TÌNH HUỐNG 4: Ngày chị Lưu Thị Hương có gặp bà Hoàng Lan Hoa để thỏa thuận thuê của bà chiếc ô tô thương hiệu Audi (trị giá 2 tỷ đồng) để di du lịch thời hạn 1 tháng. Bà Hoa ngần ngại việc chị Hương là bạn nhưng chiếc ô tô lại là tài sản có giá trị lớn của bà. Hiểu được thái độ của bà Hoa, chị Hương thỏa thuận rằng, chị sẽ để lại chiếc nhẫn kim cương chị đang có (giá trị là gần 2,5 tỷ đồng) cho bà Hoa với ý định đặt cược để làm tin, và mong muốn rằng khi chị đi du lịch về chị sẽ trả tiền thuê chiếc xe, đồng thời nhận lại chiếc nhẫn đó từ bà Hoa. Sau khi thỏa thuận hai 6 bên có làm hợp đồng thuê xe và kèm theo biện pháp ký cược chiếc nhẫn, bà Hoa có giao xe cho chị Hương và chị Hương cũng đã giao lại chiếc nhẫn kim cương của mình cho bà Hoa. Ngày 10.2.2012, sau chuyến du lịch của gia đình, chị Hương có mang xe đến trả cho bà Hoa thì bà Hoa không có nhà. Chị lại đánh xe về sau khi liên lạc và nhận được sự đồng ý của bà Hoa kéo dài thêm hai ngày nữa do bà có việc gia đình chưa thể về được. Ngày 12.2.2012, chị Hương lại tiếp tục liên lạc với bà Hoa với mục đích hẹn gặp để trả xe, tiền thuê xe cho bà nhưng không liên lạc được. Chị Hương có đến nhà nhưng cũng không gặp được. Nhiều lần sau đó không gặp được, chị Hương phát hiện ra là bà Hoa không muốn gặp cũng như không muốn nhận lại chiếc xe của mình mà thay vào đó bà muốn giữ lại chiếc nhẫn kim cương của chị. Ngày 12.5.2012, bất ngờ chị Hương gặp lại bà Hoa tại một cửa hàng. Sau khi trao đổi qua lại, chị Hương mới biết được bà Hoa đã bán chiếc nhẫn kim cương của chị với giá 2,3 tỷ đồng cho người khác và ngỏ ý muốn sang tên chiếc xe Audi cho mình nhưng không hoàn lại giá trị chênh lệch. Về phần mình, chị Hương không chấp nhận, phần vì đó là kỷ niệm của chồng chị, phần vì giá trị của chiếc nhẫn lại lớn hơn chiếc ô tô của bà Hoa nên chị yêu cầu được trả lại xe và nhận lại chiếc nhẫn đó. Hai bên xảy ra tranh chấp, yêu cầu: 1. Có những hợp đồng nào được xác lập trong tình huống trên, những hợp đồng nào hợp pháp? Những hợp đồng nào vô hiệu? Tại sao? Giải quyết quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong các quan hệ trên? 2. Tranh chấp trong tình huống trên là gì? Tại sao? 3. Giải quyết tranh chấp nêu trên? Đưa ra cơ sở pháp lý rõ ràng cho lập luận của mình?
Trang 1TÌNH HUỐNG 4:
Ngày chị Lưu Thị Hương có gặp bà Hoàng Lan Hoa để thỏa thuận thuê của bà chiếc ô tô thương hiệu Audi (trị giá 2 tỷ đồng) để di du lịch thời hạn 1 tháng Bà Hoa ngần ngại việc chị Hương là bạn nhưng chiếc ô tô lại là tài sản có giá trị lớn của bà Hiểu được thái độ của bà Hoa, chị Hương thỏa thuận rằng, chị sẽ để lại chiếc nhẫn kim cương chị đang có (giá trị là gần 2,5 tỷ đồng) cho bà Hoa với ý định đặt cược để làm tin, và mong muốn rằng khi chị đi du lịch về chị sẽ trả tiền thuê chiếc xe, đồng thời nhận lại chiếc nhẫn đó từ bà Hoa Sau khi thỏa thuận hai 6 bên có làm hợp đồng thuê xe và kèm theo biện pháp ký cược chiếc nhẫn, bà Hoa
có giao xe cho chị Hương và chị Hương cũng đã giao lại chiếc nhẫn kim cương của mình cho bà Hoa
Ngày 10.2.2012, sau chuyến du lịch của gia đình, chị Hương có mang xe đến trả cho bà Hoa thì bà Hoa không có nhà Chị lại đánh xe về sau khi liên lạc và nhận được sự đồng ý của bà Hoa kéo dài thêm hai ngày nữa do bà có việc gia đình chưa thể về được
Ngày 12.2.2012, chị Hương lại tiếp tục liên lạc với bà Hoa với mục đích hẹn gặp để trả xe, tiền thuê xe cho bà nhưng không liên lạc được Chị Hương có đến nhà nhưng cũng không gặp được Nhiều lần sau đó không gặp được, chị Hương phát hiện ra là bà Hoa không muốn gặp cũng như không muốn nhận lại chiếc xe của mình mà thay vào đó bà muốn giữ lại chiếc nhẫn kim cương của chị Ngày 12.5.2012, bất ngờ chị Hương gặp lại bà Hoa tại một cửa hàng Sau khi trao đổi qua lại, chị Hương mới biết được bà Hoa đã bán chiếc nhẫn kim cương của chị với giá 2,3 tỷ đồng cho người khác và ngỏ ý muốn sang tên chiếc xe Audi cho mình nhưng không hoàn lại giá trị chênh lệch Về phần mình, chị Hương không chấp nhận, phần vì đó là kỷ niệm của chồng chị, phần vì giá trị của chiếc nhẫn lại lớn
Trang 2hơn chiếc ô tô của bà Hoa nên chị yêu cầu được trả lại xe và nhận lại chiếc nhẫn
đó Hai bên xảy ra tranh chấp, yêu cầu:
1 Có những hợp đồng nào được xác lập trong tình huống trên, những hợp đồng nào hợp pháp? Những hợp đồng nào vô hiệu? Tại sao? Giải quyết quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong các quan hệ trên?
2 Tranh chấp trong tình huống trên là gì? Tại sao?
3 Giải quyết tranh chấp nêu trên? Đưa ra cơ sở pháp lý rõ ràng cho lập luận của mình?
Trang 3A.ĐẶT VẤN ĐỀ Điều 121, BLDS quy định: “ Giao dịch dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự.” Việc thực hiện các giao dịch dân sự phụ thuộc vào sự tự nguyện của các bên tham gia giao dịch, tuy nhiên trên thực tế không phải ai trong giao dịch cũng thể hiện thiện chí của mình trong việc thực hiện nghĩa vụ của mình để đảm bảo quyền và lợi ích của các bên liên quan Để khắc phục tình trạng trên, pháp luật cho phép các bên có thể thoả thuận đặt ra các biện pháp bảo đảm để đảm bảo các nghĩa vụ chính được thực hiện đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích của các bên liên quan Tuy nhiên không có sự bảo đảm nào là tuyệt đối, vẫn có những sự tranh chấp giữa các bên về giao dịch chính, thậm chí cả về giao dịch bảo đảm Nhằm làm rõ hơn một số tình huống tranh chấp phát sinh trong các giao dịch dân sự có biện pháp bảo đảm cũng như hướng giải quyết cho những tình huống trên, nhóm 02 xin chọn tình huống 04 làm bài tiểu luận Trong quá trình viết bài sẽ không tránh khỏi những sai sót, kính mong quý thầy cô lưu tâm sữa chữa Nhóm xin chân thành cảm ơn
B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Câu 1: Có những hợp đồng nào được xác lập trong tình huống trên, những hợp đồng nào hợp pháp? Những hợp đồng nào vô hiệu? Tại sao? Giải quyết quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong các quan hệ trên?
Trong tình huống trên, có 2 hợp đồng được xác lập:
a, Hợp đồng thuê tài sản: đây là hợp đồng hợp pháp giữa chị Lưu Thị Hương
và bà Hoàng Lan Hoa, theo đó bà Hoa cho thuê chiếc xe ô tô thương hiệu Audi (trị giá 2 tỷ đồng) cho chị Hương để sử dụng trong vòng 1 tháng còn chị Hương phải trả tiền thuê xe cho bà Hoa Hợp đồng thuê ô tô này có sử dụng biện pháp bảo đảm
Trang 4là ký cược chiếc nhẫn kim cương của chị Hương (giá trị là gần 2,5 tỷ đồng) cho bà Hoa
Sở dĩ ta có thể khẳng định đây là hợp đồng hợp pháp bởi vì nó thoả mãn đầy đủ các yêu cầu có hiệu lực của một giao dịch dân sự và các yêu cầu của hợp đồng thuê tài sản, cụ thể:
+Bà Hoa và chị Hương là hai bên giao kết hợp đồng có đủ năng lực hành vi dân
sự
+ Việc giao kết hợp đồng của bà Hoa và chị Hương là hoàn toàn tự nguyện, xuất phát từ ý chí thực, từ sự tự do ý chí của hai bên trong các thỏa thuận của hợp đồng thuê ô tô
+ Nội dung của hợp đồng không trái pháp luật và đạo đức xã hội Đối tượng của hợp đồng là chiếc xe ô tô Audi không thuộc loại hàng hóa pháp luật cấm giao dịch, không trái đạo đức xã hội
+ Hai bên đã làm hợp đồng thuê xe và kèm theo biện pháp ký cược chiếc nhẫn Hiện nay, chưa có văn bản nào quy định hợp đồng thuê ô tô bắt buộc phải công chứng Vậy nên, hợp đồng thuê xe chỉ cần có chữ ký của hai bên giao kết hợp đồng
là có hiệu lực pháp luật
Quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong hợp đồng thuê ô tô:
Quyền và lợi ích của bên thuê tài sản chính là nghĩa vụ của bên cho thuê tài sản
và ngược lại, quyền và lợi ích của bên cho thuê tài sản cũng chính là nghĩa vụ của bên thuê tài sản được quy định tại Điều 484 đến Điều 490 BLDS
Chị Hương là bên thuê tài sản, nên có các quyền và lợi ích sau:
- Nhận xe ô tô đúng chủng loại, tình trạng, thời điểm, địa điểm đã thỏa thuận với
bà Hoa, được cung cấp những thông tin cần thiết về việc sử dụng chiếc ô tô này Trong trường hợp bà Hoa chậm giao xe thì chị Hương có quyền gia hạn giao xe hoặc hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại Nếu ô tô thuê không đúng
Trang 5chất lượng như thoả thuận thì chị Hương có quyền yêu cầu bà Hoa sửa chữa, giảm giá thuê hoặc huỷ bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại
- Trong quá trình thuê, nếu ô tô bị hư hỏng mà không phải do lỗi của chị Hương thì có quyền yêu cầu bà Hoa phải sửa chữa, đổi xe khác hoặc bồi thường thiệt hại trong trường hợp chị Hương đã thông báo về tình trạng của xe và yêu cầu sửa chữa nhưng bà Hoa không thực hiện hoặc không kịp thực hiện thì chị Hương có quyền
tự sửa chữa xe và yêu cầu bà Hoa thanh toán chi phí sửa chữa
- Chị Hương có quyền cho thuê lại chiếc ô tô này nếu được bà Hoa đồng ý
- Trong thời gian thuê, nếu có bất cứ tranh chấp về quyền sở hữu đối với ô tô mà chị Hương không thể sử dụng xe ổn định thì có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại
Bà Hoa là bên cho thuê tài sản, nên có các quyền và lợi ích sau:
- Nhận tiền thuê xe như đã thoả thuận trong hợp đồng thuê
-Trong trường hợp chị Hương sử dụng xe ô tô không đúng mục đích, không đúng công dụng thì bà Hoa có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại
- Nhận lại xe ô tô từ chị Hương khi đã hết thời hạn thuê Trong trường hợp chị Hương chậm trả, bà Hoa có quyền yêu cầu chị Hương trả lại xe và trả tiền thuê trong thời hạn chậm trả và phải bồi thường thiệt hại
Trong hợp đồng này còn có biện pháp bảo đảm là kí cược chiếc nhẫn kim cương của chị Hương cho bà Hoa Theo điều 359 BLDS và điều 30,31,32,33 Nghị định số 163/2006/NĐ-CP về giao dịch bảo đảm thì: Chị Hương là bên kí cược nên có quyền nhận lại chiếc nhẫn kim cương khi đã hoàn thành nghĩa vụ trong hợp đồng thuê đó là trả lại xe và trả tiền thuê xe theo đúng thời hạn quy định trong hợp đồng Ngoài ra, chị Hương có quyền yêu cầu bà Hoa ngừng việc sử dụng chiếc nhẫn nếu việc sử dụng chiếc nhẫn có nguy cơ hoặc làm giảm sút giá trị Bà Hoa là bên nhận
Trang 6kí cược nên có quyền sở hữu chiếc nhẫn trong trường hợp chiếc xe thuê không còn
để trả lại cho mình
b, Hợp đồng mua bán tài sản: ta có thể khẳng định đây là một hợp đồng vô hiệu Hợp đồng này được xác lập giữa bà Hoàng Lan Hoa với một người thứ 3, theo đó
bà Hoa giao chiếc nhẫn kim cương( là tài sản kí cược của chị Hương) cho người đó
và nhận về số tiền 2,3 tỷ
Hành vi bán chiếc nhẫn kim cương của bà Hoa đã vi phạm điều 198 và khoản 2 , điều 32 Nghị định 163/2006/NĐ-CP:
“Điều 198 Quyền định đoạt của người không phải là chủ sở hữu
Người không phải là chủ sở hữu tài sản chỉ có quyền định đoạt tài sản theo uỷ quyền của chủ sở hữu hoặc theo quy định của pháp luật.”
“Điều 32 Nghĩa vụ của bên nhận đặt cọc, bên nhận ký cược
2 Không được xác lập giao dịch đối với tài sản đặt cọc, tài sản ký cược, trừ trường hợp bên đặt cọc, bên ký cược đồng ý.”
Theo đó bà Hoa đã có hành vi vi phạm pháp luật khi xác lập một giao dịch dân
sự với tài sản không thuộc sở hữu của mình Chiếc nhẫn kim cương này là tài sản của chị Hương mang đi ký cược Lẽ ra, khi hết thời hạn thuê xe, khi chị Hương đến trả xe thì bà Hoa có nghĩa vụ nhận tiền thuê, nhận xe và trả lại chiếc nhẫn ký cược cho chị Hương (theo Khoản 2 Điều 359 BLDS ) Nhưng bà Hoa lại có hành động trốn tránh không chịu trả, coi đó là tài sản của mình và bán cho người khác Như vậy, nhằm trốn tránh nghĩa vụ giao trả lại chiếc nhẫn kí cược cho chị hương mà bà Lan đã xác lập một giao dịch mới đó là hợp đồng mua bán tài sản Như vậy, hợp đồng mua bán tài sản này vô hiệu do giả tạo Do hợp đồng vô hiệu nên các bên phải hoàn trả lại cho nhau những gì đã nhận
2.Tranh chấp trong tình huống trên là gì? Tại sao?
Trang 7Tranh chấp là những mâu thuẫn, bất hoà về quyền và nghĩa vụ hợp pháp giữa các chủ thể tham gia vào một quan hệ pháp luật Tranh chấp dân sự là những mâu thuẫn, bất hòa về quyền và nghĩa vụ hợp pháp giữa các chủ thể tham gia vào quan
hệ pháp luật dân sự
Trong tình huống nêu rõ bà Hoa và chị Hương đã thực hiện việc xác lập và thực hiện một hợp đồng dân sự cụ thể là hợp đồng thuê tài sản Tức họ đã tham gia vào quan hệ pháp luật dân sự, tuy nhiên để xác định có thể xác định và giải quyết tranh chấp hay không phụ thuộc vào tính hợp pháp của hợp đồng đã được xác lập và thực hiện
Trước hết, nhận định hợp đồng thuê tài sản giao kết giữa bà Hoa và chị Hương tình huống trên là hợp pháp và hợp đồng thuê tài sản có sử dụng biện pháp bảo đảm là kí cược
Ngay từ ban đầu chị Hương đã xác định là chiếc nhẫn chỉ dùng để làm tài sản bảo đảm để thuê chiếc xe Audi của bà Hoa với mục đích sử dụng làm phương tiện
đi du lịch Tuy nhiên bà Hoa vì hám lợi, muốn thu lợi từ số tiền chênh lệch giá trị giữa chiếc xe và chiếc nhẫn nên có hành vi bán chiếc nhẫn kim cương với giá trị 2,3 tỷ đồng Hành vi trốn tránh của bà Hoa chứng tỏ không muốn nhận lại chiếc xe
và trả lại chiếc nhẫn cho chị Hương Như vậy bà Hoa đã vi phạm các điều khoản của hợp đồng
Hai bên đã tiến hành thỏa thuận sau khi chị Hương biết việc chiếc nhẫn
đã bị bà Hoa bán với giá 2,3 tỷ đồng Bà Hoa đưa ra thỏa thuận là sang tên cho chị Hương chiếc xe và sở hữu số tiền đã bán chiếc nhẫn tuy nhiên chị Hương không chấp nhận Như vậy bà Hoa đã xâm phạm quyền lợi của chị Hương Ở đây đã xảy
ra mâu thuẫn về lợi ích của hai bên thực hiện hợp đồng
Trang 8Tranh chấp thứ nhất là tranh chấp về việc tài sản đảm bảo là chiếc nhẫn kim cương của chị Hương bị bà Lan mang bán Tranh chấp thứ hai là tranh chấp từ lợi ích phần giá trị chênh lệch giữa chiếc xe và nhẫn khi hai bên tiến hành đàm phán Như vậy, tranh chấp trong tình huống này là tranh chấp dân sự có liên quan đến tài sản bảo đảm
3, Giải quyết tranh chấp.
Tình huống đưa ra những vấn đề xoay quanh tranh chấp về tài sản bảo đảm trong hợp đồng thuê tài sản Theo dữ kiện đề bài nêu thì chị Hương không hề vi phạm hợp đồng thuê tài sản bởi đến đúng thời hạn phải trả tài sản (1 tháng) sau khi đạt được mục đích thuê tài sản là đi du lịch thì thì chị Hương đã chủ động liên lạc với bà Hoa để trả lại tài sản nhưng do bà Hoa không có nhà nên chị đã đánh xe về
và nhận được sự đồng ý của bà Hoa là kéo dài thêm hai ngày; sau đó hai ngày chị Hương tiếp tục liên lạc với bà Hoa qua điện thoại và chủ động tìm đến nhà bà Hoa thì cũng không gặp được Vì vậy việc chị Hương không giao tài sản đã kí cược theo thỏa thuận trong hợp đồng thuê tài sản đúng ngày không phải do lỗi của chị Hương mà đã được sự đồng ý của bà Hoa căn cứ theo Khoản 1 Điều 482 BLDS :
“thời hạn thuê do các bên thỏa thuận; nếu không có thỏa thuận về hời hạn thuê thì được xác định theo mục đích thuê” Do đó, trong tình huống này, rõ ràng cả 2 bên
đã có sự thỏa thuận về thời hạn thuê nên việc chị Hương chậm giao lại tài sản thuê không do lỗi của chị Hương Việc làm của bà Hoa hoàn toàn xuất phát từ lòng tham muốn thu lợi từ số tiền chênh lệch giá trị giữa chiếc xe và cái nhẫn
Việc chị Hương bị xâm phạm quyền sở hữu được pháp luật bảo vệ theo Khoản
2, Điều 169 BLDS: “chủ sở hữu có quyền tự bảo vệ ngăn cản bất kỳ người nào có hành vi xâm phạm quyền sở hữu của mình, truy tìm, đòi lại tài sản bị người khác chiếm hữu, sử dụng, định đoạt không có căn cứ pháp luật” Để bảo vệ quyền lợi
Trang 9của mình, chị Hương cần gặp bà Hoa yêu cầu bà Hoa thực hiện đúng hợp đồng mà hai bên đã kí kết Nếu bà Hoa không đồng ý thì chị Hương có thể gửi đơn lên tòa
án dân sự để tòa án xem xét giải quyết tranh chấp Điều 255 BLDS 2005 quy định :
“Chủ sở hữu, người chiếm hữu hợp pháp có quyền yêu cầu Tòa án, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền khác buộc người có hành vi xâm phạm quyền sở hữu, quyền chiếm hữu phải trả lại tài sản, chấm dứt hành vi cản trở trái pháp luật việc thực hiện quyền sở hữu, quyền chiếm hữu và yêu cầu bồi thường thiệt hại; chủ sở hữu, người chiếm hữu hợp pháp có quyền tự bảo vệ tài sản thuộc sở hữu của mình, tài sản đang chiếm hữu hợp pháp bằng những biện pháp theo quy định của pháp luật.”
Theo đó, chị Hương có nghĩa vụ chứng minh quyền sở hữu hợp pháp của mình với chiếc nhẫn, đồng thời chứng minh sự vi phạm hợp đồng của bà Hoa thông qua các giấy tờ, hợp đồng có liên quan Chị Hương có thể áp dụng hai phương thức là kiện đòi tài sản hoặc kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định tại các điều
257 và 260 BLDS 2005
Điều 257 quy định:“Chủ sở hữu có quyền đòi lại động sản không phải đăng ký quyền sở hữu từ người chiếm hữu ngay tình trong trường hợp người chiếm hữu ngay tình có được động sản này thông qua hợp đồng không có đền bù với người không có quyền định đoạt tài sản; trong trường hợp hợp đồng này là hợp đồng có đền bù thì chủ sở hữu có quyền đòi lại động sản nếu động sản đó bị lấy cắp, bị mất
hoặc trường hợp khác bị chiếm hữu ngoài ý chí của chủ sở hữu” Xét trong trường
hợp tranh chấp giữa bà Hoa và chị Hương, nhận thấy chị Hương đã dung chiếc nhẫn kim cương của mình mang đi kí cược, có nghĩa chị đã chấp nhận có thể có khả năng chiếc nhẫn có thể bị chuyển quyền sở hữu, như vậy chiếc nhẫn rời khỏi chị Hương hoàn toàn nằm trong ý chí của chị Mặt khác hợp đồng mua bán chiếc nhẫn kim cương giữa bà Hoa và người thứ ba là hợp đồng có đền bù Chính vì vậy,
Trang 10căn cứ theo điều 257 thì chị Hương không có quyền kiện đòi tài sản từ người thứ ba
Trong trường hợp này để đảm bảo cho quyền và lợi ích hợp pháp của mình, chị Hương có thể áp dụng phương thức kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định tại điều 260 Theo đó bà Hoa phải bồi thường thiệt hại vì hành vi xâm phạm đến quyền sở hữu của chị Hương Ngoài ra bà Lan còn phải bồi thường thiệt hại cho chị Hương vì đã phá vỡ hợp đồng nếu trong hợp đồng có quy định
C.KẾT THÚC VẤN ĐỀ Tranh chấp dân sự là loại tranh chấp diễn ra phổ biến và thường xuyên Những tranh chấp này liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên Vì vậy trong công tác giải quyết những tranh chấp này chúng ta phải hết sức cẩn thận, áp dụng nghiêm túc và linh hoạt các quy phạm pháp luật liên quan đến việc điều chỉnh tranh chấp để quyền và lợi ích hợp pháp của các bên được đảm bảo một cách công bằng và đúng pháp luật nhất