slide lich su kinh te

Đ i t ng nghiên c u ố ượ ứ Sự phát triển của quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất  Lịch sử kinh tế còn đề cập đến một số yếu tố thuộc kiến trúc thượng tầng luật pháp, chính sách củ

MÔN H C L CH S  KINH T Ọ Ị Ử Ế

MÔN H C L CH S  KINH T Ọ Ị Ử Ế

 Th i gian h c 45 ti t (3 h c trình)Th i gian h c 45 ti t (3 h c trình)ờ ờ ọ ọ ế ế ọ ọ

 Yêu c u: sinh viên ph i tham gia đ  80% s  ti t h c tr  lên Yêu c u: sinh viên ph i tham gia đ  80% s  ti t h c tr  lên ầ ầ ả ả ủ ủ ố ế ố ế ọ ọ ở ở

m i đ c d  thi h t h c ph nớ ượ ự ế ọ ầ

m i đ c d  thi h t h c ph nớ ượ ự ế ọ ầ

 Đánh giá k t qu  h c t p: đi m chuyên c n (10%) + 01 bài Đánh giá k t qu  h c t p: đi m chuyên c n (10%) + 01 bài ế ế ả ọ ậ ả ọ ậ ể ể ầ ầ

N i dung ch ng trình (Ph n th  nh t) ộ ươ ầ ứ ấ

N i dung ch ng trình (Ph n th  nh t) ộ ươ ầ ứ ấ

 L ch s  kinh t  các n c ngoài (8 ch ng) L ch s  kinh t  các n c ngoài (8 ch ng) ị ị ử ử ế ế ướ ướ ươ ươ

 Kinh t  các n c t  b n ch  nghĩa (ch ng 1) Kinh t  các n c t  b n ch  nghĩa (ch ng 1) ế ế ướ ư ả ướ ư ả ủ ủ ươ ươ

 Kinh t  n c M  (Ch ng 2)Kinh t  n c M  (Ch ng 2)ế ướ ế ướ ỹ ỹ ươ ươ

 Kinh t  Nh t B n (Ch ng 3)Kinh t  Nh t B n (Ch ng 3)ế ế ậ ậ ả ả ươ ươ

 Kinh t  các n c xã h i ch  nghĩa (Ch ng 4) Kinh t  các n c xã h i ch  nghĩa (Ch ng 4) ế ế ướ ướ ộ ộ ủ ủ ươ ươ

 Kinh t  Liên Xô (Ch ng 5) Kinh t  Liên Xô (Ch ng 5) ế ế ươ ươ

 Kinh t  Trung Qu c (Ch ng 6)Kinh t  Trung Qu c (Ch ng 6)ế ế ố ố ươ ươ

 Kinh t  các n c đang phát tri n (Ch ng 7) Kinh t  các n c đang phát tri n (Ch ng 7) ế ế ướ ướ ể ể ươ ươ

 Kinh t  các n c ASEAN (Ch ng 8)Kinh t  các n c ASEAN (Ch ng 8)ế ế ướ ướ ươ ươ

N i dung ch ng trình (Ph n th  hai) ộ ươ ầ ứ

N i dung ch ng trình (Ph n th  hai) ộ ươ ầ ứ

 Lịch sử kinh tế Việt Nam (6 chương)

 Kinh tế Việt Nam thời kỳ phong kiến

 Kinh tế Việt Nam thời kỳ thực dân Pháp thống trị (1858– 1945)

 Kinh tế Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954)

 Kinh tế Việt Nam thời kỳ 1955 – 1975

 Kinh tế Việt Nam thời kỳ 1976 – 1985

Kinh tế Việt Nam thời kỳ đổi mới (1986 – nay)

Ch ng m  đ uươ ở ầ

Ch ng m  đ uươ ở ầ  

Đ I TỐ ƯỢNG, NHI M V  VÀ PHỆ Ụ ƯƠNG PHÁP NGHIÊN C UỨ

Đ I TỐ ƯỢNG, NHI M V  VÀ PHỆ Ụ ƯƠNG PHÁP NGHIÊN C UỨ

 Khái niệm, vị trí, tác dụng

 Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu

 Đối tượng nghiên cứu

 Nhiệm vụ

 Cơ sở phương pháp luận nghiên cứu

 Phương pháp nghiên cứu

Đ i t ng nghiên c u ố ượ ứ

 Sự phát triển của quan hệ sản xuất và lực

lượng sản xuất

 Lịch sử kinh tế còn đề cập đến một số yếu tố thuộc kiến trúc thượng tầng (luật pháp,

chính sách của nhà nước…), chiến tranh…

để làm rõ đối tượng nghiên cứu của môn học

 Nêu lên những bài học kinh nghiệm giúp ích cho xây dựng và phát triển kinh tế

Ph n th  nh t ầ ứ ấ

Ph n th  nh t ầ ứ ấ LỊCH SỬ KINH TẾ CÁC NƯỚC NGOÀI

Ch ng 1ươ

Ch ng 1ươ  

KHÁI QUÁT KINH T  CÁC NẾ ƯỚC T  B N CH  NGHĨAƯ Ả Ủ

KHÁI QUÁT KINH T  CÁC NẾ ƯỚC T  B N CH  NGHĨAƯ Ả Ủ

 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

 Nắm được thực trạng phát triển kinh tế của các nước tư bản qua các thời kỳ lịch sử với những đặc điểm của nó

 Rút ra những bài học kinh nghiệm giúp ích cho công

cuộc phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay

 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

 Các nước tư bản phát triển

 Thời gian: từ khi chủ nghĩa tư bản ra đời đến nay, với mỗi thời kỳ tập trung vào một số nước tiêu biểu nhất

Ch ng 1ươ

Ch ng 1ươ  

KHÁI QUÁT KINH T  CÁC NẾ ƯỚC T  B N CH  NGHĨAƯ Ả Ủ

KHÁI QUÁT KINH T  CÁC NẾ ƯỚC T  B N CH  NGHĨAƯ Ả Ủ

Kết cấu chương

I. Sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

II. Kinh tế các nước tư bản thời kỳ trước độc quyền (Th

Câu h i ỏ

 Nền sản xuất tư bản chủ nghĩa ?

 Nhà tư bản

 Chiếm hữu tư liệu sản xuất

 Có thể trực tiếp hoặc không tham gia sản xuất

 Quyết định cách thức phân phối

 Lao động làm thuê

 Không có tư liệu sản xuất

 Trực tiếp tạo sản phẩm nhưng không có quyền sở hữu

 Tiền công – v (nhỏ hơn giá trị mới do họ tạo ra v + m)

GIAI ĐO N HÌNH THÀNH CH  NGHĨA T  B N Ạ Ủ Ư Ả

Các nhân tố tác động đến sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

1. Sự phát triển của phân công lao động và sự xuất

hiện các thành thị phong kiến

2. Ảnh hưởng của các phát kiến địa lý vĩ đại

3. Tích lũy nguyên thủy tư bản

4. Sự phát triển kỹ thuật và các hình thức tổ chức sản

xuất mới (công trường thủ công)

KINH T  CÁC N Ế ƯỚ C T  B N TH I K  TR Ư Ả Ờ Ỳ ƯỚ C 

Cách m ng t  s n và s  thi t l p quan h  s n  ạ ư ả ự ế ậ ệ ả

Cách m ng t  s n và s  thi t l p quan h  s n  ạ ư ả ự ế ậ ệ ả

xu t t  b n ch  nghĩa ấ ư ả ủ

xu t t  b n ch  nghĩa ấ ư ả ủ

 Vai trò của cách mạng tư sản: Xác lập về mặt pháp

lý quyền thống trị về chính trị của giai cấp tư sản đối với toàn xã hội và mở đường kinh tế phát triển

 Đặc điểm của một số cuộc cách mạng tư sản tiêu biểu: ở Hà Lan, Anh (1640 – 1660), Pháp (1798 - 1794), Mỹ, Nga (1961), Nhật (1868), Trung Quốc

 Một số đặc điểm chung của các cuộc cách mạng

công nghiệp đầu tiên trên thế giới

 Diễn ra trong thời gian tương đối dài (khoảng 100 năm)

 Theo trình tự bắt đầu từ công nghiệp nhẹ lan sang công nghiệp nặng

Cách m ng công nghi p   n c Anh ạ ệ ở ướ

Cách m ng công nghi p   n c Anh ạ ệ ở ướ

 Cuộc cách mạng công nghiệp đầu tiên

 Nước Anh có hệ thống thuộc địa rộng lớn

 Nền nông nghiệp tư bản chủ nghĩa đã có sự phát triển nhất định tạo thuận lợi cho sự phát triển công nghiệp

 Chính trị

 Nhà nước quân chủ chuyên chế có xu hướng ủng hộ giai cấp tư sản

 Nhà nước tư sản có nhiều chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển (điển hình là chính sách bảo hộ mậu dịch)

 Kỹ thuật

Cách m ng công nghi p Anh: Di n bi n ạ ệ ễ ế

Cách m ng công nghi p Anh: Di n bi n ạ ệ ễ ế

 Năm 1733 phát minh ra con thoi  ứng dụng trong ngành dệt

 Năm 1768 chế tạo ra máy kéo sợi  ứng dụng trong ngành kéo sợi  yêu cầu gia tăng năng suất dệt

 Năm 1785 chế tạo ra máy dệt  ứng dụng vào sản xuất.

 Nhu cầu sản xuất máy dệt, máy kéo sợi gia tăng  thiếu nguyên liệu (gỗ)

 Sự phát triển của kỹ thuật luyện kim (phương pháp điều chế than cốc (phát minh năm 1735, phương pháp luyện

Cách m ng công nghi p Anh: Di n bi n ạ ệ ễ ế

Cách m ng công nghi p Anh: Di n bi n ạ ệ ễ ế

 Năm 1784, máy hơi nước được sử dụng là nguồn động lực

 Các loại máy phay, bào, tiện được sử dụng (1789)  ngành

cơ khí chế tạo ra đời

 Sự phát triển công nghiệp  Sự phát triển của giao thông vận tải (đường thủy, đường sắt)

 Năm 1825 đoạn đường sắt đầu tiên được xây dựng đã đánh dấu cách mạng công nghiệp Anh cơ bản hoàn thành

Cách m ng công nghi p Anh: Di n bi n ạ ệ ễ ế

Cách m ng công nghi p Anh: Di n bi n ạ ệ ễ ế

 Cạnh tranh là động lực, lợi nhuận là động cơ thúc đẩy các nhà sản xuất thực hiện thay thế lao động thủ công bằng lao động cơ khí

Cách m ng công nghi p Anh: Đ c đi m ạ ệ ặ ể

Cách m ng công nghi p Anh: Đ c đi m ạ ệ ặ ể

 Bắt đầu từ công nghiệp nhẹ (dệt, kéo sợi) sau đó lan sang công nghiệp nặng (luyện kim, cơ khí)

 Diễn ra tuần tự từ thấp đến cao (từ thủ công lên nửa cơ khí và sau đó là cơ khí hoàn toàn)

 Từ sản xuất máy công cụ tiến đến sản xuất máy truyền lực và động lực, đỉnh cao là máy hơi nước

Cách m ng công nghi p Anh: Tác đ ng  ạ ệ ộ

Cách m ng công nghi p Anh: Tác đ ng  ạ ệ ộ

 Với nước Anh

 Sản xuất bằng máy năng suất lao động tăng, chi phí sản xuất giảm  sức mạnh của nền đại công nghiệp cơ khí được thể hiện

 Sự phát triển của các ngành công nghiệp thúc đẩy sự

mở rộng, phát triển của các hoạt động thương mại và tín dụng

 Tạo sự chuyển biến cơ cấu ngành: công nghiệp ngày càng chiếm ưu thế so với nông nghiệp; trong công

nghiệp, ngành dệt và kéo sợi luôn đóng vai trò trung

Cách m ng công nghi p Anh: Tác đ ng ạ ệ ộ

Cách m ng công nghi p Anh: Tác đ ng ạ ệ ộ

 Thúc đẩy sự phân bố lại lực lượng sản xuất và phân

công lại lao động xã hội:

 Hình thành các trung tâm công nghiệp (tập trung ở phía Đông

Cách m ng công nghi p Anh: Tác đ ng ạ ệ ộ

Cách m ng công nghi p Anh: Tác đ ng ạ ệ ộ

 Làm thay đổi vị thế của nước Anh trong nền kinh tế thế

giới, trở thành cường quốc kinh tế số 1 thế giới thời kỳ

CNTB trước độc quyền:

 Nước Anh được mệnh danh là “công xưởng của thế

giới” (năm 1848, nước Anh chiếm 45% giá trị sản lượng công nghiệp thế giới),

 Nước Anh trở thành trung tâm thương mại và tín dụng quốc tế (năm 1870, khoảng 38% tổng mức lưu chuyển

Cách m ng công nghi p Anh: Bài h c kinh nghi m  ạ ệ ọ ệ

Cách m ng công nghi p Anh: Bài h c kinh nghi m  ạ ệ ọ ệ

 Để tiến hành cuộc cách mạng trong công nghiệp

cần có vốn, kỹ thuật… làm thế nào?

 Về bước đi: tuần tự?

 Vai trò của cơ chế thị trường trong phân bổ sử

dụng các nguồn lực xã hội cho phát triển công

nghiệp

 Vai trò của nhà nước: nhà nước hỗ trợ sự phát

triển công nghiệp như thế nào? Nước Anh? Các

nước đi sau?

Câu h i th o lu n ỏ ả ậ

Câu h i th o lu n ỏ ả ậ

 Vai trò của các nhà tư bản đi đầu ở nước Anh

 Vai trò của cơ chế thị trường trong huy động và phân bổ sử dụng các nguồn lực

 Vai trò của nhà nước đối với sự phát triển các ngành công nghiệp

 Tính tuần tự trong tiến trình cách mạng công nghiệp ở nước Anh

KINH T  CÁC N Ế ƯỚ C T  B N TH I K  Đ C QUY N  Ư Ả Ờ Ỳ Ộ Ề

KINH T  CÁC N Ế ƯỚ C T  B N TH I K  Đ C QUY N  Ư Ả Ờ Ỳ Ộ Ề

(T  1871 Đ N NAY) Ừ Ế

(T  1871 Đ N NAY) Ừ Ế

1. Thời kỳ độc quyền hóa (1871 - 1913)

2. Thời kỳ 1914 - 1945

3. Thời kỳ sau chiến tranh thế giới II (1945 - nay)

a. Giai đoạn 1945-1950: Khôi phục kinh tế

b. Giai đoạn 1951-1973: Tăng trưởng nhanh

c. Giai đoạn 1974-1983: Tăng trưởng chậm và bất ổn định

d. Giai đoạn 1983 - nay: Điều chỉnh kinh tế

Th i k  đ c quy n hoá (1871­1913) ờ ỳ ộ ề

Th i k  đ c quy n hoá (1871­1913) ờ ỳ ộ ề

 Tiến bộ kỹ thuật và sự phát triển của lực lượng sản xuất: Những phát minh sáng chế mới: điện, dầu lửa, khí đốt, công nghiệp hóa chất, kỹ thuật luyện kim; Các ngành công nghiệp (nhất là công nghiệp nặng) phát triển nhanh; Lực lượng sản xuất phát triển nhanh chóng

 Sự thống trị của các tổ chức độc quyền: Do quá trình tích tụ và tập trung tư bản, tập trung sản xuất đã dẫn đến sự ra đời của các tổ chức độc quyền với các hình thức khác nhau (Cartel,

Trust, Syndicate…)

 Nền kinh tế các nước phát triển không đều dẫn đến sự thay đổi trật tự kinh tế trong thế giới tư bản: Mỹ, Đức phát triển nhanh

T  tr ng công nghi p c a các n c t  b n năm 1913 ỷ ọ ệ ủ ướ ư ả

T  tr ng công nghi p c a các n c t  b n năm 1913 ỷ ọ ệ ủ ướ ư ả

Mü38%

§ øc16%

Anh13%

Ph¸p11%

C¸c n í c kh¸c22%

Câu h i th o lu n ỏ ả ậ

Câu h i th o lu n ỏ ả ậ

 Vì sao nước Anh mất dần vị trí số 1 thế giới về kinh tế

 Nguồn gốc ra đời của các tổ chức độc quyền: Tích tụ tư bản? Tập trung tư bản?

 Thông thường, về lý thuyết, độc quyền là yếu tố kìm hãm

sự phát triển nhưng tại sao thời kỳ này nền kinh tế các nước tư bản phát triển nhanh

 Nước Mỹ dựa vào chiến tranh để làm giàu

Th i k  sau chi n tranh th  gi i II (1945 ­ nay) ờ ỳ ế ế ớ

Th i k  sau chi n tranh th  gi i II (1945 ­ nay) ờ ỳ ế ế ớ

ông ổn định (1974 – 1982)

Giai đo n khôi ph c kinh t  (1945 – 1950) ạ ụ ế

Giai đo n khôi ph c kinh t  (1945 – 1950) ạ ụ ế

 Các nước thực hiện tái thiết kinh tế sau chiến tranh

 Một số tổ chức lớn ra đời: IBRD (Ngân hàng tái thiết và

phát triển quốc tế), IMF (Quỹ tiền tệ quốc tế), GATT (Hiệp định chung về thương mại và thuế quan); Hiệp ước Bretton Woods về chế độ tỷ giá cố định (35 USD = 1 ounce Au).

 Mỹ thực hiện kế hoạch Marshall viện trợ cho Tây Âu

 Kết quả: Hầu hết các nước đã khôi phục nền kinh tế, ngang bằng và vượt mức trước chiến tranh (năm 1938), nền kinh tế

Mỹ vẫn tăng trưởng với tốc độ khá cao

Giai đo n 1951­1973: Tăng tr ng nhanh ạ ưở

Giai đo n 1951­1973: Tăng tr ng nhanh ạ ưở

 Thực trạng phát triển kinh tế

 Tăng trưởng kinh tế

 Sự biến đổi cơ cấu kinh tế

 Sự hình thành 3 trung tâm kinh tế: Mỹ, Tây Âu, Nhật Bản

 Các nhân tố tác động (nguyên nhân)

 Vai trò của khoa học – kỹ thuật

 Vai trò can thiệp của nhà nước

 Đẩy mạnh liên kết kinh tế

 Mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại với các nước đang ph

 Giai đoạn 1951-1973 nền kinh tế các nước tư bản tăng trưởng khá nhanh và tương đối ổn định

 Tốc độ tăng trưởng kinh tế chung của các nước tư bản phát triển trong giai đoạn 1953-1962 là 4,8%; giai đoạn 1963-1972 là 5,0%

 Các cuộc khủng hoảng chu kỳ vẫn xảy ra, nhưng thời gian không kéo dài, không diễn ra cùng lúc ở nhiều nước và mức độ khủng hoảng không lớn

 Tỷ lệ tăng giá tiêu dùng bình quân của các nước những năm 1950-1970 duy trì ở mức xấp xỉ 3%

 Các nước còn đạt được mục tiêu việc làm đầy đủ

Th c tr ng phát tri n kinh t ự ạ ể ế

Câu h i th o lu n ỏ ả ậ

Câu h i th o lu n ỏ ả ậ

 Tăng trưởng kinh tế?

100%

t t t

t

Y Y g

T c đ  tăng tr ng kinh t  c a m t s  n c ố ộ ưở ế ủ ộ ố ướ

Anh từ 5% (năm 1951) xuống 3%

 Tỷ trọng của khu vực II (công nghiệp và xây dựng) tăng lên chậm

 Tỷ trọng của khu vực III (dịch vụ) mở rộng rất lớn:

Câu h i th o lu n ỏ ả ậ

Câu h i th o lu n ỏ ả ậ

 Cơ cấu kinh tế?

 Phân loại cơ cấu kinh tế

 Cơ cấu ngành kinh tế

 Những yếu tố tác động đến sự thay đổi cơ cấu ngành kinh tế

 Xu hướng vận động của cơ cấu kinh tế ở các nước

tư bản

Th c tr ng phát tri n kinh t ự ạ ể ế

 Thế giới tư bản hình thành 3 trung tâm kinh tế: Mỹ - Tây Âu - Nhật Bản

 Nhật Bản tăng trưởng “thần kỳ”, các nước Tây

Âu liên kết hình thành EEC, tốc độ tăng trưởng của Mỹ chậm dần

 Mỹ mất đi địa vị thống trị tuyệt đối trong thế giới

tư bản

 Sự cạnh tranh giữa các trung tâm này ngày càng trở nên gay gắt

Nguyên nhân: i) Đ y m nh  ng d ng thành  ẩ ạ ứ ụ

t u c a cách m ng khoa h c ­ k  thu t ự ủ ạ ọ ỹ ậ

 Sau chiến tranh thế giới II, cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật diễn

ra mạnh mẽ như vũ bão với đặc điểm:

 Khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp

 Thời gian từ nghiên cứu, phát minh đến ứng dụng ngày càng rút ngắn

 Các nước đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng những thành tựu của cách mạng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, phát triển các ngành công nghệ cao

 Tác động của việc ứng dụng thành tựu khoa học – kỹ thuật

 Đổi mới tài sản cố định, thúc đẩy tăng năng suất lao động

 Làm thay đổi cơ cấu các ngành kinh tế

 Thúc đẩy quá trình phân công chuyên môn hóa và hợp tác quốc tế

Câu h i th o lu n ỏ ả ậ

Câu h i th o lu n ỏ ả ậ

 Tăng trưởng và phát triển dựa vào những

nhân tố chiều rộng?

 Phát triển dựa vào những nhân tố chiều sâu?

 Xu hướng phát triển ở các nước tư bản

Nguyên nhân: ii) Nhà n c t  b n đ c quy n  ướ ư ả ộ ề

can thi p sâu vào đ i s ng kinh t  xã h i ệ ờ ố ế ộ

 Cơ sở lý thuyết cho sự can thiệp của nhà nước vào các hoạt động kinh tế là học thuyết “bàn tay hữu hình” của nhà kinh tế học

J.M.Keynes

 Nhà nước cần tăng chi tiêu để gia tăng tổng cầu

 Nhà nước cần gia tăng lượng cung tiền để giảm lãi

Nguyên nhân: ii) Nhà n c t  b n đ c quy n  ướ ư ả ộ ề

can thi p sâu vào đ i s ng kinh t  xã h i ệ ờ ố ế ộ

 Mở rộng khu vực kinh tế nhà nước (xây dựng kết cấu hạ

tầng, cung cấp các dịch vụ công và đảm bảo cung ứng các nguồn nguyên liệu chủ yếu)

 Tăng chi tiêu cho phúc lợi xã hội nhằm xoa dịu mâu thuẫn

Nguyên nhân: iii) Đ y m nh liên k t kinh t ẩ ạ ế ế

 Liên kết kinh tế đã trở thành một xu hướng phổ biến

 Các liên kết tiêu biểu

 Liên kết về tài chính – tiền tệ: IBRD, IMF và Hiệp ước

Bretton Woods về chế độ tỷ giá hối đoái cố định

 Hiệp định chung về thương mại và thuế quan (GATT - 1947)

 Cộng đồng kinh tế châu Âu (EEC) - 1957

 Tác dụng: phát huy lợi thế so sánh của từng nước trong phân công lao động quốc tế

Nguyên nhân: iv) Đ y m nh quan h  kinh t   ẩ ạ ệ ế

Nguyên nhân: iv) Đ y m nh quan h  kinh t   ẩ ạ ệ ế

v i các n c đang phát tri n ớ ướ ể

v i các n c đang phát tri n ớ ướ ể  

 Các công cụ chủ yếu: viện trợ, cho vay ưu đãi, đầu tư (nhất là đầu tư trực tiếp)