Trong khi tham gia các hoạt động học sinh có dịp thể hiện các ý tưởng của mình, xem xét lại kinh nghiệm sống của mình trước đây… Do vậy việc tổ chức các hoạt động rèn kĩ năng làm văn miê
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TIÊN LÃNG TRƯỜNG TIỂU HỌC BẮC HƯNG
BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN
“Một số biện pháp rèn kĩ năng làm văn miêu tả
cho học sinh lớp 4”
Tác giả: Ngô Thị Chanh
Trình độ chuyên môn: Đại học Sư Phạm Giáo dục Tiểu học Chức vụ: Giáo viên
Nơi công tác: Trường Tiểu học Bắc Hưng
Trang 2SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DẠY TRONG CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN ĐỀ NGHỊ XÉT, CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Năm học: 2017-2018
Kính gửi: - Phòng giáo dục Tiên Lãng
- Trường Tiểu học Bắc Hưng
Họ và tên: Ngô Thị Chanh
Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên trường tiểu học Bắc Hưng
Tên sáng kiến: “Biện pháp rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho học sinh lớp 4” Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn Tiếng Việt lớp 4
1 Tóm tắt tình trạng giải pháp đã biết:
+ Ưu điểm:- Tập làm văn là một trong những phân môn quan trọng nhất và khó nhất đối với học sinh Tiểu học
- Tập làm văn là phân môn mang tính chất tổng hợp, sáng tạo, thực hành từ các phân môn khác của môn Tiếng việt Đồng thời, nó còn gắn bó mật thiết với tất cả các môn học khác trong chương trình Tiểu học và thể hiện được đậm nét dấu ấn cá nhân Dạy Tập làm văn theo hướng đổi mới nhằm rèn luyện cho học sinh kỹ năng
sản sinh văn bản dưới cả hai hình thức nói, viết về một số nội dung nào đó hay một
đề tài cụ thể Điều này đòi hỏi giáo viên giảng dạy phải vân dụng các phương pháp
và cách tổ chức dạy học linh hoạt như thế nào, để mỗi tiết dạy Tập làm văn đều đạt được hiệu quả như mong muốn
- Nó trang bị kiến thức và rèn luyện kĩ năng sản sinh ngôn ngữ nói và viết, góp phần cùng với các môn học khác mở rộng vốn từ, rèn luyện khả năng tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc, thẩm mĩ nhằm hình thành nhân cách con người
- Ở lớp Bốn, văn miêu tả là dạng bài dựa vào những căn cứ quan sát được, cảm nhận về đối tượng (cây cối, con vật, đồ vật) đã để lại ấn tượng Từ những hình ảnh trực quan sinh động đó chuyển sang tư duy trừu tượng và sản sinh ngôn ngữ
+ Hạn chế: - Tuy nhiên, trong quá trình giảng dạy, cả giáo viên và HS còn gặp
không ít những khó khăn, vướng mắc đặc biệt là kỹ năng viết đoạn văn trong bài
văn Bởi ở lớp 3, việc viết văn đều dựa trên hệ thống câu hỏi gợi ý, số lượng câu
trong đoạn văn ít, mức độ chưa cao Lên lớp 4, yêu cầu viết văn ở mức độ cao hơn: không có hệ thống câu hỏi gợi ý, số lượng câu tăng, phải biết sắp xếp bố cục, dùng từ Chính vì vậy mà tôi tìm hiểu "Biện pháp rèn kỹ năng viết đoạn văn trong bài văn miêu tả cho học sinh lớp 4B- Trường Tiểu học Bắc Hưng"
Trang 3- Đối với học sinh lớp Bốn nói đúng, viết đúng, diễn đạt mạch lạc đã khó; vậy
mà để làm văn hay có cảm xúc, giàu hình ảnh lại càng khó hơn nhiều
+ Bất cập: Kỹ năng sống không thể được hình thành qua việc nghe giảng và đọc
tài liệu Việc nghe giáo viên giảng và tự đọc tài liệu chỉ giúp học sinh thay đổi nhận thức về một vấn đề nào đó Học sinh chỉ có kỹ năng khi chúng tự làm việc đó, chứ không phải nói về việc đó Nhiều kỹ năng sống được hình thành trong quá trình người học tương tác với người lớn hoặc bạn cùng học (kỹ năng giao tiếp, kỹ năng giải quyết vấn đề) Trong khi tham gia các hoạt động học sinh có dịp thể hiện các ý tưởng của mình, xem xét lại kinh nghiệm sống của mình trước đây… Do vậy việc
tổ chức các hoạt động rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho học sinh lớp 4 cho học sinh tham gia là rất quan trọng
- Rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho học sinh lớp 4 không thể hình thành trong “ngày một, ngày hai” mà đòi hỏi phải có cả quá trình: Nhận thức hình thành thái độ -thay đổi hành vi
+ Giải pháp khắc phục: Giáo viên cần tổ chức các hoạt động rèn kĩ năng làm văn
miêu tả cho học sinh lớp 4 cho học sinh tham gia
- Các tình huống đưa ra phải phù hợp, đa dạng và có tính thực tế cao
- Người giáo viên có thể tổ chức các hoạt động tác động lên bất kỳ mắt xích nào trong chu trình: Rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho học sinh lớp 4
- Giáo viên cần kiên trì chờ đợi và tổ chức các hoạt động để đến thời điểm người học biết làm văn miêu tả của học sinh lớp 4 trở thành kỹ năng của học sinh
- Giáo dục rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho học sinh lớp 4 cần thực hiện ở mọi nơi, mọi lúc
2 Tóm tắt nội dung giải pháp đề nghị công nhận sáng kiến:
* Tính mới, tính sáng tạo:
- Giúp giáo viên yêu nghề , khắc phục khó khăn khi dạy tập làm văn cho học sinh lớp 4
- Học sinh hứng thú tích cực, giờ học nhẹ nhàng, học sinhh tiếp thu tốt, nắm vững nội dung bài học ngay tại lớp
- Vận dụng linh hoạt một số phương pháp mới nhằm phát huy tối đa tính tích
cực, chủ động sáng tạo của HS Chính vì vậy mà giáo viên khi dạy phân môn
Tập làm văn, phải coi trọng yếu tố thực hành nói, trình bày ý tưởng của mình trong nhóm, lớp và vận dụng khi viết trong suốt quá trình dạy.Nghĩa là, dạy cho học sinh kĩ năng trình bày văn bản Mỗi tiết dạy phải giảm sự giảng giải của giáo viên, tăng thời gian hoạt động cho học sinh (đặc biệt là hoạt động giao tiếp) theo Phương pháp mới Dạy Tập làm văn phải giúp cho học sinh sản sinh văn bản có cảm xúc, chân thực thì khi nói và viết mới thuyết phục được người nghe, người đọc Cụ thể là:
Trang 4+ Các em học chủ yếu các kiểu bài tập làm văn thuộc thể loại: kể chuyện, miêu
tả, viết thư Đây là thể loại văn thuộc phong cách nghệ thuật nên đòi hỏi bài nói, bài viết phải giàu cảm xúc, phải có cái "hồn" Do vậy, giáo viên phải luôn luôn tạo cho các em có tâm hồn trong sáng, cái nhìn hồn nhiên, tấm lòng nhân hậu qua việc chiếm lĩnh kiến thức về ngôn ngữ, văn học, văn hóa, tự nhiên và xã hội ở cả 9 môn học
+ Mỗi bài Tập làm văn đòi hỏi phải có tính chân thực: Chân thực khi kể chuyện, khi viết thư, khi miêu tả Muốn vậy, giáo viên phải uốn nắn học sinh tránh (lối nói và viết) giả tạo, già trước tuổi (biểu hiện cụ thể là sao chép văn mẫu) mà cần nhẹ nhàng chỉ cho học sinh những thiếu sót và hướng cho các em cách sửa, cách làm bài phù hợp với tâm lý lứa tuổi
+ Tích cực hóa hoạt động của học sinh trong quá trình học tập Ở đây, giáo viên cần giúp học sinh biết tự mình khám phá những tri thức mới Qua đó, các em
sẽ thông hiểu, ghi nhớ những gì đã chủ động lĩnh hội được và như vậy học sinh sẽ nắm được kiến thức một cách sâu sắc hơn
* Khả năng áp dụng, nhân rộng:
Cho toàn học sinh cấp học sinh cấp Tiểu học trong huyện rất khả thi, rất dễ thực hiện cho giáo viên, học sinh
- Nó là môn học hình thành và phát triển cho học sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt để học tập và giao tiếp, góp phần rèn luyện thao tác tư duy, tạo điều kiện và cơ sở cho học sinh học tốt các môn học khác
* Hiệu quả, lợi ích thu được áp dụng giải pháp: (hiệu quả kinh tế, xã hội)
- Sáng kiến kinh nghiệm về “Biện pháp rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho học
sinh lớp 4” mang một ý nghĩa rất quan trọng và việc làm hết sức cần thiết, tạo
ra các hoạt động linh hoạt nhằm kích thích các em hứng thú học tập, lĩnh hội được kiến thức có hiệu quả
- Học sinh viết được bài văn miêu tả đồ vật, đảm bảo bố cục, lời văn mạch lạc, đặc biệt đã có nhiều em viết bài giàu hình ảnh, sử dụng câu văn sáng tạo, và nhiều câu đã sử dụng phép nghệ thuật làm cho bài văn sinh động hơn, hay hơn
- Số lượng các em đạt khá, giỏi tăng rõ rệt Học sinh hứng thú học tập hơn Trong giờ học các em tập trung hơn, say sưa cùng bạn bè quan sát đối tượng cần miêu tả
- Học sinh có tinh thần hợp tác, biết tôn trọng lắng nghe ý kiến của bạn bè mình và mạnh dạn nhận xét về bài làm của bạn
CƠ QUAN ĐƠN VỊ Bắc Hưng, ngày 6 tháng 11 năm 2017
ÁP DỤNG SÁNG KIẾN Người viết đơn
Ngô Thị Chanh
Trang 5THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1 Tên sáng kiến: Một số biện pháp rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho học sinh
lớp 4
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn Tiếng Việt lớp 4
3 Tác giả:
Họ và tên: Ngô Thị Chanh
Ngày/tháng/năm sinh: 05/03/1973
Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên trường Tiểu học Bắc Hưng
Điện thoại: DĐ: 0868505516
4 Đơn vị áp dụng sáng kiến:
Tên đơn vị: trường Tiểu học Bắc Hưng
Địa chỉ: Bắc Hưng – Tiên Lãng – Hải Phòng
Điện thoại: 0313882300
I Mô tả giải pháp đã biết: (Mô tả giải pháp đã biết; ưu điểm, hạn chế của giải
pháp đã, đang áp dụng tại cơ quan đơn vị).
THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ
I.1 Tình hình trước khi áp dụng giải pháp mới.
1 Thu thập và sưu tầm tài liệu
- Tài liệu Hướng dẫn học Tiếng Việt 4 VNEN, Tiếng việt lớp 4 hiện hành
- Tài liệu tham khảo: Phương pháp dạy Tiếng Việt của Lê Phương Nga, Đỗ Xuân Thảo, Lê Hữu Tỉnh Thiết kế bài giảng Ttiếng Việt 4 của Nguyễn Huyền Trang
- Các văn bản chỉ đạo Tiếng Việt 4
- Băng đĩa dạy học môn Tập làm văn 4
- Một số bài văn mẫu hay của học sinh năm trước
2 Giáo viên:
- Học tập huấn Tiếng Việt 4
- Dự giờ thăm lớp, rút kinh nghiệm học tập
- Sinh hoạt chuyên môn
3 Tiến hành áp dụng trong các giờ học Tiếng Việt 4 tuần 14, 15, 16
4 Tổ chức học sinh vừa học, vừa chơi, chơi mà học – học mà chơi Từ đó nắm chắc cách trình bày một bài văn miêu tả, biết sử dụng một số từ ngữ, hình ảnh so sánh, nhân hóa vào viết văn để bài văn thêm sinh động
5 Nghiên cứu thực tế:
- Khảo sát thực tế trong giáo viên, học sinh
- Thực hiện phương pháp hỏi đáp, phỏng vấn
Trang 6- Sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp.
- Sử dụng phương pháp thực nghiệm, đối chiếu, so sánh
I.2.Thực trạng việc rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho học sinh lớp 4
1.Đặc điểm chung:
- Qua quá trình điều tra học sinh lớp 4B nói riêng và học sinh lớp Bốn ở trường Tiểu học Bắc Hưng nói chung, tôi nhận thấy trình độ học sinh trong lớp không đồng đều, số lượng học sinh làm văn hay rất ít Phân môn Tập làm văn lớp 4 vô cùng khó, mang tính trừu tượng cao nên phần lớn học sinh không thích học phân môn này
- Học sinh làm bài hời hợt, chung chung; chưa miêu tả để phân biệt đối tượng được miêu tả này với đối tượng khác Những bài văn dạng này giống văn kể hơn
là văn miêu tả
- Vốn từ của các em còn nghèo nàn nên dẫn đến diễn đạt lủng củng, dùng từ trùng lặp, sai nghĩa, sai lỗi chính tả trong bài Tập làm văn
- Nhiều em chưa phân biệt từ ngữ sử dụng trong văn nói và văn viết
- Đa số các em chưa tích cực đọc sách tham khảo để trau dồi cách diễn đạt và cách hành văn lưu loát hoặc nếu có đọc, các em thường vay mượn ý của sách, lệ thuộc vào bài mẫu, có thể chép vào làm bài của mình chứ các em chưa biết vận dụng, liên tưởng một cách sáng tạo và linh hoạt
- Sở dĩ thực trạng học sinh nêu trên tôi thiết nghĩ là do những nguyên nhân sau:
+ Học sinh:
- Học sinh chưa thực sự thấy yêu thích môn học
- Học sinh chưa biết quan sát đối tượng được miêu tả hoặc quan sát một cách qua loa và khi quan sát học sinh không ghi chép lại từng chi tiết cụ thể nên khi làm bài văn chưa đạt hiệu quả
- Vốn từ của các em còn nghèo nàn, lại không biết sắp xếp như thế nào cho bài văn mạch lạc, đảm bảo bố cục và chưa biết cách chọn từ ngữ, hình ảnh miêu tả
- Học sinh chưa biết cách lập một dàn bài cụ thể để tả
- Học sinh chưa biết cách sử dụng biện pháp nghệ thuật vào bài và bộc lộ cảm xúc
- Phần lớn học sinh trong lớp đều là con nông dân Nên việc dạy dỗ, rèn luyện ở nhà còn hạn chế
+ Giáo viên:
- Giáo viên chưa phân loại từng đối tượng học sinh để đề ra kế hoạch dạy học phù hợp
Trang 7- Giáo viên chưa khơi gợi sự ham thích học phân môn Tập làm văn, chưa phát huy tối đa năng lực học tập và cảm thụ văn học của học sinh, chưa bồi dưỡng cho các em lòng yêu quý Tiếng Việt
Đặc biệt sau mỗi bài văn, giáo viên chưa hướng dẫn học sinh nhận thấy được hình ảnh hay, câu văn hay cần học và những chỗ sai cần khắc phục
2 Điều tra khảo sát thống kê kĩ năng:
- Lập dàn ý
Lớp Tổng số học sinh Lập được dàn ý Chưa biết lập dàn ý
Đảm bảo bố cục một bài văn miêu tả đồ vật
Học sinh có năng khiếu.
Lớp Tổng số học sinh Bài viết tốt, có hình ảnh Bài viết đủ bố cục
Xuất phát từ thực tế như vậy, là giáo viên đứng lớp, tôi luôn không ngừng nâng cao trình độ, kiến thức chuyên môn và đổi mới phương pháp dạy học sao cho giảng dạy đạt hiệu quả Vậy làm thế nào để dạy tốt phân môn Tập làm văn nhằm góp phần nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt? Vì vậy tôi đã chọn sáng kiến:
“Một số biện pháp rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho học sinh lớp 4”
II Nội dung giải pháp đề nghi công nhận sáng kiến
II 1 Tính mới, tính sáng tạo
ĐẶT VẤN ĐỀ.
Như chúng ta đã biết dạy học Tiếng Việt ở trường Tiểu học gồm nhiều phân môn, nhưng Phân môn Tập làm văn là một trong những phân môn khó, mang tính tổng hợp và sáng tạo cao Nó có vai trò và vị trí quan trọng trong việc hoàn thiện
và nâng cao dần kĩ năng sử dụng Tiếng Việt, mà học sinh đã được hình thành và xây dựng ở các phân môn khác Học tốt được phân môn Tập làm văn là giúp cho các em học tốt các môn học khác Vậy dạy phân môn Tập làm văn là dạy các kiến thức và kĩ năng giúp cho học sinh tạo lập và sản sinh ngôn bản, đồng thời giáo dục cho các em tình cảm trong sáng, rèn luyện khả năng giao tiếp góp phần giữ gìn và phát huy sự trong sáng của Tiếng Việt
Trang 8Mục đích của việc dạy văn miêu tả ở Tiểu học là giúp cho các em học sinh có thói quen quan sát, phát hiện những điều mới, thú vị về thế giới xung quanh, biết cảm nhận cái hay, cái đẹp trong bài văn, bài thơ, cuộc sống, biết rung động trước đối tượng được miêu tả Rồi từ đó các em có cơ sở để tái hiện lại bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh vào bài văn miêu tả Nếu bài tập làm văn thiếu sáng tạo, thiếu cảm xúc, không dùng từ ngữ giàu hình ảnh thì trở nên bài văn khô khan, nghèo ý Vậy
để làm được bài văn miêu tả hay, không những phải thể hiện rõ nét, chính xác, sinh động của đối tượng miêu tả mà còn thể hiện được trí tưởng tượng, tình cảm của mình đối với đối tượng miêu tả Do đó đòi hỏi học sinh phải có kiến thức sâu rộng và chính xác của phân môn này, nắm vững mục tiêu chung của từng bài, có những hiểu biết cơ bản về nội dung bài học, có trí óc tưởng tượng thật phong phú, biết cách dùng từ viết câu phù hợp, viết bố cục rõ ràng, diễn đạt mạch lạc Là một giáo viên giảng dạy lớp Bốn, bản thân tôi luôn trăn trở, tìm mọi biện pháp để tạo điều kiện giúp đỡ các em học tốt phân môn này
Với những mục đích nêu trên, để giúp học sinh có kĩ năng viết văn miêu tả
đạt hiệu quả là việc làm vô cùng cần thiết
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Từ những thực trạng nêu trên, trong thời gian giảng dạy trên lớp, bản thân tôi có những biện pháp như sau:
1.Tìm hiểu và phân loại đối tượng học sinh
Quá trình dạy ở lớp khoảng vài tuần đầu, tôi căn cứ vào đó để phân loại từng đối tượng học sinh: học sinh năng khiếu, học sinh trung bình và học sinh yếu Cụ thể:
Lớp 4B: 29 em Học sinh năng khiếu: 1em chiếm 3,4%
Học sinh Trung bình: 17 em chiếm 62,6%
Học sinh Yếu : 10 em chiếm 34%
Từ đó, tôi nắm chắc từng đối tượng học sinh để đề ra được kế hoạch dạy học phù hợp, phát triển được năng lực viết văn miêu tả, đồng thời giúp những em yếu biết vận dụng làm một bài văn miêu tả hoàn chỉnh
Chẳng hạn: Học sinh năng khiếu viết được bài văn miêu tả đúng bố cục, có sử dụng từ ngữ giàu hình ảnh, tôi hướng dẫn thêm để học sinh biết sử dụng nhiều từ ngữ miêu tả giàu hình ảnh và sử dụng các biện pháp nghệ thuật vào bài để bài viết hay hơn
Cụ thể: Đoạn tả chú gà trống: “Con gà trống ra dáng một con gà trống oai vệ Chú khoác bộ lông tía sặc sỡ nhiều màu sắc Trên đầu đội chiếc mào đỏ chót Đôi
Trang 9mắt sáng, con ngươi đưa đi đưa lại Cái đuôi cao vổng lên Những ngón chân có
móng vuốt sắc nhọn (bài viết của em Phạm Minh Hưng - Lớp 4B).
Tôi khen bài viết của em đã hay, đã biết dùng từ giàu hình ảnh, em cần sử dụng thêm phép nghệ thuật vào bài Tôi hướng dẫn viết lại đoạn viết như sau: Chú gà trống ra dáng một chú gà oai vệ Chú khoác trên mình một bộ trang phục màu tía sặc sỡ Cái mào đỏ chót uốn cong, có nhiều ria nhọn như bông hoa mào gà Đôi mắt sáng trong như hai viên ngọc Cái đuôi cao vổng lên vớinhững chiếc lông đủ màu như một cái cầu vồng trông thật đẹp mắt Đôi chân có móng vuốt sắt nhọn là thứ vũ khí lợi hại của chú
Còn học sinh yếu, tôi hướng dẫn bước đầu học sinh viết đúng và đủ bố cục bài văn miêu tả, dùng từ ngữ phù hợp, viết đúng chính tả
Cụ thể: Nhà em có nuôi một con mèo lông nó màu trắng Hai con mắt tròn, nó
có bốn chân và cái đuôi Nó có răng sắc nhọn Em thích con mèo này (bài viết
của em Phạm Văn Tài - Lớp 4B).
Tôi đã hướng dẫn để giúp học sinh viết lại đảm bảo bố cục Trước tiên, tôi cho học sinh nhắc lại cấu tạo bài văn miêu tả con vật gồm mấy phần? (ba phần) và hệ thống cho học sinh từng phần viết như thế nào?(trình bày thành các đoạn)
Chẳng hạn: Mở bài: Giới thiệu con vật ở đâu? Ai nuôi?(Nhà em nuôi được một chú mèo trông rất đáng yêu)
Thân bài: Tả ngoại hình: Bộ lông thế nào? (Bộ lông màu xám tro, rất mượt), Hai mắt ra sao? (Hai mắt sáng và tinh) Tai như thế nào? (Tai vểnh lên để nghe ngóng Mỗi khi có tiếng động nhẹ là chú phát hiện ngay) Bốn chân như thế nào? (Bốn chân thon thon và rất nhanh nhẹn, đi lại nhẹ nhàng)
Tả hoạt động: Bắt chuột thế nào? (Sau mỗi bữa ăn là chú ngồi ngay bao thóc để rình, hễ chú chuột nào đến là mèo nhảy ra vồ ngay)
Kết bài: Cảm nghĩ của em về con vật? (Em rất thích chú mèo này Nhờ có chú
mà nhà em đã hết chuột phá hoại)
2 Hướng dẫn học sinh quan sát đối tượng miêu tả
Để các em có thể vẽ lại được cụ thể, sinh động mọi vật trong đời sống hằng ngày, các em cần phải quan sát cụ thể vật đó: Quan sát phải kết hợp sử dụng nhiều giác quan (mắt – nhìn, tai – nghe, mũi – ngửi, tay - sờ…) để thu nhận được càng nhiều chi tiết thì bài miêu tả càng giống với đối tượng miêu tả; quan sát theo
trình tự từ xa đến gần, từ ngoài vào trong, từ tổng quát đến cụ thể rồi ghi chép lại
vào sổ tay văn học
* Nếu tả đồ vật: cần quan sát bao quát đồ vật, rồi quan sát tỉ mỉ từng phần của
đồ vật theo trình tự hợp lí từ ngoài vào trong
Ví dụ: Tả chiếc cặp: quan sát bao quát cặp có hình thù như thế nào ? Màu sắc gì
? quan sát từng phần đồ vật từ ngoài vào trong, đặc biệt quan sát các bộ phận có
Trang 10đặc điểm nổi bật: phía trước cặp được trang trí hình gì? Sau cặp có bộ phận gì? (quai cặp, dây đeo) Rồi đến quan sát bên trong (cặp có mấy ngăn?), dùng mũi ngửi thấy mùi gì? Và dùng tay sờ vào từng ngăn cặp có cảm giác như thế nào?
* Nếu tả cây cối: cần quan sát kĩ từng bộ phận của cây hay từng thời kì phát triển của cây và ích lợi
Ví dụ: Tả cây xoài: Quan sát kĩ các bộ phận (thân, gốc, cành, lá, hoa, quả…) hay từng thời kì phát triển của cây (cây non, cây lớn lên và cây trưởng thành cho quả…) và ích lợi (cho quả, tăng thu nhập cho gia đình….) Ngoài ra cần sử dụng thêm các giác quan khác như mũi ngửi thấy mùi của xoài như thế nào?, tay sờ thấy vỏ cây, da của quả như thế nào? Và lưỡi nếm vị của quả ra sao?
* Nếu tả con vật: cần quan sát kĩ đặc điểm ngoại hình (bộ lông, mắt, mũi, chân, đuôi…), thói quen sinh hoạt và một vài hoạt động chính của nó
Ví dụ: Tả con gà trống: quan sát con gà to cỡ nào? lông màu gì? Mào ra sao? chân to hay nhỏ, đuôi thế nào? Thói quen của gà (gáy vào sáng sớm) Hoạt động chính (tìm mồi, chọi nhau với gà khác) Tôi còn hướng dẫn kĩ cho học sinh sử dụng những giác quan khác nữa để quan sát con vật như tay thì sờ vào bộ lông cảm thấy thế nào? Tai để nghe tiếng gáy ra sao?
Đối với việc quan sát, học sinh được học cụ thể một tiết “Luyện tập quan sát” Giáo viên tổ chức tiết học này thật kĩ và kèm theo hệ thống câu hỏi định hướng
để học sinh biết cách quan sát phát hiện những đặc điểm riêng, phân biệt đối tượng miêu tả này với đối tượng khác và quan sát thật hiệu quả Giáo viên tổ chức cho học sinh quan sát theo nhiều hình thức: tranh ảnh, vật thật như quan sát
đồ chơi (vật thật) quan sát con vật (tranh ảnh hoặc quan sát con vật trước ở nhà)
3 Mở rộng vốn từ ngữ và lựa chọn từ ngữ miêu tả
Để giúp học sinh viết văn miêu tả tốt, đòi hỏi phải trang bị cho các em có vốn
từ phong phú, hiểu nghĩa của từ, nhận biết từ phổ thông, từ địa phương, từ cùng nghĩa, từ nhiều nghĩa, từ nhiều màu sắc biểu cảm…Để đáp ứng được nhu cầu như vậy, tôi đã giúp cho học sinh tích lũy vốn từ và biết lựa chọn từ miêu tả phù hợp Khi dạy các bài Tập đọc, giúp cho học sinh hiểu nghĩa một số từ có trong bài, học sinh nắm được nội dung và nghệ thuật của bài đó và cảm nhận được cách sử dụng ngôn từ và hình ảnh của mỗi tác giả
Ví dụ: Bài “Đôi giày ba ta màu xanh” (sách Tiếng Việt trang 81) Tôi chỉ cho
học sinh thấy, tác giả sử dụng câu văn miêu tả đôi giày: “Cổ giày ôm sát chân Thân giày làm bằng vài cứng, dáng thon thả, màu vải như màu da trời những ngày thu” Tác giả đã dùng từ ngữ giàu hình ảnh và sử dụng phép nghệ thuật so sánh để tô thêm vẻ đẹp cho đôi giày
Ví dụ: Bài Con chuồn chuồn nước (sách Tiếng Việt trang 127) Tác giả đã sử
dụng câu văn miêu tả con chuồn chuồn: ”Bốn cái cánh mỏng như giấy bóng Cái