh nóng thón

Nhiung Xà bòi hcx nòng thòn nghién ctìu mot càch cu thè nhiìng hình thiùc ciia già dinh nòng thòn, nghién ciìu ed cà'u già dinh, he thò'ng già trj cua già dinh nòng thòn, nhùng eung càch ùng xù, quan he dàe thù cù;a iió> eàe mòì quan he eùa già dinh vói hp hàng, vói còng dóng làng xà„ vai trò eùa gria dinh trong h^ thò'ng xà bòi nóng thòn Màt khàc, Xà hò'i hoc nòng thón cùng nhu Xà hòi hpe già dinh nghién eùu nhùng hìmh thùc hòn nhàn d nòng thòn, ma eàe quan he hòn nhàn déu do eàe cpmg dong xà bòi dàt ra theo nhùng luàt le nhà't djnh

Xà bòi hoc nòng thòn eùng nghién ctìu nhùng quan ho ben trong cùja già dinh nòng thòn vói nhiìng biéu hièn dàe thù eùa nò, chàng han nhiu quan bè giùa eàe giòi trong mói già dinh, và'n de bình dàng trong giai dìn.h; eàe chùc nàng dàe thù eùa già dinh nòng thòn v.v Ngoài ra, Xài hpi hoc nòng thòn con nghién eùu stì bién dòi eùa già dinh nòng thiòn nhu nhàn khàu, thè he va eung càch sinh ho?it, lòi song dàe thù cùia càc ho già dinh nóng thón v.v Khàc vói Xà hpi hpe nòng thón, Xà hpii hpe già dinh eòn nghién ciìu beh sù già dinh, nghién ctìu già dinh

dò tht eàe quy lu|it chung eùa già dinh v.v Tom lat nhiìng và'n de xà

29

hòi dàe thù eùa già dinh nòng thòn ma Xà bòi hoc già dinh khltệctìu thì cùng duck; Xà hòi hoc nòng thòn de eàp tdị

2.4 Quan he eùa Xà hói hoc nóng thón vài Xà hai hoc vàn hóạ Néu Xà bòi hpe vàn hóa nghién eùu sU hình thành va chi

phòì eùa nhùng già trj chuàn mUc vàn hóa dòì vói hành vi eùa eàe chù thè xà hói nói chung, xem xét sU ành huòng eùa càc quy luàt này d6Ì vói đi song song xà hot nhùng bièu hién dàe thù eùa nhùng quy luàt vàn hóa dòì vói đi song hành dòng eùa càc t?.p the, càc nhóm càc cpng dóng xà hot thì Xà bòi hpe nòng thòn ehù y dén nhùng quy luàt vàin hóa (va eùng là nhùng quy luàt xà hpi) chi phòi hành dpng eùa com ngUdi nòng thòn

Su biéu hièn khàc bièt dàe thù eùá hai ehuyén ngành Xà hpi hp'C này ò cho: Xà hpi hpe nòng thòn chù trpng nghién eùu, xem xét nhiìng già trj vàn hóa truyén thòng ành huctng nhu thè nào dòi vói eung càcfiv ùng xù va hành vi eùa eàe ehù thè xà bòi nòng thòn Trong qua triniti nghién ctìu eùa minh, Xà hpi hpe nòng thòn cùng chù y dèn viòc ly giàii nhiìng chuàn mùc, nhiìng già trj, nhiìng khuòn màu vàn hóa xà hò'i dUóe hình thành trong đi song, hogit dpng eùa cpng dóng xà bòi nòng thòn nhu thè nào, nghién ctìu càc thiét che vàn hóa d nòng thòn va vai trò eùa ehùng trong đi song xà hot Hay nói càch khàc, nò nghién ctìiu càc quy luàt vàn hóa-xà hpi eùa xà hpi nòng thòn

2.5 Quan he eùa Xà hói hoc nóng thón vói Xà hói hgic kinh té va lao dóng Xà hòi hpe nòng thòn co mpt bp ph|ln trong dÓÙ txiffng nghién ctìu, ma chinh Xà hòi hpe kinh tè eùng là'y làm doi tugnjg

nghién ctìụ Chàng han nhu Xà hpi hoc nòng thón nghién ciìu càie quan he san xuà't xà hot eàe quan h$ trao dòi xà hpi giùa càc thànhi vién trong hỏit dòng lao dpng kinh tè eùa eàe chù the xà bòi ó nòng thòn; nghién ctìu khia canh xà hpi eùa qua trình phàn còng lao dòng

xà hpi cùng nhu sii ehuyén dòi ed cà'u lao dòng nghé nghiòp xà bòi rtl nòng thòn; nghién ciìu boat dòng eùa kinh tè' ho già dinh trong ed chffi

30

kindi te thi tnfdng Su phàn cóng lao dóng trong cóng dóng xà hói nóng thcin nói ehiing va trong eae ho già dinh nói riéng; nghién ctìu quan he

e ùii ( àe gidi trong hdp tàc va phàn cóng Lao dòng d nòng thòn trong bòi cành eùa mot mòi tnfdng xà liói mang nàng net truyén thòng v,v,, Xà hòìi hoc kinh té cùng nghién euii nhùng quan he xà hot nhùng quy luàit xà hói dò, nhung Xà hói hcjc kinh té eòn md ròftg pham vi nghién eùca eua nimh sang càc Unii vue khàc, càc phUdng dièn khàc eùa ddi

song xà hòi nói chung, nhu d dò thj, trong già dinh, trong càc còng

dòng ,,

2.6 Xd hói hgc nóng thón va Xd hai hgc phàp luàt déu chù

.y tién càc quan he phàp ly va càc quy luàt ehi phòì eàe hành vi xà hòi trong Unh vuc luàt phàp Nhung khàc vói Xà hói hcx phàp luàt, Xà hói hoie nòng thòn chù y dén su chi phòì eùa càc luàt le, le thòi, tap tue eùa càie còng dong, càc nhóm xà hói dàe thù d nòng thòn chàng han nhu

cà'c ciuy ifóc eùa càc còng dóng làng xà, nhiìng tàp quàn trd thành luàt

tue, su dành già eùa còng dóng dòì vói su tuàn thù nhiìng chuàn mUc

xà bòi eùa còng dóng, su phàn xét eùa còng dóng dòì vói hành vi vi phiam càc quy djnh truyén thò'ng dàt ra, ké cà nhùng phàn xét eùa cpiug dóng va hall qua xà hpi eùa nò dòì vói càc cà nhàn xà hot nhùng thiành vién eùa cpng dóng xà hòi nòng thòn, Dòì vói Xà bòi hpe phàp lu.àt thi pham vi nghién ctìu eùa nò khòng chi bj h^n che trong khu

vxitc nòng thòn, ma nò eòn tién hành nghién ctìu càc quy luàt phàp

luiàt, eàe quy pham phàp luàt chi phòì doi vói toàn xà hpt va trong dò cól cà nhùng quy luàt dàe thù eùa xà bòi dò thj

Ngoài ra Xà bòi hpe nòng thòn eòn eó nhiìng quan ho vói nhùng chiuyén ngành Xà bòi hpe khàc nhu Xà hòi hoc dàn so' Xà bòi hoc y tè -sùìc khoè, Xà hòi hpe giào due, Xà hói hpe khoa hpe - còng nghè, Xà bòi hcpc quàn ly, Xà bòi hoc còng dóng, Xà bòi hoc chinh trj, Xà hpi hoc tòn giiào V.V

31

Co thè nói, Xà bòi hpe nóng thòn nhu là mot chuyèn ngành Xà hòi hoc tòng hctp, nò chùa dùng trong nò mpi khia canh ciìa nhùng dói tUdng nghién eùu eùa càc ehuyén ngành Xà hòi hpe khàc nhau trong

he thò'ng khoa hpe Xà bòi hpe Nò là mot chuyèn ngành Xà hòi hpe dàe thù, vùa bao quàt chung, vùa khàc biét vói nhiìng net riéng do ehinh pham vi nghién ctìu eùa nò tao nén,

Xét trong tudng quan ròng hdn cho thày, Xà hòi hoc nòng thòn khòng ehi giàp ranh, lièn ngành vói tàt cà càc khoa hpe xà hòi ma con giàp ranh, Uèn ngành vói eàe ngành Xà bòi hcx, Chàng han Xà hòi hoc nòng thòn nói riéng cùng nhu Xà hòi hcx; nói chung déu eó nhùng rnòì quan ho dén càc khoa hce xà hòi nhu Triét hpe, Tàm ly hce, Dan- toc hoc, Nhàn ehùng hcx v.v,, Càc mòì quan he do dupe thè liiòn d cho lYièt hoc, Kinh tè hoc va Chinh trj hoc bao gid cùng là già dò truc tiép

ve màt ly luàn phUdng phàp luàn nghién c ^ dòì vói Xà bòi hpe nói chung va Xà bòi hpe nòng thòn nói riéng Con dòì vói khoa hoc Ijeh sù, néu xét theo truc thdi gian tu qua khù qua hièn t^i dèn tùdng lai, thi

Sù hpe là khoa hpe nghién ciìu eàe quy luàt Ijeh sù eùa nhiìng xà bòi

dà trai qua trong qua khù, nò giong nhU qua khù hpe eòn Xà hòi hpe là hièn t^i hpe Doi vói tùdng lai eó khoa TUdng lai hoc - khoa hpe dù bào trién vpng bién dot phàt trién xà hpi Spng do tinh Uén tue eùa thdi gian, Xà hpi hoc khóng thè tàch rdi Sù hpe va TUdng lai hpe, trai lai sii Uèn ngành chat che giùa ehùng sé eó Idi cho tàng ehuyén ngành va Idi

chung cho cà ho thong ehuyén ngành xà hòi [Pham Tàt Dong, 1997]

3 He nhiìng và'n de nghién ciixx eùa Xà bòi hoc nòng thòn Tièp c%n he thòng xà hpi (chinh thè) cho phép Xà hpi hoc nòng

thòn xàc djnh rò he thò'ng eàe sU kiòn xà hot eàe và'n de xà hpi va càc qui lu^t xà hòi càn nghién ctìu sàu He và'n de ma Xà hpi hpe nòng thòn nghién ctìu du<?e rùt ra tu nhiìng nghién ciìu ve càc su kiòn xà

hòi nóng thòn va thòng qua dò dàn d i n v^ch ra càc qui lu4t xà hpi

nòng thòn, bao góm hai nhóm lón:

32

3.1 He càc vàn de ve càc mài tUdng quan va tUdng tàc giùa xd hói nóng thón vài mài tritòng eùa nò, bao góm: mòi trifcmg dò thj; tinh dòc làp tifdng dòì va nhùng mòi lién he, móì quan

bé va su le thuóc eùa xà hòi nòng thòn vào xà bòi tòng thè; còng nghièp hóa nòng nghièp va hién dai hóa xà hòi nòng thòn; quan he eùa càc giai cà'p xà bòi vói nòng thòn càn bang sinh thài d dja bàn nóng thòn va cà dja bàn dò thj hóa,

3.2 Càc vàn de nghién eùu lién quan dén càc quan he nói tai eùa xà hói nóng thón vi thè, vai trò càc chù thè xà hói d nòng

thón nhu nóng dàn thp thù cóng thudng nhàn, tri thùc, còng nhàn, càc càn bó vièn chùc v.v ; càc và'n de nhàn quyén, nhàn vàn, nhàn dac; nhùng vàn de ve ed cà'u va tò chùc xà bòi nóng thòn: ed càu dàn so'

xà hòi, ed cà'u lao dòng nghé nghièp-xà bòi; bà't bình dàng va phàn tàng xa bòi ò nòng thòn (thùc trang va xu thè' bién dòi eùa ehùng); càc thiét che xà hpi d nòng thón va vai trò eùa ehùng va dàe thù eùa càc thiét chéÀ Dóng khàc d nóng thòn

3.3 Ngo>ài càc vàn de nghién eùu dà de eàp trén, Xà bòi hpe

nóng thòn con nghién ctìu càc khia canh eùa xà hòi nòng thòn nhu lòì song, Vàn hóa nòng thòn, dòi mei tò ehùe va quàn ly xà hòi hièn d ^ v.v

Trén day là mot sé và'n de nghién ctìu eùa Xà hpi hpe nòng thòn Tùy thuòc vào eàe cóng trình nghién eùu va xu huóng nghién ctìu khàc nhau, ngUdi ta eó thè lua chpn eàe chù de, chuyèn de khàc nhau va tu

dò co thè cu thè hóa va ehi tiét hóa thich hpp vói eàe mue dich, yéu cau

cu che

4 Vài net sd \xióc ve svf hinh thành va phàt trien eùa Xà

hòi hoc nòng thòn

4.1 Nhùng nghién eùu Xà hói hgc nóng thón trén the giói

Xà hói hgc nóng thòn bàt dàu hinh thành à My vào nhiìng nàm

20 eùa thè ky XX va dàn trd thành mot mòn Xà hpi hpe trong nhiìng

33

nàm gàn day Tu nhùng thàp nièn dàu tién eùa thè' ky XX, eàe nhà Xà bòi hpe dà bàt dàu ehù y dèn càc và'n de d nòng thòn Tai My eó nhiéu nghién eùu cu thè ve nóng thòn, nòng nghiòp va nóng dàn Nhiéu tài Uèu nghién eùu ve nòng thòn dà dupc cóng bò Càc nhà Xà hói hpe nói

tièng ò My dUdng thòi dà phài ehùng kièn mpt stì khùng hoàng cù.i

nhùng nàm 30 eùa thè ky XX - "suy thoài" eùa xà hpi nòng thòn My trong giai doan beh sù này

Theo yéu càu eùa ehinh phù My, mpt lo^t nhiìng nghién eùu ve nòng thòn eùa eàe nhà khoa hpe va Xà bòi hcx My dUde trinh lén Uy ban nòng thòn (dude tong thong Theodore Roosevalt ehi djnh vào nàm 1907) Uy ban này dà tièn hành mot cupe nghién eùu Xà hòi hpe duói stì lành d^o eùa Dean Bailey, 500.000 bang hòi phàt ra nhung ehi thu

ve dxicfc 100.000 bang hòi dà tra lòi Uy ban này dà phàn tich va viét

mot bào cào khoa hpe, trong dò dà eò' gang phàn tich va dù bào nhùng bién dang eùa ddi song nóng thón My Bàn bào cào này dà trò thành hién ehUdng cho Xà bòi hoc nòng thòn

Tièp sau dò càc nhà nghién ciìu, càc nhà khoa hc»e thupe truòng dai hpe Columbia tièn hành mpt loat eàe cupe nghién ctìu sàu va toàn dièn ve cpng dóng nòng thòn tu nàm 19(>6 dèn 1012 Cùng vào nhùng

nàm này, à My dien ra mpt hpi nghj eùa eàe nhà xà hpi hpe, va là'y

nàm 1912 làm nàm Xà hòi hoc nòng thòn Nàm 1915 tién si C J

Galpin ci trtìdng Tòng hdp Winsconsin tièn hành diéu tra nghién ctìu

ve ddi song nòng thòn tgii traii thi nghièm eùa trtìdng Nghién eùu này

dà tao tién de thùc day su ra ddi Xà hpi hpe nòng thòn

Vào nàm 1917 càc nhà Xà bòi hpe My dà làp ra mot Ban Xà hói hpe nòng thòn, lue dàu thupe Cuc Kinh tè nòng nghièp My Nguòi dùng dàu là tièn si Galpin, tàc già eùa cuò'n "Tu quàn xà hpi eùa còng dóng nóng dàn" (1916) Truóe dò, nàm 1916, giào su John M Gillettee cho

ra ddi cuon 6àch "Xa hpi hpe nòng thòn" Dò là cuò'n sàch giào khoa dai

34

hoc dàu tién ve Xà hói hpe nóng thòn, Dèn nàm 1919, difòi sif lành d<ao eiia C, J Galpin "Ban dàn so va dói song nòng thòn" difpe thành làp Vài nàm sau d My eàe hoc già dà cho ra ddi mot cuò'n s<ich

"Sàch tra ctìu he thóng ve Xà hói hoc nòng thòn" (xuàt bàn nàm 1930)

Su ra ddi eùa cuò'n sàch này dà thùc day Xà hòi hpe nòng thón phàt trién nhanh chóng Mot loat càc nhà Xà bòi hoc eó tèn tuoi cùng déu b.it dàu tu nhùng cóng trinh ve Xà bòi hpe nóng thòn nhu: P,A Sorokin, C, C Zimmerman, C, J Galpin, Taylor, Kolb, Bronner, L.M Sims, Smith, Landsredfield, Dwight Sanderson v,v,

Xà bòi hoc nóng thón d My ra ddi va phàt trién muòn man so vài eàe chuyèn ngành Xà hòi hoc khàc (nhu Xà bòi hoc dò thj chàng han)

Nò ra ddi trèn bóì cành eùa xà hòi hpe nòng thòn bj xào tròn bòi nhùng bién dòi sàu sàc, trong dò eàe qua trình còng nghièp hóa - ed khi hóa

va dò thj eàp toc dà làm cho dò thj co nhiéu yéu tò Uèn quan dén xà bòi nòng thòn bòc lo ra, va trd thành dòì tUdng nghién ciìu eùa eàe nhà Xà hói hoc Va khi xuà't,hièn nhùng bà't òn trong long xà bòi nòng thòn thì mói

co nhiìng tàc nhàn kich thich cho ra ddi nhiìng nghién eùu Xà bòi hpe ncmg thòn, va Xà hòi hoc nòng thòn dUde hình thành,

Vào nhùng nàm 30, xà bòi Àu My bj sa vào edn khùng hoàng kinh tè-xà hòi, eàe nhà nghién eùu chù y nhiéu dèn nguón gÒc, he thòng xà hòi ncSng thón Vói dà phàt trién eùa nhiìng nghién ciìu Xà

h$i hoc ve nóng thòn, nàm 1935 t^p chi "Xà hòi hgc nóng thón" ra dèi

va dupc phàt hành theo thàng Nàm 1937 Hòi Xà hói hgc nóng thòn

My dudc thành làp Day là mpt mÒc quan trpng trong su phàt trién

eùa Xà bòi hoc nòng thòn Nàm 1957, "Nhóm cóng tàc Xà hpi hoc nòng thòn chàu Àu" dUdc thành làp, sau dò "Cd quan Xà hòi hoc nòng thòn chàu Àu • ra ddi Nàm 1964, ed quan này eùng vói Hièp hòi Xà hòi hoc nòng thòn My tièn hành tò ehùe Dai bòi thè giói ve Xà hòi hpe nòng thòn làn thù nhà't Nàm 1968 tò chùc D^i hpi Xà hpi hpe nòng thòn làn thù hai tai Ha Lan

35

Cho dèn nay ò My eó khoàng trén 800 giào su va nhùng rhà nghién eùu dang tham già tich cuc vào nhiìng nghién ctìu Xà hpi ipc

ve nòng thòn, va góp phàn to lón vào stì phàt trién ehuyén ngành Xà bòi hpe chuyèn biòt này

Xà bòi hpe nòng thòn du nhàp khà som vào Tning Quò'c Vào nhùng nàm hai mudi d Trung Quòe dà eó nhùng cuòc diéu tra Xà lói hpe ve nòng thòn, do sinh vièn dai hcx Lò Giang tièn hành diéu t n d thòn PhuiJng Hoàng (Trién Chàu - Quàng Dòng), sinh vién tnfdng lai hpe Kim Làng tièn hành diéu tra Xà bòi hpe d An Huy, khoa Xà lòi hpe eùa TrUdng Dai hoc Yèn Kinh tién hành diéu tra d Bàc B;nh (Thanh Ha) Nàm 1927 d Trung Quòe co tièn si Xà bòi hoc nòng tlón dàu tién là Co Phùc, hoc tai Missigan va viét rà't nhiéu còng trình ve nòng thòn, nhu '"Xà hói hpe nòng thòn", "Xà hòi nòng thòn", "Td eltìc nòng thòn" Sau dò Ngò Vàn Tao, Phi Hièu Thòng là nhùng ngUdJcó nhiéu còng trình Xà hpi hoc ve nòng thòn Trong thòi gian dò, Dmg còng san Trung QuÒc cùng eó nhiìng nghién ctìu Xà hòi hpe ve ning thòn Mao Tr^ch Dòng cóng bò'"Bào cào khào sàt phong trào nòng càn

Ho Nam" noi tièng - là mpt dóng góp quan trpng vàp su phàt trien Xà

hpi hpe nòng thón ò Trung QuÓc Tu nàm 1929, nhiìng ngUdi theo ihù nghia màc-xit mò rOng diéu tra nòng thòn Trung QuÒc Nàm 1934, :àP

san "Nòng thón Trung QuÓc" ra dòi Nàm 1937, Dóng Nhu^n dà chera dòi cuò'n sàch "Dilm yéu eùa Xà hòi hpe nòng thòn" Sau nàm 1949 Xà

hói hoc Trung QuÓc bj ngtìng tré do ành huòng tu ttìóng cho ràng, Xà

hói hoc là h^ thò'ng tu tuòng hoc thu^t tu san, cho dèn nàm 1979 nói thành l$p Vièn Xà bòi hoc

0 Nhàt Bàn, Xà hói hgc nòng thón cùng phàt trien som Nhing

ngUdi sàng l|lp góm: Rinkiei Taro, Yorokota Seinoichi va Gaksa Eikado Hp giói thièu Xà hòi hpe nòng thòn My va vièt nhùng àc phàm nói tièng ve Xà hpi hoc nòng thòn: "Nguyén ly Xà hpi hpe nmg thòn Nhlit Bàn", "Cd cà'u xà hpi nòng thòn Nhàt Bàn", "Che dò fia

36

climh Nhàt Bàn va ehc^ de) eung eàp niòng dóng dién canh",, San Dai

chuèn thè giói II, Nhàt Bàn tién hành "cài càch nióng dàt", trén ed sd dò

eó nhùng nghién eùu Xà bòi hoc nóng thòn sàu sàc hdn, Phùc Vù Tran

còmg bò'eòng trinh "Tinh chat eùa xà hòi nòng thòn Nhàt Bàn"; Nhj Cung

Tniét Hùng viét "Xà hói licx' nóng thòn Nhàt Bàn" va òng dà dóng góp

nhiéu thành qua trong nghién ei'jtii này [Xem: Tò Duy Hefp, 1997]

Chuyèn ngành Xà hòi hpe nóng thòn vàn eòn là mot ngành khoa

hptc Xà hpi hpe rat non tré Hièn nò dang dUdc chù trpng nghién eùu va

ph.àt trién mpt càch day du, toàn dièn Thè giói thù ba - hình ành eùa

mò)t thè'vói nhùng dàe tnfng nòng thòn noi tròt dang là mòì quan tàm

khòng chi eùa eàe nhà Xà hòi hoc, ma con là mòì quan tàm eùa nhiéu

ng;ành khoa hpe xà hòi - nhàn vàn khàc De trién khai nghién eifu ve

nòiny thón ò iih'lng nuóc dang phàt tr>èn, eó nhiéu tò cbùc xà hpi eùa

Lien hcJp quòe nhu UNDO, FAO, UNESCO quan tàm dàu tu, chi

daio Bue tranh da màu sàc ve xà bòi nóng thòn do càc nhà Xà hói hcx

khìàc hpa vàn eòn là mot bue tranh ehua phàn ành hét càc gam màu ve

xà bòi nóng thòn '

4.2 Nhùng nghién eùu ve xà hói nóng thón Viét Nam

Trifóc Càch mang thàng Tara dà eó nhiìng khào eiiu khoa hpe ve

nòmg thón Viét Nam P Ovy là ngUdi nghién ciiu ve xà bòi nóng thòn

Vi^t Nani dà vièt còng trình: "La commune annamite" (1894) Nàm

19.'36 Pierre Gourou, mot nhà nghién eùu Phàp, dà còng bò'eòng trinh

"Nlhùng nòng dàn dóng bang Bàc Bò" ("Les paysants tonkinois") Nàm

19^44, Nguyén Vàn Huyén dà cóng bò'nghién ciiu eùa mình vói de tài

"Lia civilization annamite" Nàm 1952 mot hoc già Phàp khàc dà vièt

còmg trình khào eùu Xà hòi hpe ve nòng thòn Vièt Nam, trong "Vièt

Naim - Xà hpi hpe ve mot cupe ehièn tranh"

Trong nhiìng nàm dàt nuóc eòn ehia càt, tai dóng bang Nam Bò,

UMESCO dà tièn hành mot cupe khào sàt ve eàe vàn de phàt trién

nòmg thòn d Dòng Nam À Càc két qua dà dupc còng botai Vién

37

Nàm 1979, hai nhà Xà hòi hcx ngUdi Bi - òng F, Houtart va bì

G Lermercinier - eùng càc nhà Xà hói hoc Viét Nam hix tièn liànà khào sàt Xà bòi hpe d Hai Vàn (Hai Hàu, Nam Ha) Càc két qu.4

nghién eùu dà dUde cóng bò trong cóng trình "Hai Vàn - mot xà d Viét Nam Dóng góp eùa Xà ligi hgc vào nghién eùu thòi ky qua dò à Viét Nam" (Haivan — une commune ruraT vietnamienne - contributiot sociologiqucAn V etude des transition Louvain; Belgique 1980) Day

là mot trong nhùng còng trình nghién eùu eó nhiéu y nghia quan trpng dòì vói sù phàt trién Xà bòi hcx nòng thòn d Viòt Nam

Nhiìng nàm 80, Vièn Xà bòi hpe tièn hành nhiìng cuòc khào sàt

Xà hòi hoc ve già dinh nóng dén dóng bang Bàc Bp va càc két qua nghién ctìu dà dude cóng bò' trén tap chi Xà hòi hpe

Trong thdi kì dòi mói eùa dàt nUóe, Ban Nòng nghiòp Trung UOng dà chù tri va tièn hành nghién ctìu ve thtìc tr?ing kinh tè xà hpi nóng thón Vièt Nam trong giai doan dàu eùa tièn trình dòi mói Két qua nghién ciiu dui?e còng bò trong còng trinh khà dò sp eùa mot tàp

the tàc già, duói tèn gpi "Kinh té - xà hòi nóng thòn Viét Nam ngày nay" (2 t^p, do Ban Nòng nghièp TW à'n hành) Trong nhflng nàm tièp

theo, mpt lo^t càc cupe khào sàt Xà hpi hoc eùa eàe ehUdng trình khoa hoc cà'p nhà nUóc ve con ngUdi, va thtìc trang xà hói nòng thòn dà du^c tien hành

Nhiìng nàm gàn day, t^p chi "Nóng thón mài", ed quan ngòn lu|in eùa Hói nóng dàn Vièt Nam cùng ducfc phàt hành, day là t?p ehi

co y nghia quan trpng cho vièe phó hièn nhiìng chù trUdng eùa Dàng

va Chinh phù, cùng nhu djnh huóng cho stì phàt trién nòng thòn trong thòi k;^ dói mói hi^n nay Ngoài ra eòn nhiéu bào eht t^p chi khàc cùng d i c$p dèn nòng thòn ve eàe màt vàn hóa, tòn giào, Ijch sù

Trong mày nàm gàn day, t^p chi Xà hòi hoc dàng tài nhiéu bài vièt chuyèn bàn ve xà hòi nòng thòn eùa mot so tàc già trong va ngoài

38

Vit 1 Xà boi hoc Cac bài viét xoay quanh càc chù de lón ve : dàn so, gi»i dinh nóng thón Vièt Nam; lói song, vàn hóa nòng thòn; ehuyén dòi

Cd càu xà bòi nóng thòn nhu: ed cà'u nhàn khàu, ed cà'u lao dòng-nghé nghièp xà hòi va ed càu giai-tàng xà bòi d nòng thón: chuyèn dòi eàe ehi.iàn mue va djnh huòng già tri xà bòi d nòng thón trong giai doan dòtì nidi hièn nay v,v,

Ve boat dòng nghién eùu thUe tien, cho dén nay d nifóc ta mói eó mcit Phòng Xà hói hoc nóng thòn (thuòc Vièn Xà hòi hoc - Tning tàm Khoa hoc xà bòi va Nhàn vàn Quòe già), Day là ed quan nghién eùu ve nòmg thòn dàu tién ò Vièt Nam,

Xà bòi hpe nóng thòn cùng dupc giàng day cho sinh vién khoa

Xà hòi hoc (thuóc Tnfdng Dai hoc Khoa hcx Xà hòi va Nhàn vàn - Dai hpcc Quòe già Ha Nói) Tàp the càn bò giàng day va sinh vién eùa khoa cùmg dà tièn hành nhiéu cupe thuc tàp, thuc té va khào sàt diéu tra Xà hÒH hpe trèn càc vùng khàc nhau

Qua dò elio thày Xà bòi hpe ngày eàng eó nhùng bifòe chuyèn bién móji tham du vào viéc nghién eùu ddi song xà hòi nòng thòn Vièt Nam

5 Chùfc n à n g va nhiém vu eùa Xà bòi hoc nòng thòn Vói tu càch là ehuyén ngành Xà bòi hoc, Xà hpi hoc nòng thòn cùmg thuc hién càc ehùe nàng eùa Xà hpi hoc nhu: chùc nàng nhàn thiiìc chtìe nàng thtìc tièn trong quàn ly diéu hành xà hot chtìe nàng

du doàn du bào ve su phàt trién eùa nhùng qua trinh va hién tucjng eùia xà hòi nóng thòn, chtìe nàng tu tuòng v.v

Thù nhàt, Xà hòi hoc nòng thòn eung cà'p nhiìng tri thtìc càn

thiiét de hiéu bièt thUc trang eùa xà bòi nòng thòn Vièt Nam, Nò tài taoi liti bue tranh hién thUe sinh dòng de làm cho nhùng ai quan tàm déni nòng thòn co dudc càch nhìn nhàn dùng bàn chat eùa xà bòi nòng thóin Va qua dò nò thue hién chùc nàng nh|in thùc Nhiém vu ly luàn cùai Xà bòi hpe nòng thòn thè hièn ra ó cho nò cung cà'p nhùng tri thùc

39

ly thuyét ve xà hpi nòng thón, trén ed so dò djnh hình mot he thòng tri thtìc khoa hpe ve phàn he xà bòi này Xà hòi hoc nóng thòn phài dua

ra mot ly l u ^ hoàn chinh ve xà hpi nòng thòn, vói he thò'ng khài nièm, ph^m trù de nghién ciiu nhùng khia c?inh khàc nhau eùa ddi song xà bòi nòng thòn

Thù 2, khi trién khai khào sàt, nghién ciiu Xà bòi hoc ve nhùng

hi#n tupng, nhùng qua trình xà bòi d nòng thòn, Xà bòi hoc nòng thòn

sé cung eàp va làm giàu he thò'ng tri thùc ve xà hòi nòng thòn nói chung va nòng thòn Vièt Nam nói riéng, bò sung vào kho tàng nhàn thtìc ve mpt dòì tupng dàe thù eùa thè giói khàch quan Nhùng nghién ctìu cu thè eùa Xà bòi hoc nòng thòn sé dem lai nhùng càch nhìn khoa hpe ve ed che vàn hành eùa xà hpi nòng thòn Nhiìng nghién ctìu này

sé dem lai nhùng thòng tin cho còng tàc quàn ly diéu hành xà hpi Nhiìng de xuàt va kién nghj cu thè eùa eàe cupe nghién ciìu ve nòng thòn sé dem l?ii dóng góp nhàt djnh cho vièe de ra eàe chinh sàch phàt trién xà bòi

Thù 3, tu nhùng thòng tin ma Xà hpi hoc nòng thòn thu thàP

dU(?c giùp cho eàe nhà quàn ly xà hòi eó ed so làp càc kè hoaeh phàt trién xà hpt djnh huóng xày diing ehinh sàch xà hói dùng dàn h(?p quy lu|it Trén ed so dò co nhiìng kièn nghi ve chinh sàch phàt triln xà h$i

h(fpìSi

Tìu2 4, muc tiéu chung eùa mpi nghién ciiu Xà hòi hpe ve nòrig thón déu thò'ng nhà't ò cho, bang nhùng so Uèu, thòng tin thu th$p mpt càch khoa hpe, eàe nhà nghién ctìu Xà hpi hoc eó dxicfc nhùng khuyèn

nghj ve phUdng phàp, giài phàp nhàm cài t^io va thay dói nhùng mi,ie

tiéu kinh té'-xà hói de nàng cao phùc ìcfi cho ngUdi dàn nòng thòn Thù 5, Xà hói hoc nóng thòn dem 1^ mot sii hiéu biét cy thè

thà'u dào ve stì khàc bièt giùa nòng thón vói dò thj va eàe phàn he

khàc eùa xà hpt Trèn ed sa dò tim ra du<?c nhùng giài phàp ehièn lU(?c cùng nhu sàch luqte nhàm xóa di sxf khàc bi|t dò

40