CHUYÊN ĐỀ: ẤN ĐỘ THỜI PHONG KIẾN

Những nét lớn về một mô hình xã hội phong kiến khác ngoài Trung Quốc trên cơ sở đó hiểu biết về kết cấu xã hội phong kiến châu Á thông qua những vấn đề cơ bản: + Tên, thứ tự các vương triều chính + Quá trình hình thành xã hội phong kiến Ấn Độ + Bộ máy chính quyền phong kiến + Đặc điểm kinh tế, văn hóa của xã hội phong kiến Ấn Độ.

CHUYÊN ĐỀ: ẤN ĐỘ THỜI PHONG KIẾN

Họ và tên giáo viên:

Chức vụ: GIÁO VIÊN

Đơn vị: trường

Dự kiến tiết dạy: 02

A MỤC TIÊU CHUYÊN ĐỀ

1 Kiến thức

Sau khi học xong chuyên đề, học sinh cần nắm được:

- Hiểu được nét nổi bật của ấn Độ là “một nước có lịch sử phong phú và có nền văn hóa lâu đời” một nước rất đa dạng và phân tán về điều kiện tự nhiên nên nghìn năm lịch sử của nước là một quá trình đấu tranh thống nhất bản thân chứ không phải là bành trướng

- Những nét nổi bật về văn hóa của “một trong những trung tâm văn minh lớn của loài người”

- Ấn Độ là quốc gia có nền văn minh lâu đời, phát triển cao, cùng Trung quốc

có ảnh hưởng sâu rộng ở Châu Á và trên thế giới Thời Gúp-ta định hình văn hóa truyền thống Ấn Độ

- Vị trí của vương triều Dehli và Mogol trong lịch sử Ấn Độ

- Những nét lớn về một mô hình xã hội phong kiến khác ngoài Trung Quốc trên cơ sở đó hiểu biết về kết cấu xã hội phong kiến châu Á thông qua những vấn đề

cơ bản:

+ Tên, thứ tự các vương triều chính

+ Quá trình hình thành xã hội phong kiến Ấn Độ

+ Bộ máy chính quyền phong kiến

+ Đặc điểm kinh tế, văn hóa của xã hội phong kiến Ấn Độ

- Nét đặc biệt của văn hóa Ân là: “sự đa dạng trong thống nhất” do sự du nhập

và giao lưu văn hóa Đông-Tây làm cho nền văn hóa Ấn phong phú và đa dạng hơn nhưng vẫn không mất đi bản sắc văn hóa truyền thống đã được định từ thời Gúpta Đây là chất keo gắn kết người dân Ấn gồm nhiều màu sắc tôn giáo, thành phần dân tộc và ngôn ngữ với nhau

2 Kĩ năng:

- Kĩ năng thu thập và xử lý thông tin, kĩ năng thuyết trình, phân tích đánh giá

- Rèn HS các kỹ năng phân tích tổng hợp các sự kiện lịch sử của Ấn Độ qua các thời kỳ lịch sử

- Kỹ năng khai thác tranh ảnh

3 Về thái độ:

- Giáo dục cho H/S tinh thần yêu lao động, thái độ tôn trọng những con người lao động, khâm phục và ngưỡng mộ đối với những thành tựu văn hóa của người xưa

- Văn hóa Ấn Độ có ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam, tạo nên mối quan hệ kinh tế và văn hóa mật thiết giữa hai nước

4 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực chung: Giải quyết vấn đề

- Năng lực chuyên biệt: Phát triển cho học sinh năng lực tái hiện sự kiện lịch

sử Xác định và giải quyết mối liên hệ, ảnh hưởng và tác động giữa các sự kiện lịch

sử với nhau Nhận xét đánh giá, liên hệ thực tế và rút ra bài học lịch sử

5 Tích hợp, liên môn: Địa, Văn, Toán

B NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

I Thời kì vương triều Gúp - ta.

- Đến đầu Công nguyên, miền Bắc Ấn Độ đã được thống nhất lại, bước vào một thời kì mới phát triển cao và rất đặc sắc của lịch sử Ấn Độ - thời Vương triều Gúp-ta

- Vương triều này do vua Gúp-ta lập, có vai trò tổ chức kháng cự, không cho các tộc ở Trung Á xâm lấn từ phía tây bắc, thống nhất miền Bắc Ấn Độ ; tiếp đó, tấn công chiếm cao nguyên Đê-can, làm chủ gần như toàn bộ miền Trung Ấn Độ

- Vương triều Gúp-ta có 9 đời vua, qua gần 150 năm (319 - 467), vẫn giữ được

sự phát triển và nét đặc sắc cả dưới thời Hậu Gúp-ta (467 — 606) và V ương triều Hác-sa tiếp theo (606 - 647), tức là từ thế kỉ IV đến thế kỉ VII Nét đặc sắc nổi bật của thời kì này là sự định hình và phát triển của văn hoá truyền thống Ấn Độ

II Vương triều Hồi giáo Đê-li.

- Năm 1055, thủ lĩnh của người Thổ dẫn quân đánh chiếm Bát-đa, rồi cải theo Hồi giáo, lập nên một vương quốc Hồi giáo ở đây - vùng Lưỡng Hà Đạo Hồi (Ixlam) bắt đầu được truyền bá đến I-ran và Trung Á, lập nên một vương quốc Hồi giáo nữa trên vùng giáp Tây Bắc Ấn Độ Người Hồi giáo gốc Trung Á bắt đầu tiến hành một cuộc chinh chiến vào đất Ấn Độ, từng bước chinh phục các tiểu quốc Ấn rồi lập nên Vương quốc Hồi giáo Ấn Độ, gọi tên là Đê-li (do vua đóng đô ở Đê-li, một thành phố Bắc Ấn)

Trong hơn 300 năm tồn tại và phát triển, Vương triều Hồi giáo Đêli (1206 -thi 1526) đã truyền bá, áp đặt Hồi giáo vào những cư dân theo Phật giáo và Hinđu giáo, tự dành cho mình những ưu tiên về ruộng đất, địa vị trong bộ máy quan lại Ví như ngoài thuế ruộng đất (1/5 thu hoạch), những người không theo đạo Hồi phải nộp thêm một khoản, gọi là "thuế ngoại đạo ” -jaziah

- Mặc dù các ông vua đã cố gắng thực thi nhiều chính sách mềm mỏng để giữ yên đất nước, nhưng sự phân biệt sắc tộc và tôn giáo không thể làm tan đi nỗi bất bình của nhân dân Mặt khác, một yếu tố văn hoá mới - văn hoá Hồi giáo - cũng được

du nhập vào Ấn Độ, vốn đã có một nền văn hoá rất phong phú và đa dạng

- Có một số công trình kiến trúc do chính quyền Hồi giáo xây dựng, mang đậm dấu ấn kiến trúc Hồi giáo Trải qua 6 đời vua, chinh chiến nhiều hơn xây dựng, nhưng kinh đô Đê-li cũng đã trở thành “một trong những thành phố lớn nhất thế giới”

ở thế kỉ XIV, như một người đương thời nhận xét sau khi đã đi rất nhiều nơi

- Điều quan trọng ở đây là sự phát hiện nhau giữa hai nền văn minh đặc sắc là

Ấn Độ Hinđu giáo và Ả-rập Hồi giáo Sự giao lưu văn hoá Đông - Tây cũng được thúc đẩy hơn

- Điều không kém quan trọng nữa là thời Vương triều Hồi giáo Đê-li cũng là thời mà các thương nhân Ấn Độ mang đạo Hồi đến một số nơi, một số nước ở Đông Nam Á, nơi mà một vài cộng đồng nhỏ Hồi giáo Ả-rập mang đến từ trước đã được gia tăng sâu đậm hơn với thương nhân Ấn Độ theo đạo Hồi

III Vương triều Mô-gôn.

- Thế kỉ XV, Vương triều Hồi giáo Đê-li bắt đầu suy yếu, thì cũng là lúc mà một bộ phận dân Trung Á khác do thủ lĩnh - vua là Ti-mua Leng chỉ huy, cũng theo đạo Hồi nhưng lại tự nhận là dòng dõi Mông cổ, bắt đầu tấn công Ấn Độ từ năm

1398 Tuy thế, phải đến cháu nội của ông là Ba-bua mới thực hiện được việc đánh chiếm Đê-li, lập ra một vương triều mới, gọi là Vương triều Mô-gôn (gốc Mông cổ)

- Vương triều Mô-gôn (1526 - 1707) là thời kì cuối cùng của chế độ phong kiến Ấn Độ Tuy là thời kì cuối cùng, nhưng không phải chỉ có khủng hoảng, suy thoái và tan rã Thật vậy, các vị vua thời kì đầu đã ra sức củng cố vương triều theo hướng “Ấn Độ hoá” và xây dựng đất nước Đến thời trị vì của vị vua thứ tư là

A-cơ-ba, Ấn Độ đạt được bước phát triển mới

IV Các thành tựu tiêu biểu của văn hóa truyền thống Ấn Độ:

Chữ viết Người Ấn Độ sớm có chữ viết Ban đầu là kiểu chữ đơn giản

Bra-mi (được dùng viết trong kinh thánh đạo Bàlamôn), được dùng để khắc trên cột đá A-sô-ca, rồi sáng tạo thành hệ

thống chữ Phạn được hoàn thiện từ thời A-sô-ca cả chữ viết

và ngữ pháp Ngôn ngữ Phạn dùng phổ biến dưới thời

Gúp-ta trong việc viết bia Ngôn ngữ và văn tự phát triển là điều kiện để chuyển tải, truyền bá văn học, văn hóa Ấn Độ

Tôn giáo

Ấn Độ là nơi sản sinh ra rất nhiều tôn giáo, trong đó quan trọng nhất là đạo Balamon, về sau là đạo Hinđu và đạo Phật + Đạo Balamôn: ra đời vào những thế kỉ đầu của thiên niên

kỉ I TCN, là một tôn giáo đa thần, trong đó cao nhất là thần Brama – thần sáng tạo thế giới Đây là công cụ đắc lực bảo

vệ chế độ đẳng cấp ở Ấn Độ về xã hội

+ Đến khoảng thế kỉ VIII, IX đạo Balamôn đã bổ sung thêm nhiều yếu tố mới về đối tượng sùng bái, về kinh điển, về nghi thức tế lễ Từ đó, đạo Balamon được gọi là đạo Hinđu hay là Ấn Độ giáo

+ Đạo Phật xuất hiện vào thế kỉ VI TCN do Thích ca Mâu ni sáng lập nhằm nêu ra cái chân lí về nỗi đau khổ và sự giải thoát khỏi nỗi đau khổ Đạo Phật đã nêu ra “tứ diệu đế”: khổ

đế, nhân đế, diệt đế, đạo đế Với tư tưởng từ bi, hỉ xả, bình đẳng, bác ái, đạo Phật được truyền bá rộng rãi khắp Ấn Độ

và sang các nước châu Á khác

Văn học

- Ấn Độ là một nước có nền văn học rất phát triển Thời cổ đại, văn học Ấn Độ gồm hai bộ phận quan trọng là Veda và

sử thi

- Ở giai đoạn sau, đặc trưng chung của nền thi ca Ấn Độ là dùng ngôn ngữ dân gian chứ không dùng ngôn ngữ cung đình, đồng thời còn sử dụng nhiều chất liệu trong văn học dân gian, phản ánh được tâm tư nguyện vọng của quần chúng nên được nhân dân rất thích thú: Sơ-kun-tơ-la

Kiến trúc, điêu

khắc

Thời cổ trung đại, Ấn Độ có một nền nghệ thuật phong phú đặc sắc bao gồm nhiều mặt Nổi bật nhất là các ngành kiến trúc, điêu khắc: chùa Hang, tượng Phật, cột sô-ca, lăng A-cơ-ba

Khoa học tự

nhiên

- Về Toán học: sáng tạo ra 10 chữ số mà ngày nay được

dùng rộng rãi trên thế giới Đến thế kỉ VI, người Ấn Độ đã tính được một cách chính xác số pi là 3,16

- Về y dược: : Ấn Độ cổ dại có những thành tựu rất lớn và

sớm hơn rất nhiều so với các nước khác Các thầy thuốc Ấn

Độ đã biết dùng phẫu thuật để chữa bệnh, biết cách chắp xương sọ, cắt màng mắt, mổ bụng lấy thai Nổi tiếng có thầy thuốc: Xusruta, Saraca

B CÂU HỎI BÀI TẬP:

1 Câu hỏi tự luận

Câu 1 Trình bày hoàn cảnh ra đời và vai trò chính trị của Vương triều Gúp-ta

Câu 2 Trình bày những nét chính về vương triều Hồi giáo Đêli

Câu 3 Trình bày những nét chính về vương triều Mô-gôn

Câu 4 Trình bày những chính sách của vua A-cơ-ba và ý nghĩa của nó

Câu 5 Vai trò về mặt chính trị của vương triều Gup-ta

Câu 6 Hãy cho biết vị trí của Vương triều Đê li trong lịch sử Ấn Độ

Câu 7.Hãy lý giải sự đa dạng trong nền văn hóa Ấn Độ

Câu 8 Chứng minh sự phát hiện nhau giữa hai nền văn minh đặc sắc là Ấn Độ Hin

đu giáo và Hồi giáo Aráp bước đầu tạo ra sự giao lưu văn hóa Đông -Tây

Câu 9 So sánh vương triều Hồi giáo Đê li và vương triều Mô gôn

Câu 10 Đánh giá vai trò của Vương triều Gúp-ta trong sự phát triển của lịch sử Ấn Độ

Câu 11 Đánh giá về vai trò của vương triều Hồi giáo Đê li và vương triều Mô gôntrong lịch sử Ấn Độ

III THIẾT KẾ TIẾT DẠY MINH HỌA:

Tiết 9 – Bài 6: “CÁC QUỐC GIA ẤN VÀ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ẤN

ĐỘ”.

A HOẠT ĐỘNG TẠO TÌNH HUỐNG HỌC TẬP

1 Mục tiêu: Giáo viên cho HS quan sát Lược đồ Ấn Độ thời cổ đại và một số hình

ảnh về Ấn Độ thời kì vương Triều Gúp –ta và văn hóa Ấn Độ

2 Phương thức: Giáo viên cho học sinh quan sát lược đồ và yêu cầu trả lời câu hỏi

dưới đây

+ Quan sát lược đồ và cho biết những hiểu biết của em về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên của Ấn Độ

+ Cho HS quan sát hình ảnh sông Ấn và sông Hằng, hỏi HS những hiểu biết về

hai con sông.

3 Dự kiến sản phẩm

- Học sinh quan sát lược đồ, trao đổi, thảo luận với nhau và trả lời:

+ Những hiểu biết chung về Ấn Độ cổ đại

+ Tuy nhiên, các em chưa thể nắm rõ được tiến trình lịch sử của các vương triều điển hình trong lịch sử Ấn Độ cổ đại, chưa thể lí giải được vai trò về mặt chính trị của vương triều Gupta

- Giáo viên nhận xét, chốt ý: Ấn Độ là một trong những quốc gia cổ đại phương Đông có nền văn minh lâu đời khoảng 3000 năm đến 1500 năm, nền văn

minh ở phía Tây Bắc Ấn Độ nằm ở vùng sông Ấn Khoảng 1500 năm TCN là khởi đầu cho nền văn minh sông Hằng, bài học của chúng ta chỉ nghiên cứu từ nền văn minh sông Hằng nằm ở vùng Đông Bắc, là đồng bằng rộng lớn màu mỡ, quê hương, nơi sinh trưởng của nền văn hóa truyền thống và văn minh Ấn Độ

B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1 GV giới thiệu qua về thời kì các quốc gia đầu tiên ( Giảm tải)

*Mục tiêu: Dù đã giảm tải n GV vẫn giới thiệu qua (2p để HS có cái nhìn toàn

diện và hiểu sâu hơn nội dung ở phần sau

- Hoạt động: Thông qua lược đồ và sơ đồ tiến trình thời kì các quốc gia đầu tiên của Ấn Độ

Hoạt động 2 Tìm hiểu về thời kì vương triều Gúp-ta.

* Mục tiêu: HS nắm được Quá trình hình thành vương triều Gúpta

* Phương thức: (hoạt động cặp đôi)

- GV giao nhiệm vụ cho học sinh: Hãy theo dõi SGK, đọc đoạn tư liệu sau, quan sát lược đồ và trả lời các câu hỏi:

Lãnh thổ vương triều Gúp ta

Tư liệu:

- Đến đầu Công nguyên, miền Bắc Ấn Độ đã được thống nhất lại, bước vào một thời kì mới phát triển cao và rất đặc sắc của lịch sử Ấn Độ - thời Vương triều Gúp-ta

- Vương triều này do vua Gúp-ta lập, có vai trò tổ chức kháng cự, không cho các tộc ở Trung Á xâm lấn từ phía tây bắc, thống nhất miền Bắc Ấn Độ ; tiếp đó, tấn công chiếm cao nguyên Đê-can, làm chủ gần như toàn bộ miền Trung Ấn Độ

- Vương triều Gúp-ta có 9 đời vua, qua gần 150 năm (319 - 467), vẫn giữ được

sự phát triển và nét đặc sắc cả dưới thời Hậu Gúp-ta (467 — 606) và V ương triều Hác-sa tiếp theo (606 - 647), tức là từ thế kỉ IV đến thế kỉ VII Nét đặc sắc nổi bật của thời kì này là sự định hình và phát triển của văn hoá truyền thống Ấn Độ

+ Quá trình hình thành vương triều Gúpta? Thời gian tồn tại?

+ Vai trò về mặt chính trị của vương triều này?

- Trong hoạt động này GV tổ chức cho HS hoạt động cặp đôi sau đó trao đổi

để tìm hiểu

- Học sinh suy nghĩ, trao đổi thực hiện theo yêu cầu

- Trong quá trình HS làm việc, GV chú ý đến các HS để có thể gợi ý hoặc trợ giúp HS khi các em gặp khó khăn

* Gợi ý sản phẩm:

- Đến đầu Công nguyên, miền Bắc Ấn Độ đã được thống nhất lại, bước vào một thời kỳ mới, thời kỳ phát triển cao và rất đặc sắc của lịch sử Ấn Độ - thời Vương triều Gúp-ta

- Vương triều này do vua Gúp-ta lập, có vai trò tổ chức kháng cự, không cho các tộc ở Trung Á xâm lấn từ phía tây - bắc, thống nhất miền Bắc Ấn Độ; tiếp đó, tần công chiếm cao nguyên Đê-can, làm chủ gần như toàn bộ miền Trung Ấn Độ

- Vương triều Gúp-ta có 9 đời vua, trải qua gần 150 năm (319 - 467) vẫn giữ được sự phát triển và nét đặc sắc, cả dưới thời Hậu Gúp-ta (467 - 606) và Vương triều Hác-sa tiếp theo (606 - 647), tức là từ thế kỉ IV đến thế kỉ VII Nét đặc sắc nổi bật của thời kỳ này là sự định hình và phát triển của nền văn hoá truyền thống ở Ấn

Độ

Hoạt động 3 Tìm hiểu về Văn hóa Ấn Độ

* Mục tiêu: HS biết được các thành tựu chính của văn hóa truyền thống Ấn Độ và ý

nghĩa của những thành tựu đó

* Phương thức:

* Bước 1 : GV khẳng định: Thời kì Gupta là thời kì định hình và phát triển của nền

văn hóa truyền thống Ấn Độ

+ GV hỏi và giúp HS trả lời được khái niệm: văn hóa, văn hóa truyền thống, định hình và phát triển

* Bước 2 : Chuyển giao NV:

-HS làm việc nhóm, quan sát, đọc, tìm hiểu/nghiên cứu tư liệu theo yêu cầu sau đây:

Nhóm 1: Giới thiệu yếu tố tôn giáo Ấn Độ thời Gúp ta?

Nhóm 2: Giới thiệu yếu tố chữ viết Ấn Độ thời Gúp ta?

Nhóm 3: Giới thiệu yếu tố văn học Ấn Độ thời Gúp ta?

Nhóm 4: Giới thiệu yếu tố nghệ thuật Ấn Độ thời Gúp ta?

a Chữ viết:

- Người Ấn Độ sớm có chữ viết, như chữ cổ vùng sông Ấn có từ 3000 năm TCN, chữ

cổ vùng sông Hằng có khoảng 1000 năm TCN Ban đầu là kiểu chữ đơn giản Bra-mi, được dùng để khắc trên cột đá A-sô-ca, rồi sáng tạo thành hệ thống chữ Phạn được hoàn thiện từ thời A-sô-ca cả chữ viết và ngữ pháp Ngôn ngữ Phạn dùng phổ biến dưới thời Gúp-ta trong việc viết bia Ngôn ngữ và văn tự phát triển là điều kiện để chuyển tải, truyền bá văn học, văn hóa Ấn Độ.

b Tôn giáo

Ấn Độ là nơi sản sinh ra rất nhiều tôn giáo, trong đó quan trọng nhất là đạo Balamon về sau là đạo Hinđu và đạo Phật

- Đạo Balamon ra đời vào những thế kỉ đầu của thiên niên kỉ I TCN, là một tôn giáo

đa thần, trong đó cao nhất là thần Brama – thần sáng tạo thế giới Bên cạnh đó, nhiều loại động vật như voi, khỉ, nhất là bò cúng là những đối tượng sùng bái của đạo Balamon Đạo Balamon đưa ra thuyết luân hồi, là công cụ đắc lực bảo vệ chế

độ đẳng cấp ở Ấn Độ về xã hội Nó được truyền bá rộng rãi ở Ấn Độ trong nhiều thế

kỉ Đến khoảng thế kỉ VI TCN, ở Ấn Độ xuất hiện một tôn giáo mới là đạo Phật nên đạo Balamon bị suy thoái trong một thời gian dài.

- Sau một thời gian hưng thịnh, đến khoảng thế kỉ VII, đạo Phật bị suy yếu ở Ấn Độ Nhân tình hình đó, đạo Balamon dần phục hưng, đến khoảng thế kỉ VIII, IX đạo Balamon đã bổ sung thêm nhiều yếu tố mới về đối tượng sùng bái, về kinh điển, về nghi thức tế lễ Từ đó, đạo Balamon được gọi là đạo Hinđu hay là Ấn Độ giáo Đối tượng sùng bái chủ yếu của nó là thần Brama, Siva và Visnu Nó cũng coi trọng sự phân chia đẳng cấp và hiện nay đa số dân Ấn Độ đều theo đạo này (84%).

- Đạo Phật xuất hiện vào thế kỉ VI TCN do Thích ca Mâu ni sáng lập nhằm nêu ra cái chân lí về nỗi đau khổ và sự giải thoát khỏi nỗi đau khổ Đạo Phật đã nêu ra “tứ diệu đế”: khổ đế, nhân đế, diệt đế, đạo đế Với tư tưởng từ bi, hỉ xả, bình đẳng, bác

ái, đạo Phật được truyền bá rộng rãi khắp Ấn Độ và sang các nước châu Á khác.)

Tượng Phật Chùa hang A-gian-ta

c Văn học

- Ấn Độ là một nước có nền văn học rất phát triển Thời cổ đại, văn học Ấn Độ gồm hai bộ phận quan trọng là Veda và sử thi.

+ Veda vốn nghĩa là hiểu biết, gồm 4 tập: Rích Veda, Xama Veda, Yagiua Veda, Actava Veda Ba tập Veda đầu gồm những bài ca và những bài cầu nguyện phản ánh tình hình người Aria tràn vào Ấn Độ, tình hình tan rã của chế độ thị tộc, tình hình cư dân đấu tranh với thiên nhiên như hạn hán, lũ lụt Còn Actava Veda chủ yếu gồm các bài chú nhưng nội dung mà tập Veda này đề cập đến gồm các mặt như chế độ đẳng cấp, việc hành quân, chữa bệnh, đánh bạc và cả tình yêu nữa.

+ Sử thi: Ấn Độ có hai bộ sử thi khá đồ sộ: Mahabharata và Ramayana Hai bộ sử thi này được truyền miệng từ nửa đầu thiên niên kỉ I TCN rồi được chép lại bằng khẩu ngữ, đến các thế kỉ đầu công nguyên thì được dịch ra tiếng Xanxcrit Mahabharata có chủ đề là cuộc đấu tranh trong nội bộ một dòng họ đế vương ở miền Bắc Ấn Độ Còn Ramayana là câu chuyện tình duyên giữa hoàng tử Rama và người vợ chung thủy Sita Hai bộ sử thi này là những công trình sáng tác tập thể của nhân dân Ấn Độ trong nhiều thế kỉ và là niềm tự hào của nhân dân Ấn Độ trong hai ngàn năm nay.

- Ở giai đoạn sau, đặc trưng chung của nền thi ca Ấn Độ là dùng ngôn ngữ dân gian chứ không dùng ngôn ngữ cung đình, đồng thời còn sử dụng nhiều chất liệu trong văn học dân gian, phản ánh được tâm tư nguyện vọng của quần chúng nên được nhân dân rất thích thú: kịch Sơ-kun-tơ-la

d Kiến trúc, điêu khắc

- Thời cổ - trung đại, Ấn Độ có một nền nghệ thuật phong phú đặc sắc bao gồm nhiều mặt, trong đó nổi bật nhất là các ngành kiến trúc, điêu khắc về cung điện,