Hiện nay trong sự nghiệp đổi mới của ngành Giáo dục và Đào tạo chúng ta đã và đang tập trung nhiều vào đổi mới phương pháp dạy học, dạy học lấy học sinh làm trung tâm là bước đi thích hợp và đúng đắn. Cùng với nó là đổi mới cách tiếp cận kiến thức thông qua các chuyên đề, chủ đề với những nội dung tương đồng trong một thời gian nhất định nhằm giúp học sinh có cái nhìn sâu hơn về một vấn đề cụ thể nào đó. Trong thực tiễn dạy học lịch sử 10, tôi nhận thấy, bài 10 Lịch sử 10 SGK cơ bản là một nội dung khó và dài đối với học sinh. Nếu dạy học sinh theo phương pháp truyền thống thì học sinh khó có thể hiểu được bản chất nội dung của bài. Vì vậy, tôi quyết định viết chuyên đề “Thời kì hình thành và phát triển của chế độ phong kiến ở Tây Âu (từ thế kỉ V đến thế kỉ XIV)” nhằm đem đến một cách thiết kế bài dạy mới mẻ hơn và hiệu quả hơn khi dạy nội dung này.
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
I LÝ DO CHỌN CHỦ ĐỀ:
Hiện nay trong sự nghiệp đổi mới của ngành Giáo dục và Đào tạo chúng ta
đã và đang tập trung nhiều vào đổi mới phương pháp dạy học, dạy học lấy họcsinh làm trung tâm là bước đi thích hợp và đúng đắn Cùng với nó là đổi mới cáchtiếp cận kiến thức thông qua các chuyên đề, chủ đề với những nội dung tươngđồng trong một thời gian nhất định nhằm giúp học sinh có cái nhìn sâu hơn vềmột vấn đề cụ thể nào đó
Trong thực tiễn dạy học lịch sử 10, tôi nhận thấy, bài 10 Lịch sử 10- SGK cơbản là một nội dung khó và dài đối với học sinh Nếu dạy học sinh theo phươngpháp truyền thống thì học sinh khó có thể hiểu được bản chất nội dung của bài Vì
vậy, tôi quyết định viết chuyên đề “Thời kì hình thành và phát triển của chế độ phong kiến ở Tây Âu (từ thế kỉ V đến thế kỉ XIV)” nhằm đem đến một cách thiết
kế bài dạy mới mẻ hơn và hiệu quả hơn khi dạy nội dung này
II NỘI DUNG CHÍNH CỦA CHỦ ĐỀ
1 Sự hình thành các vương quốc phong kiến ở Tây Âu
- Từ thế kỉ III, đế quốc Rôma lâm vào khủng hoảng , nô lệ nổi dậy đấu tranh sảnxuất sút kém , xã hội rối ren
- Cuối thế kỉ V, các bộ tộc Giécman ở phương Bắc tấn công vào lãnh thổ Rôma->năm 476 đế quốc Rôma bị diệt vong Đây là mốc đánh dấu sự xác lập của chế độphong kiến ở châu Âu
- Chính sách của người Giécman khi vào lãnh thổ Rôma
+ Chính trị : Thủ tiêu bộ máy nhà nước cũ, thành lập nhiều vương quốc mới + Kinh tế : Chiếm ruộng đất của chủ nô Rôma cũ rồi chia cho nhau
+ Tôn giáo : Họ bỏ các tôn giáo nguyên thủy, theo Kitô giáo
Xã hội Tây Âu xuất hiện các giai cấp mới Cùng với quý tộc vũ sĩ, quý tộc tăng lữ
và quan lại, vừa có đặc quyền, đặc lợi đã trở thành các lãnh chúa phong kiến Nông dân và nô lệ trở thành nông nô Quan hệ sản xuất phong kiến hình thành
2.Lãnh địa phong kiến Tây Âu.
- Giữa thế kỉ IX các lãnh địa phong kiến Tây Âu ra đời, đây là đơn vị chính trịkinh tế cơ bản trong thời kì phong kiến phân quyền
- Các giai cấp trong xã hội:
+ Nông nô là người sản xuất chính trong các lãnh địa Họ bị gắn chặt và lệ thuộcvào lãnh chúa
+ Lãnh chúa có cuộc sống nhàn rỗi, xa hoa, sung sướng bằng việc bóc lột tô thuế
và sức lao động của nông nô
Trang 2- Đặc trưng kinh tế: lãnh địa là một cơ sở kinh tế đóng kín, mang tính chất tựnhiên, tự cung, tự cấp, tự túc.
- Đặc trưng chính trị: Lãnh địa là một đơn vị chính trị độc lập có quân đội, tòa án,pháp luật riêng, chế độ thuế khóa riêng, tiền tệ riêng …
3 Sự xuất hiện thành thị trung đại :
- Nguyên nhân thành thị ra đời :
+ Do sản xuất phát triển, thế kỉ XI, Tây Âu xuất hiện những tiền đề của nền kinh
tế hàng hóa
+ Thủ công nghiệp diễn ra quá trình chuyên môn hóa
+ Để có điều kiện thuận lợi cho sản xuất, thợ thủ công đến ngã ba đường, bếnsông nơi có đông người qua lại lập xưởng sản xuất và buôn bán hình thành cácthành thị
- Vai trò thành thị :
+ Phá vỡ nền kinh tế tự nhiên, tự cấp, tự túc tạo điều kiện cho kinh tế hàng hóaphát triển
+ Góp phần tích cực xóa bỏ chế độ phân quyền
+ Đặc biệt mang lại không khí tự do và mở mang tri thức cho mọi người
III BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH.
Nội
dung
Mức độ cần đạt Nhận biết Thông hiểu
- Liên hệ với
sự hình thành quan hệ sản xuất ở Châu Á
Lập được bảng
so sánh giữa chế
độ phong kiến ởChâu Á và chế
độ phong kiến ởTây Âu
Trang 3- Mô tả đượcnguyên nhânxuất hiện thànhthị trung đạithông qua sơ đồ.
- So sánh được
sự khác nhaugiữa lãnh địaphong kiến vàthành thị trungđại
PHẦN NỘI DUNG Chuyên đề dạy học: THỜI KÌ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CHẾ
ĐỘ PHONG KIẾN Ở TÂY ÂU (từ thế kỉ V đến thế kỉ XIV)
(Kiến thức Lịch sử thuộc bài 10 SGK Lịch sử 10 - CTC)
- Mô tả được lãnh địa và phân tích được đặc trưng kinh tế, chính trị của lãnh địa
- Trình bày được các giai cấp trong xã hội phong kiến châu Âu; hiểu được kháiniệm quan hệ sản xuất phong kiến, kinh tế tự nhiên, tự cấp tự túc, chế độ phongkiến phân quyền
- Liên hệ với quá trình hình thành quan hệ sản xuất phong kiến ở Châu Á
2 Thái độ:
- Giáo dục cho HS thấy được bản chất của giai cấp bóc lột, tinh thần lao động
của quần chúng nhân dân
- Thông qua những sự kiện lịch sử bồi dưỡng cho HS thấy rõ sự phát triển đi lên,hợp với quy luật lịch sử loài người là từ chế độ chiếm hữu nô lệ sang chế độphong kiến
- Chủ động trao đổi, thảo luận với học sinh khác và giáo viên.
- Hợp tác chặt chẽ với các bạn khi thực hiện các nhiệm vụ học tập.
Trang 4- Tự tin đưa ra ý kiến các nhân khi thực hiện nhiệm vụ học tập.
3 Kỹ năng :
- Kĩ năng phân tích, so sánh, đánh giá sự kiện
- Kĩ năng sử dụng lược đồ, khai thác tranh ảnh
- Kĩ năng thuyết trình, thảo luận nhóm
- Kĩ năng khai thác thông tin và sử dụng công nghệ thông tin
- Tăng cường năng lực cá nhân trong tổ chức hoạt động nhóm
2 Năng lực định hướng hình thành và phát triển cho học sinh
- Năng lực tự học: đọc và nghiên cứu tài liệu
- Năng lực nêu và giải quyết vấn đề, sáng tạo
- Năng lực hợp tác nhóm: làm thí nghiệm, trao đổi thảo luận
- Năng lực trình bày và trao đổi thông tin: Tìm kiếm thông tin, hoàn thành các sảnphẩm
- Năng lực công nghệ thông tin: sử dụng được các phần mềm cơ bản và khai thácthông tin qua internet
II Chuẩn bị
1 Giáo viên
- Dụng cụ, thiết bị: Giáo án, giấy A0, bút dạ,
- Phiếu hướng dẫn học sinh tự đánh giá hoặc đánh giá lẫn nhau
2 Học sinh
- SGK, vở ghi bài, giấy nháp
III Tổ chức các hoạt động học của học sinh
A HOẠT ĐỘNG TẠO TÌNH HUỐNG HỌC TẬP (5 phút)
1 Mục tiêu
Với việc trả lời một số câu hỏi về chế độ phong kiến ở châu Á mà các em đã học
ở các chương Trung Quốc phong kiến, Ấn Độ phong kiến và Đông Nam Á phongkiến, học sinh sẽ hình dung những nét chung nhất về đặc trưng của chế độ phongkiến ở Châu Á Từ đó kích thích sự tò mò, lòng khát khao mong muốn tìm hiểu
về sự hình thành chế độ phong kiến ở Châu Âu và điểm khác nhau giữa chế độphong kiến châu Âu và châu Á
2 Phương thức
- GV giao nhiệm vụ cho HS (theo sách HDH) Cụ thể như sau: Giáo viên yêu cầuhọc sinh tham gia trả lời các ô chữ sau:
Trang 6GV dùng sản phẩm của học sinh để làm tình huống kết nối vào bài mới
1 GV giao nhiệm vụ cho học sinh: đọc sách giáo khoa và trả lời câu hỏi sau:
Tên một quốc gia cổ đại cuối cùng ở phương Tây? Trình bày sự sụp đổ của quốc gia này?
Hs hoạt động cá nhân dựa vào kiến thức cũ và sách giáo khoa trả lời câu hỏi
2 GV yêu cầu học sinh đọc sách giáo khoa, khái quát các việc làm của ngườiGiec-man khi vào Rô ma về kinh tế, chính trị, tôn giáo
3 GV yêu cầu học sinh đọc SGK, suy nghĩ, trả lời câu hỏi: Những việc làm củangười Giec-man làm xã hội Tây Âu biến đổi như thế nào ? Sau đó hoàn thành vào
sơ đồ Quá trình biến đổi, hình thành các giai cấp trong xã hội Tây Âu như sau
và giải thích:
Trang 7c Gợi ý sản phẩm.
Với các câu hỏi trên, gợi ý sản phẩm là:
- Tên một quốc gia cổ đại cuối cùng ở phương Tây? Tên quốc gia cổ đại phát
triển nhất ở phương Tây là Rôma
- Trình bày sự sụp đổ của quốc gia Rô ma?
+ Từ thế kỉ III, đế quốc Rôma lâm vào khủng hoảng, nô lệ nổi dậy đấu tranh sảnxuất sút kém, xã hội rối ren
+ Cuối thế kỉ V, các bộ tộc Giécman ở phương Bắc tấn công vào lãnh thổ
Rôma-> năm 476 đế quốc Rôma bị diệt vong Đây là mốc đánh dấu sự xác lập của chế
độ phong kiến ở châu Âu
- Những việc làm của người Giec man khi vào Rô ma:
+ Chính trị: Xóa bỏ bộ máy nhà nước cũ, thành lập các vương quốc mới
+ Kinh tế: Chiếm đất của chủ nô Rô ma rồi chia cho nhau
+ Tôn giáo: Từ bỏ tôn giáo nguyên thủy, tiếp thu Ki-tô giáo
- Những việc làm của người Giec-man làm xã hội Tây Âu biến đổi như thế nào ?
Sau đó hoàn thành vào sơ đồ Quá trình biến đổi, hình thành các giai cấp trong
xã hội Tây Âu như sau
Trang 8Giải thích: Người Giec-man chiếm ruộng đất của chủ nô Rô-ma rồi chia cho nhau, trong đó các tướng lĩnh quân sự và quý tộc được phần nhiều hơn Đồngthời, các thủ lĩnh bộ lạc, các quý tộc thị tộc người Giec-man cũng tự xưng vua, xưng các tước vị như công tước, bá tước…tạo nên đẳng cấp quý tộc vũ sĩ.
Người Giéc-man tiếp thu Kitô giáo, xây dựng nhà thờ, tìm cách chiếm đoạtruộng đất Đồng thời, nhà vua cũng phong tặng đất đai theo tước vị cho các quý tộc và nhà thờ Tầng lớp quý tộc tăng lữ được hình thành Quý tộc tăng lữ và quý tộc vũ sĩ nắm trong tay nhiều ruộng đất, biến ruộng đất đõ thành khu đất riêng củamình trả thành lãnh chúa Còn nô lệ Rô ma được giải phóng, cùng với nông dân trở thành nông nô lệ thuộc vào lãnh chúa Quan hệ sản xuất phong kiến Tây Âu được hình thành
2 Lãnh địa phong kiến (15 phút)
a Mục tiêu:
- Mô tả được lãnh địa phong kiến
- Nêu và phân tích được đặc trưng kinh tế, chính trị của lãnh địa phong kiến
- Trình bày các giai cấp trong lãnh địa phong kiến và mô tả đời sống của các giai cấp
b Phương thức:
- GV giao nhiệm vụ cho học sinh Nhiệm vụ cụ thể của các nhóm:
+ Nhóm 1: Đọc sách giáo khoa kết hợp với việc quan sát tranh ảnh, mô tả lãnh địa phong kiến vào giấy A0
Trang 9Cử đại diện lên trình bày sản phẩm kết hợp tranh ảnh để minh họa.+ Nhóm 2: Đọc sách giáo khoa, giải thích đặc trưng kinh tế và chính trị của lãnh địa phong kiến.
+ Nhóm 3: Đọc sách giáo khoa, quan sát tranh ảnh, mô tả cuộc sống các giai cấp trong lãnh địa phong kiến trên giấy A0
Trang 10Luyện tập cung kiếm kieems
Lãnh chúa tổ chức tiệc tùng
Trang 11Cử đại diện lên trình bày.
- GV yêu cầu học sinh của đại diện, trình bày sản phẩm của nhóm, các nhóm khácđánh giá, nhận xét (mỗi nhóm trình bài 3 phút, nhận xét 2 phút)
c Gợi ý sản phẩm
- Nhóm 1: Mô tả lãnh địa phong kiến:
Lãnh địa là một khu đất rộng, bao gồm đất của lãnh chúa và đất khẩu phần Khu đất của lãnh chúa có lâu đài, dinh thự, nhà kho và chuồng trại…
Đất khẩu phần giao cho nông nô canh tác…
(có tranh ảnh minh họa)
- Nhóm 2:
+ Đặc trưng kinh tế Lãnh địa là một cơ sở kinh tế đóng kín, mang tính chất tự nhiên, tự cung, tự cấp, tự túc
+ Đặc trưng chính trị: Lãnh địa là một đơn vị chính trị độc lập có quân đội, tòa
án, pháp luật riêng, chế độ thuế khóa riêng, tiền tệ riêng …
Nông nô kéo cày
Nông nô rèn công cụ
Trang 12- Nhóm 3: Các giai cấp trong xã hội:
+ Nông nô là người sản xuất chính trong các lãnh địa Họ bị gắn chặt và lệ thuộcvào lãnh chúa
+ Lãnh chúa có cuộc sống nhàn rỗi, xa hoa, sung sướng bằng việc bóc lột tô thuế
và sức lao động của nông nô
(có tranh ảnh minh họa)
C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
1 Mục tiêu:
Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được lĩnhhội ở hoạt động hình thành kiến thức về sự hình thành các vương quốc phong kiến ở Tây Âu và xã hội phong kiến Tây Âu
2 Phương thức:
- GV tổ chức cho học sinh chơi trò chơi “nhanh như chớp”
+ Giáo viên chia lớp thành 2 đội chơi Sau khi giáo viên đọc câu hỏi xong, đội nào phất cờ nhanh nhất sẽ giành quyền trả lời
+ Đội nào trả lời đúng được 10 điểm
+ Đội nào trả lời sai thì phần trả lời giành cho đội bạn
+ Đội nào cuối cuộc chơi có nhiều điểm hơn là đội thắng cuộc
- Các câu hỏi:
Câu 1 Chọn đáp án đúng.
Nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự sụp đổ của đế quốc Rôma cuối thế kỉ V là
A cuộc đấu tranh mạnh mẽ của nô lệ chống chủ nô
B mâu thuẫn dân tộc, giai cấp gay gắt
C đế quốc Rôma rộng lớn, khủng hoảng trầm trọng không thể đương đầu vớicuộc tấn công của người Giécman từ phương Bắc
D các thị quốc nổi dậy và tách khỏi đế quốc Rôma
Câu 2 Điền vào dấu chấm những từ còn thiếu:
Quá trình hình thành quan hệ sản xuất phong kiến ở Tây Âu là quá trình xác lậpquan hệ bóc lột của đối với
Câu 3 Chọn đáp án đúng nhất.
So với nô lệ, nông nô
A không có gì khác nhau
B bị gắn chặt với ruộng đất và lệ thuộc vào chủ
C tự do hơn trong sản xuất, có nông cụ, gia súc, gia đình và túp lều để ở
D đều được coi như những công cụ biết nói
Câu 4 Đặc trưng kinh tế của lãnh địa phong kiến là gì?
Câu 5 Điền vào dấu chấm từ còn thiếu
Trang 13Thời kì đầu, chế độ phong kiến ở Tây Âu gọi là chế độ phong kiến
Câu 6 Điền từ còn thiếu vào dấu
Lãnh chúa bóc lottj nông dân thông qua
Câu 5 Phân quyền.
Câu 6 Tô thuế.
- GV giao nhiệm vụ cho HS (học sinh có thể làm bài tập ở nhà):
So sánh chế độ phong kiến ở châu Á với chế độ phong kiến Tây Âu theo những nội dung sau:
Nội dung so sánh Chế độ phong
kiến Châu Á
Chế độ phong kiến
Bảng so sánh chế độ phong kiến ở châu Á với chế độ phong kiến Tây Âu
Nội dung so sánh Chế độ phong
kiến Châu Á
Chế độ phong kiến
Tây Âu
Thời gian hình
thành
Chế độ phong kiến châu Á hình thành sớm (chẳng hạn như Trung Quốc
Chế độ phong kiến
ở Tây Âu hình thànhmuộn (vào thế kỉ V), sụp đổ sớm hơn
Trang 14vào thế kỉ III TCN)
và sụp đổ muộn (đầu thế kỉ XX)
(thế kỉ XVI – XVII)
Cơ sở hình
thành
Chế độ phong kiến châu Á hình thành trên cơ sở của sự phá và quan hệ cộng đồng ở nông thôn, xuât hiện tư hữu ruộng đất và là
sự kê tiếp của xã hội cổ đại
Chế độ phong kiến Tây Âu hình thành trên cơ sở của sự tan rã củạ chế độ chiếm nô Rô-ma, sựgiải thể của chế độ công xã nguyên thủy của người Giéc- man Là sự hình thành trên nềnmóng mới của bộ tộc bên ngoài
Các giai cấp
trong xã hội
Gồm 2 giai cấp chính là địa chủ và nông dân
Gồm có 2 giai cấp chính là lãnh chúa
và nông nô
Đặc trưng chính
trị
Các nước phong kiến ở châu Á theo chế độ phong kiến tập quyền
Các nước phong kiến ở Tây Âu lúc mới hình thành theochế độ phong kiến phân quyền Về sau
là chế độ phong kiến tập quyền
TIẾT 2: THÀNH THỊ TRUNG ĐẠI TÂY ÂU I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC :
1 Kiến thức :
- Mô tả được nguyên nhân xuất hiện thành thị trung đại thông qua sơ đồ
- Nêu được các hoạt động chính trong lãnh địa
- Phân tích được vai trò của thành thị trung đại đối với tình hình châu Âu
- Hiểu được các khái niệm kinh tế hàng hóa
2 Tư tưởng:
- Giáo dục cho HS thấy được bản chất của giai cấp bóc lột, tinh thần lao động
của quần chúng nhân dân
3 Kỹ năng :
Trang 15- Kĩ năng phân tích, so sánh, đánh giá sự kiện.
- Kĩ năng sử dụng lược đồ, khai thác tranh ảnh
- Kĩ năng thuyết trình, thảo luận nhóm
4 Định hướng phát triển năng lực của học sinh
- Năng lực thực hành bộ môn: quan sát tranh ảnh, lược đồ
- Năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề
- Năng lực báo cáo thuyết trình, phản biện, đánh giá sản phẩm
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
- SGK, tài liệu tham khảo
- Tranh ảnh về thành thị trung đại
- Đọc trước bài mới
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
A HOẠT ĐỘNG TẠO TÌNH HUỐNG HỌC TẬP (5 phút)
1 Mục tiêu
- Với việc trả lời một số câu hỏi thành thị ở Việt Nam, từ đó kích thích sự tò mò,
lòng khát khao mong muốn tìm hiểu về sự hình thành thành thị ở Tây Âu thờiTrung đại, các hoạt động vài vai trò của thành thị Trung đại Tây Âu
2 Phương thức
- GV giao nhiệm vụ cho HS Giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào kiến thức thực
tế tham gia trả lời câu hỏi sau: Việt Nam có bao nhiêu tỉnh thành? Kể tên cácthành phố lớn ở Việt Nam? Hoạt động kinh tế chủ yếu trong thành thị là gì?
3 Gợi ý sản phẩm:
- Việt Nam có 63 tỉnh, thành phố Trong đó, có các thành phố đó là Cần Thơ
Đà Nẵng, Hải Phòng, Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh
- Hoạt động kinh tế chính trong các thành phố này là côngnghiệp và thủ công nghiệp
GV dụng sản phẩm để kết nối vào bài mới
B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
3 Thành thị trung đại
a Mục tiêu.
- Trình bày được nguyên nhân ra đời thành thị trung đại
- Nêu được các hoạt động kinh tế chính trong thành thị trung đại