Mục đích của đánh giá lâm sàng? Có những mô hình đánh giá lâm sàng nào? Hãy trình bày điểm mạnh và hạn chế của các mô hình lâm sàng đó. Định nghĩa: Đánh giá LS là quá trình nhà LS thu thập những tri thức cần thiết làm cơ sở cho những quyết định liên quan đến bệnh nhân. Mục đích của đánh giá lâm sàng: + Chẩn đoán, trị liệu tâm lý (theo Khadija Chahraoui, Herve Benony) + Lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá quá trình can thiệp, đồng thời dự báo về động thái tiến triển tiếp theo của các rối loạn hay hành vi của bệnh nhân. (theo Corsini, Auerbach) + Thu thập tri thức về một chức năng nào đó nhằm phân loại và làm rõ các đặc điểm đặc thù của hành vi, xây dựng một tổ hợp tính cách của một con người cụ thể nào đó, hoặc cũng có thể vận dụng để xếp loại bệnh nhân vào một phạm trù chẩn đoán nào đó. (Theo Suldberg Corchin) ‑ Các mô hình đánh giá lâm sàng 1 Mô hình chẩn đoán tâm lý: + Ưu điểm: Chiếm ưu thế trong những năm 40 của thế kỷ XX Thu thập thông tin về các chức năng tâm lý trên cả bình diện ý thức lẫn vô thức Xây dựng hình ảnh tâm lý đa phương diện và đầy đủ của cá nhân Đặc trưng bởi sự suy luận, diễn dịch lâm sàng + Nhược điểm: Chủ quan, các trắc nghiệm không đủ độ ứng nghiệm và tin cậy; các trắc nghiệm không phù hợp văn hóa Chú trọng vào phân tích các quá trình tâm lý bên trong mà xem nhẹ các hành vi bên ngoài Bị phê phán là xâm phạm đời tư của chủ thể nhằm khai thác thế giới nội tâm Chẩn đoán tâm lý bằng trắc nghiệm thuần túy chẳng khác nào “chụp mũ” cho chủ thể 2 Mô hình đo lường tâm lý: + Ưu điểm: Là một quy trình gồm nhiều giai đoạn, nhiều bước, dùng nhiều kỹ thuật để tạo ra một tình huống nên có thể đánh giá khách quan hiện tượng tâm lý được nghiên cứu Có sự chuẩn bị kỹ càng, cẩn thận về lý luận: hiện tượng tâm lý cần đánh giá, tiếp cận lý thuyết, tiêu chí đánh giá, giả thuyết thực nghiệm, giả định kết quả … Các trắc nghiệm quy chuẩn, có cấu trúc được sử dụng nhiều hơn trắc nghiệm phóng chiếu. Vai trò của suy diễn và diễn dịch được hạn chế tối đa. 3 Mô hình đánh giá hành vi: Dựa vào quan sát hành vi trong những tình huống đặc thù + Ưu điểm Tìm hiểu người bệnh làm gì, khi nào, ở đâu và trong hoàn cảnh nào? Phân tích nguyên nhân sâu xa của các hành vi + Nhược điểm: Chỉ quan tâm đến những yếu tố liên quan trực tiếp đến việc lập kế hoạch trị liệu Công cụ chính: quan sát trong điều kiện tự nhiên, hoàn cảnh “có vấn đề” và trong những tình huống trò chơi khác nhau 4 Các lĩnh vực ứng dụng: Các phương pháp đánh giá lâm sàng có mục tiêu lựa chọn liệu pháp phù hợp với từng nhóm thân chủ hoặc từng cá nhân Cần thiết cho việc xác định hiệu quả trị liệu Nhằm xác định các lợi ích của can thiệp, trị liệu đối với từng nhóm thân chủ, đối với cá nhân Quy trình đánh giá góp phần xác định các nhóm tiêu chí trong nghiên cứu Quy trình đánh giá là cần thiết trong đào tạo các nhà tâm lý học
Trang 1Mục đích của đánh giá lâm sàng? Có những mô hình đánh giá lâm sàng nào? Hãy trình bày điểm mạnh và hạn chế của các mô hình lâm sàng đó.
- Định nghĩa: Đánh giá LS là quá trình nhà LS thu thập những tri thức cần thiết làm cơ sở
cho những quyết định liên quan đến bệnh nhân
- Mục đích của đánh giá lâm sàng:
+ Chẩn đoán, trị liệu tâm lý (theo Khadija Chahraoui, Herve Benony)
+ Lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá quá trình can thiệp, đồng thời dự báo về động thái tiến triển tiếp theo của các rối loạn hay hành vi của bệnh nhân (theo Corsini, Auerbach)
+ Thu thập tri thức về một chức năng nào đó nhằm phân loại và làm rõ các đặc điểm đặc thù của hành vi, xây dựng một tổ hợp tính cách của một con người cụ thể nào đó, hoặc cũng có thể vận dụng để xếp loại bệnh nhân vào một phạm trù chẩn đoán nào đó (Theo Suldberg & Corchin)
- Các mô hình đánh giá lâm sàng
1/ Mô hình chẩn đoán tâm lý:
+ Ưu điểm:
- Chiếm ưu thế trong những năm 40 của thế kỷ XX
-Thu thập thông tin về các chức năng tâm lý trên cả bình diện ý thức lẫn vô thức -Xây dựng hình ảnh tâm lý đa phương diện và đầy đủ của cá nhân
- Đặc trưng bởi sự suy luận, diễn dịch lâm sàng
+ Nhược điểm:
- Chủ quan, các trắc nghiệm không đủ độ ứng nghiệm và tin cậy; các trắc nghiệm không phù hợp văn hóa
- Chú trọng vào phân tích các quá trình tâm lý bên trong mà xem nhẹ các hành vi bên ngoài
- Bị phê phán là xâm phạm đời tư của chủ thể nhằm khai thác thế giới nội tâm
- Chẩn đoán tâm lý bằng trắc nghiệm thuần túy chẳng khác nào “chụp mũ” cho chủ thể 2/ Mô hình đo lường tâm lý:
+ Ưu điểm:
Trang 2- Là một quy trình gồm nhiều giai đoạn, nhiều bước, dùng nhiều kỹ thuật để tạo ra một tình huống nên có thể đánh giá khách quan hiện tượng tâm lý được nghiên cứu
- Có sự chuẩn bị kỹ càng, cẩn thận về lý luận: hiện tượng tâm lý cần đánh giá, tiếp cận lý thuyết, tiêu chí đánh giá, giả thuyết thực nghiệm, giả định kết quả …
- Các trắc nghiệm quy chuẩn, có cấu trúc được sử dụng nhiều hơn trắc nghiệm phóng chiếu Vai trò của suy diễn và diễn dịch được hạn chế tối đa
3/ Mô hình đánh giá hành vi:
Dựa vào quan sát hành vi trong những tình huống đặc thù
+ Ưu điểm
Tìm hiểu người bệnh làm gì, khi nào, ở đâu và trong hoàn cảnh nào?
Phân tích nguyên nhân sâu xa của các hành vi
+ Nhược điểm:
Chỉ quan tâm đến những yếu tố liên quan trực tiếp đến việc lập kế hoạch trị liệu
Công cụ chính: quan sát trong điều kiện tự nhiên, hoàn cảnh “có vấn đề” và trong những tình huống trò chơi khác nhau
4/ Các lĩnh vực ứng dụng:
- Các phương pháp đánh giá lâm sàng có mục tiêu lựa chọn liệu pháp phù hợp với từng nhóm thân chủ hoặc từng cá nhân
- Cần thiết cho việc xác định hiệu quả trị liệu
- Nhằm xác định các lợi ích của can thiệp, trị liệu đối với từng nhóm thân chủ, đối với cá nhân
- Quy trình đánh giá góp phần xác định các nhóm tiêu chí trong nghiên cứu
- Quy trình đánh giá là cần thiết trong đào tạo các nhà tâm lý học