Gia đình em quê gốc ở Nam Định, bố mẹ em chuyển vào Bù Đăng –Bình Phước để làm kinh tế từ khi em học lớp 8 và em cũng theo bố mẹ vào Bù Đăng từ đó. Dịp nghỉ hè vừa qua, em may mắn được đến thăm Khu bảo tồn văn hóa dân tộc Stiêng sóc Bom Bo. Em đã chụp ảnh và chia sẻ với các bạn trên facebook : “Các bạn ơi Các bạn có nhớ bài hát “Tiếng chày trên sóc Bom Bo” của nhạc sĩ Xuân Hồng không? Đây là Khu bảo tồn văn hóa dân tộc Stiêng sóc Bom Bo đấy” Hình ảnh ngay lập tức được rất nhiều bạn quan tâm: “Bạn được sống ở gần đó hả? Thích thế” Và nhiều bạn đã đặt câu hỏi liên quan đến những vấn đề như: “Tiếng chày trên sóc Bom Bo” ấy vang lên ở chỗ nào? Thời điểm nào? Những con người đã làm “rộn rã tiếng chày vang” là ai, thời ấy và bây giờ ra sao? Sóc Bom Bo bây giờ ở đâu? Quả thực, chúng ta ai cũng đã từng ít nhất một lần nghe đến tên sóc Bom Bo trong bài hát “ Tiếng chày trên sóc Bom Bo” của cố nhạc sĩ Xuân Hồng nhưng hầu như rất ít người có thể trả lời được những câu hỏi trên. Em nghĩ, là học sinh được học tại một huyện có địa danh anh hùng nổi tiếng như thế, mình có trách nhiệm tìm hiểu và giới thiệu cho bạn bè gần xa về sóc Bom Bo anh hùng. Vì vậy, em đã hứa với các bạn: “cho mình thời gian 1 tháng, mình sẽ giải đáp cho các bạn những thắc mắc trên” và bắt đầu tiến hành “Về thăm sóc bom Bo”.
Trang 2Điện Thoại: 0919177375
Trang 3KIẾN THỨC LIÊN MÔN: NGỮ VĂN + LỊCH SỬ + ĐỊA LÝ +
GIÁO DỤC CÔNG DÂN CHỦ ĐỀ: VỀ THĂM SÓC BOM BO
1. Tình huống :
Gia đình em quê gốc ở Nam Định, bố mẹ em chuyển vào Bù Đăng –Bình Phước đểlàm kinh tế từ khi em học lớp 8 và em cũng theo bố mẹ vào Bù Đăng từ đó Dịp nghỉ hèvừa qua, em may mắn được đến thăm Khu bảo tồn văn hóa dân tộc S'tiêng sóc Bom Bo
Em đã chụp ảnh và chia sẻ với các bạn trên facebook : “Các bạn ơi! Các bạn có nhớ bài
hát “Tiếng chày trên sóc Bom Bo” của nhạc sĩ Xuân Hồng không? Đây là Khu bảo tồn văn hóa dân tộc S'tiêng sóc Bom Bo đấy”
Hình ảnh ngay lập tức được rất nhiều bạn quan tâm: “Bạn được sống ở gần đó hả?
Thích thế!” Và nhiều bạn đã đặt câu hỏi liên quan đến những vấn đề như: “Tiếng chày trên sóc Bom Bo” ấy vang lên ở chỗ nào? Thời điểm nào? Những con người đã làm “rộn
rã tiếng chày vang” là ai, thời ấy và bây giờ ra sao? Sóc Bom Bo bây giờ ở đâu?
Trang 4Quả thực, chúng ta ai cũng đã từng ít nhất một lần nghe đến tên sóc Bom Bo trong
bài hát “ Tiếng chày trên sóc Bom Bo” của cố nhạc sĩ Xuân Hồng nhưng hầu như rất ít
người có thể trả lời được những câu hỏi trên Em nghĩ, là học sinh được học tại mộthuyện có địa danh anh hùng nổi tiếng như thế, mình có trách nhiệm tìm hiểu và giới thiệu
cho bạn bè gần xa về sóc Bom Bo anh hùng Vì vậy, em đã hứa với các bạn: “cho mình
thời gian 1 tháng, mình sẽ giải đáp cho các bạn những thắc mắc trên” và bắt đầu tiến
hành “Về thăm sóc bom Bo”.
2. Mục tiêu: giúp các bạn hiểu rõ hơn sóc Bom Bo về:
- Vị trí địa lý của địa danh Bom Bo
- Lịch sử hình thành và phát triển địa danh Bom Bo
- Sự ra đời bài hát “Tiếng chày trên sóc Bom Bo” của nhạc sĩ Xuân Hồng: thời gian, địađiểm, hoàn cảnh ra đời
- Đời sống kinh tế, văn hóa của người Bom Bo ngày nay
- Những cảnh đẹp gần địa danh Bom Bo
3. Tổng quan các nghiên cứu liên quan về việc giải quyết tình huống
Cần kết hợp với các tri thức khách quan ở địa phương:
- Lịch sử hình thành, phát triển của địa danh Bom Bo
- Hoàn cảnh ra đời bài hát “Tiếng chày trên sóc Bom Bo” của nhạc sĩ Xuân Hồng
- Đặc điểm địa lý, địa hình của địa danh Bom Bo
- Đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của người dân Bom Bo
4 Giải pháp giải quyết tình huống
Để giải quyết tình huống này, em đã vận dụng kiến thức liên môn của các môn:
- Lịch sử: bài học về lịch sử địa phương giúp em biết về nguồn gốc, truyền thống anh hùngcủa địa danh Bom Bo
- Địa lý: giúp em biết về vị trí, địa giới hành chính, đặc điểm địa hình, kinh tế của Bom Bo
- Giáo dục công dân: bài học về lòng yêu nước, tinh thần uống nước nhớ nguồn, niềm tựhào dân tộc giúp em nhận thức được nghĩa vụ của mình với một địa danh lịch sử của dântộc
-Ngữ văn: giúp em sử dụng từ ngữ, biểu đạt phù hợp cho một bài văn thuyết minh.-Tin học: giúp em tra cứu trên mạng Internet những thông tin liên quan đến địa danhBom Bo, soạn thảo văn bản
-Âm nhạc: giúp em tìm hiểu hoàn cảnh ra đời bài hát, tinh thần, ý nghĩa bài hát
“Tiếng chày trên sóc Bom Bo” của nhạc sĩ Xuân Hồng, bài hát đã làm cho Bom Bo trởthành địa danh nổi tiếng khắp mọi miền đất nước
Trang 5-Mỹ thuật: những bức ảnh ghi lại những thời khắc lịch sử của Bom Bo anh hùng.
- Sinh học và Hóa học: giúp em tìm hiểu vì sao đồng bào S’tiêng thời bấy giờ lại đốt cỏtranh để lấy tro ăn
5.Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống
Các bạn thân mến của tôi ơi! Thời điểm 1 tháng đã hết Mình đã sẵn sàng rồi Mình sẽ giới thiệu cho các bạn thật chi tiết và chính xác về địa danh Bom Bo anh hùng của lịch sử và hiện tại nhé!
Các bạn ơi, đây là hình ảnh sóc Bom Bo nhìn từ trên cao
Dân làng Bombo phần lớn thuộc dân tộc S'tiêng canh tác ruộng nương/sóc làm rẫy Già Làng Điểu Lên tại Sóc Bombo được xem là hình tượng của người dân Bombo trong kháng chiến và xây dựng làng xã đấy
Có nhiều bạn thắc mắc về tên gọi của sóc. Vì sao lại lấy tên là sóc Bom Bo? Hay cái tên Bom Bo xuất phát từ đâu, ý nghĩa gì?
Theo như mình tìm hiểu thì tên gọi sơ khai của sóc ngày trước có nghĩa tên của mộtngôi làng có ống nước lồ ô chảy từ khe suối Sau này do chiến tranh ác liệt, do bị máybay địch ngày đêm dội mưa bom nên làng được gọi là Bom Bo, Bom ở đây có nghĩa bomđạn
Vậy Sóc Bom Bo ở đâu? Để trả lời câu hỏi này mình phải vận dụng đến kiến thức địa lý thôi các bạn ạ.
Trang 6Xét về vị trí địa lí thì sóc Bom Bo nằm ở tọa độ: 11°52′27″B 107°09′27″Đ.
Nếu theo bản đồ thì sóc Bom Bo ngày nay thuộc xã Bình Minh, huyện Bù Đăng,tỉnh Bình Phước được đánh dấu bằng chấm đỏ trong màu xanh nổi bật đó
Từ thời kỳ kháng chiến chống Mỹ đến nay, sóc Bom Bo đã trải qua nhiều lần thay đổi địa giới hành chính:
Vào những năm 1962 - 1963, Mỹ - ngụy càn quét triền miên, chúng dồn dân vào ấpchiến lược Cả sóc Bom Bo kiên quyết không vào ấp chiến lược
Đến giữa năm 1963, địch ruồng bố gắt gao, già, trẻ, gái, trai hơn 100 người dân của
sóc Bom Bo đã lặng lẽ băng rừng, vượt suối vào căn cứ “Nửa Lon” (thuộc xã Đắk Nhau, H.Bù Gia Mập, Bình Phước ngày nay) đi theo cách mạng và lập ra sóc mới cũng mang
tên sóc Bom Bo
Trang 7Như vậy, sóc Bom Bo trong bài hát “Tiếng chày trên sóc Bom Bo” do cố nhạc sĩ Xuân Hồng sáng tác chính là ở căn cứ “Nửa Lon” (thuộc xã Đắk Nhau, H.Bù Gia Mập, Bình Phước ngày nay) các bạn nhé.
Đất nước giải phóng, người sóc Bom Bo vẫn ở lại khu căn cứ Nửa Lon
Ngày 4-7-1988, Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) đã ký quyết định tái lập
huyện Bù Đăng, sóc Bom Bo thuộc về xã Đắk Nhau, huyện Bù Đăng.
Đến năm 1989, đồng bào S’Tiêng di cư từ xã Đắk Nhau trở về lại chốn cũ lập lại
sóc Bom Bo (nay là thôn Bom Bo, xã Bình Minh , H.Bù Đăng).
Ngày 28-12-1997, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định thành lập xã Bom Bo, trên
cơ sở tách ra từ xã Đắk Nhau và một phần xã Minh Hưng, chính thức đi vào hoạt động kể
từ ngày 1-4-1998, sóc Bom Bo đổi tên thành thôn 1 xã Bom Bo.
Từ tháng 5-2008, xã Bình Minh được thành lập và sóc Bom Bo không ở xã Bom Bo
nữa mà được gọi là thôn 1 thuộc xã Bình Minh
Đến tháng 5-2012, thể theo nguyện vọng của người dân Bom Bo, chính quyền địa
phương đã quyết định “lấy lại tên” cho sóc, đổi từ thôn 1 thành thôn Bom Bo và thôn Bom Bo, xã Bình Minh, H.Bù Đăng, tỉnh Bình Phước chính là địa chỉ của sóc Bom Bo
ngày nay
Nếu các bạn muốn đến sóc Bom Bo phải hỏi đường cho kỹ nhé vì nếu không sẽ rất
dễ nhầm địa chỉ đấy Bởi ở huyện Bù Đăng, có xã Bom Bo, có cầu Bom Bo, có bưu điện,
điện lực Bom Bo, nhưng ở đó không có sóc Bom Bo Sóc Bom Bo bây giờ nằm ở xã
Bình Minh chứ không phải xã Bom Bo đâu các bạn ạ.
Bom Bo anh hùng.
Chúng mình hãy cùng ngược dòng lịch sử để tìm hiểu xem địa danh sóc Bom Bo
đã đi vào lịch sử và thơ ca như thế nào nhé
Trong sách Địa chí tỉnh Sông Bé có một tài liệu khá độc đáo, đó là bức mật thư của
Thống đốc Nam Kỳ Rôđiê ghi ngày 26/6/1904, gửi Chính phủ Pháp, có đoạn viết về Bom
Bo như sau: “Phía tả ngạn sông Bé, gần núi Yumbra (tức núi Bà Giá) có một số ngườithích sống một mình một cõi theo tục cà răng, đốt tro để làm muối Theo tin tức mà ta thulượm được thì họ thích ăn muối cũng như ta thích ăn đường”
(Các bạn có biết tại sao con người nơi đây lại đốt tro để làm muối không? Với con người kali là thành phần ko thể thiếu nhằm giúp cơ thể chống mệt mỏi mà đây lại là
Trang 8thành phần có rất nhiều trong muối, khi thực dân Pháp tiến hành khai thác thuộc địa chúng chỉ cố gắng lấy đi tài nguyên của các quốc gia thuộc địa mà thôi vì thế các nhu yếu phẩm cần thiết chúng chỉ cung cấp cho các đô thị nên các thứ này trở nên rất khan hiếm đối với vùng núi và nông thôn Ở Tây Nguyên không có tuyến đường sắt do đó việc vận chuyển muối lại càng khó khăn, vì vậy đối với người vùng cao muối còn quý hơn gạo Mình nhớ trong tác phẩm “Rừng xà nu” nhà văn Nguyễn Trung Thành cũng nhắc đến muối-một món quà vô cùng quý giá đối với người dân làng XôMan “nhưng cái đó để dành cho người đau” và khi Tnú về thăm làng mang theo một ít muối về làm quà, cụ Mết
đã “chia cho mỗi người mấy hạt, họ ăn sống từng hạt, ngậm rất lâu trong miệng để nghe chất mặn đậm đà tan dần” ấy Để cải thiện tình trạng này bà con đã đốt cỏ tranh để lấy tro ăn vì trong tro của cỏ tranh co một hàm lượng kali tương đối lớn.)
Đồng bào vùng Bom Bo bấy giờ sống trong các bom, các sóc và thường xuyên thayđổi địa điểm, nên các chức danh mà thực dân Pháp bày ra hầu như không có tác dụng gìtrong việc quản lý bà con Nhưng rồi, trước họa xâm lăng, để bảo vệ bon sóc của mình,người S'tiêng ở Bom Bo đã trở thành những dũng sĩ quật cường
Ngày đó làng Bom Bo núp dưới tán lá rừng, người S’Tiêng đi trong rừng như condúi, lấy vỏ cây làm áo, vào rừng săn bắt thú, lên rẫy trồng lúa lấy gạo ăn Cuộc sống yênbình trôi đi trong những mái nhà, những con người chưa hề biết lo lắng Thế rồi tiếngsúng vang rền, bọn giặc tiến vào đốt làng, phá bản Bốt đinh lởm chởm của chúng quầnnát đường đi Súng ống, lưỡi lê tua tủa giặc sãn sàng diệt bắn giết bất cứ ai không nghe
“lời khuyên” của chúng
Những năm 1960, Người Stiêng nuôi giấu cán bộ để đuổi Mỹ Ngày ấy, vừa đánhgiặc, vừa trồng lúa, trồng bắp trên nương Xứ uỷ Phước Long chọn sóc Bom Bo làm căn
cứ phát triển cách mạng Nhiều cán bộ của BokHồ gạo không đủ ăn, phải chia nhau mộtnửa lon gạo để nấu cháo Cái tên căn cứ "Nửa Lon " trên sóc Bom Bo ra đời từ đó
Trang 9Đây là bức ảnh được chụp tại căn cứ “nửa lon” (Đăk Nhau)
Giữ được căn cứ Nửa Lon là bảo vệ được cách mạng Nhiều lần bọn Mỹ - ngụy choquân đổ bộ hòng xóa tan những cơ sở cách mạng trong rừng sâu Nhưng cán bộ cáchmạng được người dân Bom Bo yêu thương, che chở, nên mọi âm mưu của giặc đều thấtbại Không diệt được cách mạng chúng quay lại khủng bố người dân Bọn Mỹ - ngụy coiđồng bào Sóc Bom Bo là lũ rợ mọi, phải xóa sạch, đốt sạch, phá sạch Thế hệ trước hisinh, thế hệ sau nuôi lòng căm thù
Lịch sử đã ghi lại rằng, vào giữa năm 1964, địch huy động Tiểu đoàn 52, Trungđoàn 5 biệt động cùng xe tăng, pháo binh và máy bay yểm trợ đánh vào khu căn cứ NửaLon Trước tình hình đó, đồng chí Điểu Krú, phụ trách đội du kích Bom Bo đã thể hiệntinh thần bất khuất, trong khi đang bị sốt, vẫn vừa địu con vừa chiến đấu mưu trí, dũngcảm Khi lừa địch vào khu có bẫy chông, khi dùng vũ khí đánh giáp lá cà, tiêu diệt hàngchục tên địch Sau trận đánh, ngay lập tức đồng chí được tuyên dương là dũng sĩ diệtđịch
Trang 10Nhớ lại một thời Bom Bo, và để hiểu được bức chân dung của vùng đất cách mạngnổi tiếng này, mình sẽ kể thêm cho các bạn tên tuổi của một người anh hùng nữa, đó làĐiểu Xiêng Tháng 4/1965, địch tung hai gọng kìm có xe tăng và trực thăng yểm trợ ồ ạttiến vào Bom Bo, Đắk Nhau, nhằm tiêu diệt bằng được căn cứ Nửa Lon đang ngày càngtrở thành lũy thép lớn mạnh Đồng chí Điểu Xiêng, Xã đội trưởng Bom Bo, một mìnhcầm cự với cả một cánh quân địch Sau khi vận dụng hết bẫy chông, hầm chông, bãichông diệt giặc, bắn đến viên đạn cuối cùng, đồng chí đã tự sát, nhưng không chết Địchbắt được đem về thị trấn Đức Phong, dụ dỗ không được, chúng tra tấn rồi hành hình đồngchí hết sức man rợ Tổ quốc mãi mãi ghi công anh.
Và chắc chắn, nói đến sóc Bom Bo không thể không nói đến anh hùng Điểu Lên- người được xem là hình tượng của người dân Bombo trong kháng chiến và xây dựng làngxã
Già Điểu Lên sinh năm 1945, trong một gia đình có bề dày truyền thống người S’Tiêng Cha già là cụ Điểu Sét cũng tham gia cách mạng, chống Pháp và đánh Mỹ Gia đình nghèo, lớn lên ngay tại Sóc Bom Bo, cũng như bất cứ người dân nào nơi đây, Điểu Lên chẳng được học chữ
Trang 11Già làng Điểu Lên đi bộ đội từ năm 1963, tham gia gần như hầu hết các chiến dịch
ở vùng Phước Long, ba lần nhận danh hiệu Dũng sỹ diệt Mỹ Vợ ông làm giao liên suốtthời chống Mỹ, có hai anh trai đều là dũng sỹ diệt Mỹ và đều anh dũng hy sinh Điểu Lênbảo: “Tính cả sóc thì nhiều dũng sĩ lắm vì nhà ai cũng có người theo cách mạng mà”.Chỉ với 200 dân, bà con S'tiêng ở sóc Bom Bo đã tạc cho dân tộc Việt Nam một kỳtích anh hùng
“Tiếng chày trên sóc Bom Bo” ra đời:
Sóc Bom Bo lúc đó có chưa tới một trăm gia đình người dân tộc S’tiêng, nhân dânmột lòng theo cách mạng, họ hoàn toàn sống tự lực cánh sinh, tự làm nương rẫy, trồng lúatrồng khoai lấy lương thực Những năm thất mùa họ hoàn toàn ăn củ khoai rừng để sống
Không muối, họ đốt cỏ tranh lấy tro ăn thay muối; không dầu đèn, họ chỉ thắpsáng bằng đuốc lồ ô Họ sẵn sàng ăn củ rừng để nhường gạo cho cách mạng, họ ăn lạt, ăntro để dành muối cho bộ đội Đàn ông mặc khố, con gái ở trần, đời sống vật chất họnghèo khổ đến tột cùng nhưng lòng yêu nước của họ thì tuyệt vời, khó mà đo được
Trang 12Tập quán của người S’tiêng là giã gạo ngày nào ăn ngày nấy và giã gạo là côngviệc của phụ nữ Lúc ấy, giữa lúc ngày mùa, lúa trên nương đang chín rộ, ngày ngày máybay do thám của giặc quần đảo phát hiện những đám lúa nào vàng thì chúng ném bomnapam thiêu hủy để triệt nguồn sống của người dân và người dân ở đây đã nhiều năm bịđói và địch họa.
Trong hoàn cảnh địch đốt phá nương rẫy, Đảng ủy cấp trên đã cử cán bộ đi vậnđộng mua lúa trong dân để lo hậu cần cho chiến dịch Giữa lúc đó, già làng Điểu Đếch,cùng với Điểu Tơi, Điểu Lên và những người cốt cán đã quyết định đưa ra khẩu hiệu
“Toàn dân sóc Bom Bo giã gạo”, không phân biệt trẻ, già, trai, gái, phá bỏ một tập quánngàn đời của người dân tộc S’tiêng và giữa lúc phải giành lấy miếng ăn mà kẻ thù chựccướp, nên “giã gạo ban đêm vì ngày bận làm mùa” Đồng bào Bom Bo ủng hộ toàn bộlúa gạo hiện có, nhiều nhà còn ủng hộ cả lúa non đang còn ở ngoài nương rẫy Đồng bàovùng Bom Bo và Đắk Nhau đã dùng toàn bộ số chày hiện có và còn dùng cả cây sao dài,đục khoét thành 13-16 lỗ cối mỗi cây để “giã gạo tập thể” với chày tay, chày đạp bằngchân Đúng là những lối giã gạo chưa từng có (nếu máy sát gạo không sớm ra đời, thìnhững cây sao nguyên thân khoét 16 cái cối giã gạo liền tù tì kia sẽ là một phát minhlớn!)
Trang 13Sau gần 3 ngày đêm giã gạo liên tục, đồng bào đã cung cấp cho chiến dịch số gạovượt chỉ tiêu cấp trên đề ra Tính riêng 30 gia đình ở sóc Bom Bo, bà con đã giã được15.000kg gạo, bình quân mỗi nhà 500kg, giao nộp về trên trước thời gian quy định 15ngày trong điều kiện máy bay địch thường xuyên quần thảo, bắn phá.
Thế là đêm đêm, ánh đuốc lồ ô bập bùng thắp sáng, tiếng chày giã gạo thâu đêm
đã vẽ nên bức tranh hùng tráng tuyệt vời, như trong thần thoại Nhạc sĩ Xuân Hồng kểlại rằng “Tôi như người đang xem một phòng triển lãm sống hay đọc một chuyện cổ tíchngàn xưa”
Trang 14Âm hưởng của những tiếng chày đã làm trỗi dậy trong ông nguồn cảm hứng, khơi
dòng cho giai điệu, tiết tấu của bài Tiếng chày trên sóc Bom Bo được chính thức ra đời Cùng lúc đó, nhà thơ Võ Hồng Sơn ở ban Chính trị Đoàn 2 cũng cho ra đời bài thơ "Ánh
đuốc lồ ô trên căn cứ Nửa Lon " với cảm xúc gần như giống nhau nên nhạc sĩ Xuân
Hồng đã tham khảo thêm cho sáng tác của mình
Sau khi ra đời, bài hát Tiếng chày trên sóc Bom Bo được dựng cấp tốc và phát trên
Đài phát thanh Giải phóng đã tạo nên một sức hấp dẫn đặc biệt, hào hùng như huyền
thoại đẹp của người S'tiêng giàu lòng yêu nước:
"Cách mạng cần gạo nhiều để đánh Mỹ;
Sóc BomBo sẵn có cối chày đây;
Người Bom Bo sẵn có đôi bàn tay;
Với tình yêu nước và thù giặc ngày ngày
Tiếng cười vui đẩy lui đêm vắng vẻ,
Có ai đi về phía những hàng cây,
Mời vô đây cùng nghe khúc nhạc hay,
Khúc nhạc đêm nay dùng nhịp đệm bằng chày
Đuốc gần tàn nhịp càng thêm rắn rỏi,
Bóng trăng lên vừa khỏi đỉnh đồi cây,
Người chưa ngơi đã sẵn có người thay,
Cối gạo vơi đi và rồi gạo lại đầy”
Sau giải phóng, nhạc sĩ Xuân Hồng thường xuyên về thăm lại Bom Bo Người dân
ở đây xem ông như anh em, như một người S’tiêng Bom Bo, có lần ông về còn đượcngười đến rước bằng voi Ngày ông mất (14/5/1996), rất đông đồng bào Bom Bo đã vềTP.HCM viếng ông