tieu luan mon quan ly kinh te

Mặt khác trong giai đoạn hiện nay, khi mà nước ta đang trong giai đoạn phát triển kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cuộc cải cách cơ bản tài chính nhà nướ

VIỆN KINH TẾ MÔN: QUẢN LÝ KINH TẾ

ĐỀ TÀI: QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CÔNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG CẢI CÁCH TÀI

CHÍNH CÔNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

A MỞ ĐẦU

Tài chính công gắn liền với hoạt động của nhà nước Nó vừa là nguồn lực để nhà nước thực hiện tốt chức năng của mình , vừa là công cụ để thực hiện các dịch

vụ công, chi phối, điều chỉnh các mặt hoạt động khác của đất nước Trong tiến trình đổi mới, thực hiện cải cách nền hành chính quốc gia, Đảng và nhà nước ta coi đổi mới quản lý và cải cách tài chính công là một trong những nội dung quan trọng hàng đầu Nhận thức một cách đầy đủ, có hệ thống về tài chính công là đòi hỏi bức thiết trong công tác nghiên cứu, học tập cũng như hoạt động thực tiễn cho cán bộ ở mọi nghành, mọi cấp, đặc biệt là trong thời kỳ đẩy mạnh cải cách hành chính hiện nay ở nước ta Mặt khác trong giai đoạn hiện nay, khi mà nước ta đang trong giai đoạn phát triển kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cuộc cải cách cơ bản tài chính nhà nước được thực hiện theo hướng “phải nhằm mục tiêu thúc đẩy sản xuất phát triển, huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, tăng tích luỹ để tạo vốn cho đầu tư phát triển; đáp ứng những nhu cầu chi thường xuyên thật sự cần thiết, cấp bách; bảo đảm quản lý thống nhất nền tài chính quốc gia, giảm bội chi ngân sách, góp phần khống chế và kiểm soát lạm phát Xử

lý đúng đắn các mối quan hệ như : tích luỹ và tiêu dùng; tài chính nhà nước, tài chính doanh nghiệp và tài chính dân cư ,ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển, chi bảo đảm quốc phòng an ninh, huy đổng vốn trong nước và vốn bên ngoài, vay và trả nợ ”(Trích từ : Đảng cộng sản Việt Nam Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII Nxb Chính trị quốc gia, 1996, tr.102-103).Vì thế tài chính công và cải cách tài chính công là

một lĩnh vực vô cùng quan trọng đối với nhà nước và việc quản lý nó đòi hỏi phải chính xác và khoa học

B NỘI DUNG

1 Khái quát về quá trình quản lý tài chính công ở Việt Nam

- Khái niệm: Tài chính công là tổng thể các hoạt động thu và chi bằng tiền

của Nhà nước, phản ánh các mối quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị trong quá trình hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ của Nhà nước nhằm thực hiện các chức năng vốn có của Nhà nước đối với xã hội

- Khái niệm quản lý tài chính công: Quản lý tài chính công là quá trình lập

kế hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm soát các hoạt động thu và chi của nhà nước nhằm thực hiện có hiệu quả các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước Trong quá trình này, các chủ thể quản lý sử dụng có chủ đích các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều hành các hoạt động thu và chi của nhà nước

2 Bối cảnh kinh tế - tài chính và tác động tới quản lý tài chính công

2.1 Bối cảnh kinh tế - tài chính thế giới

- Khủng hoảng tài chính tiền tệ châu Á (1997): Bắt đầu từ Thái Lan, ảnh

hưởng đến các thị trường chứng khoán, trung tâm tiền tệ lớn, và giá cả của những tài sản khác ở châu Á (Inđonesia, Hàn Quốc, Thái Lan) tiền tệ bị mất giá, thị trường chứng khoán sụp đổ, tài sản giảm giá, nhiều doanh nghiệp bị phá sản và thất nghiệp, nghèo

- Khủng hoảng tài chính – tiền tệ thế giới (2008) từ Mỹ năm 2007: bong

bóng bất động sản suy thoái kinh tế ở nhiều nước: GDP từ 2% xuống -5%

- Khủng hoảng nợ công: do chính sách chi tiêu và quá trình quản lý chi tiêu

công kém hiệu quả vay quá lớn, CP ngừng trệ: Từ 1985 - 1992, nợ của các nước OECD trên GDP tăng từ 55,8% - 62,7%

2.2 Bối cảnh kinh tế - tài chính ở Việt Nam

- Từ khi đổi mới, chuyển sang KTTT: giai đoạn tăng trưởng cao 1991-1996, chính phủ thực thi một loạt chính sách chuyển từ cơ chế; giai đoạn suy thoái

1997-2001 do ảnh hưởng của khủng hoảng TCTT châu Á: cải cách thể chế theo cơ chế thị trường, mở cửa thu hút vốn đầu tư, thương mại quốc tế, phát triển thị trường tài chính); giai đoạn phục hồi 2002-2007 với sự tăng trưởng ổn định, kim ngạch xuất khẩu cao; giai đoạn suy thoái 2008-2012 do khủng hoảng TCTT: giải pháp ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, tăng trưởng bền vững và an sinh xã hội

- Chính sách tài khóa có tác động tích cực: Thu ngân sách đã đáp ứng những nhu cầu chi tiêu cơ bản, dành một tỷ trọng ngày càng lớn cho chi đầu tư phát triển, tạo CSHT quan trọng cho sự phát triển; Góp phần điều tiết sản xuất và tiêu dùng, thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế; Dành phần đáng kể cho giảm nghèo thông qua, các chương trình mục tiêu quốc gia, giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 10,6% vào năm 2010 (theo chuẩn nghèo 2009)

4 Xác định tư duy chiến lược trong cải cách tài chính công

- Mục tiêu cụ thể của cải cách TCC

+ Bảo đảm kỷ luật tài khóa tổng thể: Chính phủ quản lý các nhu cầu trong giới hạn nguồn lực tài chính công cho phép, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô

+ Bảo đảm hiệu quả phân bổ và huy động nguồn lực: Xác định được thứ tự

ưu tiên trong phân bổ nguồn lực, phù hợp với các chiến lược và kế hoạch quốc gia, của các bộ ngành và địa phương

+ Bảo đảm hiệu quả hoạt động: cung ứng được các hàng hóa và dịch vụ công đạt hiệu quả mong muốn trong phạm vi ngân sách

- Các tiêu chí quản lý tài chính công tốt bao gồm:

+ Trách nhiệm giải trình: Giải trình với cấp trên về quản lý tài chính công tổng thể (khuyến nghị chính sách, dự báo kinh tế vĩ mô) Với đơn vị cung ứng dịch vụ công thì giải trình đối với bên ngoài

- Tính minh bạch: Thông tin về tài chính và ngân sách phải được công khai,

dễ hiểu, dễ tiếp cận và đáng tin cậy cho cơ quan hành pháp, lập pháp và người dân

- Tính dự đoán được (tính KH): Quy định về chi tiêu công phải rõ ràng, được

dự báo trước và thực hiện thống nhất, có hiệu lực

- Sự tham gia: của những người liên quan vào xây dựng, thực thi, giám sát

và đánh giá các chương trình chi tiêu công

5 Các giải pháp cải cách quản lý tài chính công trong thời gian tới

5.1 Cải cách thuế

Thu ngân sách phải so sánh với quy mô nền kinh tế: khu vực công quá lớn

có thể chèn ép khu vực tư hiệu quả cao hơn (nên duy trì ở mức 22-23%)

Bao quát hết các nguồn thu và cơ cấu thu bền vững và hợp lý

Nguyên tắc mức thuế suất thấp và cơ sở thuế rộng (do mất mát xã hội vô ích

tỷ lệ bình phương thuế suất, giảm trốn, tránh thuế qua dịch chuyển thu nhập hay chuyển giá

Tái phân phối lại thu nhập thông qua thuế: Khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực cần thiết, giảm tổn thất phúc lợi vô ích

Tạo điều kiện tăng cường năng lực cạnh tranh, đổi mới công nghệ: hệ thống thuế thống nhất, trung lập, xóa bỏ hàng rào phi thuế quan, giảm thuế nhập khẩu …

Giảm sự quá tải của hệ thống quản lý thuế: giảm chi phí tuân thủ thuế và quản lý thu thuế, hiện đại hóa công tác thu nộp và tăng cường thanh tra, kiểm tra

về thuế

- Thay đổi tư duy: Coi đối tượng nộp thuế là khách hàng, cơ quan thuế cung cấp dịch vụ cho khách hàng, bảo đảm sự thỏa mãn của đối tượng nộp thuế và nâng cao sự tuân thủ của đối tượng nộp thuế

5.2 Nâng cao hiệu quả chi tiêu công

- Hiệu quả của chi tiêu công xét theo phúc lợi xã hội nhất Hiệu quả chi tiêu công phản ánh kết quả của quản lý chi tiêu công, phân bổ và sử dụng chi tiêu công

Để nâng cao hiệu quả chi tiêu công, cần lưu ý:

- Hoàn thiện các thể chế về quản lý chi tiêu công: tạo ra môi trường pháp lý đầy đủ và phù hợp trong phân bổ và sử dụng chi tiêu công, bảo đảm đạt được hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất

- Mở rộng công khai, minh bạch tài chính đối với việc quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước Khắc phục tình trạng công khai một cách hình thức, chỉ đưa ra vài con số thuần túy, chung chung, mà phải có sự lý giải cụ thể về các nhiệm vụ chi tiêu, mức độ đạt được mục tiêu đề ra và cung cấp các cơ sở dữ liệu tương ứng để

so sánh, đối chiếu và xác định hiệu quả chi tiêu

Trên cơ sở minh bạch về tài chính, tăng cường trách nhiệm giải trình của từng cá nhân đối với nguồn tài chính được giao Cần tăng cường quy trách nhiệm cho từng cá nhân về các thất thoát trong chi tiêu công, đặc biệt lưu ý về trách nhiệm người đứng đầu, người này phải chịu trách nhiệm về những sai phạm của cấp dưới do bản thân đã không biết quản lý một cách hiệu quả

Nâng cao năng lực quản lý chi tiêu công đi đôi với tăng cường hệ thống kiểm tra, giám sát và chế tài nghiêm khắc để truy cứu trách nhiệm đối với các cá nhân, tổ chức gây thất thoát, lãng phí

Huy động khu vực tư tham gia vào các hoạt động cung ứng dịch vụ công cho

xã hội Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc tăng đầu tư tư nhân sẽ có hiệu quả hơn

là dựa quá nhiều vào đầu tư công để tạo ra tăng trưởng Đồng thời, tạo điều kiện để khu vực tư cung ứng các dịch vụ công mà họ có thể đảm nhận

5.3 Tăng cường quản lý nợ công

Quản lý nợ công là quá trình xây dựng và thực hiện một chiến lược để quản

lý nợ nhằm bảo đảm nhu cầu tài chính của chính phủ và thực hiện trách nhiệm trả

nợ của chính phủ với chi phí thấp nhất trong giai đoạn trung và dài hạn và thống nhất với mức rủi ro đã được xác định Quản lý việc vay nợ và sử dụng nợ công chặt chẽ để từng bước giảm dần tỷ lệ nợ công trên GDP, ngăn ngừa và chủ động

khắc phục các nguy cơ về nợ công, bảo đảm an toàn về nợ công trong trước mắt cũng như trong dài hạn

Các giải pháp tăng cường quản lý nợ công là:

- Có kế hoạch tổng thể về huy động vốn của Chính phủ được xây dựng cho từng giai đoạn, phân định theo từng năm, trong đó chi tiết từng loại thời hạn gắn liền với phương thức huy động vốn và được công bố rộng rãi

- Xác định hạn mức vay nợ nước ngoài để định hướng việc huy động vốn nước ngoài không vượt quá giới hạn an toàn cho phép Cần lựa chọn những lĩnh vực phù hợp để vận động ODA nhằm tạo ra tác động lan tỏa của các chương trình,

dự án ODA

Xác định rõ và công bố công khai các mục tiêu về quản lý nợ, các biện pháp quản lý chi phí, rủi ro Phân định rõ vai trò, trách nhiệm của các tổ chức trong quản

lý nợ công

Thực hiện công khai minh bạch các thông tin về nợ để chủ động phân tích, đánh giá và phòng ngừa các rủi ro có thể xảy ra Đặc biệt chú ý tới khả năng thanh toán nợ, giám sát chặt chẽ các khoản tín dụng nhà nước, theo dõi diễn biến của lãi suất và tỷ giá để có các điều chỉnh phù hợp

Tiến hành kiểm toán nợ công hàng năm Bảo đảm an toàn nợ trong giới hạn nhất định nhằm giữ vững an ninh tài chính và cân đối vĩ mô nền kinh tế Xác định các nguồn và phương thức trả nợ Bảo đảm các cam kết trả nợ đầy đủ, đúng hạn, không để phát sinh nợ quá hạn

Bảo đảm vay và sử dụng có hiệu quả vốn vay Việc sử dụng các nguồn vốn huy động được từ phát hành trái phiếu chính phủ trong và ngoài nước cần được đầu

tư vào các lĩnh vực cấp thiết, tính toán đầy đủ hiệu quả đầu tư, quản lý chặt chẽ việc sử dụng đúng mục đích và khả năng hoàn vốn của các dự án, chương trình đầu

tư

5.4 Tăng cường phân cấp quản lý ngân sách

Việc phân cấp cần phải được nghiên cứu và tiến hành thận trọng, có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, bảo đảm tính hiệu quả và ổn định trong quản lý ngân sách, tạo

co sở cho quá trình cải cách tài chính công thành công ở nước ta

Thực hiện sự phân tách rõ ràng hơn giữa các cấp ngân sách, hướng đến xây dựng một hệ thống ngân sách đầy đủ hơn, trong đó chính quyền địa phương có sự tự chủ

và quyền quyết định lớn hơn về ngân sách của cấp mình

Cho phép chính quyền địa phương tự chủ ở một mức độ thích hợp trong việc

ra các quyết định chi tiêu theo ưu tiên của địa phương Việc đưa ra những ưu tiên chi tiêu của địa phương phải phù hợp với chiến lược và mục tiêu phát triển của quốc gia

Trao quyền nhiều hơn cho các cấp chính quyền bên dưới, đặc biệt là chính quyền cơ sở, nơi trực tiếp cung cấp cho dân nhiều loại dịch vụ công thiết yếu Sự phân định rõ ràng bằng luật pháp về nguồn thu và nhiệm vụ chi cơ bản của mỗi cấp

sẽ tạo ra quyền chủ động trong lập kế hoạch ngân sách dài hạn và khuyến khích cấp huyện, cấp xã quan tâm nuôi dưỡng và phát triển các nguồn thu của riêng mình

Việc đẩy mạnh phân cấp quản lý ngân sách chỉ có thể đạt được mục tiêu mong muốn nếu được gắn liền với việc tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình về tài chính ở cấp địa phương Cần tăng cường hoạt động kiểm tra, giám sát của các cơ quan có thẩm quyền nhằm bảo đảm tính hiệu quả của quản lý ngân sách, trong đó cần đề cao vai trò của các cơ quan dân cử và Kiểm toán nhà nước

5.5 Đổi mới cơ chế quản lý chi tiêu công nhằm hỗ trợ người nghèo

Xác định phạm vi và trật tự ưu tiên trong chi tiêu công: với nguồn lực tài chính công có hạn, Nhà nước phải xác định xem cần thiết chi vào những hoạt động nào, trực tiếp cung ứng các dịch vụ công nào? Dành tỷ trọng chi tiêu công ngày càng gia tăng cho các lĩnh vực dịch vụ công quan trọng, thiết yếu với đời sống của đại đa số (như giáo dục, y tế, cung cấp nước sạch, vệ sinh môi trường, thuỷ lợi…)

- Phân bổ ngân sách vào những dịch vụ công mà người nghèo sử dụng nhiều nhất Thông thường, người nghèo sử dụng các dịch vụ công phục vụ các nhu cầu thiết yếu nhất, những dịch vụ mà người nghèo dễ dàng tiếp cận tới Đồng thời, bảo đảm cơ cấu chi ngân sách trong mỗi lĩnh vực dịch vụ công hướng vào lợi ích của người hưởng thụ dịch vụ đó

Đối với những dịch vụ công quan trọng, mức phân bổ ngân sách cho các tỉnh không thể chỉ tính trên đầu dân số, mà còn cần một khoản hỗ trợ phụ thêm cho các địa phương nghèo, nơi mà các nhà cung ứng dịch vụ tư nhân sẽ không tham gia vào thị trường cung ứng dịch vụ

- Nâng cao hiệu quả của các chương trình mục tiêu về xóa đói giảm nghèo Các chương trình cần tập trung hơn nữa vào đối tượng nghèo nhất thông qua việc tăng định mức phân bổ ngân sách cho các vùng nghèo đói và bảo đảm phân bổ đúng các đối tượng nghèo

- Mở rộng diện hỗ trợ trực tiếp cho các đối tượng nghèo và nâng dần mức hỗ trợ, đặc biệt cần tăng cường tín dụng đối với người nghèo nhằm tạo ra những cơ hội cần thiết cho người nghèo phát triển sản xuất kinh doanh, tự lực vươn lên để thoát nghèo một cách bền vững

5.6 Lập ngân sách theo kết quả đầu ra

Lập ngân sách theo kết quả đầu ra là phương thức soạn lập ngân sách trên cơ

sở dựa vào các đầu ra cần đạt được để phân bổ và sử dụng các nguồn lực tài chính một cách tối ưu Lập ngân sách theo kết quả đầu ra đòi hỏi các bộ ngành, địa phương thể hiện ngân sách của mình qua các chương trình và hoạt động Việc lựa chọn các chương trình và hoạt động có thể thông qua việc phân tích chi phí – lợi ích của các phương án chiến lược để đạt được mục tiêu mong muốn

5.7 Lập khuôn khổ chi tiêu trung hạn

Khuôn khổ chi tiêu ngân sách trung hạn (MTEF) là quá trình soạn lập và xây dựng kế hoạch ngân sách minh bạch, trong đó chính phủ, các bộ ngành và các chính quyền địa phương thống nhất về việc phân bổ nguồn lực

Mục tiêu MTEF là:

Tạo cơ sở chiến lược cho việc soạn lập ngân sách, trong đó các khoản chi tiêu hướng tới việc đạt được các mục tiêu đề ra

Xây dựng một ngân sách thống nhất, bao gồm cả chi đầu tư và chi thường xuyên,

từ nguồn lực của chính phủ, của khu vực tư và của các nhà tài trợ

Chú trọng tới hiệu quả hoạt động của các ngành, các địa phương và hiệu quả sử dụng tổng nguồn lực

Đưa ra một tầm nhìn trung hạn để các bộ và địa phương có thể lập kế hoạch cho thời kỳ trung hạn đó

5.8 Bảo toàn và phát triển tài sản công

Hoàn thiện các thể chế của Nhà nước về quản lý, sử dụng tài sản công Bên cạnh các văn bản khung về quản lý, sử dụng tài sản công, cần tiếp tục xây dựng và hoàn thiện các văn bản cụ thể về quản lý, sử dụng tài sản đối với từng loại tài sản và theo chủ thể quản lý

Xây dựng quy chế quản lý, sử dụng tài sản công trong từng cơ quan, đơn vị; tiến hành khoán đối với những tài sản công nào có thể khoán mua sắm và sử dụng theo định mức

Tăng cường tính công khai minh bạch trong mua sắm tài sản công Gắn việc mua sắm công với kết quả đầu ra trong sử dụng tài sản công đó

Thực hiện nghiêm khắc chế độ theo dõi, ghi chép biến động, đánh giá tài sản

và chế độ báo cáo tài sản công Ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực này Phân cấp quản lý rõ ràng đi đôi với kiện toàn tổ chức và hoạt động của các cơ quan quản lý tài sản công ở trung ương và địa phương

Tăng cường kiểm tra, giám sát về mua sắm, quản lý và sử dụng tài sản công,

xử lý nghiêm khắc các trường hợp vi phạm.Quy trách nhiệm cá nhân về các thất thoát, lãng phí trong sử dụng tài sản công, đặc biệt là trách nhiệm người đứng đầu

C KẾT LUẬN

Cải cách tài chính công là một trong 4 nội dung cơ bản của Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn hiện nay Cải cách tài chính công không chỉ mang lại lợi ích cho nhà nước, cho các bộ, ngành, địa phương, đơn vị trực tiếp sử dụng các nguồn lực tài chính công mà còn mang lại lợi ích cho mọi tầng lớp nhân dân, những người có quyền giám sát việc sử dụng các nguồn lực tài chính công, đồng thời là người thụ hưởng dịch vụ công được cung cấp bởi những nguồn lực tài chính công Tuy nhiên, cải cách tài chính công là vấn đề nhạy cảm, luôn tiềm ẩn những khó khăn, thách thức, vì vậy, cần phải được quan tâm chỉ đạo

và có biện pháp thực hiện một cách thường xuyên, có chương trình, kế hoạch cho từng giai đoạn, với những biện pháp cụ thể Có thể nói, đó là những công việc đầy khó khăn nhưng phải vượt qua để góp phần quan trọng vào quá trình cải cách hành chính nhà nước, để tài chính công xứng đáng với vai trò, vị trí của nó trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước trong thời kỳ mới