Đô thị và những thách thức khí hậu

Lồng ghép khía cạnh thích ứng với biến đổi khí hậu vào thiết kế các dự án quy hoạch đô thị: các công cụ mới và nghề mới Bài trình bày đầu tiên với nội dung là các định hướng nghiên cứu l

2.4 Đô thị và những thách thức khí hậu

Charlotte Raymond – EnvirOconsult, Irène Salenson – AFD, Clémence Vidal de la Blache – AFD, Vũ Mai Hương – CCCO

(Gỡ băng)

Ngày 1, thứ hai ngày 20 tháng 7

Buổi học sáng bắt đầu bằng phần giới thiệu và làm quen giảng viên, học viên (xem thêm phần Lý lịch giảng viên, danh sách học viên ở cuối chương); nội dung tiếp theo được trình bày là vấn đề chung và chương trình của lớp học cho suốt cả tuần.

2.4.1 Lồng ghép khía cạnh thích ứng với biến đổi khí hậu vào thiết kế các dự án quy hoạch đô thị: các công cụ mới và nghề mới

Bài trình bày đầu tiên với nội dung là các định hướng nghiên cứu lớn hiện nay ở Pháp về khía cạnh thích ứng với biến đổi khí hậu cho thấy rõ tính chất đa ngành của những thách thức trong vấn đề này

và sự cần thiết phải huy động nhiều chuyên ngành nghiên cứu khác nhau Từ kết quả thu được từ một nghiên cứu lặp đi lặp lại dựa trên cơ sở dữ liệu của Viện Nghiên cứu quốc gia về tác động của biến đổi khí hậu Pháp (ONERC), 24 dự án đã được lựa chọn để phân tích ONERC thống kê các dự án nghiên cứu đồng thực hiện với sự cộng tác của các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân của Pháp hoặc các

cơ quan nghiên cứu Một nghiên cứu tiên tiến cho phép sử dụng nhiều tiêu chí khác nhau như lĩnh vực được nghiên cứu, môi trường nghiên cứu và loại hình nghiên cứu được thực hiện.

[44] Nội dung các bài trình bày của Hypatia Nassopoulos, cũng như các phần minh họa sử dụng trong lớp học và bản gỡ băng này có sự đóng góp của các chuyên gia Colombert (eiVp), Gantois (thành phố  Paris),  Jacquet  (Egis  Concept),  Jojo  (EIVP),  Leseur  (CDC  Climat),  Mangeot  (EIVP),  Meunier  (Egis  Concept) và Salagnac (CSTB) Nhóm dự án adaptatio cũng xin được cám ơn Bộ Sinh thái và phát triển bền vững của pháp đã hỗ trợ về mặt tài chính.

Các thông tin chủ chốt được lựa chọn bao gồm: “danh tính” của mỗi dự án (nhóm thực hiện, thời gian nghiên cứu, cơ chế ngân sách, chương trình nghiên cứu, v.v.); mục tiêu và bối cảnh (mục tiêu của các nghiên cứu được thực hiện, các định nghĩa được sử dụng hoặc gợi ý cho việc ứng phó với biến đổi khí hậu, bất ổn khí hậu, v.v.); các thang độ và lĩnh vực (các cấp độ không gian phân tích, thời gian, nơi chốn và địa điểm về địa lý, lĩnh vực phân tích, v.v.); phương pháp luận phù hợp (loại hình nghiên cứu được thực hiện, phương pháp áp dụng, v.v); các kết quả thu được (phạm vi của các kết quả thu được, các ứng dụng có thể có, hạn chế và khó khăn, v.v.).

[Hypatia Nassopoulos]

Dự án adaptatio được Bộ Sinh thái và phát triển bền vững pháp hỗ trợ về tài chính mục tiêu của dự

án là sử dụng các công cụ mô hình hóa để tìm hiểu sự biến động trong mức tiêu thụ nước và năng lượng của một dự án quy hoạch đô thị, đồng thời kết nối các tác nhân có liên quan trong lĩnh vực quy hoạch đô thị, tạo điều kiện cho họ trao đổi thảo luận về việc lồng ghép biến đổi khí hậu khi tính toán xây dựng dự án

Khung 7

Mục tiêu dự án

- Phân tích các dự án nghiên cứu đang thực hiện hoặc đã hoàn thành, với sự tham gia của các nhóm chuyên gia của Pháp, có liên quan tới tác động của biến đổi khí hậu ở đô thị: hiểu biết về hệ thống, mức độ dễ bị tổn thương của hệ thống trước biến đổi khí hậu, quản lý tác động của biến đổi khí hậu, thích ứng với ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

- Tìm kiếm các ý tưởng và sáng kiến để lồng ghép các thông tin liên quan tới khía cạnh thích ứng với biến đổi khí hậu của môi trường đô thị và người sử dụng, hướng tới một mục tiêu mới về khí hậu.

- Môi trường xây dựng:

* Đã được điều chỉnh cho phù hợp với khí hậu địa phương; sự thay đổi này không phải là một vấn đề không được giới xây dựng biết đến, nhưng

* Diễn biến của các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu diễn ra quá nhanh cũng là một thách thức mới.

- Khung phân tích cũng được thiết kế để xác định các thông tin hữu ích cho dự án ADAPTATIO: hiểu được khái niệm thích ứng với tác động của biến đổi khí hậu, mức độ tham gia của từng tác nhân, phương pháp làm việc, mức độ kết nối liên ngành của các phương pháp tiếp cận được sử dụng, v.v.

- Dự án liên quan chủ yếu đến việc “xác định đặc điểm và tìm hiểu về các hệ thống và môi trường” Đây là các dự án được thực hiện nhằm đưa ra được các dữ liệu khách quan liên quan đến bối cảnh chung về môi trường và khí hậu, có ảnh hưởng tới cách thức đặt vấn đề về thích ứng với biến đổi khí hậu;

- Dự án liên quan chủ yếu đến vấn đề “quản lý rủi ro, mức độ dễ bị tổn thương” Các dự án này tập trung vào từng hoàn cảnh cụ thể, với mục tiêu xác định cách thức hành động để thích ứng với biến đổi khí hậu (nơi chốn, hoạt động) đồng thời hạn chế thiệt hại;

- Dự án liên quan chủ yếu đến “tác động của biến đổi khí hậu” Đây là các dự án tập trung đánh giá hậu quả của các diễn biến thay đổi thời tiết liên quan đến biến đổi khí hậu;

- Dự án liên quan chủ yếu đến “khía cạnh thích ứng với biến đổi khí hậu” Các dự án này tập trung vào việc làm rõ khái niệm thích ứng

Đâu là các mục tiêu được ghi rõ trong toàn bộ các dự án? Chúng ta sẽ xem xét từng dự án trong mỗi nhóm

Xác định đặc điểm và hiểu biết về các hệ thống và môi trường

- “Tiếp cận với các kịch bản khí hậu xây dựng cho từng vùng của pháp để xác định tác động và

các biện pháp thích ứng của con người và môi trường (Donner accès aux scénarios climatiques

régionalisés français pour l’impact et l’adaptation de nos sociétés et environnements)” (viết tắt là

DriaS) mục tiêu của dựa án này là thực hiện việc mô hình hóa khí hậu với sự tham gia của các nhà nghiên cứu của pháp và xây dựng trang web cung cấp thông tin cho cộng đồng các nhà nghiên cứu về thích ứng với biến đổi khí hậu Dự án này nhằm mục tiêu xây dựng một cộng đồng nghiên cứu để bổ sung thông tin cho những thông tin hiện có – hỗ trợ cho việc tìm hiểu các kiến thức khoa học thông qua từ điển giải thích chi tiết các thuật ngữ

- “Thông tin khí hậu địa phương vùng Địa Trung Hải đáp ứng nhu cầu người sử dụng (Climate

Local Information in the Mediterranean Region Responding to User Needs)” (CLim-ruN) mục tiêu

chính của dự án này là rút ngắn khoảng cách giữa phát triển khoa học với thực tế thông qua sự hiện diện của các tác nhân chủ chốt trong các lĩnh vực du lịch, năng lượng và quản lý rừng Cấp

độ tiếp cận trong dự án này là cấp độ tòa nhà và di sản

- “Climate for Culture” Dự án này tập hợp các nhà nghiên cứu thuộc các ngành khoa học chính xác

và khoa học xã hội mục tiêu đặt ra là kết nối các cộng đồng nghiên cứu và duy trì sự tương tác kết nối này – dự án về di sản Tuy nhiên, các thách thức ngắn hạn được chỉ ra cho thấy khó lồng ghép vấn đề biến đổi khí hậu vào trong các dự án – trong khi thích ứng với biến đổi khí hậu là một thách thức dài hạn

- “Huy động kiến thức liên ngành và kết nối các ngành khoa học về khí hậu, xã hội và chính trị

(Mobilisation des savoirs interdisciplinaires et interface entre sciences du climat, société et politique)”

(viết tắt là ramoNS) Dự án này thực hiện các phân tích gắn với thực địa – phương pháp tiếp cận

hành động hay còn gọi là Ground Theory Dự án đã giúp phát triển được các công cụ giao tiếp

theo kiểu “các quãng nghỉ chiêm nghiệm” nhằm xây dựng mối liên hệ vững chắc giữa hai cộng

đồng Giống như dự án “Climate for Culture”, rất khó để duy trì bền vững mối liên hệ này khi các

thách thức đặt ra đều là các thách thức dài hạn

- “Các hình thái đô thị, phương thức nhà ở và khí hậu đô thị ở vùng vành đai đô thị thành phố

Toulouse (Formes urbaines, modes d’habitat et climat urbain dans le périurbain toulousain)” (viết tắt

là periurB Toulouse) Dự án này sử dụng phương pháp tiếp cận liên ngành và đa cấp độ để xem xét mối liên hệ giữa tòa nhà được xây dựng, môi trường sống và khí hậu, tập trung chủ yếu vào khu vực đô thị Các tác nhân có liên quan cũng được truyền thông Kết quả tìm hiểu về nhận thức của mọi người về biến đổi khí hậu cho thấy cần phải có sự quan tâm trên diện rộng Ngoài

ra, các cá nhân cũng có xu hướng đổ trách nhiệm về vấn đề biến đổi khí hậu cho cấp cao hơn

- “Vai trò của thực vật trong sự phát triển đô thị bền vững – phương pháp tiếp cận theo các thách

thức gắn với ngành khí tượng, thủy văn, quản lý năng lượng và môi trường xung quanh (Rôle

du végétal dans le développement urbain durable - une approche par les enjeux liés à la climatologie, l’hydrologie, la maîtrise de l’énergie et les ambiances)” (viết tắt là VegDuD) Dự án này tập trung vào

việc gặp gỡ các lãnh đạo địa phương có mong muốn phát triển các không gian xanh ở các khu vực công cộng hoặc tư nhân

- “Thích ứng về mặt nhận thức với biến đổi khí hậu (Adaptations cognitives aux changements

climatiques)” (viết tắt là aCoCLi) Dự án này tìm hiểu nhận thức của người dân về vấn đề biến

đổi khí hậu Đối tượng nghiên cứu của dự án là các nhóm dân cư khác nhau, được phỏng vấn theo phương pháp phỏng vấn có định hướng về khái niệm thích ứng với biến đổi khí hậu

- adapt’Terr Những người ra quyết sách có vai trò trung tâm; phương pháp tiếp cận ở đây ít mang tính tâm lý hoặc nhân học hơn Dự án này cho thấy thích ứng và giảm nhẹ liên quan đến các cấp độ thời gian và không gian khác nhau Các nhà quyết sách cho rằng có các giải pháp chuẩn, trong khi để thích ứng với biến đổi khí hậu, cần thiết phải đưa ra các giải pháp đặc thù

Quản lý rủi ro, mức độ dễ bị tổn thương

- “mức độ dễ bị tổn thương của các hệ thống vùng bờ của một thành phố lớn ven biển Địa Trung

Hải (Vulnérabilité des systèmes littoraux d’une grande agglomération méditerranéenne)” (viết tắt là

VuLiGam) Dự án này quan tâm tới mức độ dễ bị tổn thương và thu nhập của các vùng ven biển – tập trung nghiên cứu các cộng đồng bị tác động nhiều nhất Dự án này chủ yếu dựa trên các tài liệu quản lý đô thị địa phương, từ đó đánh giá nguy cơ ngập lụt Dự án cũng tập trung vào khía cạnh pháp lý để đánh giá trách nhiệm của các cấp khác nhau trước nguy cơ ngập lụt

- “Biến đổi khí hậu địa phương và tác động của biến đổi khí hậu ở vùng Địa Trung Hải (Changement

climatique régional et impacts dans la région méditerranéenne)” (viết tắt là CirCe) Đây là dự án

thuộc khu vực châu Âu và khu vực Địa Trung Hải, quan tâm đến vấn đề biến đổi khí hậu và

sự vận động về kinh tế xã hội như du lịch, năng lượng, di cư Nhiều nghiên cứu thực địa được

dự án là thực hiện điều tra thăm dò đối với các doanh nghiệp và xây dựng chỉ số về mức độ dễ

bị tổn thương Sau dự án SeCiF, dự án iNVuLNeraBLe đã thực hiện phân tích tác động của các đợt lạnh lớn đối với ngành sản xuất năng lượng – nghiên cứu trường hợp được thực hiện với tập đoàn Veolia mục tiêu của dự án là xác định mức độ bất ổn và hậu quả của nó trước các thông tin khí hậu thời tiết

- “mức độ dễ bị tổn thương của các doanh nghiệp (Vulnérabilité des entreprises)” (viết tắt là

iNVuLNeraBLe 2) Dự án này quan tâm tới các doanh nghiệp – GDF SueZ, để tìm hiểu nhu cầu về thông tin khí hậu từ phía doanh nghiệp Đối tượng tập trung nghiên cứu là các doanh nghiệp pháp và cách tiếp cận của họ trong vấn đề liên quan tới mức độ dễ bị tổn thương và nguy cơ trước biến đổi khí hậu

- eCCLaira Dự án này tập trung vào vấn đề quản lý rủi ro gắn với hệ thực vật và tính tới các quyết định ở cấp địa phương Dự án này cung cấp hướng dẫn về các hình thức dễ bị tổn thương khác nhau

- “mức độ dễ bị ảnh hưởng của đô thị trong các đợt nắng nóng và chiến lược thích ứng

(Vulnérabilité urbaine aux épisodes caniculaires et stratégies d’adaptation)” (viết tắt là VurCa) Các

đợt nắng nóng ở đô thị tác động như thế nào đến sự tiện nghi về mặt kỹ thuật và năng lượng của con người? Dự án này giúp xây dựng được các chỉ số về mức độ nghiêm trọng và mức độ

dễ bị ảnh hưởng trước các đợt nắng nóng Lợi ích và hạn chế của mỗi giải pháp thích ứng với nắng nóng cũng được đánh giá trong dự án này

Tác động của biến đổi khí hậu

- “Chung sống với nguy cơ lở đất ở châu Âu: đánh giá nguy cơ, các tác động của biến đổi tổng thể

và các chiến lược quản lý rủi ro (Vivre avec le risque de glissement de terrain en Europe : l’évaluation,

les effets du changement global et les stratégies de gestion des risques)” (viết tắt là SaFeLaND) Dự

án này nghiên cứu các cơ chế và nguy cơ liên quan đến hiện tượng lở đất

- “Điều hòa không khí và khí hậu đô thị (Climatisation et climat urbain)” (viết tắt là CLim 2) mục tiêu

của dự án này là tìm hiểu các cách thức làm mát không khí tham gia như thế nào vào việc phát tán các điểm nhiệt cao ở môi trường đô thị

- “Đánh giá tác động của ô nhiễm không khí và biến đổi khí hậu tới sức khỏe (Air Pollution and

Climate Change Health Impact Assessment)” (viết tắt là aCHia) Chất lượng không khí và ảnh

hưởng tới lĩnh vực y tế là trọng tâm của dự án quan trọng này – xem thêm nồng độ bụi mịn

trong không khí

Thích ứng với biến đổi khí hậu

- amiCa Các chiến lược phát triển được đề xuất theo tình hình mới về khí hậu, phối hợp các hành động ngắn hạn và dài hạn, ở cấp độ địa phương và cấp độ vùng

- “mức độ dễ bị tổn thương và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu ở đô thị (Vulnérabilité

et résilience aux changements climatiques en milieu urbain)” (viết tắt là VureCCurbain) Dự án này

phối hợp nghiên cứu cả ba vấn đề giảm nhẹ, thích ứng và chống chịu với biến đổi khí hậu để xây dựng được các mối liên hệ về khái niệm, để từ đó đưa ra các định nghĩa

- “Biến đổi khí hậu và vành đai xanh đô thị (Changement climatique et trames vertes urbaines : vers

une approche interdisciplinaire)” (viết tắt là CCTV) Đây là nghiên cứu liên ngành tập trung vào

nghiên cứu các chính sách đô thị và đa dạng sinh học thông qua việc sử dụng công cụ của hai ngành địa lý và xã hội học mục tiêu của dự án là chứng minh rằng các chính sách quan tâm tới

đa dạng sinh học không phải là chính sách hạng hai và các chính sách đó phải được đặt trong

sự kết nối với các chính sách đô thị

Có thể đưa ra nhận định gì từ kết quả phân tích 24 dự án nói trên?

phần lớn các dự án chỉ dừng lại ở cấp độ đô thị một số dự án tập trung vào cấp độ khu phố, các mạng lưới và hạ tầng ở phạm vi rất nhỏ là một con phố Chúng tôi đã điểm qua các dự án về châu phi, châu á và Trung Đông; có nhiều dự án về các thành phố của pháp mục đích chính có lẽ là chỉ giới hạn ở cấp độ đô thị

Khung 8

Các nghiên cứu về địa điểm và môi trường

Địa điểm:

- Châu Phi (Ai Cập): CLIMATE FOR CULTURE

- Châu Á (Wenchuan): SAFELAND

- Trung Đông (Beyrouth): CIRCE

- Pháp (Nantes, Tours, Toulouse): ACCLIMAT, ACOCLI

- Paris: CCTV, CCTV2 Môi trường:

- Biển đảo: DRIAS, CIRCE

- Núi: DRIAS, ACOCLI

- Ven biển: VULIGAM, ACOCLI

- Rừng: CIRCE, SAFELAND

Trọng tâm dồn vào các hiện tượng cực đoan về nhiệt độ và lượng mưa Nhu cầu của các doanh nghiệp cũng được tính toán trên cơ sở mức biến động cực đoan, chứ ít tập trung vào các mức thay

Khung 9

Các nghiên cứu về rủi ro/nguy cơ

- Nguy cơ liên quan tới nhiệt độ và lượng mưa bất thường: ACCLIMAT, SECIF, CIRCE

- Các hiện tượng rối loạn liên quan đến gió: DRIAS, CIRCE, CCTV

- Giảm lượng tuyết rơi: DRIAS, ACOCLI

- Tăng mực nước biển: VULIGAM, CIRCE

- Sạt lở đất: SAFELAND, CLIMATE FOR CULTURE

- Tăng nhiệt độ của nước: CIRCE, ACOCLI

- Cháy rừng: CLIM-RUN

- Nghiên cứu chung về biến đổi khí hậu: RAMONS, VuReCcUrbain

Nhìn chung, các phương pháp tiếp cận được sử dụng cho các dự án này bao gồm: phân tích, mô hình hóa trên các cấp độ không gian và thời gian khác nhau, phỏng vấn Ít nghiên cứu sử dụng phương pháp thực nghiệm, ít dự án có tính đến đồng thời hai khía cạnh giảm nhẹ và thích ứng với biến đổi khí hậu

Nhiều dự án đều công nhận tầm quan trọng của người sử dụng, hoặc của những người có quyền

ra quyết định ở địa phương, trong việc đưa ra các quyết định chung với sự phân chia rõ ràng trách nhiệm của các bên Trong thực tiễn, thích ứng với biến đổi khí hậu vẫn là một thách thức mối liên hệ giữa nghiên cứu và thực tiễn những người làm về biến đổi khi hậu vẫn là mối quan tâm hàng đầu Chúng tôi nhận thấy khía cạnh thích ứng với biến đổi khí hậu còn hiếm khi được định nghĩa Trong

dự án CirCe, những người tham gia đã đưa ra định nghĩa riêng của mình, một số khác thì không đưa ra định nghĩa

Bảng 33 Các dự án có liên quan tới khía cạnh thích ứng với biến đổi khí hậu

aNr VeGDuD, SeCiF, muSCaDe, VurCa, aCoCLi

Châu Âu CirCe, SaFeNaLD, CLim-ruN, CLimaTe for CuLTure, amiCa

GiCC DriaS, iNVuLNeraBLe2, adapt’Terr, eCCLaira

GiS Climat ramoNS, CCTV, CCTV2, aCHia

pirVe periurbToulouse, VuLiGam, VureCcurbain

Nguồn: tác giả.

Ngân sách trung bình nằm trong khoảng 500 000 - 800 000 euro hoặc lớn hơn nếu đó là dự án của châu Âu Dự án eu CirCe là trường hợp ngoại lệ vì đây là dự án tập hợp khoảng 60 đối tác, với ngân sách khoảng 10 triệu euro

Không có luật quy định riêng về thích ứng với biến đổi khí hậu nhưng có các tài liệu mang tính chất

“pháp luật/pháp lý” hoặc các tài liệu “khung” có nhắc đến khía cạnh này Trong số các dự án đã phân tích, một số dự án có đề xuất phải ban hành một luật riêng về biến đổi khí hậu Thích ứng không có nghĩa là bỏ quên khía cạnh giảm nhẹ Các dự án này đều nhắc đến vấn đề giảm phát thải

2.4.2 “Đô thị và biến đổi khí hậu” trong tranh luận quốc tế Vai trò của các mạng lưới đô thị

[Irène Salenson]

Bài trình bày của tôi xoay quanh bốn điểm: vai trò của Nhóm chuyên gia liên chính phủ về biến đổi khí hậu (GieC); vai trò của Liên hiệp quốc và nghị định thư Kyoto; các hội nghị các bên về biến đổi khí hậu (hội nghị Cop); các thành phố trong những đàm phán về khí hậu

Để mở đầu, tôi xin đưa ra một số dữ liệu để đo lường tốt hơn hiện tượng này

Biểu đồ 48 Một vài số liệu về biến đổi khí hậu

CCNuCC : Thỏa thuận khung của Liên hiệp quốc về biến đổi khí hậu.

Nguồn: tác giả.

Nguyên nhân quan trọng nhất của tình trạng phát thải khí nhà kính là hoạt động sản xuất điện từ than phục vụ cho sinh hoạt cũng như cho sản xuất Cũng xin lưu ý tới hoạt động sản xuất điện từ dầu và lượng phát thải có nguồn gốc từ sản xuất công nghiệp và phương tiện giao thông Và một lượng phát thải lớn khác có nguồn gốc từ nạn phá rừng và việc canh tác trên các diện tích đất làm giải phóng lượng khí các-bon vốn được hấp thu từ thảm thực vật

Nhóm GieC được thành lập năm 1988 bởi chương trình môi trường Liên hiệp quốc (LHQ) Nhiệm

vụ của GieC là xây dựng dữ liệu về nguyên nhân và hậu quả của biến đổi khí hậu Báo cáo của GieC được sử dụng làm tham khảo cho các đàm phán quốc tế – báo cáo lần thứ 5 của nhóm này được công bố năm 2013

Khung 10

Báo cáo lần thứ 5 của GIEC

Tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu:

- Giảm năng suất nông nghiệp;

- Thay đổi lượng nước có thể khai thác và chất lượng nguồn nước (nhiễm mặn, v.v.);

- Các vùng lãnh thổ dễ bị tổn thương: các hiện tượng thời tiết cực đoan;

- Các hệ sinh thái trên đất liền và hệ sinh thái biển.

Khuyến cáo của GIEC: không để mức tăng nhiệt độ vượt quá 2°C > giảm phát thải

- Yếu tố số 4: giảm mức phát thải xuống còn ¼ từ nay đến năm 2050 (giảm từ 40% - 70%)

Phương tiện thực hiện: năng lượng có mức phát thải các-bon thấp (không dùng dầu mỏ, than đá, dùng năng lượng tái tạo), hiệu quả năng lượng, tiết kiệm xoay vòng.

Đối với các đô thị: phương tiện giao thông ít phát thải (giao thông công cộng, giao thông mềm), mật độ, thành phố nhỏ gọn tích hợp, hiệu quả năng lượng cho các tòa nhà.

Nhiều công ước quốc tế đã ra đời xoay quanh vấn đề biến đổi khí hậu

Năm 1992, tại rio de Janeiro, Hội nghị khung LHQ về biến đổi khí hậu uNFCCC đưa ra ba nguyên tắc lớn: tính chất chưa chắc chắn của hiện tượng biến đổi khí hậu không được làm trì hoãn hành động – nguyên tắc phòng ngừa; trách nhiệm là chung nhưng mức độ có khác nhau – các nước công nghiệp hóa gây ô nhiễm nhiều hơn các nước khác, thiết lập các quỹ quốc tế; quyền phát triển kinh tế

Nghị định thư Kyoto là một tiến trình quốc tế trong đó các nước cam kết đưa ra các con số cụ thể

về giảm phát thải – nghị định thư này được công bố năm 1997 và có hiệu lực năm 2005 38 nước công nghiệp phát triển nhất phải giảm 5% lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính trong giai đoạn 2008-2012 mỹ không công bố cam kết của mình và cũng không ký nghị định thư Kyoto Năm 2013, các mục tiêu đề ra đã đạt được nhờ vào sáng kiến về thị trường các-bon, theo đó, các nước có mức phát thải nhiều nhất có thể mua hạn ngạch và quyền thải khí của các nước có mức phát thải ít nhất trong cùng một thời kỳ Trung Quốc và Ấn Độ đã có mức tăng lên tới 30% lượng khí thải nhà kính Các cam kết đưa ra năm 2011 đặt mục tiêu giảm 20% lượng phát thải nhưng tiến trình phê chuẩn vẫn chưa hoàn thành

Hãy nhắc đến tiến trình đàm phán

Biểu đồ 49 Tiến trình đám phán về khí hậu

Nguồn: tác giả.

Hội nghị Bali 2007 là điểm xuất phát cho các cam kết cụ thể bằng con số cho năm 2012 và các năm sau đó Nhưng Hội nghị Cop 15 tại Copenhagen lại bị coi là một thất bại: không một văn bản nào được các bên tham gia bỏ phiếu đồng thuận – chỉ có một thỏa thuận được đưa ra giữa 26 nước nhưng không được ký kết (!) Đề xuất thành lập các quỹ quốc tế đưa ra năm 2010 tại Cancun – Quỹ xanh và Quỹ thích ứng – là đề xuất duy nhất được đưa ra nhưng hiện các nước vẫn còn tính toán con số sụ thể và bắt đầu từ năm 2016 các nước đang phát triển sẽ có thể đề xuất xin hỗ trợ từ quỹ này Năm 2011, tại Durban, thỏa thuận về nguyên tắc đã được đưa ra với cam kết về một tiến trình cắt giảm lượng phát thải với các con số cụ thể Với hội nghị Cop 21 tổ chức vào tháng 12 năm 2015, các nước sẽ phải đưa ra các cam kết cụ thể có thể áp dụng được vào năm 2020

Vậy các thành phố làm gì tại các lần đàm phán nói trên? rất đáng tiếc là các thành phố không phải

là các bên ký kết trong công ước LHQ Họ mong muốn vai trò và thẩm quyền của mình được thừa nhận để có thể tham gia vào các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu, trong khi bản thân họ bị chỉ đích danh là các tác nhân có trách nhiệm chính trong vấn đề phát thải: mặc dù giới khoa học vẫn còn đang tranh cãi về con số, có thể nói, 75% lượng phát thải là có nguồn gốc từ các đô thị Các thành phố sẵn sàng cam kết cắt giảm lượng phát thải khí nhà kính Cũng xin lưu ý là đôi khi những cam kết đó cũng chỉ mang tính chất truyền thông: London từng thông báo cắt giảm 80% lượng phát thải đến năm 2015

Thỏa ước mexico được ký kết năm 2010 giữa 138 thành phố và 43 nước Vai trò và cam kết của các thành phố đã được công nhận tại hội nghị Cancun Hiện tại các thành phố công khai lên tiếng khẳng định vai trò của mình

Năm 2014, tại hội nghị thượng đỉnh LHQ tại New York, Tổng thư ký Ban Ki-moon đã đề cử ông michael Bloomberg, cựu thị trưởng thành phố New York (2002-2013) làm cầu nối với các thành

phố Nhân dịp này, liên minh các thị trưởng (Alliance of Mayors) cũng được thành lập: mạng lưới này

cho phép đưa ra các cam kết tự nguyện và phương pháp chung để đánh giá lượng phát thải – như

trường hợp sổ đánh giá các-bon (Carbon Registry).

[Charlotte Raymond]

mục tiêu của buổi học này là giới thiệu các mạng lưới thành phố chính được thành lập xoay quanh vấn đề khí hậu và các công cụ cần sử dụng để hỗ trợ cho các thành phố đó trong đàm phán tại hội nghị Cop 21

Ngày nay, nhiều thành phố quan tâm đến các vấn đề khí hậu Họ thấy cần phải có sự hiện diện trên trường quốc tế trong vấn đề này và sử dụng khí hậu như là một kênh quảng bá Nhờ vậy, nhiều tổ chức quốc tế đã được hình thành để cung cấp cho các nước đang phát triển những trợ giúp cần thiết về phương pháp cũng như tài chính Các mạng lưới và sáng kiến quốc tế này cạnh tranh với nhau và đưa ra nhiều phương pháp để triển khai thực hiện các dự án khí hậu Tuy nhiên những thách thức về mặt thể chế và chính trị cho thấy khí hậu là một thách thức chiến lược đối với các mạng lưới này

Dưới đây là ba mạng lưới đặc biệt quan trọng:

- Hội đồng quốc tế về các sáng kiến sinh thái địa phương (iCLei) Đây mạng lưới có quy mô thế giới tập hợp các vùng lãnh thổ có cam kết về các vấn đề khí hậu và phát triển đô thị bền vững:

mỹ, các nước mới nổi, châu á; 12 siêu đô thị, 900 khu đô thị và 84 nước iCLei đề xuất kết nối đồng thời các thành phố và cơ quan về vấn đề khí hậu Ngoài ra Hội đồng cũng có nhiệm vụ đưa ra các công cụ phương pháp luận sử dụng cho việc xây dựng các chính sách khí hậu

- Thỏa thuận của các thị trưởng (The Covenant of Mayors) là một mạng lưới cam kết của châu Âu

do Ủy ban châu Âu eC điều hành Các bên tham gia ký cam kết giảm lượng phát thải trong giai đoạn 1990-2010 và cắt giảm ít nhất 20% lượng Co2 từ nay đến năm 2020 Các đô thị thành viên phải đưa ra thống kê về lượng phát thải, kế hoạch hành động vì năng lượng bền vững và báo cáo thực hiện 4 055 kế hoạch hành động đã được đệ trình, nhiều dự án thí điểm đã được triển khai ở khu vực phía Bắc châu phi và ngoài châu Âu

- Asian Cities Climate Change Resilient Network Methodology (aCCrN) Đây là mạng lưới cam kết do

quỹ rockefeller tài trợ mười thành phố sáng lập nằm ở các nước Thái Lan, Ấn Độ, Bangladesh và indonesia Tại Việt Nam, Viện nghiên cứu về chuyển đổi xã hội và môi trường hỗ trợ cho dự án này, các thành phố tham gia bao gồm Bình Định, Cần Thơ và Đà Nẵng Cơ quan phát triển quốc

tế Hoa kỳ (uSaiD) là đối tác của mạng lưới này và đã tài trợ cho các khóa tập huấn dành cho các nhà lãnh đạo địa phương, tổ chức tại Huế và Lào Cai

Bảng 34 thống kê một số trường hợp đối tác tài chính.

Bảng 34 Ví dụ về tài trợ cho các dự án thích ứng với biến đổi khí hậu

Nguồn: tác giả.

Ngân sách của các mạng lưới này được sử dụng cho các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu

Ở khu vực châu á, mức độ dễ bị tổn thương thường ở mức cao, nên trọng tâm của các dự án được đặt vào các biện pháp thích ứng cũng như các giải pháp để giải quyết tình trạng kém thích ứng với biến đổi khí hậu

pháp là một trong số các nước duy nhất trên thế giới đưa ra các công cụ phương pháp luận về chống hiện tượng nóng lên của trái đất ở cấp độ địa phương Các kế hoạch khí hậu triển khai ở cấp

độ địa phương là bắt buộc đối với các đơn vị hành chính có từ 50 000 dân trở lên 465 kế hoạch khí hậu đã được xây dựng phương pháp này được sử dụng dưới hình thức dự án thí điểm ở một số nơi khác trên thế giới như ở Nam phi

mexico, Nam phi, Ấn Độ, Trung Quốc, Bra-xin và ac-hen-ti-na là các nước mới nổi hiện chiếm 37% tổng lượng phát thải toàn cầu Hiện có 365 sáng kiến thành lập mạng lưới Nỗ lực quốc tế trong việc đồng hành cũng với các địa phương trong vấn đề khí hậu hiện chỉ tập trung vào một số nước

có lợi thế hơn về tài chính và hỗ trợ kỹ thuật so với các nước khác Thực tế này cũng cho thấy các thách thức mang tính chiến lược và chính trị phía sau viện trợ quốc tế về khí hậu: đó cũng là yếu

tố tham gia vào việc xác định vị trí của một số chủ thể quốc gia và quốc tế đối với các nước có tầm ảnh hưởng về chính trị và đang phát triển về kinh tế

Biểu đồ 50 Cam kết của các bên trong quá trình chuẩn bị hội nghị COP 21 (1)

Nguồn: http://climateandenergy.wwviews.org

Biểu đồ 51 Cam kết của các bên trong quá trình chuẩn bị hội nghị COP 21 (2)

Để kết luận, tôi xin cung cấp một số kết quả thu được từ một cuộc điều tra diện rộng, được thực hiện để chuẩn bị cho hội nghị Cop 21 Cuộc điểu tra này được tổ chức vào tháng 6 năm 2015 với tên gọi “Cuộc tranh luận công dân toàn cầu”.

Dự án chưa từng có này xuất phát từ công ước khung của LHQ về biến đổi khí hậu uNFCCC Đây

là dự án do Quỹ Danish Board of Technology Foundation (DBT), Ủy ban Quốc gia về tranh luận công chúng (CNDp) và tổ chức Missions publiques đồng tổ chức 10 400 công dân đã tham gia vào

104 cuộc tranh luận trên 5 châu lục và 15 hòn đảo Đây có thể nói là một hình ảnh trung thực về

nhận thức của thế giới đối với các vấn đề môi trường (xem biểu đồ 50 và 51)

Ngày 2, thứ ba ngày 21 tháng 7

2.4.3 Dự án nghiên cứu Adaptatio

Adaptatio là dự án nghiên cứu do Bộ Sinh thái và Phát triển bền vững, Cộng hòa Pháp tài trợ Mục tiêu của dự án là đề xuất phương pháp luận tiên tiến về vấn đề thích ứng với biến đổi khí hậu và quy hoạch

đô thị Dự án tập trung vào hai nguồn tài nguyên chủ chốt là nước và năng lượng.

[Hypatia Nassopoulos]

Vấn đề thích ứng với biến đổi khí hậu có thể được lồng ghép như thế nào vào công tác quy hoạch

đô thị ở cấp độ khu phố? Dự án adaptatio tập trung nhiều vào việc tìm hiểu các tác động của biến đổi khí hậu vào một hoàn cảnh thực tế Nghiên cứu này mặc định khu phố nghiên cứu không có sự thay đổi gì trong khoảng thời gian 50 năm, để từ đó chứng minh cho các tác nhân chủ chốt của dự

án thấy một khu phố mà bản thân họ đã xác định có thể bị tác động như thế nào khi khí hậu thay đổi một trong các vấn đề trung tâm của nghiên cứu này là đánh giá mức độ dễ bị tổn thương vật lý

và kinh tế của khu phố Hai loại mô hình đã được sử dụng để đánh giá mức độ dễ bị tổn thương về vật lý: mô hình thứ nhất đánh giá ở cấp độ tòa nhà, để tính toán mức tiêu thụ năng lượng; mô hình thứ hai đánh giá ở cấp độ khu phố, để tính toán mức tiêu thụ nước và nhu cầu điều hòa không khí (sưởi và làm mát)

môi trường đô thị rất phức tạp Theo một báo cáo trước đây của GieC, mức tăng nhiệt độ trong giai đoạn 1980-1999 và 2080-2099 có thể vào khoảng 1 - 6,5 độ

Biểu đồ 52 Đảo nhiệt ở đô thị

Nguồn: http://www.espere.net

Các đảo nhiệt có tác động lớn ở cấp độ thành phố Có mối liên hệ chặt chẽ giữa khí hậu, dân số và các công trình xây dựng Cần phải xây dựng tùy theo đặc điểm khí hậu để có thể đảm bảo điều kiện thoải mái tối ưu về nhiệt độ cho người ở – khía cạnh khí hậu sinh học Trên thực tế, sự phát triển của các hoạt động đô thị dẫn đến tình trạng thay đổi của môi trường như nhiệt độ tăng, luồng trao

đổi khí tăng, giảm số ngày có lượng mưa tới, v.v – xem thêm Các đợt nắng nóng năm 2003 ở pháp

Theo Cơ quan năng lượng quốc tế, các thành phố chịu trách nhiệm tới 67% lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính

Trước tình hình này, có thể sử dụng hai loại giải pháp: thích ứng và giảm nhẹ Hiện tại, các nỗ lực vẫn đang tập trung vào giải pháp giảm nhẹ

Giải pháp giảm nhẹ được áp dụng nhằm cắt giảm lượng phát thải, còn giải pháp thích ứng nhằm giảm bớt tác động Đây là hai giải pháp bổ sung cho nhau ở các cấp độ và lĩnh vực khác nhau như quản lý rác thải, lập kế hoạch đô thị, giao thông, năng lượng tái tạo, vật liệu xây dựng, v.v Tuy nhiên, tình hình chung vẫn là như sau: cơ sở hạ tầng có vòng đời dài và tỷ lệ thay thế các công trình xây dựng vẫn còn thấp Trong khi đó, để giải quyết các thách thức về thích ứng với biến đổi khí hậu lại

Dự án adaptatio được đưa ra nhằm giải quyết các vấn đề này Việc lồng ghép mục tiêu thích ứng với biến đổi khí hậu cũng cần phải tính tới khía cạnh “vận hành” thông qua việc huy động các bên tham gia vào việc quan sát phân tích: các trưởng dự án, kỹ sư, kỹ thuật viên, v.v Thách thức đặt ra là phải tập hợp được những người có các năng lực và chuyên môn rất khác nhau để họ có cùng một cách tiếp cận vấn đề.

Sơ đồ 28 Hệ sinh thái xã hội đô thị và biến đổi môi trường: trường hợp dự án

Adaptatio

Nguồn: Grimm et al 2008.

- một phương pháp luận mới và tiên tiến giúp cho các tác nhân chủ chốt có thể lồng ghép vấn

đề thích ứng với biến đổi khí hậu vào thiết kế các dự án cũng như đánh giá các kịch bản khác nhau: mức tiêu thụ năng lượng và nước, mức độ tiện nghi, cũng như mức độ dễ bị tổn thương

về kinh tế kèm theo đó

- Xem xét các giải pháp thích ứng nhằm giảm nhẹ mức độ dễ bị tổn thương về vật lý của các khu phố cũng như mức độ dễ bị tổn thương về kinh tế

- Tạo điều kiện trao đổi cho các nhà nghiên cứu và những người trực tiếp liên quan đến các dự án

quy hoạch Liệu có cần “người trung gian” để kết nối giữa giới nghiên cứu và giới thực địa – xem

thêm một nghề mới: nghề thiết kế dự án?

Bước đầu tiên của nghiên cứu này là tập hợp thông tin thực địa để thực hiện nghiên cứu trường hợp đã lựa chọn (cấp độ dự án quy hoạch đô thị) và danh mục các nghiên cứu đã thực hiện ngay

từ đầu dự án về vấn đề liên quan tới thích ứng với biến đổi khí hậu, các thành phố, công cụ nghiên cứu, v.v Nghiên cứu văn liệu đã chỉ ra điều này: không có định nghĩa duy nhất về khái niệm thích ứng với biến đổi khí hậu.

Khung 11

Công cụ và phương pháp tiếp cận: một số định nghĩa

* ”While mitigation policies address the causes of climate changes, adaptation measures are intended to help populations to face the consequences of these changes Adaptation consists in the adoption of policies and practices in order to prepare populations to the effects of climate changes, by accepting the fact that from now on

it won’t be possible to completely avoid them”

National Adaptation to CC Strategy

Có thể rút ra từ các định nghĩa về khái niệm thích ứng với biến đổi khí hậu nhiều từ chủ chốt: đối với LHQ, cần phải đối mặt với biến đổi khí hậu Đối với eu, cần phải cắt giảm lượng phát thải và quản lý tác động của biến đổi khí hậu Đối với pháp, thích ứng với biến đổi khí hậu phải đi cùng với

giảm bớt mức độ tổn thương trước biến đổi khí hậu – xem thêm Kế hoạch năng lượng khí hậu của

địa phương

Kế hoạch khí hậu của thành phố paris được đưa ra vào năm 2007 và 2012 Thành phố Nice, miền Nam nước pháp, đưa ra bản kế hoạch của mình vào năm 2013 Ba bản kế hoạch này được nhắc đến như là các điển hình về kế hoạch khí hậu địa phương Trong lĩnh vực phòng chống lũ, nhiều kế hoạch quản lý lũ cũng được nhắc tới Tài liệu tham chiếu cũng được soạn thảo nhằm nhận diện tất

cả những người phải đối mặt với nguy cơ nắng nóng Các kế hoạch này cũng đặc biệt quan tâm tới việc đảm bảo mức độ tiện nghi về nhiệt độ và vai trò của thảm thực vật cũng như nguồn nước, cũng như tới việc bảo vệ hệ động thực vật địa phương Điểm cuối cùng là ba bản kế hoạch này