Tiết 1,2

Trong phần di truyền và biến dị chúng ta tìm hiểu về các qui luật di truyền thông qua các thí nghiệm của Menđen, cơ sở vật chất di truyền gồm nhiễm sắc thể, AND và gen, các loại biến dị,

Tiết : 1

Ngày soạn : 18 / 8 / 2008

MENĐEN VÀ DI TRUYỀN HỌC

I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 Kiến thức: Học xong bài này, HS phải:

- Nêu được mục đích, nhiệm vụ và ý nghĩa của di truyền học

- Nêu được nội dung của phương pháp phân tích các thế hệ lai của Menđen

- Hiểu và nêu được một số thuật ngữ , kí hiệu trong di truyền học

2 Kỹ năng :

Rèn kỹ năng quan sát, phân tích, khái quát hoá để tìm ra kiến thức

3 Thái độ:

Qua tiểu sử của Grêgô Menđen HS thêm lòng yêu thích các nhà khoa học và yêu thích bộ môn di truyền học

II/ CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ:

1 Chuẩn bị của giáo viên:

- Tranh vẽ phóng to hình 1.2/ 6/ SGK

- Phiếu học tập theo mẫu:

Hình dạng tai (trịn, dài)

Mắt (2 mí, 1 mí)

Mũi (cao, thấp)

Tĩc (Xoăn, thẳng)

Màu mắt (đen, nâu, xanh)

Màu da (trắng, đen)

Chiều cao cơ thể (cao, thấp)

2 Chu ẩ n b ị c ủ a HS: Đọc trước nội dung bài ở nhà.

III/ H OẠT ĐỘNG DẠYH ỌC :

1 Oån định lớp : (1 phút)

2 Ki ểm tra bài cũ : khơng kiểm tra bài cũ

3 Gi ảng bài mới :

* Giới thiệu bài: (2’) giới thiệu chương trình Sinh học 9 gồm hai phần:

- Di truyền và biến dị

- Sinh vật và môi trường

Trong phần di truyền và biến dị chúng ta tìm hiểu về các qui luật di truyền thông qua các thí nghiệm của Menđen, cơ sở vật chất di truyền gồm nhiễm sắc thể, AND và gen, các loại biến dị, Di truyền học người và ứng dụng của di truyền học

Chương I chúng ta tìm hiểu về các thí nghiệm của Menđen.

Vì sao con sinh ra có những tính trạng giống với bố me,ï lại có những tính trạng khác với bố mẹ? Để biết được điều đó chúng ta tìm hiểu bài “ Menđen và di truyền học”

* Ti ến trình bài dạy: :

10’ HĐ 1 : Di truyền học

-Yêu cầu cá nhân HS thực

hiện /sgk-5: Điền vào bảng

phụ của GV

-Thông báo : Những điểm

giống P gọi là htượng di

truyền, những điểm khác P

gọi là htượng biến dị

? Thế nào là htượng di

truyền, biến dị ?

-GV giải thích cho HS rõ :

Biến dị và di truyền là 2

htượng //, gắn liền với quá

trình sinh sản

-Gọi HS đọc ttin còn

lại/sgk-5

? Đối tượng, nội dung và ý

nghĩa của di truyền học là gì

?

-> GV nhận xét, đánh giá

câu trả lời của HS và kết

luận đáp án

Chuyển ý: Vậy ai là người đầu

tiên phát hiện ra các qui luật di

truyền? Phương pháp nghiên cứu

của ơng ra sao mà lại đạt được

kết quả như vậy?

HĐ1: Tìm hiểu Di truyền học:

Cá nhân mỗi HS tự tìm ra ở bản thân những điểm giống và khác P và rút ra nhận xét

-Nghe

- Di truyền: là hiện tượng truyền đạt các tính trạng của bố, mẹ tổ tiên cho các thế hệ con cháu

- Biến dị: là hiện tượng con sinh ra khác với bố, mẹ và khác với nhau ở nhiều chi tiết

=> Lớp nhận xét

-Đọc ttin/sgk-5

HS: DTH n/cứu cơ sở vật chất,

cơ chế và tính quy luật của htượng di truyền và biến dị

-Có ý nghĩa lớn trong chọn giống, trong y học…

-> Nghe, rút kinh nghiệm và ghi bài

I Di truyền học :

-DTH n/cứu cơ sở vật chất, cơ chế, tính quy luật của htượng di truyền và biến dị

-DTH đã trở thành cơ sở lý thuyết của khoa học chọn giống, có vai trò lớn đối với y học, đặc biệt có tầm quan trọng trong công nghệ sinh học hiện đại

10’ HĐ2 : Menđen – người

đặt nền móng cho di

truyền học.

Treo ảnh chân dung Menden

-> GV giới thiệu tiểu sử của

Menđen -> lồng ghép giáo

dục HS say mê học tập,

HĐ 2: Tìm hiểu về MenĐen và phương pháp phân tích các thế hệ lai:

- Xem ảnh và đọc thêm mục “Em cĩ biết?” -> Nghe GV giới thiệu

II Menđen – người đặt nền móng cho di truyền học.

- Tiểu sử: (SGK)

- Bằng phương pháp phân tích các thế hệ lai, Menđen đã phát minh ra

n/cứu khoa học.

-Ycầu HS tự n/cứu ttin

? Phương pháp n/cứu độc đáo

của Menđen là p2 nào? Nội

dung cơ bản của p2 là gì?

-> Treo Tranh:H.1.2/sgk-6

? Nêu nhận xét về đặc điểm

của từng cặp tính trạng đem

lai?

-> GV nhấn mạnh : Đối

tượng n/cứu của Menđen là

cây đậu Hà Lan ( vì có 3 đặc

điểm ưu việt )

Chuyển ý: Người ta dùng những

kí hiệu gì trong DTH để ghi

nhanh và dễ hiểu kết quả n/c?

-Cá nhân n/cứu ttin/sgk-6

-> 1 HS trả lời Lớp nhận xét, bổ sung Ycầu nêu được :

P2 phân tích các thế hệ lai : -Lai các cặp P khác nhau về 1 hoặc 1 số cặp tính trạng tương phản thuần chủng

-Dùng toán thống kê xử lý các số liệu

-> Quan sát TV: H.1.2

-> Các cặp tính trạng đem lai tương phản(đối lập) nhau

-> Ghi nhận ttin

được các quy luật di truyền từ thực nghiệm, đặt nền móng cho di truyền học

- Phương pháp phân tích các thế hệ lai:

* Lai các cặp bố mẹ khác nhau về một hoặc một số cặp tính trạng thuần chủng

tương phản rồi theo dõi sự di truyền riêng rẽ của từng cặp tính trạng đó trên con

cháu của từng cặp bố mẹ

* Dùng toán thống kê để phân tích các số liệu thu

được Từ đó rút ra qui luật

di truyền các tính trạng

11’ HĐ3 : Một số thuật ngữ

và ký hiệu cơ bản của di

truyền học.

-Ycầu HS đọc ttin/sgk-6

H Nêu các thuật ngữ của

DTH : định nghĩa và cho ví

dụ minh họa ?

HĐ3 : Tìm hiểu một số thuật ngữ và ký hiệu cơ bản của di truyền học:

-Đọc ttin/sgk-6

-> Các nhóm trao đổi Cử đại diện nhóm trình bày Nhóm khác nhận xét Ycầu nêu được : -Tính trạng : là những đ2 về hình thái, cấu tạo,…

-Cặp tính trạng tương phản : là 2 trạng thái biểu hiện trái

III Một số thuật ngữ và ký hiệu cơ bản của

di truyền học.

a Một số thuật ngữ :

-Tính trạng : là những đ2 về hình thái, cấu tạo, sinh lý của cơ thể

-Cặp tính trạng tương phản : là 2 trạng thái biểu hiện trái ngược

-> GV nhận xét, tổng kết và

bổ sung thêm 1 vài ví dụ

minh họa

-> GV giới thiệu các ký hiệu

ngược nhau của cùng 1 loại tính trạng

-Nhân tố di truyền quy định tính trạng của sinh vật

-Giống TC là giống có đặc tính

DT đồng nhất, các thế hệ sau giống thế hệ trước

-> Nghe và ghi

nhau của cùng 1 loại tính trạng VD : Hạt vàng- Hạt xanh,…

-Nhân tố di truyền (gen) quy định các tính trạng của sinh vật

-Giống TC là giống có đặc tính DT đồng nhất, các thế hệ sau giống các thế hệ trước

b Một số ký hiệu : -P : Cặp bố mẹ xuất phát

-x : Phép lai

-G : Giao tử

: Cơ thể (G) cái

: Cơ thể (G) đực

-F : Thế hệ con

5’ HĐ4 : Củng cố.

? Trình bày đối tượng, nội

dung và ý nghĩa của DTH ?

? Hãy chọn câu trả lời đúng

trong câu sau : Tại sao

Menđen lại chọn các cặp TT

tương phản khi thực hiện các

phép lai ?

a Để dễ dàng thực hiện các

phép lai

b Để dễ dàng theo dõi

những biểu hiện của các cặp

TT

c Để dễ dàng chăm sóc và

tác động vào các đối tượng

n/cứu

d Cả a, b, c đều đúng

GV tĩm tắt các ý chính của bài

HS: DTH n/cứu cơ sở vật chất,

cơ chế, tính quy luật của htượng di truyền và biến dị

-Chọn câu đúng: b

HS: Đọc to phần ghi nhớ

4/ Dặn dò: (1 phút)

- Học bài và trả lời các câu hỏi 3, 4/ 7/ SGKvào vở bài tập

- Đọc và tìm hiểu trước bài “ LAI MỘT CẶP TÍNH TRẠNG”

- Kẻ bảng 2/ 8/ SGK và ghi lệnh điền từ ở trang 9/ SGK vào vở bài tập

IV/ Rút kinh nghiệm và bổ sung:

………

………

………

Tiết : 2

Ngày soạn : 21 / 8 / 2008

LAI MỘT CẶP TÍNH TRẠNG

I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 Kiến thức:

- Trình bày và phân tích được thí nghiệm lai một cặp tính trạng của Menđen.

- Nêu được các khái niệm kiểu hình (KH), kiểu gen (KG), thể đồng hợp, thể dị hợp

- phát biểu dược nội dung qui luật phân li

- Giải thích được kết quả thí nghiệm theo quan điểm của Menđen

2 Kỹ năng:

- Rèn luyện kỹ năng phân tích số liệu và kênh hình

- Rèn kỹ năng khái quát hoá để tìm ra kiến thức

3 Thái độ:

Thông qua kết quả thí nghiệm và việc giải thích kết quả thí nghiệm HS thêm yêu môn học

II/ CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ:

1 Chuẩn bị của giáo viên:

- Tranh vẽ phóng to hình 2.1, 2.2/ SGK

- Bảng phụ: viết sẵn nội dung bảng 2/8/SGK và câu hỏicủng cố

2 Chuẩn bị của học sinh:

- Kẻ bảng 2/8/SGK vào vở bài tập

- Ghi bài tập điền từ hoặc cụm từ ở trang 9/SGK vào vở bài tập

III/ HO ẠT ĐỘNG DẠY H ỌC :

1 Ổn định lớp: (1’)

2 Kiểm tra bài cũ:(5’)

* Câu hỏi:HS1/ Trình bày đối tượng, nhiệm vụ và ý nghĩa của di truyền học?

HS2/ Trình bày nội dung phương pháp phân tích các thế hệ lai của Menđen? Thế nào là cặp tính trạng tương phản Cho ví dụ

* Đáp án:

HS1/ - Đối tượng của di truyền học là hiện tượng di truyền và biến dị

- Nhiệm vụ của di truyền học là nghiên cứu cơ sở vật chất, cơ chế và tính qui luật của hiện tượng di truyền và biến dị

- Ý nghĩa: Di truyền học có vai trò quan trọng không chỉ về mặt lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn trong khoa học chọn giống, đặc biệt là trong công nghệ sinh học hiện đại HS2/ - Nội dung phương pháp phân tích các thế hệ lai của Menđen:

+ Lai các cặp bố mẹ khác nhau về một hoặc một số cặp tính trạng thuần chủng tương phản, rồi theo dõi sự di truyền riêng rẽ của từng cặp tính trạng đó trên con cháu của từng cặp bố mẹ

+ Dùng toán thống kê để phân tích các số liệu thu được Từ đó rút ra qui luật di truyền các tính trạng

- Cặp tính trạng tương phản: là hai trạng thái biểu hiện trái ngược nhau của cùng một loại tính trạng Ví dụ: tóc thẳng và tóc xoăn, thân cao và thân thấp

3 Gi ảng Bài mới :

* Giới thiệu bài: (1’): Để rút ra được các qui luật di truyền các tính trạng, Menđen

phải tiến hành làm thí nghiệm lai một cặp tính trạng và lai hai cặp tính trạng Vậy khi lai một cặp tính trạng thì Menđen thu được những kết quả như thế nàovà rút ra được nội dung qui luật nào? Để biết được hôm nay chúng ta tìm hiểu bài” LAI MỘTCẶP TÍNH TRẠNG”

*Tiến trình bài dạy: :

15’ HĐ1 : Thí nghiệm của

Menđen.

-Treo Tranh H.2.1 và giới

thiệu sự thụ phấn nhân

tạo trên hoa đậu Hà Lan

-> Giới thiệu kết quả TN ở

bảng 2/sgk-8 Sử dụng

bảng 2 phân tích các khái

niệm : kiểu hình, tính

trạng trội, tính trạng lặn

-> Ycầu nhóm thảo luận :

? Nhận xét kiểu hình ở F1?

? Xác định tỷ lệ kiểu hình

ở F2 trong từng trường

hợp?

-> GV kết luận đáp án

?Trình bày TN lai 1 cặp

TT của Menđen?

-GV nhấn mạnh về sự thay

đổi vị trí của các giống làm

bố và làm mẹ nhưng kết

quả phép lai vẫn không

thay đổi -> Vai trò di

truyền của bố và mẹ như

nhau

-> Ycầu HS thực hiện  :

điền từ /sgk-9

HĐ1: Tìm hiểu Thí nghiệm của Menđen.

-Quan sát TV, theo dõi và ghi nhớ cách tiến hành TN của Menđen

->Theo dõi kết quả TN Ghi nhớ các khái niệm

-> Các nhóm thảo luận Ycầu nêu được :

+ F1 có kiểu hình đồng nhất, mang tính trạng trội ( bố hoặc mẹ )

+ Kiểu hình ở F2 phân tính theo tỷ lệ :3 trội : 1 lặn

->Đại diện nhóm trình bày

Nhóm khác nhận xét

-> Nghe và rút kinh nghiệm

-> 1 -> 2 HS trình bày TN

Lớp nhận xét, bổ sung

- Cá nhân HS thực hiện 

HS đọc kết quả HS khác nhận xét Ycầu : (1) : đồng tính; (2) : 3 trội; (3) : 1 lặn

I.Thí nghiệm của Menđen:

1 Các khái niệm :

- Kiểu hình : là tổ hợp toàn bộ các tính trạng của cơ thể

- Tính Trạng trội : là TT được biểu hiện ngay ở đời

F1

- Tính Trạng lặn : là TT đến F2 mới được biểu hiện

2 Thí nghiệm : Lai 2

giống đậu Hà Lan khác nhau về 1 cặp tính trạng

TC tương phản Vd :

PTC:HoađỏxHoa trắng

F1: Hoa đỏ

F2: 705 đỏ : 224 trắng Tỷ lệ K/h ở F2 xấp xỉ : 3 đỏ : 1 trắng

3 Nh ận xét:

Khi lai 2 bố mẹ khác nhau về 1 cặp tính trạng TC tương phản

Chuyển ý: Tại sao F 1 đồng

tính, F 2 phân li theo tỉ lệ 3 trội:

1 lặn? Điều này được MenDen

giải thích như thế nào?

thì F 2 phân ly tính trạng theo tỷ lệ trunh bình : 3 trội : 1 lặn 15’ HĐ2 : Menđen giải

thích kết quả thí

nghiệm.

-Treo TV : H.2.3/Sgk-9

-Gọi HS đọc ttin/sgk-9

-> Ycầu nhóm thực hiện 

:

? Tỷ lệ các loại giao tử ở

F1 và tỷ lệ các loại hợp tử

ở F2 ?

? Tại sao ở F2 lại có tỷ lệ 3

đỏ : 1 trắng ?

-> GV nhận xét và thông

báo đáp án đúng

? Hãy giải thích kết quả

TN về lai 1 cặp TT theo

Menđen ?

-> GV chốt lại cách giải

thích : là sự phân ly và tổ

hợp của các cặp nhân tố

DT quy định cặp TT thông

qua quá trình phát sinh

giao tử và thụ tinh

HĐ2 : Menđen giải thích kết quả thí nghiệm.

-Quan sát TV

-Đọc ttin

-Các nhóm khai thác ttin và q/sát TV -> trao đổi và thống nhất đáp án Ycầu nêu được : +GF1 : 1A : 1a

+Hợp tử F2 có tỷ lệ : 1AA : 2Aa : 1aa Trong đó kiểu gen

Aa biểu hiện kiểu hình trội giống kiểu gen AA

-> Đại diện nhóm trình bày

Nhóm khác nhận xét

- 1-> 2 HS giải thích Lớp nhận xét, bổ sung

-Nghe, ghi nhớ

II Menđen giải thích kết quả thí nghiệm.

- Mỗi TT do 1 cặp nhân tố di truyền quy định

- Trong quá trình phát sinh giao tử, mỗi nhân tố

di truyền trong cặp nhân

tố di truyền phân ly về

1 giao tử và giữ nguyên bản chất như ở cơ thể TC của P

-Trong thụ tinh, các nhân tố di truyền từ các giao tử

tổ hợp để hình thành

cặp nhân tố di truyền ở con và biểu hiện kiểu hình

- Sơ đồ lai:

Pt/c: Hoa đỏ x Hoa trắng

AA aa G: A a

F1: Aa-> 100% Hoa đỏ

F1xF1: Hoa đỏ Aa x Aa Hoa đỏ

GF1: A, a A, a

F2: AA: Aa:Aa:aa Kết quả:

+ KG: 1AA: 2Aa: 1aa +KH: 3 Hoa đỏ: 1 Hoa trắng

* Qui luật phân li: “Trong

quá trình phát sinh giao tử, mỗi nhân tố di truyền trong cặp nhân tố di truyền phân li

về một giao tử và giữ nguyên bản chất như ở cơ thể thuần chủng của P”

6’ HĐ3 : Củng cố :

? Nêu khái niệm : kiểu

hình, TT trội, TT lặn ?

Cho ví dụ minh hoạ?

? Trình bày TN về lai 1

cặp TT và phát biểu nội

dung của quy luật phân

- 2 -3 HS trình bày , các HS khác nhận xét, bổ sung

ly ?

?Menđen đã giải thích kết

quả TN về lai 1 cặp TT

như thế nào ?

- GV nhận xét, sửa chữa các

sai sĩt cho HS -> Kết luận

-> Đọc to phần ghi

nhớ/sgk-Tr 10

4 Dặn dò, chuẩn bị bài sau: (1’)

-Học bài và làm các câu hỏi và bài tập 1, 2, 3, 4/10/SGK vào vở bài tập

-Hướng dẫn HS làm câu 4:

+Xác định tính trạng trội, tính trạng lặn

+Qui ước gen, tính trội kí hiệu bằng chữ in, tính lặn kí hiệu bằng chữ thường +Viết sơ đồ lai

-Đọc và tìm hiểu bài “LAI MỘT CẶP TÍNH TRẠNG (tt)”

-Ghi cácbài tập điền từ ở trang 11, 12/SGK vào vở bài tập

IV/ Rút kinh nghiệm và bổ sung:

……… ………