giáo án điện tử bài 16 sinh học 11

Các loài động chả bao giờ đánh răng nhưng trên thực tế chúng rất ít bị sâu răng, nguyên nhân do đâu hay là chúng có bí quyết gì chăng? thức ăn cũng là nguyên nhân quan trọng dẫn tới sự khác biệt về cấu tạo và chức năng của răng cũng như những cơ quan khác. Có thú ăn động vật và thú ăn thực vật, vậy hệ tiêu hóa của chúng có đặc điểm gì để thích nghi với đời sống hay nguồn thức ăn. Cùng tìm hiểu bài 16. Hệ tiêu hóa ở động vật (tiếp).

Trường: THPT ….

Sinh viên: Lê Thị Trinh

GIÁO ÁN BÀI 16: TIÊU HÓA Ở ĐỘNG VẬT (TIẾP)

I Mục tiêu:

Sau khi học xong bài này HS cần:

1 Về kiến thức

Mô tả được cấu tạo của ống tiêu hóa ở thú ăn thịt và thú ăn thực vật

So sánh được cấu tạo và chức năng của ống tiêu hóa ở thú ăn thịt và thú

ăn thực vật, từ đó rút ra được các đặc điểm thích nghi

2 Về kĩ năng

- Rèn luyện kĩ năng phân tích và so sánh

- Rèn luyện kĩ năng làm việc với sách giáo khoa

- Rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm

- Rèn luyện kĩ năng trình bày trước đám đông

3 Về thái độ

- Sự tìm tòi về thế giới động vật

II Đồ dùng và phương tiện dạy học

- Bảng phụ + bút cho 2 nhóm

III Phương pháp dạy học

- Phương pháp làm việc với SGK và tài liệu

- Phương pháp làm việc nhóm

- Phương pháp hỏi đáp

IV Tiến trình bài học

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ: Không kiểm tra để tập trung thời gian đặt vấn đề vào bài

mới

3 Tiến trình bài giảng

- Đặt vấn đề vào bài (3p):

GV: Các loài động chả bao giờ đánh răng nhưng trên thực tế chúng rất ít bị sâu răng, nguyên nhân do đâu hay là chúng có bí quyết gì chăng?

HS: trả lời

GV: Các nha sĩ khuyến cáo rằng, ta nên đánh răng ít nhất 2 lần/ngày để có thể bảo vệ, phòng tránh sâu răng, viêm lợi, cao răng 1 trong những nguyên nhân quan trọng khiến con người bị sâu răng đó là sử dụng nhiều thức ăn có hàm lượng đường cao trong thời gian dài, hay lượng tinh bột dễ phân hủy thành đường Những thực phẩm này dễ bị vi khuẩn có hại biến đổi thành acid, bám vào răng theo thời gian sẽ gây sâu răng

Trong khi đó, các loài động vật thường ăn chủ yếu là thịt, cây cỏ, lá cây những thứ này có chứa nhưng hàm lượng không thật nhiều chất ngọt, đường Sau khi ăn xong, chúng có thói quen liếm lại răng của mình như 1 cách để làm sạch Do đó, chất đường, tinh bột còn sót lại trong khoang miệng, trên răng các loài động vật không quá nhiều nên chưa gây hại đến răng chúng Bên cạnh đó, các loài thú hoang dã thường ăn thịt - có nhiều chất sắt, canxi Hoạt động nhai liên tục các loại thức ăn, cứng, mềm sẽ khiến hàm răng thêm chắc khỏe, cấu trúc răng cũng bền vững hơn

Tuy nhiên, một vài chuyên gia thú y có nói rằng, sâu răng cũng có thể xuất hiện ở loài vật Nhưng do tuổi thọ chúng quá ngắn nên đôi khi chưa kịp thấy răng bị sâu thì đã ra đi rồi

Ngoài ra, động vật nuôi trong nhà như chó, mèo lại dễ bị bệnh răng miệng

hơn động vật hoang dã Lý do là bởi vật nuôi trong nhà dễ được cho ăn, thực

phẩm tương tự con người nên chúng dễ kết bạn với sâu răng hơn

Tóm lại, thức ăn cũng là nguyên nhân quan trọng dẫn tới sự khác biệt về

cấu tạo và chức năng của răng cũng như những cơ quan khác Có thú ăn

động vật và thú ăn thực vật, vậy hệ tiêu hóa của chúng có đặc điểm gì để

thích nghi với đời sống hay nguồn thức ăn Cùng tìm hiểu bài 16 Hệ tiêu

hóa ở động vật (tiếp)

- Bài mới:

Thờ

i

gian

Nội dung bài học Hoạt động giáo viên và học sinh

3 p

V Đặc điểm tiêu hóa của thú ăn thịt và

thú ăn thực vật

1 Đặc điểm tiêu hóa ở thú ăn thịt

Hoạt động 1: Tìm hiểu đặc điểm tiêu

hóa của thú ăn thịt và thú ăn thực vật

* Sử dụng bảng phụ và phiếu trả lời GV: Ống tiêu hóa của động vật gồm những bộ phận chính nào?

HS: Răng, dạ dày, ruột non và manh tràng

GV: Chia 2 nhóm (nhóm 1 gồm tổ 1

và tổ 2; nhóm 2 gồm tổ 3 và tổ 4) và phân vai theo chủ đề “gia đình tiêu hóa” gồm các thành viên:

- anh chị em răng

- mẹ dạ dày

- bố ruột

- thím manh tràng

- Nhiệm vụ:

+ Thảo luận và trình bày vào phiếu, sau đó dán lên bảng

- Ở thú ăn thịt răng nanh, răng cửa và răng

trước hàm phát triển hơn thú ăn thực vật

Nhưng răng hàm kém phát triển hơn ở thú ăn

thực vật

+ Các thành viên tự giới thiệu (chức năng, cấu tạo…)

+ Thời gian: thảo luận và trình bày

10 phút

+ Họ hàng ở dưới cổ vũ tinh thần GV: Sau khi các nhóm trình bày đặt những câu hỏi

(1) Ưu điểm của tiêu hóa thức ăn

trong dạ dày 4 túi so với trong dạ dày

1 túi ở thú ăn thực vật

(2) Tại sao ruột non của thú ăn thực

vật dài hơn rất nhiều so với ruột non của thú ăn thịt?

(3) Manh tràng ở thú ăn thịt không

phát triển trong khi manh tràng ở thú

ăn thực vật lại rất phát triển, tại sao?

(4) Vi sinh vật cộng sinh có vai trò gì

đối với động vật nhai lại?

(5) Trình bày sự khác nhau cơ bản về

cấu tạo ống tiêu hóa của thú ăn thịt

và thú ăn thực vật

HS:

(1) Dạ dày 4 ngăn giúp tiêu hóa và

hấp thụ chất dinh dưỡng một cách tối

đa nhất Mỗi ngăn có một chức năng riêng biệt

(2) Do thức ăn thực vật khó tiêu hóa

và nghèo chất dinh dưỡng nên ruột non dài giúp có đủ thời gian để tiêu hóa và hấp thụ

(3) Ruột tịt là nơi vi sinh vật cộng

sinh giúp động vật ăn thực vật tiêu hóa thức ăn thực vật có thành xenlulôzơ Ngược lại thức ăn của thú

ăn thịt là thịt Thịt mềm, giàu chất dinh dưỡng dễ tiêu hóa và hấp thụ, không cần vi sinh vật

(4) Ống tiêu hóa của các loài động

vật có xương sống đều không sản xuất ra xelulaza nên không có khả năng tiêu hóa xenlulôzơ của tế bào thực vật Vi sinh vật cộng sinh trong

dạ cỏ và manh tràng có khả năng tiết

ra xenlulaza Enzim này có tác dụng tiêu hóa xenlulôzơ thành các axit béo bay hơi Vi sinh vật này còn tiết ra enzim tiêu hóa các chất hữu cơ khác

có trong tế bào thực vật thành các chất dinh dưỡng đơn giản Các chất dinh dưỡng đơn giản và axit béo là nguồn cung cấp dinh dưỡng cho động vật nhai lại và vi sinh vật

(5)

STT Bộ Thú Thú ăn

phận ăn thịt thực vật

1 Răng - răng

cửa:

hình nêm

- răng nanh:

nhọn, sắc

- răng hàm:

nhỏ

- răng cửa, răng nanh:

to bản, bằng

- răng hàm: có nhiều gờ

2 Dạ

dày

Dạ dày đơn, to

-Đv nhai lại: Dạ dày 4 ngăn -Đv khác:

Dạ dày to,

1 ngăn

3 Ruột -Ruột

non:

ngắn -Ruột già:

ngắn

-Ruột non: dài

-Ruột già: lớn

4 Manh

tràng

Nhỏ Phát triển

GV: Yêu cầu HS điền từ khóa vào

bảng và ghi chép vào vở.

STT Bộ

phận

Chức năng

1 Răng - Răng cửa gặm và lấy

thịt khỏi xương

- Răng nanh nhọn dài

cắn và giữ chặt con mồi

- Răng trước hàm và răng

ăn thịt lớn, cắt thịt thành từng mảnh nhỏ để dễ nuốt

- Răng hàm có kích thước

nhỏ, ít được sử dụng

dày

- Dạ dày đơn to, khỏe, có

enzim pepsin

- Thịt được tiêu hóa cơ học và hóa học giống

như trong dạ dày người.

Dạ dày co bóp làm nhuyễn thức ăn trộn đều với dịch vị

non

- Ruột non ngắn hơn

nhiều so với ruột non thú

ăn thực vật Các chất dinh dưỡng được tiêu hóa hóa học và hấp thụ trong ruột non giống như ở người

tràng

(ruột

tịt)

- Ruột tịt không phát

triển và không có chức năng tiêu hóa thức ăn

2 Đặc điểm tiêu hóa ở thú ăn thực vật

STT Bộ

phận

Chức năng

1 Răng - Răng nanh giống răng

cửa Khi ăn cỏ, các răng

này tì lên tấm sừng ở hàm trên để giữ chặt cỏ

- Răng trước hàm và răng hàm có nhiều gờ cứng có tác dụng nghiền nát cỏ

2 Dạ

dày

- Dạ dày đơn: có ở thỏ

và ngựa

- Dạ dày 4 ngăn ở thú nhai lại gồm dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách, dạ múi khế có ở trâu, bò, dê, cừu

+ Dạ cỏ là nơi dự trữ

làm mềm và lên men thức ăn Trong dạ cỏ, có

nhiều vi sinh vật cộng sinh giúp tiêu hóa xenlulôzơ và các chất dinh dưỡng khác

Thức ăn  miệng  dạ cỏ

 dạ tổ ong  dạ lá sách

 dạ múi khế + Dạ tổ ong: giúp đưa thức ăn lên miệng trong khi nhai lại

+ Dạ lá sách: giúp tái hấp thu nước

+ Dạ múi khế: giúp tiết

ra pepsin, HCl tiêu hóa

prôtêin có trong cỏ và vi sinh vật từ dạ cỏ xuống Bản thân vi sinh vật

cũng là nguồn cung cấp prôtêin quan trọng cho động vật

3 Ruột - Ruột non dài vài chục

mét và dài hơn rất nhiều

so với ruột non của thú

ăn thịt

- Các chất dinh dưỡng được tiêu hóa và hấp thụ giống như trong ruột non

ở người

tràng

- Manh tràng rất phát triển và có nhiều vi sinh vật cộng sinh tiếp tục tiêu hóa xenlulôzơ và các chất dinh dưỡng có trong tế bào thực vật Các chất dinh dưỡng đơn giản được hấp thu qua thành manh tràng

3 Một số thông tin về hệ tiêu hóa

3.1 Khối lượng lợi khuẩn trong đường ruột bằng trọng lượng cơ quan lớn nhất cơ thể

là gan (1,5kg)

3.2 Tổng diện tích bề mặt hấp thụ của ruột

non có thể rộng bằng diện tích một sân

tennis (250m2)

3.3 Quá trình tiêu hóa diễn ra ngay khi xuất

hiện hình ảnh và mùi vị của thực phẩm

3.4 Hocmone serotonin được sinh ra giúp

cho tâm trạng tốt hơn Axitamin

tryptophan là thành phần tổng hợp lên

hocmone setoronin nên ăn nhiều thực

phẩm chứa tryptophan như thịt, thịt gà,

sữa, hạt…

4 Củng cố

a) Trò chơi “ai yêu động vật?”

Luật chơi: Chọn phương án đúng nhất, mỗi câu 10 giây Mỗi đội

sẽ giơ phiếu trả lời khi hết thời gian, đội nào giơ trước hoặc sau sẽ không được tính điểm.

Câu 1 Nhóm enzim tiêu hóa nào có vai trò tiêu hóa prôtêin trong thức ăn?

A Pepsin, tripsin, peptidaza B Lipaza, pepsin, amilaza

C Tripsin, pepsin, lipaza D Peptidaza, lipaza, amilaza

Câu 2 Ở trâu bò, bộ phận nào của dạ dày có vai trò tiêu hóa hóa học thức

ăn?

Câu 3 Cơ quan tiêu hóa của thỏ có điểm đặc biệt là

A không có tiêu hóa cơ học ở miệng

B tiêu hóa hóa học ở ruột non mạnh

C có manh tràng rất phát triển

D dạ dày không tiết dịch vị.

Câu 4 Trình tự của quá trình biến đổi thức ăn ở động vật nhai lại là

A biến đổi cơ học, sinh học, hóa học

B biến đổi cơ học, hóa học, sinh học

C biến đổi sinh học, cơ học, hóa học

D biến đổi hóa học, sinh học, cơ học

Câu 5 Bộ phận nào có quá trình tiêu hóa cơ học mạnh hơn tiêu hóa hóa

học?

A Dạ dày, ruột già B Miệng, dạ dày

C Ruột già, ruột non D Ruột non, miệng

Câu 6 Dạ dày đơn chỉ có ở

A khỉ, heo, cá B thỏ, chuột, rắn

C thú ăn thịt và thú ăn thực vật D Cọp, beo, thỏ, ngựa

Câu 7 Ở động vật nhai lại quá trình biến đổi sinh học diễn ra ở đâu?

Câu 8 Đặc điểm nào dưới đây không có ở thú ăn cỏ?

Câu 9 Trong mề gà (Diều), thường có những hạt sỏi nhỏ có chức năng gì?

A Gà không có răng nên ăn nhầm

B Ăn để bổ sung các chất

C Trợ giúp cho quá trình tiêu hóa cơ học

D Dạ dày có lớp cơ khỏe để tiêu hóa.

Câu 10 Ý nào dưới đây không đúng với sự tiêu hóa thức ăn trong các bộ

phận của ống tiêu hóa ở người?

A Ở miệng có tiêu hóa cơ học và hóa học.

B Ở ruột già có tiêu hóa cơ học và hóa học.

C Ở dạ dày có tiêu hóa cơ học và hóa học.

D Ở ruột non có tiêu hóa cơ học và hóa học.

5 Dặn dò

- 4 nhóm, mỗi nhóm chuẩn bị bài và trả lời các câu hỏi tương ứng sau:

Câu 1: Tại sao nói hô hấp của chim là hô hấp kép?

Câu 2: Nếu bắt giun để lên mặt đất khô ráo, giun sẽ nhanh chết Tại sao? Câu 3: Tại sao bề mặt trao đổi khí của chim, thú lại phát triển hơn của lưỡng

cư và bò sát?

Câu 4: Có những hình thức hô hấp nào? Hình thức nào là tiến hóa nhất và

giải thích

Tài liệu tham khảo

Trang web: - baigiang.com

- khoahoctv.com

- pxhere.com