Trình đơn "Ngân hàng dữ liệu" có các trình đơn con để làm việc với ngân hàng dữ liệu, nó bao gồm các trình đơn con với các chức năng sau: "Mở": Chọn trình đơn con này để chương trình Pla
Trang 1Giới thiệu phần mềm quản lý và tra cứu đa dạng thực vật bậc cao cho hệ thống thực vật Việt Nam
Nguyễn Văn Sinh Viện Sinh thái và tài nguyên sinh vật
Hệ thực vật Việt Nam rất phong phú, đa dạng Vì vậy, việc ghi nhớ các loài thực vật là một việc không đơn giản Thường người ta chỉ nhớ được những loài quen thuộc và thường gặp Việc lưu trữ và quản lý một cách có hệ thống những loài thực vật cùng các hình ảnh của chúng kết họp với sự tra cứu thường xuyên sẽ hỗ trợ tích cực cho việc tiếp cận tính đa dạng của một hệ thực vật nói chung và hệ thực vật Việt Nam nói riêng Ngoài ra, việc tra cứu định loài cho những loài mới gặp là một việc cần thiết để có thể tăng cường hiểu biết về các loài thực vật Để làm được việc đó, từ trước đến nay người ta thường xác định xem mẫu vật đang quan tâm thuộc họ nào rồi sau đó mới sử dụng các tài liệu chuyên sâu xác định xem đó là loài gì Để hỗ trợ việc tra cứu định họ các mẫu vật thuộc ngành thực vật hạt kín, GS Nguyễn Tiến Bân (1997) đã soạn thảo
"Cẩm nang tra cứu và nhận biết các họ thực vật hạt kín ở Việt Nam" Đây là một công cụ hữu ích Tuy nhiên, việc tra cứu một loạt các bảng không phải là một việc đơn giản Từ thực tế trên, phần mềm quản lý và tra cứu đa dạng thực vật bậc cao cho hệ thực vật Việt Nam (PlantsVN) đã hình thành nhằm hỗ trợ cho những người quan tâm đến hệ thực vật Việt Nam trong việc quản lý
và tra cứu đa dạng thực vật bậc cao đồng thời cung cấp một công cụ tra cứu và nhận biết thuận tiện cho các họ thực vật hạt kín ở Việt Nam
Cơ sở lý thuyết cho phần mềm PlantsVN là hệ thống phân loại thực vật bậc cao Việt Nam được sử dụng trong tài liệu chính thức được công bố mới nhất: "Danh lục các loài thực vật Việt Nam" và các bảng tra cứu nhận biết các họ thực vật hạt kín ở Việt Nam của GS Nguyễn Tiến Bân
Phần mềm PlantsVN được xây dựng trong môi trường phát triển phần mềm DELPHI của hãng Borland, đã được chạy thử trên hệ điều hành Windows XP của hãng Microsoft
Cơ sở dữ liệu cấu thành từ tệp thông tin ngân hàng dữ liệu bao gồm các bản ghi và các ảnh
ở khuôn thức "*.jpg" Mỗi bản ghi có chứa các trường chứa thông tin về ngành, lớp, bộ, họ, chi, loài của cây có ảnh được liên kết với nó Mỗi bản ghi liên kết với một ảnh thông qua phần chính của tên tệp ảnh (bắt đầu bằng chữ s và tiếp theo là số thứ tự bản ghi mà nó được liên kết)
Các trình đơn của PlantsVN
PlantsVN có 3 trình đơn chính là "Ngân hàng dữ liệu", "Html" và "Các thông tin khác"
Trang 2Trình đơn "Ngân hàng dữ liệu" có các trình đơn con để làm việc với ngân hàng dữ liệu, nó bao gồm các trình đơn con với các chức năng sau: "Mở": Chọn trình đơn con này để chương trình PlantsVN hiển thị hộp thoại mở tệp và hiển thị tên tệp thông tin ngân hàng dữ liệu Tên tệp này bao gồm phần chính (trước dấu chấm) là một con số cho biết số ảnh được quản lý trong ngân hàng dữ liệu và phần mở rộng (sau dấu chấm) là "plt" Tệp này ban đầu khi mới cài đặt là
"347.plt"; "Hiển thị cấu trúc": Sau khi đã mở một tệp thông tin ngân hàng dữ liệu (*.plt"), chúng
ta có thể kích vào trình đơn con này để PlantsVN hiển thị hộp thoại cấu trúc phân loại của ngân hàng dữ liệu; "Thêm một bản ghi": Sau khi đã mở một tệp thông tin ngân hàng dữ liệu (*.plt"), nếu chọn trình đơn con này chương trình sẽ hiển thị một hộp thoại cho phép ta nạp thông tin cho một bản ghi mới, trong đó có cả thông tin về tệp ảnh liên kết với nó; "Sửa một bản ghi": Sau khi
đã mở một tệp thông tin ngân hàng dữ liệu (*.plt"), nếu chọn trình đơn con này chương trình sẽ hiển thị một hộp thoại cho phép ta thay đổi thông tin của một bản ghi, kể cả thông tin về tệp ảnh liên kết với bản ghi đó; "Xóa một bản ghi": Sau khi đã mở một tệp thông tin ngân hàng dữ liệu (*.plt"), nếu chọn trình đơn con này chương trình sẽ hiển thị một hộp thoại cho phép chọn 1 bản ghi (bằng số thứ tự) để xóa; "Thống kê": Trình đơn con này chứa 2 lựa chọn Nếu vào trình đơn con này rồi chọn "Toàn bộ ngân hàng dữ liệu" chương trình sẽ thống kê số ngành, lớp, bộ, họ, chi, loài được thống kê trong tệp thông tin ngân hàng dữ liệu đang mở Nếu vào trình đơn con này rồi chọn "Những dữ liệu được chọn" chương trình sẽ thống kê số ngành, lớp, bộ, họ, chi, loài
có trong phần dữ liệu đã được chọn trước đó Việc chọn dữ liệu được thực hiện khi sử dụng bảng cấu trúc ngân hàng dữ liệu hoặc bảng tra cứu định họ thực vật hạt kín; "Tra cứu/Định họ thực vật hạt kín": Khi chọn trình đơn con này PlantsVN sẽ hiển thị hộp thoại định họ thực vật hạt kín Trình đơn "Html" có 3 trình đơn con với các chức năng như sau: "Tạo và hiển thị": Là trình đơn chỉ thị cho chương trình tạo tệp có khuôn thức "*.htm" từ tệp thông tin ngân hàng dữ liệu đang mở rồi hiển thị tệp khuôn thức htm này lên màn hình (khi đó ở chế độ duyệt thông tin kiểu web); "Chỉnh ảnh cho vừa cửa sổ": Là trình đơn con cho phép kích chọn hoặc kích bỏ chọn Nếu kích chọn, khi đang trong chế độ duyệt thông tin kiểu web, ảnh sẽ được thu cho vừa bề rộng của màn hình; "Mở một tệp": Nếu chọn trình đơn con này chương trình sẽ hiển thị hộp thoại mở tệp cho phép chọn một tệp rồi chương trình sẽ hiển thị tệp đó lên màn hình
Trình đơn "Cấc thông tin khác" có 2 trình đơn con với các chức năng: "Các thông tin về máy tính": Nếu chọn trình đơn con này chương trình sẽ hiển thị hộp thoại chứa các thông tin về
Trang 3máy tính và hệ điều hành; "Về tác giả và bản quyền": Là trình đơn chỉ thị cho chương trình hiển thị hộp thoại có chứa thông tin về tác giả của phần mềm
Trong chế độ duyệt thông tin kiểu web, kích chuột lên các liên kết "THÔNG TIN" để xem thông tin tiếng Việt có tên trên dòng đó, hoặc kích chuột lên các liên kết "INFO" để xem các thông tin tiếng Anh có tên trên dòng đó Để xem ảnh của từng loài ta kích chuột lên liên kết
"Picture-x" để xem ảnh của loài có tên trên dòng đó
Tra cứu/Định họ các loài thực vật hạt kín
Để định họ thực vật hạt kín, trước hết chọn "Tra cứu/Định họ thực vật hạt kín " trong trình đơn "Ngân hàng dữ liệu" để hiển thị hộp thoại tra cứu/định họ thực vật hạt kín Sau đó ta vào từng bảng ("Thân"; "Lá và lá kèm"; "Hoa, Cụm hoa" ) và kích chuột để chọn các đặc điểm của mẫu Cuối cùng kích chuột lên nút "Thực hiện" ở dưới để PlantsVN lọc tất cả các họ có những đặc điểm được chọn và tạo tệp khuôn thức him rồi hiển thị tệp đó lên màn hình
Để tra cứu họ thực vật hạt kín, trước hết chọn "Tra cứu/Định họ thực vật hạt kín" trong trình đơn "Ngân hàng dữ liệu" để hiển thị hộp thoại tra cứu/định họ thực vật hạt kín Nếu muốn biết những họ nào trong ngân hàng dữ liệu có tổ hợp những đặc điểm nhất định, ta kích chuột chọn những đặc điểm đó trong các bảng của hộp thoại Cuối cùng kích chuột lên nút "Thực hiện"
ở dưới để PlantsVN lọc những họ hạt kín có những đặc điểm đã chọn, tạo tệp khuôn thức htm rồi hiển thị tệp đó lên màn hình
Duyệt ảnh của 1 loài
Trong hộp thoại cấu trúc ngân hàng dữ liệu, chọn một loài, sau đó kích chuột lên tên của loài đó PlantsVN sẽ hiển thị một ảnh của loài đó lên màn hình Có thể điều chỉnh ảnh to lên hoặc nhỏ đi Nếu loài có nhiều ảnh trong ngân hàng dữ liệu dùng nút 6 để thay đổi ảnh của loài Như vậy, phần mềm PlantsVN cho phép người dùng tạo ngân hàng dữ liệu để quản lý các
dữ liệu đa dạng thực vật của một đơn vị địa lý, cá nhân Sản phẩm còn giúp người sử dụng tra cứu và định họ các loài thực vật hạt kín của Việt Nam, mặt khác, thực hiện các thống kê đa dạng thực vật cho các nhóm được chọn hoặc toàn bộ ngân hàng dữ liệu
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Tiến Bân, 1997: cẩm nang tra cứu và nhận biết các họ thực vật hạt kín ở Việt Nam NXB Nông nghiệp, Hà Nội, 531 tr
Trang 42 Nguyễn Tiến Bân (chủ biên), 2003: Danh lục các loài thực vật Việt Nam Tập 2 NXB Nông nghiệp, Hà Nội, 1203 tr:
3 Nguyễn Tiến Bân (chủ biên), 2005: Danh lục các loài thực vật Việt Nam Tập 3 NXB Nông nghiệp, Hà Nội, 1181 tr
4 Danh lục các loài thực vật Việt Nam Tập 1 Chịu trách nhiệm xuất bản: Lê Văn Thịnh NXB Nông nghiệp Hà Nội 2001 1181 tr
TCMT 04/2012