văn học hiện đại , vũ trọng phụng

Nhân loại bao quanh ông là tầng lớp thượng lưu ăn chơi trụy lạc, đểucáng và bịp bợm, những vua thuốc lậu, me tây với những tiệm hút, sòng bạc, nhàsăm… Cùng với bọn cờ bạc bịp, dân nghiện

nên trong ông thái độ căm phẫn, uất ức cao độ đối với xã hội “khốn nạn”, “chóđểu” đó.

Vũ Trọng Phụng ít có điều kiện gần gủi để hiểu được bản chất tốt đẹp của nhândân lao động Nhân loại bao quanh ông là tầng lớp thượng lưu ăn chơi trụy lạc, đểucáng và bịp bợm, những vua thuốc lậu, me tây với những tiệm hút, sòng bạc, nhàsăm… Cùng với bọn cờ bạc bịp, dân nghiện, ma cô, gái điếm, những con sen,thằng quýt… Tóm lại, những cảnh tượng, những con người va đập vào mắt ônghàng ngày chỉ làm cho ông nhìn thấy mặt trái của xã hội, cái xấu của con người.Ông căm phẫn bọn có tiền trâng tráo, “chó đểu” nhưng bất lực trước sự lên ngôicủa chúng; đồng thời, có sự cảm thông với những người nghèo, những con ngườidưới đáy của xã hội nhưng ông cũng không tin vào bản chất tốt đẹp của tầng lớp

“hạ lưu” “dưới đáy” xã hội này

Chịu sự giáo dục của lễ giáo phong kiến qua bà mẹ, là người sống khuôn phép

và mực thước, Vũ Trọng Phụng phản ứng gay gắt với lối sống Âu hóa rởm đangdiễn ra lúc bấy giờ Ông là người rất mê tín, rất tin tướng số

=> Tất cả những yếu tố trên đều có ảnh hưởng sâu sắc tới sáng tác của nhà văn

II Phóng sự của Vũ Trọng Phụng

Phóng sự là một trong những thể văn kết tinh tư tưởng và tài năng của Vũ TrọngPhụng Đương thời, ông được đánh giá là “ông vua phóng sự đất Bắc” (Mai Xuân

Nhân) Từ 1933 đến 1938, ông liên tiếp cho in 6 phóng sự: Cạm bẫy người (1933),

Kĩ nghệ lấy Tây (1934), Dân biểu và dân biểu (1935), Cơm thầy cơm cô (1936), Lục xì (1937), Một huyện ăn tết (1938).

 Cạm bẫy người

Cạm bẫy người là thiên phóng sự đầu tiên của Vũ Trọng Phụng viết về nạn cờ

bạc bịp Ngồi bút sắc sảo của Vũ Trọng Phụng đã vạch trần: hoạt động cờ bạc bịpthực sự là một “nghề”, một “kĩ nghệ”, có tổ chức dưới sự chỉ đạo của tên trùm bịpbợm là ấm B cùng với “bộ máy chạy việc” bao gồm hàng loạt đồ đệ chân tay thuộc

đủ hạng người Ngòi bút phóng sự sắc sảo, tài tình của Vũ Trọng Phụng đã len lỏivào mọi ngóc ngách làng bạc bịp, phanh phui tất cả những mánh khóe, những ngónnghề lọc lừa, bẩn thỉu đó; đồng thời phơi trần sự táng tận lương tâm của cái xã hội

cờ bạc bịp

 Cơm thầy cơm cô

Cơm thầy cơm cô là tập phóng sự xuất sắc nhất của Vũ Trọng Phụng Tác phẩm

tập trung viết về cảnh đời khốn khổ, tủi nhục của những người đi ở Vì nghèo đói,cùng quẫn, không thể kiếm nổi miếng cơm ở nơi thôn quê, những con người ráchrưới, lam lũ ấy đành như những con thiêu thân lao về “ánh sáng của Kinh Thành”

để kiếm sống

 Kĩ nghệ lấy Tây

Kĩ nghệ lấy Tây, ông lại tiếp cận thế giới me Tây, những kẻ làm nghề mại dâm

dài hạn như một nghề nghiệp chuyên môn thực sự, có công nghệ, kĩ thuật hẳn hoi,

có lí thuyết, thực hành cặn kẽ, chu đáo

 Lục xì

Lục xì, ông tiếp cận nạn mại dâm từ những sự thật nhơ bẩn nhất của nó trong

nhà khám bệnh và cải huấn của gái điếm đủ loại

=> Phóng sự của Vũ Trọng Phụng thường có kết cấu chặt chẽ, cách trần thuật linhhoạt, phóng túng Nhiều trang phóng sự của ông như những thước phim tài liệusinh động, quay từ toàn cảnh đến cận cảnh rồi đến đặc tả Phóng sự của ông cóthiên hướng tiểu thuyết hóa và giàu kịch tính Ngòi bút phóng sự của ông có khảnăng phác thảo tài tình chân dung nhân vật và tái hiện sinh động những đám đôngbằng một thứ ngôn ngữ sắc sảo, có giọng điệu riêng

III TIỂU THUYẾT CỦA VŨ TRỌNG PHỤNG

Tài năng của Vũ Trọng Phụng được thể hiện tập trung nhất, kết tinh chói lọi và

rực rỡ nhất trong tiểu thuyết Ông viết gần chục cuốn tiểu thuyết: Dứt tình (1934), Giông tố (1936), Vỡ đê (1936), Số đỏ (1936), Làm đĩ (1936), Lấy nhau vì tình (1937), Quý phái (đăng dở trên Đông Dương tạp chí, 1937), Trúng số độc đắc (1937), Người tù được tha (di cảo), trong đó xuất sắc hơn cả là những cuốn tiểu

thuyết hiện thực Chỉ riêng năm 1936, Vũ Trọng Phụng đã liên tiếp xuất bản ba

cuốn tiểu thuyết hiện thực có giá trị: Giông tố, Vỡ đê, Số đỏ, trong đó Giông tố và

Số đỏ xứng đáng là những kiệt tác.

1 Tiểu thuyết Giông tố

Giông tố đã được dư luận đánh giá là một tác phẩm văn học “tả chân đặc sắc”,

có tiếng vang lớn đến nỗi có người nhận xét Giông tố “như một quả bom lớn giữa làng văn khi đó” (Phạm Thế Ngũ) Giông tố là một bước nhảy vọt, là một trong

những đỉnh cao nhất của sự nghiệp sáng tác Vũ Trọng Phụng, đồng thời cũng làmột thành tựu xuất sắc của trào lưu văn học hiện thực 1930 – 1945

1.1 Khả năng bao quát hiện thực

Giông tố đã bao quát hiện thực trên phạm vi rộng lớn, dựng nên một bức tranh

toàn cảnh, có ý nghĩa khái quát tổng hợp cao về xã hội Việt Nam đương thời

Trước hết, có thể thấy những ý kiến cho rằng Giông tố chỉ luẩn quẩn trong một gia đình loạn luân, mức độ của Giông tố chưa đi xa hơn được phạm vi câu chuyện của một gia đình, ít có sức thuyết phục Cốt truyện của Giông tố tuy xoay quanh

nhân vật trung tâm là Nghị Hách và chuyện loạn luân của gia đình hắn, nhưng nộidung phản ánh của tác phẩm không chỉ thu hẹp trong phạm vi của một gia đình haymột môi trường nhỏ hẹp nào mà mở rộng ra, ôm trùm, bao quát toàn bộ xã hộiđương thời

Viết Giông tố, dường như ống kính quan sát của Vũ Trọng Phụng đã mở rộng hết

tầm, hết cỡ Không gian nghệ thuật của tác phẩm mang tầm vĩ mô, hết sức rộnglớn Đó là không gian trải dài từ nông thôn đến thành thị, từ đồng bằng đến vùng

rừng núi; liên tiếp, lần lượt mở ra những khung cảnh khác nhau Bao nhiêu khungcảnh là bấy nhiêu môi trường sống đầy ắp những chi tiết hiện thực phơi bày khôngche đậy sự tàn bạo, lối sống xa hoa, trụy lạc của giai cấp thống trị, sự nghèo đói,khốn cùng của nhân dân lao động cùng với những bất công xã hội.

Qua Giông tố, Vũ Trọng Phụng đã thể hiện khát vọng muốn làm “người thư kí

thời đại” khi dựng nên một bức tranh toàn cảnh về xã hội Việt Nam đương thời,bao quát được nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống, vừa có chiều rộng của khônggian, chiều dài của thời gian, vừa đạt được chiều sâu trong việc phản ánh các mốiquan hệ xã hội

1.2 Chiều sâu mới trong việc phản ánh hiện thực và phân tích xã hội

“Bản chất của phương pháp hiện thực, linh hồn của nó, cốt tủy của nó là sự phân tích xã hội” Vậy trong Giông tố, sự phân tích xã hội được thể hiện trên

những phương diện nào?

Trong Giông tố, Vũ Trọng Phụng đã làm nổi bật mâu thuẫn gay gắt giữa giai cấp

thống trị với nhân dân lao động Cảm quan về sự bất công trong xã hội, đến thời kìnày được mài sắc và đã phần nào tiếp cận được với quan điểm giai cấp

Vũ Trọng Phụng còn có ý thức phanh phui, mổ xẻ, vạch trần bản chất mối quan

hệ bẩn thỉu giữa các thế lực thống trị trong các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, xã hội…Thực chất, đó là sự “liên minh ma quỷ”; chúng cấu kết với nhau, vào hùa với nhau,kéo bè kéo cánh để ức hiếp nhân dân lao động, để tìm cách che đậy những tội ác,thực hiện những âm mưu đen tối, chà đạp lên công lí và quyền sống của người dânnghèo Nguyễn Tuân nhận xét: “Cái mà Vũ Trọng Phụng đã đánh trúng nhất trong

Giông tố tức là đánh vào cái sự trâng tráo, tàn bạo của thế lực đồng tiền, của những

thế lực phản bội đã dựa vào đế quốc và định cầm cân nảy mực cho sự sống và ngựlên trên các giá trị thật của đời sống”

Tóm lại, tập trung miêu tả những xung đột giai cấp, phanh phui những bất công

xã hội, vạch trần thực chất những mối quan hệ bẩn thỉu trong nội bộ giai cấp thốngtrị, ngồi bút Vũ Trọng Phụng đã xoáy sâu vào thực trạng xã hội, vào bản chất thóinát, vào những “ung nhọt” của xã hội đương thời, thể hiện một chiều sâu mới của

tư duy hiện thực chủ nghĩa

1.3 Cảm nhận sâu sắc về sự biến động, quay cuồng, đảo điên của một xã hội vạn ác, bất công, “vô nghĩa lí”

Giông tố thể hiện sự cảm nhận sâu sắc của Vũ Trọng Phụng về một xã hội đầy

biến động Cái tên của tác phẩm rất có ý nghĩa, “rất đúng với tinh thần của tácphẩm” Xã hội Việt Nam được phản ánh trong tác phẩm là một xã hội trong cơn

“giông tố” hết sức dữ dội làm quay cuồng, đảo lộn tất cả, hất phăng mọi thứ mặt nạ

che đậy một xã hội thực chất là bất công, thối nát, giả dối và bịp bợm Giông tố

chứa đựng nhiều tình huống trớ trêu, qua đó, có biết bao số phận thăng trầm “lênvoi xuống chó”, ông hóa ra thằng, thằng hóa ra ông, đầy bất ngờ, không sao lườngtrước được

Giông tố mang đậm màu sắc chính trị, thời sự, thể hiện rất rõ khả năng bám sát

và cập nhật những vấn đề chính trị xã hội nóng hổi của nhà văn Tác giả đã phảnánh được không khí sôi động của một xã hội đầy biến động: từ phong trào bình dânđến “chủ nghĩa quốc gia”, “chủ nghĩa quốc tế”, từ “Viện dân biểu” đến “Đại hộiđồng kinh tế”… Vũ Trọng Phụng có cảm quan đặc biệt với thời gian đêm tối

1.4 Thành tựu nghệ thuật nổi bật của “Giông tố”

Là một kiệt tác, hiển nhiên Giông tố đạt được nhiều thành tựu nghệ thuật xuất

sắc Đó là khả năng tạo cốt truyện hấp dẫn, căng thẳng, đầy kịch tính; xây dựngđược kết cấu phức tạp; tổ chức xung đột nghệ thuật đạt tới trình độ cao; ngòi bút

phân tích tâm lí sắc sảo… Tuy nhiên, thành tựu nghệ thuật nổi bật nhất của Giông

tố là đã dựng nên một hình tượng điển hình bất hủ về giai cấp đại tư sản kiêm địa

chủ - nhân vật Nghị Hách

2 Tiểu thuyết Số đỏ

Số đỏ là một cuốn tiểu thuyết “vô tiền khoáng hậu”, một kiệt tác trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam Số đỏ kết tinh tư tưởng và tài năng trào phúng bậc thầy của Vũ Trọng Phụng Trương Tửu nhận xét: Số đỏ là cuốn tiểu thuyết “tả chân đến tàn ác”, “trào phúng đến chua xót” (Tao Đàn số đặc biệt, 12 – 1939) Nguyễn Hoành Khung khẳng định: “Số đỏ cho thấy ngòi bút độc đáo của một tài năng lớn, một bản lĩnh nghệ thuật già dặn” Nguyễn Quang Sáng cho rằng: Số đỏ là “lời

nguyền rủa chua cay độc địa cái xã hội thối nát” Còn Nguyễn Khải cũng đánh giá

rất cao tiểu thuyết Số đỏ, coi đó là một trong những “cuốn sách ghê gớm” “có thể

làm vinh dự cho mọi nền văn học”

2.1 Đối tượng trào phúng của tiểu thuyết “Số đỏ”

Đối tượng trào phúng chủ yếu của Số đỏ là tầng lớp “ông chủ, bà chủ”, là giới

thượng lưu Hà thành cùng với những hoạt động cải cách xã hội và phong trào văn

hóa giả dối, bịp bợm của chúng Trong Số đỏ, Vũ Trọng Phụng đã phê phán đích

đáng toàn bộ những mặt xấu xa của lối sống tư bản ở thành thị

Nguyễn Hoành Khung cũng khẳng định: tiếng cười trào phúng trong Số đỏ “đã

nhắm khá trúng vào tầng lớp thống trị, cụ thể là bọn tư sản thành thị học đòi vănminh rởm khi đó Bằng tiếng cười trào phúng, Vũ Trọng Phụng đã tung hê, đã phủ

nhận sạch trơn lối sống giả dối, vô đạo đức của tầng lớp xã hội thượng lưu Hàthành cùng với những hoạt động cải cách xã hội, những phong trào văn hóa giảdối, bịp bợm của chúng.

Đúng là trong Số đỏ, Vũ Trọng Phụng đã dựng nên cả một thế giới đầy hài

hước, “mọi người”, “mọi sự vật” đều rất hài hước Nhưng đối tượng trào phúngchủ yếu, mũi nhọn tập trung của ngòi bút trào phúng không phải là tất cả mọingười mà là bộ phận “ông chủ”, “bà chủ”, toàn bộ cái xã hội trưởng giả thành thị,tức là tầng lớp trên, bao gồm cả trí thức và những nhân vật trong bộ máy chínhquyền thống trị

Về vấn đề đối tượng trào phúng chủ yếu của tiểu thuyết Số đỏ, không thể

không nhắc tới nhân vật Xuân Tóc Đỏ - một nhân vật “bình dân” Ai cũng nhậnthấy đối tượng trào phúng chủ yếu của tác phẩm chính là nhân vật “bình dân” này.Xuân Tóc Đỏ thực chất là một điển hình cho những kẻ vô học, nhố nhăng, mangbản chất gian manh thuộc loại cặn bã của xã hội gặp thời, nhờ cái xã hội “khốnnạn”, “chó đểu” mà phất lên nhanh chóng Để cho Xuân Tóc Đỏ dễ dàng, nhanhchóng bước vào xã hội thượng lưu trưởng giả, Vũ Trọng Phụng đã bóc lớp sơn sonbên ngoài lòe loẹt của xã hội đó, đồng thời, lột trần bản chất tuy hai mà một của hailớp người này (thượng lưu trưởng giả và tầng lớp cặn bã của xã hội) Như vậy,Xuân Tóc Đỏ “bình dân rởm” là một phương tiện để Vũ Trọng Phụng vạch trầnbản chất của tầng lớp thượng lưu trí thức tư sản thành thị đương thời

2.2 Cung bậc tiếng cười trào phúng trong “Số đỏ”

Trong văn học, sự lựa chọn cung bậc tiếng cười trào phúng thường có quan

hệ mật thiết với đối tượng trào phúng của tác phẩm Nhà văn không thể tùy tiện sửdụng vũ khí trào phúng Như trên đã xác định, đối tượng trào phúng của tiểu thuyết

Số đỏ là đa đối tượng, và tương ứng với nó, tiếng cười trào phúng cũng đa cung bậc Trong tiểu thuyết Số đỏ, Vũ Trọng Phụng đã dựng nên cả một xã hội, một thế

giới đầy hài hước, ai cũng đáng cười Nhiều nhân vật trong thế giới nhân loại đó,tác giả dành riêng cho họ tiếng cười hài hước, tức là “có tính chất khôi hài làm chongười ta buồn cười”, “hài hước là vui đùa nhằm mục đích gây cười” Khi lấy sựdốt nát ngô nghê của nhân vật làm đối tượng trào phúng, Vũ Trọng Phụng khôngnhằm mục đích tiêu diệt đối tượng Tiếng cười ở đây gắn với cảm hứng hài hước,

có tính chất đùa vui nhẹ nhàng, bông lơn, thoải mái

Nhưng Vũ Trọng Phụng không hề có thiện chí, không cười đùa hài hước vớiđối tượng trào phúng chủ yếu của mình – những “ông chủ, bà chủ”, những chủnhân của xã hội “thượng lưu trí thức”, những nhân vật chính tạo nên cái “xã hộikhốn nạn”, “xã hội chó đểu” theo cách nói quen thuộc của ông Với những nhânvật như thế, ngòi bút ông có vẻ như đùa, như chơi mà kì thực lại rất hiểm, rất ác

Biết bao căm phẫn, uất ức của ông dồn lên đầu ngòi bút, ông dựng chúng lên thànhnhững hình tượng điển hình sống động để đánh gục chúng bằng những ngón đònnghệ thuật điêu luyện Đó là những cú đánh tiêu diệt đối tượng chứ đâu phải đùavui Tiếng cười ở đây chủ yếu là tiếng cười châm biếm, đả kích sâu cay chứ khôngthể chỉ là hài hước với ý nghĩa đùa vui nhẹ nhàng.

Như vậy, Số đỏ là một cuốn tiểu thuyết đa đối tượng trào phúng và cũng đa

cung bậc tiếng cười trào phúng

2.3 Nghệ thuật trào phúng của Vũ Trọng Phụng trong tiểu thuyết “Số đỏ”

Nghệ thuật trào phúng là nghệ thuật tạo nên tiếng cười mang ý nghĩa phêphán Nhà văn trào phúng tài năng là người có con mắt sắc sảo phát hiện mâuthuẫn trào phúng, dựng nên những tình huống trào phúng độc đáo và thường dùngthủ pháp phóng đại để tô đậm, làm nổi bật mâu thuẫn đó, khiến cho đối tượng càngtrở nên đáng cười

Số đỏ là cuốn tiểu thuyết dùng tiếng cười để vạch trần bản chất của tầng lớp

trưởng giả, thượng lưu trí thức những năm trước Cách mạng Con mắt sắc sảo của

Vũ Trọng Phụng đã tinh nhạy khi nhìn thấy cái mâu thuẫn cơ bản của cái xã hội ấy

là mâu thuẫn giữa bản chất với cái lớp son phấn lòe loẹt bên ngoài Bản chất thì bấtnhân, dâm ô, đểu cáng, rởm hợm và bịp bợp được che đậy bằng mọi cách và bằngmọi thứ Từ mâu thuẫn cơ bản ấy, nhà trào phúng Vũ Trọng Phụng còn khám phá

ra biết bao những mâu thuẫn, những cái phản tự nhiên, những cái trái ngược vớilôgic, quy luật đời sống, trái ngược với đạo lí thông thường Cái nhìn trào phúngsắc sảo, cay độc của Vũ Trọng Phụng đã phơi bày bản chất thật của cái xã hội đượcgọi là thượng lưu trí thức những năm trước Cách mạng

Tài nghệ trào phúng bậc thầy của Vũ Trọng Phụng còn được thể hiện tậptrung ở nghệ thuật khắc họa những nhân vật trào phúng đạt tới mức độ điển hình

Bà Phó Đoan, cụ cố Hồng, Xuân Tóc Đỏ là những nhân vật như thế Khi xây dựngnhân vật, các nhà văn trào phúng thường thiên về bút pháp ngoại hiện Tính chấthài của các tính cách được bộc lộ chủ yếu ở những nét bề ngoài và ở hành vi củacon người: ngoại hình, cử chỉ, điệu bộ, hành động, lời nói

Ngòi bút trào phúng của Vũ Trọng Phụng đặc biệt tập trung vào việc tô đậmnhững nét tính cách lố lăng, quái gở của nhân vật Ông thường miêu tả nhiều chitiết cùng loại để tô đậm nét tính cách thể hiện bản chất của nhân vật

3 Cá tính sáng tạo và đặc điểm tiểu thuyết hiện thực Vũ Trọng Phụng

Trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam, Vũ Trọng Phụng là một trong số ítnhững nhà văn có cá tính sáng tạo độc đáo Đây chính là cơ sở của phong cách