LỜI MỞ ĐẦU Triết học, như chúng ta biết, đã có lịch sử tồn tại suốt mấy ngàn năm với rất nhiều hệ thống, trào lưu, trường phái khác nhau. Ngay từ khi mới nảy sinh và cho đến mãi tận hôm nay, dù tồn tại ở phương Đông hay phương Tây, dù dưới dạng các hệ thống, trào lưu, trường phái rất khác nhau, nhưng nội dung cốt lõi của triết học bao giờ cũng bao gồm những quan điểm lý luận chung nhất, những lời giải đáp có luận chứng (dù được tán thành hay không được tán thành) cho những câu hỏi của con người về thế giới xung quanh mình, về vị trí của con người trong thế giới đó, về quan hệ giữa con người với thiên nhiên và với bản thân con người. Triết học Mác Lênin kế thừa và phát triển những thành tựu quan trọng của tư duy nhân loại, sáng tạo ra chủ nghĩa duy vật biện chứng trong việc xem xét tự nhiên cũng như đời sống xã hội và tư duy con người. Trong triết học Mác Lênin, thế giới quan và phương pháp luận thống nhất hữu cơ với nhau, làm cho triết học Mác trở thành một công cụ nhận thức vĩ đại. Ngày nay, khi khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ thì sự gắn bó giữa triết học Mác Lênin và khoa học càng trở nên đặc biệt quan trọng. Lý luận triết học sẽ khô cứng và lạc hậu nếu tách rời các tri thức khoa học chuyên ngành. Ngược lại, nếu không đứng vững trên lập trường duy vật khoa học và thiếu tư duy biện chứng thì trước những phát hiện mới, người ta dễ mất phương hướng và đi đến những kết luận sai lầm về mặt triết học. Đời sống xã hội hiện đại đang có những biến đổi sâu sắc; việc nắm vững triết học Mác Lênin giúp chúng ta tự giác trong quá trình trau dồi phẩm chất chính trị, tinh thần và năng lực tư duy sáng tạo của mình, tránh những sai lầm do chủ nghĩa chủ quan và phương pháp tư duy siêu hình gây ra. Tuy nhiên, triết học không phải là đơn thuốc vạn năng có thể giải quyết mọi vấn đề trong cuộc sống. Bởi vậy trong hoạt động nhận thức và thực tiễn cần tránh cả hai khuynh hướng sai lầm: hoặc xem thường triết học hoặc là tuyệt đối hóa vai trò của triết học. Nếu xem thường triết học sẽ rơi vào tình trạng mò mẫm, dễ bằng lòng với những biện pháp cụ thể nhất thời, dễ mất phương hướng, thiếu chủ động và sáng tạo. Còn nếu tuyệt đối hóa vai trò của triết học sẽ sa vào chủ nghĩa giáo điều, áp dụng máy móc những nguyên lý, quy luật chung mà không tính đến tình hình cụ thể trong những trường hợp riêng, dẫn đến những vấp váp, dễ thất bại Xuất phát từ những đòi hỏi về lý luận và thực tiễn nêu trên, việc nghiên cứu vai trò của triết học Mác – Lênin trong đời sống xã hội nói chung trong đó có Việt Nam là hết sức cần thiết. Đó là lý do mà tôi chọn nội dung: Triết học Mác – Lênin và vai trò của nó trong đời sống xã hội làm đề tài tiểu luận của mình.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Triết học, như chúng ta biết, đã có lịch sử tồn tại suốt mấy ngàn nămvới rất nhiều hệ thống, trào lưu, trường phái khác nhau Ngay từ khi mới nảysinh và cho đến mãi tận hôm nay, dù tồn tại ở phương Đông hay phương Tây,
dù dưới dạng các hệ thống, trào lưu, trường phái rất khác nhau, nhưng nội dungcốt lõi của triết học bao giờ cũng bao gồm những quan điểm lý luận chungnhất, những lời giải đáp có luận chứng (dù được tán thành hay không được tánthành) cho những câu hỏi của con người về thế giới xung quanh mình, về vị trícủa con người trong thế giới đó, về quan hệ giữa con người với thiên nhiên vàvới bản thân con người
Triết học Mác - Lênin kế thừa và phát triển những thành tựu quan trọngcủa tư duy nhân loại, sáng tạo ra chủ nghĩa duy vật biện chứng trong việc xemxét tự nhiên cũng như đời sống xã hội và tư duy con người Trong triết họcMác - Lênin, thế giới quan và phương pháp luận thống nhất hữu cơ với nhau,làm cho triết học Mác trở thành một "công cụ nhận thức vĩ đại"
Ngày nay, khi khoa học - công nghệ phát triển mạnh mẽ thì sự gắn bógiữa triết học Mác - Lênin và khoa học càng trở nên đặc biệt quan trọng Lýluận triết học sẽ khô cứng và lạc hậu nếu tách rời các tri thức khoa học chuyênngành Ngược lại, nếu không đứng vững trên lập trường duy vật khoa học vàthiếu tư duy biện chứng thì trước những phát hiện mới, người ta dễ mấtphương hướng và đi đến những kết luận sai lầm về mặt triết học
Đời sống xã hội hiện đại đang có những biến đổi sâu sắc; việc nắm vữngtriết học Mác - Lênin giúp chúng ta tự giác trong quá trình trau dồi phẩm chấtchính trị, tinh thần và năng lực tư duy sáng tạo của mình, tránh những sai lầm
do chủ nghĩa chủ quan và phương pháp tư duy siêu hình gây ra
Tuy nhiên, triết học không phải là đơn thuốc vạn năng có thể giải quyếtmọi vấn đề trong cuộc sống Bởi vậy trong hoạt động nhận thức và thực tiễncần tránh cả hai khuynh hướng sai lầm: hoặc xem thường triết học hoặc làtuyệt đối hóa vai trò của triết học Nếu xem thường triết học sẽ rơi vào tình
Trang 2trạng mò mẫm, dễ bằng lòng với những biện pháp cụ thể nhất thời, dễ mấtphương hướng, thiếu chủ động và sáng tạo Còn nếu tuyệt đối hóa vai trò củatriết học sẽ sa vào chủ nghĩa giáo điều, áp dụng máy móc những nguyên lý,quy luật chung mà không tính đến tình hình cụ thể trong những trường hợpriêng, dẫn đến những vấp váp, dễ thất bại
Xuất phát từ những đòi hỏi về lý luận và thực tiễn nêu trên, việc nghiêncứu vai trò của triết học Mác – Lênin trong đời sống xã hội nói chung trong đó
có Việt Nam là hết sức cần thiết Đó là lý do mà tôi chọn nội dung: " Triết học Mác – Lênin và vai trò của nó trong đời sống xã hội " làm đề tài tiểu luận của
mình
Trang 3CHƯƠNG 1 KHÁI LƯỢC VỀ TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN 1.1 Sự ra đời của triết học Mác – Lênin
Triết học Mác – Lênin là một trong ba bộ phận cấu thành của chủ nghĩaMác – Lênin được C.Mác, Ph.Ăngghen sáng lập vào giữa thế kỷ thứ XIX, sau
đó được Lênin và các nhà Mác–xít khác phát triển thêm Triết học Mác – Lênin
ra đời vào những năm 40 thế kỉ XIX và được phát triển gắn chặt với nhữngthành tựu khoa học và thực tiễn trong phong trào cách mạng công nhân Sự rađời của triết học Mác – Lênin là một cuộc cách mạng thực sự trong lịch sử tưtưởng loài người, trong lịch sử triết học Nhưng cuộc cách mạng ấy bao hàmtính kế thừa, tiếp thu tất cả những nhân tố tiên tiến và tiến bộ mà lịch sử tưtưởng loài người đã để lại trước hết:
Tiền đề lý luận: Mác và Ăngghen kế thừa toàn bộ những tinh hoa lý luận
của nhân loại từ cổ đại đến thời đại các ông nhưng trực tiếp là kinh tế - chínhtrị cổ điển Anh; CNXH không tưởng Pháp và triết học cổ điển Đức Với kinh
tế - chính trị cổ điển Anh, Mác và Ăngghen đã kế thừa học thuyết giá trị củaA.Xmít và Đ.Ricácđô và vận dụng vào phân tích kinh tế TBCN, chỉ ra nguồngốc của giá trị thặng dư Mác và Ăngghen cũng kế thừa Xanh Ximông, Phuriê
ở những luận điểm: cần và có thể đập tan nhà nước tư sản Với triết học cổ điểnĐức, Mác, Ăngghen khắc phục vỏ duy tâm, thần bí của triết học Hêghen kếthừa phương pháp biện chứng của ông ta, đặt phương pháp biện chứng này trênnền thế giới quan duy vật Đồng thời khắc phục tính siêu hình trong triết họcPhoiơbắc, kế thừa CNDV nhân bản của ông và làm giàu chủ nghĩa duy vật nàybằng phương pháp biện chứng Đồng thời cả chủ nghĩa duy vật, cả phươngpháp biện chứng đều được các ông nâng lên về chất Trên cớ sở đó, Mác vàĂngghen đã sáng tạo nên chủ nghĩa duy vật biện chứng
Tiền đề khoa học tự nhiên: Đó là những phát minh khoa học như định
luật bảo toàn vật chất và vận động; định luật bảo toàn và chuyển hoá nănglượng Hai phát minh khoa học này đã chứng minh tính thống nhất vật chất của
Trang 4thế giới, đồng thời chỉ ra rằng, mọi sự vật và hiện tượng trong thế giới luônnằm trong mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau Thuyết tế bào; thuyết tiến hoá
đã chứng minh sự thống nhất về mặt kết cấu sinh học của thế giới hữu sinh; chỉ
ra rằng, sự sống và sự đa dạng phong phú của các loài sinh, động vật là kết quảtiến hoá tự nhiên, lâu dài của chính giới tự nhiên Những phát minh này tạo rađiều kiện, tiền đề cho thế giới quan duy vật và phương pháp biện chứng ra đời
Như vậy triết học Mác ra đời là tất yếu lịch sử, tất nhiên phải có nhữngđiều kiện chủ quan như sự thông minh, lòng yêu thương những người lao độngcủa chính Mác và Ăngghen
Triết học Mác – Lênin hình thành dựa trên hệ thống quan điểm củaC.Mác, Ph.Ăngghen và được Lênin bổ sung sau này Trong đó Ph.Ăngghen đãphát triển triết học Mác, thông qua việc khái quát các thành tựu khoa học vàphê phán các lý thuyết triết học duy tâm, siêu hình và cả những quan niệm duyvật tầm thường ở những người muốn trở thành những người Mác-xít Vớinhững tác phẩm chủ yếu của mình như: Chống Duyring, Biện chứng của tựnhiên, Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và nhà nước, Lúc vich Phơbách và sự cáo chung của triết học cổ điển Đức, Ph.Ăngghen đã trình bày họcthuyết Mác nói chung và triết học Mác nói riêng dưới dạng một hệ thống lýluận Ngoài ra những ý kiến bổ sung, giải thích của Ph.Ăngghen sau khi Mácqua đời đối với một số luận điểm của ông trước đây cũng có ý nghĩa rất quantrọng trong việc phát triển học thuyết Mác
Triết học Mác là triết học duy vật Nhưng các nhà sáng lập của triết học
đó không dừng lại ở chủ nghĩa duy vật của thế kỉ 18 mà những thiếu sót chủyếu nhất của nó là máy móc, siêu hình và duy tâm khi xem xét các hiện tượng
xã hội Các ông đã khắc phục những thiếu sót ấy, đưa triết học tiến lên mộtbước phát triển mới bằng cách tiếp thu một cách có phê phán những thành quảcủa triết học cổ điển Đức, nhất là phép biện chứng trong hệ thống triết học củaHegel Tuy nhiên, phép biện chứng của Hegel là phép biện chứng duy tâm, vìvậy, các nhà sáng lập Triết học Mác đã cải tạo nó, đặt nó trên lập trường duy
Trang 5vật Chính trong quá trình cải tạo phép biện chứng duy tâm của Hegel và pháttriển tiếp tục chủ nghĩa duy vật cũ, trên cơ sở khái quát hoá những thành tựucủa khoa học tự nhiên và thực tiễn cho đến giữa thế kỉ 19, Mác và Ăngghen đãtạo ra triết học của mình.
Triết học ấy sau này đã được Lênin phát triển thêm và trở thành Triếthọc Mác - Lênin Triết học Mác - Lênin là triết học duy vật biện chứng triệt để.Lênin hy vọng khắc phục được những thiếu sót của chủ nghĩa duy vật trướcMác Trong Triết học Mác - Lênin, các quan điểm duy vật về tự nhiên và về xãhội, các nguyên lý của chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng gắn bó hết sứcchặt chẽ với nhau thành một hệ thống lý luận thống nhất
1.2 Đối tượng nghiên cứu, đặc điểm của triết học Mác – Lênin
1.2.1 Đối tượng nghiên cứu của Triết học Mác - Lênin
Từ thời Phục hưng đến Cận đại, các ngành khoa học tách khỏi triết họcthành các khoa học độc lập Các quy luật chung nhất của thế giới (tự nhiên, xãhội, tư duy) trở thành đối tượng nghiên cứu của triết học Triết học còn khácvới các ngành khoa học cụ thể ở chức năng thế giới quan và phương pháp luậncủa nó Chính vì vậy, có thể nói triết học là khoa học về thế giới quan vàphương pháp luận
Vào những năm 40 của thế kỷ XIX, sự phát triển mạnh mẽ của phươngthức sản xuất tư bản chủ nghĩa ở một loạt các nước Tây Âu như Anh, Pháp, HàLan, Italia, Đức v.v đã đưa đến sự lớn mạnh của giai cấp vô sản Giai cấp vôsản đã trở thành lực lượng chính trị độc lập Mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản vàgiai cấp tư sản trở nên gay gắt hơn Cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản chốnggiai cấp tư sản cũng trở nên thường xuyên và mạnh mẽ hơn, đòi hỏi phải đượchướng dẫn bằng lý luận cách mạng Đồng thời sự phát triển của sản xuất tư bảnchủ nghĩa cũng thúc đẩy khoa học tự nhiên nửa đầu thế kỷ XIX phát triển, đạtnhiều thành tựu mới có tính chất cách mạng, làm lung lay quan điểm siêu hìnhvẫn thống trị trong tư duy của các nhà khoa học tự nhiên từ thế kỷ XVII –XVIII đến lúc này Đặc biệt có 3 phát minh trong khoa học tự nhiên có ý nghĩa
Trang 6lớn về mặt triết học đó là: định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng, họcthuyết tế bào và học thuyết tiến hoá Trước đòi hỏi của cuộc đấu tranh cáchmạng của giai cấp vô sản và yêu cầu của sự phát triển khoa học tự nhiên, triếthọc Mác đã ra đời Triết học Mác đã xác định rõ đối tượng nghiên cứu củamình, phân biệt với đối tượng nghiên cứu của các khoa học cụ thể, chấm dứtquan niệm sai lầm về đối tượng nghiên cứu của triết học, cho rằng: Triết học làkhoa học của mọi khoa học.
Triết học Mác xác định đối tượng nghiên cứu của triết học là: Tiếp tụcgiải quyết vấn đề về mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại, giữa ý thức và vật chấttrên lập trường duy vật; nghiên cứu những quy luật chung nhất của tự nhiên, xãhội và tư duy, từ đó định hướng cho hoạt động nhận thức, hoạt động thực tiễncủa con người
1.2.2 Đặc điểm của Triết học Mác - Lênin
Do thực tiễn cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp vô sản, những thànhtựu của khoa học tự nhiên và của tư duy lý luận trên lĩnh vực triết học, kinh tếchính trị học và lý luận về chủ nghĩa xã hội đã tạo ra những điều kiện và tiền
đề khách quan cho sự ra đời của triết học Mác – Lênin Nhờ khái quát đượcnhững thành tựu của khoa học tự nhiên hiện đại, gắn với thực tiễn xã hội và kếthừa, phát triển được những thành tựu của tư duy lý luận trong lịch sử, triết họcMác — Lênin có những đặc điểm nổi bật sau đây:
Thứ nhất, triết học Mác – Lênin có sự thống nhất giữa thế giới quan duy
vật và phương pháp biện chứng Điều đó nghĩa là triết học Mác – Lênin khôngnhững thừa nhận bản chất của thế giới là vật chất, thế giới vật chất tồn tại độclập, không phụ thuộc vào ý thức, mà còn thừa nhận thể giới vật chất vận động,phát triển không ngừng, các sự vật, hiện tượng trong thế giới vật chất quan hệchặt chẽ với nhau, tác động, chuyển hoá lẫn nhau và thông qua đó xác định xuhướng vận động đi lên của các sự vật trong thể giới vật chất
Thứ hai, triết học Mác – Lênin đã xây dựng được quan điểm duy vật
biện chứng về lịch sử xã hội, làm cho chủ nghĩa duy vật trở thành toàn diện và
Trang 7triệt để nhất, khắc phục được tính chất duy tâm về xã hội trong các hệ thốngtriết học trước đây Các hệ thống triết học trước Mác, khi giải quyết các vấn đề
xã hội đều đứng trên quan điểm duy tâm, không thừa nhận quá trình vận động
và phát triển của xã hội tuân theo những quy luật khách quan, không thừa nhậnvai trò chủ thể lịch sử của con người, của quần chúng nhân dân, không thừanhận hoạt động sản xuất vật chất là nền tảng của toàn bộ đời sống xã hội Họcho các quá trình xã hội là do một lực lượng siêu tự nhiên nào đó quyết định,hoặc do ý muốn chủ quan của một cá nhân nào đó quyết định Họ không tìmnguồn gốc của quá trình xã hội trong những điều kiện vật chất của hoạt độngcủa con người Điều này làm cho con người không nhận thức đúng vai trò củanhũng hoạt động sản xuất vật chất và những điều kiện vật chất cho hoạt độngcủa con người, từ đó con người không phát huy được năng lực sáng tạo củamình trong quá trình hoạt động
Thứ ba, triết học Mác – Lênin xác định rõ đối tượng nghiên cứu của triết
học là những mối liên hệ chung, những quy luật phổ biến của sự vận động pháttriển của tự nhiên, xã hội và tư duy, phân biệt với đổi tượng nghiên cứu của cáckhoa học cụ thể Nhờ vậy đã khắc phục được quan niệm sai lầm cho rằng triếthọc là khoa học của mọi khoa học, chỉ ra một cách đúng đắn mối quan hệ giữatriết học và khoa học cụ thể Triết học không phải là khoa học của mọi khoahọc, không thay thế cho các khoa học cụ thể, mà triết học phải dựa vào nhữngnghiên cứu của các khoa học cụ thể để xây dựng các quan điểm lý luận củamình, đồng thời những quan điểm lý luận của triết học lại là cơ sở phươngpháp luận cho các khoa học cụ thể Giữa triết học và khoa học cụ thể khôngtách rời nhau và cũng không thay thế được cho nhau, mà quan hệ chặt chẽ vớinhau, bổ sung cho nhau trong quá trình phát triển của cả triết học và khoa học
cụ thể
Thứ tư, triết học Mác – Lênin là vũ khí tinh thần của giai cấp công nhân,
luôn gắn với thực tiễn cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân, cuộcđấu tranh giải phóng con người khỏi chế độ người bóc lột người, xây dựng
Trang 8một xã hội trong đó con người có cuộc sống vật chất đầy đủ, cuộc sống tinhthần phong phú, thật sự công bằng, dân chủ và văn minh Đây là một quá trìnhphát triển rất lâu dài và phức tạp, rất nhiều vấn đề mới nảy sinh đòi hỏi phảiđược khái quát về mặt lý luận Triết học Mác – Lênin với tư cách là hệ thống
lý luận phản ánh thực tiễn cuộc đấu tranh đó cũng phải không ngừng pháttriển, phải được bổ sung bằng những nội dung mới Vì vậy triết học Mác –Lênin không những có tính khoa học mà còn có tính cách mạng, tính nhân vănsâu sắc Nội dung triết học Mác – Lênin không phải là những khẳng định cứngnhắc như những giáo điều, mà nó thường xuyên được kiểm nghiệm, mài sắcqua thực tiễn Đây là một đặc điểm quan trọng đảm bảo cho triết học Mác –Lênin trường tồn sức sống và ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống xã hội hiệnnay
Những đặc điểm trên đây của triết học Mác — Lênin quy định phươngpháp nghiên cứu môn học này là phải liên hệ thường xuyên với thực tiễn xãhội, với quá trình phát triển của các ngành khoa học hiện đại cũng như với quátrình phát triển của chính triết học trong lịch sử và các trào lưu triết học trênthế
giới hiện nay
CHƯƠNG II VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN TRONG
Trang 9những vẩn đề trên đây, trước hết phải kể đến vấn đề có tính đặc trưng của triếthọc đó là vấn đề thế giới quan và phương pháp luận chung nhất.
Thế giới quan là toàn bộ những quan điểm, quan niệm của con người vềthế giới, về bản thân con người, về mối quan hệ giữa con người và thế giớixung quanh nhằm giải đáp những vấn đề về mục đích, ý nghĩa cuộc sống củacon người Thế giới quan được hình thành trong quá trình con người sống, cảitạo thế giới và phát triển nhận thức Mặt khác hoạt động thực tiễn và nhận thứccủa con người cần thiết phải được định hướng một cách tự giác Thế giới quan
ra đời đáp ứng chính yêu cầu đó Tuy nhiên có nhiều loại hình thế giới quan vàmỗi loại hình thế giới quan có tác động đến hoạt động của con người với mức
độ khác nhau Thế giới quan khoa học phản ánh đúng quy luật vận động pháttriển của hiện thực khách quan, phản ánh đúng mối quan hệ giữa con người vàthế giới, vị trí của con người trong thế giới, giúp con người xác định đúng mụctiêu, phương hướng hoạt động, từ đó con người điều chỉnh hoạt động của mìnhphù hợp với quy luật khách quan, nhờ vậy hoạt động của con người đạt đượchiệu quả cao Nhưng thế giới quan khoa học không hình thành một cách tựphát Muốn hình thành thế giới quan khoa học phải có một cơ sở lý luận khoahọc, mà lý luận đó tổng hợp được những tri thức khoa học, tổng kết được kinhnghiệm lịch sử của con người Lý luận đó chỉ có thể là một hệ thống triết họckhoa học Triết học khoa học là hạt nhân lý luận của thế giới quan khoa học
Trong lịch sử phát triển của triết học đã tồn tại nhiều hệ thống triết họckhác nhau Căn cứ vào cách giải quyết vấn đề quan hệ giữa tư duy và tồn tại
mà người ta phân chia các lý thuyết triết học thành các trường phái khác nhaunhư: triết học duy tâm, triết học duy vật, triết học nhị nguyên, triết học bất khảtri, triết học khả tri v.v Triết học Mác – Lênin là hình thức phát triển cao nhất
và hợp lý nhất của triết học duy vật Những đặc điểm của triết học Mác –Lênin, như đã trình bày trong mục trên, phản ánh bản chất khoa học và nhânvăn của triết học Mác – Lênin Như vậy, chúng ta có cơ sở để khẳng định rằng:Trong thời đại ngày nay, triết học Mác – Lênin mới thực sự đóng vai trò là hạt
Trang 10nhân lý luận của thế giới quan khoa học Thông qua việc hình thành thế giớiquan khoa học cho con người, triết học Mác – Lênin tác động đến mọi mặt củađời sống xã hội.
Ngoài vai trò là hạt nhân lý luận của thế giới quan khoa học, triết họcMác – Lênin còn đóng vai trò phương pháp luận chung nhất của nhận thứckhoa học và hoạt động thực tiễn Phương pháp luận là lý luận về phương phập,
là hệ thống các quan điểm, các nguyên tắc xuất phát được rút ra từ một hệthống lý luận để chỉ đạo con người xây dựng, lựa chọn và vận dụng cácphương pháp thích hợp nhất trong hoạt động nhận thức và thực tiễn Phươngpháp luận quyết định đến việc xác định phương pháp cụ thể thích hợp, từ đóảnh hưởng đến kết quả hoạt động của con người Trên thực tế, chúng ta thấy cóthể mục tiêu, phương hướng xác định đúng nhưng nếu phương pháp hoạt độngkhông đúng vẫn không đạt được kết quả như mong muốn Vì vậy phải cóphương pháp luận khoa học, tức là phải có hệ thống các nguyên tắc xuất phátphản ánh đúng quy luật vận động của các sự vật và hoạt động của con người.Nhưng nguyên tắc không thể được đặt ra một cách tùy tiện theo ý muốn thuầntúy chủ quan của con người, mà được rút ra từ hệ thống lý luận Nếu hệ thống
lý luận không phản ánh đúng hiện thực khách quan, chẳng hạn hệ thống triếthọc duy tâm, thì nguyên tắc phương pháp luận rút ra từ đó cũng không phải lànhũng nguyên tắc phù hợp Vậy, sự đúng đắn của hệ thống lý luận là một trongnhững yếu tố đảm bảo cho sự đúng đắn của nguyên tắc phương pháp luận.Triết học Mác – Lênin, trong đó có phép biện chứng duy vật là hệ thống lýluận khoa học phản ánh đúng quy luật khách quan của sự vận động, phát triểncủa tự nhiên, xã hội và tư duy con người Tính khoa học đó là yếu tố quyếtđịnh đảm bảo cho việc xác lập những nguyên tắc phương pháp luận khoa học.Thông qua việc cung cấp phương pháp luận khoa học làm cơ sở để xác địnhcác phương pháp cụ thể, triết học Mác – Lênin thể hiện vai trò của mình đốivới đời sống xã hội Tuy nhiên không nên quan niệm rằng, triết học Mác –
Trang 11Lênin có thể giải quyết được mọi vấn đề, là nhân tố quyết định hoàn toàn đến
sự hình thành các nguyên tắc phương pháp luận khoa học
Triết học Mác – Lênin có sự thống nhất giữa chủ nghĩa duy vật và phépbiện chứng Mỗi quan điểm, nhận định của triết học Mác – Lênin đều có sựthống nhất giữa quan điểm duy vật và quan điểm biện chứng Do vậy triết họcMác – Lênin vừa có vai trò thế giới quan, vừa có vai trò phương pháp luậnkhoa học
2.2 Vai trò của triết học Mác – Lênin đối với khoa học tự nhiên và đối với tư duy lý luận.
Triết học Mác – Lênin ra đời trên cơ sở kế thừa những nhân tố hợp lýcủa các trào lưu triết học trong lịch sử và khái quát những thành tựu của khoahọc tự nhiên hiện đại Mặt khác, triết học Mác – Lênin lại có vai trò to lớn đốivới sự phát triển khoa học tự nhiên hiện đại Vai trò đó thể hiện ở chỗ: Triếthọc Mác – Lênin tổng hợp toàn bộ tri thức của nhân loại, trong đó có nhữngthành tựu của khoa học tự nhiên hiện đại để xây dựng thế giới quan và phươngpháp luận khoa học, tìm ra quy luật vận động, phát triển của nhận thức nóichung và của nhận thức khoa học tự nhiên nói riêng Trên cơ sở đó triết họcMác – Lênin xây dựng một thế giới quan và phương pháp luận khoa học, giúpkhoa học tự nhiên xác định đúng vị trí và phương hướng hoạt động của mình,giải phóng khoa học tự nhiên khỏi sự ràng buộc của thế giới quan và phươngpháp luận duy tâm, siêu hình, sai lầm của các hệ thống triết học lỗi thời Ph.Ăngghen đã luận chứng về vai trò của triết học nói chung và triết học duy vậtbiện chứng nói riêng đối với khoa học tự nhiên trong tác phẩm Biện chứng của
tự nhiên, ông viết: “Những nhà khoa học tự nhiên tưởng rằng họ thoát khỏitriết học bằng cách không để ý đến nó hoặc phỉ báng nó Nhưng vì không có tưduy thì họ không thể tiến lên được một bước nào và muốn tư duy thì họ cần cónhững phạm trù lôgic, mà những phạm trù ấy thì họ lấy một cách không phêphán, hoặc lấy trong cái ý thức chung, thông thường của những người gọi là cóhọc thức, cái ý thức bị thống trị bởi những tàn tích của những hệ thống triết học