Giao an lich su 10 ban co ban

GIÁO ÁN LỊCH SỬ LỚP 1O CƠ BÀN TRỌN BỘ HỌC KÌ I, THEO CHƯƠNG TRÌNH ĐÃ GIẢM TẢI, GIÁO ÁN ĐƯỢC SOẠN THEO CHUẨN KIẾN THỨC KĨ NĂNG, THEO PHÂN PHỐI CHƯƠNG TRÌNH HIỆN HÀNH CỦA BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO, GIÁO ÁN CHỈ ĐƯỢC DÙNG ĐỂ CÁC BẠN THAM KHẢO

Trang 1

Ngày soạn: Chương I : XÃ HỘI NGUYÊN THỦY Tuần Ngày giảng: BAI 1 : :SỰ XUẤT HIỆN LOÀI NGƯỜI VÀ BẦY

NGƯỜI NGUYÊN THUỶ

II TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Giới thiệu khái quát về chương trình lịch sử lớp 10

- Yêu cầu và hướng dẫn phương pháp học bộ môn ở nhà, ở lớp

2 Dẫn dắt vào bài học

- Giáo viên nêu tình huống qua câu hỏi tạo không khí học tập: Chương trình lịch sử chúng ta

đã học ở THCS được phân chia thành mấy thời kỳ? Kể tên các thời kỳ đó? Hình thái chế độ xã hộigắn liền với mỗi thời kỳ? Xã hội loài người và loài người xuất hiện như thế nào? Để hiểu điều đó,chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Hoạt động 1: Làm việc cá nhân

Trước hết giáo viên kể câu chuyện về nguồn gốc của dân

tộc Việt Nam (Bà Âu Cơ với cái bọc trăm trứng và chuyện

Thượng Đế sáng tạo ra loài người) sau đó nêu câu hỏi: Loài

người từ đâu mà ra? Câu chuyện kể trên có ý nghĩa gì?

- HS qua hiểu biết, qua câu chuyện giáo viên kể và đọc

sách giáo khoa trả lời câu hỏi?

Giáo viên dẫn dắt, tạo không khí tranh luận

- Giáo viên nhận xét bổ sung và chốt ý:

+ Câu chuyện truyền thuyết đã phản ánh việc con người

muốn lý giải về nguồn gốc của mình, song chưa đủ cơ sở khoa

học nên gửi gắm điều đó vào sự thần thánh

+ Ngày nay, khoa học phát triển, đặc biệt là khảo cổ học và

cổ sinh học đã tìm được bằng cứ nói lên sự phát triển lâu dài

1 Sự xuất hiện loài người và đời sống bầy người nguyên thuỷ

Trang 2

Hoạt Động Của Thầy Và Trò Nội Dung

của sinh giới, từ động vật bậc thấp lên động vật bậc cao mà

đỉnh cao của quá trình này là sự chuyển biến từ vượn thành

người

- Giáo viên nêu câu hỏi: Vậy con người do đâu mà ra?

Căn cứ vào cơ sở nào? Thời gian? Nguyên nhân quan trọng

quyết định đến sự chuyển biến đó? Ngày nay quá trình chuyển

biến đó có diễn ra không? Tại sao?

- Loài người do một loàivượn chuyển biến thành? Chặngđầu của quá trình hình thành này

có khoảng 6 triệu năm trước đây

Hoạt động 2: Làm việc theo nhóm

- Giáo viên: Chặng đường chuyển biến từ vượn đến người

diễn ra rất dài Bước phát triển trung gian là Người tối cổ

(Người thượng cổ)

 Nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm:

+ Nhóm 1: Thời gian tìm được dấu tích Người tối cổ? Địa

điểm? Tiến hoá trong cơ cấu tạo cơ thể?

+ Nhóm 2: Đời sống vật chất và quan hệ xã hội của người

tối cổ

- HS: Từng nhóm đọc sách giáo khoa, tìm ý trả lời và

thảo luận thống nhất ý kiến trình bày trên giấy A1

Đại diện của nhóm trình bày kết quả của mình

Giáo viên yêu cầu HS nhóm khác bổ sung

Cuối cùng giáo viên nhận xét và chốt ý

Nhóm 1:

+ Thời gian tìm được dấu tích của Người tối cổ bắt đầu

khoảng 4 triệu năm trước đây

+ Di cốt tìm thấy ở Đông Phi, Giava (Inđônêxia), Bắc Kinh

(trung Quốc)… Thanh Hoá (Việt Nam)

+ Người tối cổ hoàn toàn đi bằng hai chân, đôi tay được tự

do cầm nắm, kiếm thức ăn Cơ thể có nhiều biến đổi: trán, hộp

sọ …

Nhóm 2: Đời sống vật chất đã có nhiều thay đổi.

+ Biết chế tạo công cụ lao động: Họ lấy mảnh đá hay cuội

lớn đem ghè vỡ tạo nên một mặt cho sắc và vừa tay cầm  rìu

đá (đồ đá cũ - sơ kỳ)

+ Biết làm ra lửa (phát minh lớn)  điều quan trọng cải

thiện căn bản cuộc sống từ ăn sống  ăn chín

+ Cùng nhau lao động tìm kiếm thức ăn Chủ yếu là hái

lượm và săn bắt thú

+ Quan hệ hợp quần xã hội, có người đứng đầu, có phân

công lao động giữa nam - nữ, cùng chăm sóc con cái, sống

quây quần theo quan hệ ruột thịt gồm 5 - 7 gia đình Sống

trong hang động hoặc mái đá, lều dựng bằng cành cây… Hợp

- Bắt đầu khoảng 4 triệu nămtrước đây tìm thấy dấu vết củaNgười tối cổ ở một số nơi nhưĐông Phi, Inđônêxia, Trung Quốc,Việt Nam

- Đời sống vật chất của ngườinguyên thuỷ:

+ Chế tạo công cụ đá (đồ đá cũ).+ Làm ra lửa

+ Tìm kiếm thức ăn, săn bắt hái lượm

Quan hệ xã hội của Người Tối

cổ được gọi là bầy người nguyênthuỷ

Trang 3

quần đầu tiên  bầy người nguyên thuỷ

Hoạt động 3: cả lớp

Giáo viên dùng ảnh và biểu đồ để giải thích giúp HS hiểu

và nắm chắc hơn: ảnh về Người tối cổ , ảnh về các công cụ đá,

biểu đồ thời gian của Người tối cổ

- Về hình dáng: Tuy còn nhiều dấu tích vượn trên người

nhưng Người tối cổ không còn là vượn

- Người tối cổ là Người vì đã chế tác và sử dụng công cụ

(mặc dù chiếc rìu đá còn thô kệch đơn giản)

- Thời gian:

4 tr.năm 1 tr.năm 4 vạn năm 1 vạn năm

(Người tối cổ) - đi đứng thẳng

- Hòn đá ghè đẽo sơ qua

- Hái lượm, săn bắt thú

- Bầy người

Hoạt động 4: làm việc theo nhóm

Giáo viên trình bày: Qua quá trình lao động, cuộc sống của

con người ngày càng phát triển hơn Đồng thời con người tự

hoàn thành quá trình hoàn thiện mình  tạo bước nhảy vọt từ

vượn thành Người tối cổ Ta tìm hiểu bước nhảy vọt thứ 2 của

quá trình này

- Giáo viên chia lớp thành 3 nhóm, nêu câu hỏi cho từng

nhóm:

+ Nhóm 1: Thời đại Người tinh khôn bắt đầu xuất hiện

vào thời gian nào? Bước hoàn thiện về hình dáng và cấu tạo

cơ thể được biểu hiện như thế nào?

+ Nhóm 2: Sự sáng tạo của Người tinh khôn trong việc

chế tạo công cụ lao động bằng đá.

+ Nhóm 3: Những tiến bộ khác trong cuộc sống lao động

và vật chất.

- HS đọc sách giáo khoa, thảo luận tìm ý trả lời Sau khi

đại diện nhóm trình bày kết quả thống nhất của nhóm HS

nhóm khác bổ sung Cuối cùng giáo viên nhận xét và chốt ý

Nhóm 1: Đến cuối thời đồ đá cũ, khoảng 4 vạn năm trước

đây Người tinh khôn (hay còn gọi là người hiện đại) xuất hiện

Người tinh khôn có cấu tạo cơ thể như người ngày nay: xương

cốt nhỏ nhắn, bàn tay nhỏ khéo léo, ngón tay linh hoạt Hộp sọ

và thể tích não phát triển, trán cao, mặt phẳng, hình dáng gọn

và linh hoạt, lớp lông mỏng không còn nữa đưa đến sự xuất

hiện những màu da khác nhau (3 đại chủng lớn vàng đen

-trắng)

Nhóm 2: Sự sáng tạo của Người tinh khôn trong kỹ thuật

2 Người tinh khôn và óc sáng tạo

- Khoảng 4 vạn năm trước đâyNgười tinh khôn xuất hiện Hìnhdáng và cấu tạo cơ thể hoàn thiệnnhư người ngày nay

Trang 4

chế tạo công cụ đá: Người ta biết ghè 2 cạnh sắc hơn của

mảnh đá làm cho nó gọn và sắc hơn với nhiều kiểu, loại khác

nhau Sau khi được mài nhẵn, được khoan lỗ hay nấc để tra

cán  Công cụ đa dạng hơn, phù hợp với từng công việc lao

động, trau chuốt và có hiệu quả hơn  Đồ đá mới

Nhóm 3: Óc sáng tạo của Người tinh khôn còn chế tạo ra

nhiều công cụ lao động khác: Xương cá, cành cây làm lao, chế

cung tên, đan lưới đánh cá, làm đồ gốm Cũng từ đó đời sống

vật chất được nâng lên Thức ăn tăng lên đáng kể Con người

rời hang động ra định cư ở địa điểm thuận lợi hơn Cư trú nhà

cửa trở nên phổ biến

- Óc sáng tạo là sự sáng tạo củaNgười tinh khôn trong công việccải tiến công cụ đồ đá và biết chếtác thêm nhiều công cụ mới

+ Công cụ đá: Đá cũ  đá mới(ghè - mài nhẵn - đục lỗ tra cán).+ Công cụ mới: Lao, cung tên

Hoạt động 5: làm việc cả lớp và cá nhân

Giáo viên trình bày: - Cuộc cách mạng đá mới - đây là một

thuật ngữ khảo cổ học nhưng rất thích hợp với thực tế phát

triển của con người Từ khi Người tinh khôn xuất hiện thời đá

cũ hậu kì, con người đã có một bước tiến dài: Đã có cư trú nhà

cửa, đã sống ổn định và lâu dài (lớp vỏ ốc sâu 1m nói lên có

thể lâu tới cả nghìn năm)

Như thế cũng phải kéo dài tích luỹ kinh nghiệm tới 3 vạn

năm Từ 4 vạn năm đến 1 vạn năm trước đây mới bắt đầu thời

đá mới

Giáo viên nêu câu hỏi: - Đá mới là công cụ đá có điểm

khác như thế nào so với công cụ đá cũ?

HS đọc sách giáo khoa trả lời HS khác bổ sung, cuối cùng

giáo viên nhận xét và chốt lại: đá mới là công cụ đá được ghè

sắc, mài nhẵn, tra cán dùng tốt hơn Không những vậy người

ta còn sử dụng cung tên thuần thục

Giáo viên đặt câu hỏi: Sang thời đại đá mới cuộc sống vật

chất của con người có biến đổi như thế nào?

HS đọc sách giáo khoa trả lời HS khác bổ sung, cuối cùng

giáo viên nhận xét và chốt ý

- Sang thời đại đá mới cuộc sống của con người đã có

những thay đổi lớn lao

+ Từ chỗ hái lượm, săn bắn  trồng trọt và chăn nuôi

(người ta trồng một số cây lương thực và thực phẩm như lúa,

bầu bí… Đi săn bắn được thú nhỏ người ta giữ lại nuôi và

thuần dưỡng thành gia súc nhỏ như chó, cừu, lợn, bò …)

+ Người ta biết làm sạch những tấm da thú để che thân cho

ấm và "cho có văn hoá" (tìm thấy cúc, kim xương)

+ Người ta biết làm đồ trang sức (vòng bằng vỏ ốc và hạt

xương, vòng tay, vòng cổ chân, hoa tai bằng đá màu)

+ Con người biết đến âm nhạc (cây sáo xương, đàn đá …)

Giáo viên kết luận: Như thế, từng bước, từng bước con

người không ngừng sáng tạo, kiếm được thức ăn nhiều hơn ,

3 Cuộc cách mạng thời đá mới

- 1 vạn năm trước đây thời kỳ đámới bắt đầu

- Cuộc sống con người đã cónhững thay đổi lớn lao, người tabiết:

+ Trồng trọt, chăn nuôi

+ Làm sạch tấm da thú che thân

+ Làm nhạc cụ

Trang 5

sống tốt hơn và vui hơn Cuộc sống bớt dần sự lệ thuộc và

thiên nhiên Cuộc sống con người tiến bộ với tốc độ nhanh

hơn và ổn định hơn từ thời đá mới

 Cuộc sống no đủ hơn, đẹphơn và vui hơn, bớt lệ thuộc vàothiên nhiên

4 Sơ kết bài học

- Giáo viên kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS trả lời câu hỏi

- Nguồn gốc của loài người, nguyên nhân quyết định đến quá trình tiến hoá

- Thế nào là Người tối cổ? Cuộc sống vật chất và xã hội của Người tối cổ?

- Những tiến bộ về kỹ thuật khi Người tinh khôn xuất hiện?

Trang 6

Ngày soạn: Tuần Ngày giảng: BÀI 2 : XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ Tiết

- Mẩu truyện ngắn về sinh hoạt của thị tộc, bộ lạc

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi 1: Lập niên biểu thời gian về quá trình tiến hoá từ vượn thành người ? Mô tả đời sốngvật chất và xã hội của Người tối cổ?

Câu hỏi 2: Tại sao nói thời đại Người tinh khôn cuộc sống của con người tốt hơn, đủ hơn, đẹphơn và vui hơn?

2 Dẫn dắt bài mới

Bài một cho chúng ta hiểu quá trình tiến hoá và tự hoàn thiện của con người Sự hoàn thiện

về vóc dáng và cấu tạo cơ thể Sự tiến bộ trong cuộc sống vật chất Đời sống của con người tốt hơn

- đủ hơn - đẹp hơn - vui hơn Và trong sự phát triển ấy ta thấy sự hợp quần của bầy người nguyênthuỷ - một tổ chức xã hội quá độ Tổ chức ấy còn mang tính giản đơn, hoang sơ, còn đầy dấu ấn bầyđàn cùng sự tự hoàn thiện của con người Bầy đàn phát triển tạo nên sự gắn kết và định hình củamột tổ chức xã hội loài người khác hẳn với tổ chức bầy, đàn Để hiểu tổ chức thực chất, định hìnhđầu tiên của loài người đó, ta tìm hiểu bài hôm nay

Trang 7

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức học sinh cần

nắm vững Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

Trước hết giáo viên gợi HS nhớ lại những tiến bộ,

sự hoàn thiện của con người trong thời đại Người tinh

khôn Điều đó đưa đến xã hội bầy người nguyên thuỷ,

một tổ chức hợp quần và sinh hoạt theo từng gia đình

trong hình thức bầy người cũng khác đi Số dân đã tăng

lên Từng nhóm người cũng đông đúc, mỗi nhóm có hơn

10 gia đình (đông hơn trước gấp 2-3 lần) gồm 2, 3 thế hệ

già trẻ chung dòng máu  Họ hợp thành một tổ chức xã

hội chặt chẽ hơn, gắn bó hơn, có tổ chức hơn Hình thức

tổ chức ấy gọi là thị tộc - những người "cùng họ" Đây là

tổ chức thực chất và định hình đầu tiên của loài người

Giáo viên nêu câu hỏi: Thế nào là thị tộc? Mối

quan hệ trong thị tộc?

HS nghe và đọc sách giáo khoa trả lời

HS khác bổ sung Cuối cùng giáo viên nhận xét và

chốt ý

+ Thị tộc là nhóm người có khoảng hơn 10 gia

đình, gồm 2-3 thế hệ già trẻ và có chung dòng máu

+ Trong thị tộc, mọi thành viên đều hợp sức,

chung lưng đấu cật, phối hợp ăn ý với nhau để tìm kiếm

thức ăn Rồi được hưởng thụ bằng nhau, công bằng

Trong thị tộc, con cháu tôn kính ông bà cha mẹ và ngược

lại Bảo đảm nuôi dạy tất cả con cháu của thị tộc

Giáo viên phân tích bổ sung để nhấn mạnh khái

niệm hợp tác lao động  hưởng thụ bằng nhau - cộng

đồng Công việc lao động hàng đầu và thường xuyên của

thị tộc là kiếm thức ăn để nuôi sống thị tộc Lúc bấy giờ

với công việc săn đuổi và săn bẫy các con thú lớn, thú

chạy nhanh, con người không thể lao động riêng rẽ, buộc

họ phải cùng hợp sức thành một vòng vây, hò hét, ném đá,

ném lao, bắn cung tên, dồn thú chỉ còn một con đường

chạy duy nhất, đó là hố bẫy Yêu cầu của công việc và

trình độ thời đó buộc phải hợp tác nhiều người, thậm chí

của cả thị tộc Việc tìm kiếm thức ăn không thường

xuyên, không nhiều Khi ăn, họ cùng nhau ăn (kể

chuyện… Qua bức tranh vẽ trên vách đá ở hang động, ta

thấy: Sau khi đi săn thú về, họ cùng nhau nướng thịt rồi

ăn thịt nướng với rau củ đã được chia thành các khẩu

phần đều nhau Hoặc có nơi thức ăn được để trên tàu lá

rộng từng người bốc ăn từ tốn vì không có ,nhiều để ăn tự

do thoải mái) Việc chia khẩu phần ăn, ta thấy ngay trong

thời hiện đại này khi phát hiện thị tộc Tasađây ở

Philippines Tính công bằng - cũng được thể hiện rất rõ

bà và cha mẹ đều yêu thương chămsóc tất cả con cháu của thị tộc

Trang 8

nắm vững

Giáo viên có thể kể thêm câu chuyện mảnh vải

tặng của nhà dân tộc học với thổ dân Nam Mỹ

Qua câu chuyện, giáo viên chốt lại: Nguyên tắc

vàng trong xã hội thị tộc là của chung, việc chung, làm

chung, thậm chí là ở chung một nhà Tuy nhiên đây là một

đại đồng trong thời kỳ mông muội, khó khăn nhưng trong

tương lai chúng ta vẫn có thể xây dựng đại đồng trong

thời văn minh - một đại đồng mà trong đó con người có

trình độ văn minh cao và quan hệ cộng đồng làm theo

năng lực và hưởng theo ,nhu cầu Điều đó chúng ta có thể

thực hiện được - một ước mơ chính đáng mà loài người

hướng tới

Hoạt động 2: Làm việc cá nhân

- Giáo viên nêu câu hỏi: Ta biết đặc điểm của thị

tộc Dựa trên hiểu biết đó, hãy:

- Định nghĩa thế nào là bộ lạc?

- Nêu điểm giống và điểm khác giữa bộ lạc và thị

tộc?

HS đọc sách giáo khoa và trả lời HS khác bổ

sung Giáo viên nhận xét và chốt ý

+ Bộ lạc là tập hợp một số thị tộc, sống cạnh nhau,

có họ hàng với nhau và có chung một nguồn gốc tổ tiên

+ Điểm giống: Cùng có chung một dòng máu

+ Điểm khác: Tổ chức lớn hơn (gồm nhiều thị tộc)

Mối quan hệ trong bộ lạc là sự gắn

bó, giúp đỡ nhau, chứ không có quan hệ hợp sức lao động

kiếm ăn

Giáo viên nêu: Từ chỗ con người biết chế tạo công

cụ đá và ngày càng cải tiến để công cụ gọn hơn, sắc hơn,

sử dụng có hiệu quả hơn Không dừng lại ở các công cụ

đá, xương, tre gỗ mà người ta phát hiện ra kim loại, dùng

kim loại để chế tạo đồ dùng và công cụ lao động Quá

trình tìm thấy kim loại - sử dụng nó như thế nào và hiệu

quả của nó ra sao, chia nhóm để tìm hiểu

Nhóm 1: Tìm mốc thời gian con người tìm thấy

kim loại? Vì sao lại cách xa nhau như thế?

Nhóm 2: Sự xuất hiện công cụ bằng kim loại có ý

nghĩa như thế nào đối với sản xuất?

HS đọc sách giáo khoa, trao đổi thống nhất ý kiến

Đại diện nhóm trình bày Các nhóm khác góp ý Cuối

cùng giáo viên nhận xét và chốt ý:

+ Quá trình con người tìm và sử dụng kim loại:

Khoảng 5500 năm trước đây, người Tây Á và Ai Cập

b Bộ lạc

- Bộ lạc là tập hợp một số thị tộcsống cạnh nhau và có cùng mộtnguồn gốc tổ tiên

- Quan hệ giữa các thị tộc trong

bộ lạc là gắn bó giúp đỡ nhau

2 Buổi đầu của thời đại kim khí

a Quá trình tìm và sử dụng kim loại.

- Con người tìm và sử dụng kimloại:

Trang 9

nắm vững

sử dụng đồng sớm nhất (đồng đỏ)

Khoảng 4000 năm trước đây, cư dân ở nhiều nơi

đã biết dùng đồng thau

Khoảng 3000 năm trước đây, cư dân Tây Á và

Nam Châu Âu đã biết đúc và dùng đồ sắt

Giáo viên có thể phân tích và nhấn mạnh: Con người

tìm thấy các kim loại kim khí cách rất xa nhau bởi lúc đó

điều kiện còn rất khó khăn, việc phát minh mới về kỹ

thuật là điều không dễ Mặc dầu con người đã bước sang

thời đại kim khí từ 5500 năm trước đây nhưng trong suốt

1500 năm, kim loại (đồng) còn rất ít, quý nên họ mới

dùng chế tạo thành trang sức, vũ khí mà công cụ lao động

chủ yếu vẫn là đồ đá, đồ gỗ Phải đến thời kỳ đồ sắt con

người mới chế tạo phổ biến thành công cụ lao động Đây

là nguyên nhân cơ bản tạo nên một sự biến đổi lớn lao

trong cuộc sống con người

+ Sự phát minh ra công cụ kim khí đã có ý nghĩa

lớn lao trong cuộc sống lao động: Năng suất lao động

vượt xa thời đại đồ đá, khai thác những vùng đất đai mới,

cày sâu cuốc bẫm, xẻ gỗ đóng thuyền, xẻ đá làm lâu đài;

và đặc biệt quan trọng là từ chỗ bấp bênh, tới chỗ đủ sống

tiến tới con người làm ra một lượng sản phẩm thừa

- Năng suất lao động tăng

- Khai thác thêm đất đai trồngtrọt

- Thêm nhiều ngành nghề mới

Hoạt động 4: Làm việc cả lớp và cá nhân

Trước tiên giáo viên gợi nhớ lại quan hệ xã hội

nguyên thuỷ Trong xã hội nguyên thuỷ, sự công bằng và

bình đẳng là "nguyên tắc vàng" nhưng lúc ấy, con người

trong cộng đồng dựa vào nhau vì tình trạng đời sống còn

quá thấp Khi bắt đầu có sản phẩm thừa thì lại không có

để đem chia đều cho mọi người Chính lượng sản phẩm

thừa được các thành viên có chức phận nhận (người chỉ

huy dân binh, người chuyên trách lễ nghi, hoặc điều hành

các công việc chung của thị tộc, bộ lạc) quản lý và đem ra

dùng chung, sau lợi dụng chức phận chiếm một phần sản

phẩm thừa khi chi cho các công việc chung

Giáo viên nêu câu hỏi: Việc chiếm sản phẩm thừa

của một số người có chức phận đã tác động đến xã hội

nguyên thuỷ như thế nào?

HS đọc sách giáo khoa trả lời, các HS khác góp ý

rồi giáo viên nhận xét và chốt ý

+ Trong xã hội có người nhiều, người ít của cải

Của thừa tạo cơ hội cho một số người dùng thủ đoạn

chiếm làm của riêng Tư hữu xuất hiện trong cộng đồng

3 Sự xuất hiện tư hữu và xã hội

có giai cấp

- Người lợi dụng chức quyềnchiếm của chung  tư hữu xuất hiện

Trang 10

nắm vững

bình đẳng, không có của cải bắt đầu bị phá vỡ

+ Trong gia đình cũng thay đổi Đàn ông làm công

việc nặng, cày bừa tạo ra nguồn thức ăn chính và thường

xuyên  Gia đình phụ hệ xuất hiện

+ Khả năng lao động của mỗi gia đình cũng khác

nhau

 Giàu nghèo  giai cấp ra đời

 Công xã thị tộc rạn vỡ đưa con người bước

sang thời đại có giai cấp đầu tiên - thời cổ đại

- Gia đình phụ hệ thay gia đìnhmẫu hệ

- Xã hội phân chia giai cấp

- Thế nào là thị tộc - bộ lạc?

- Những biến đổi lớn lao của đời sống sản xuất - quan hệ xã hội của thời đại kim khí?

5 Bài tập - Dặn dò về nhà

- Trả lời câu hỏi:

+ So sánh điểm giống nhau - khác nhau giữa thị tộc và bộ lạc

+ Do đâu mà tư hữu xuất hiện? Điều này đã dẫn tới sự thay đổi trong xã hội như thế nào?

- Đọc bài 3:

+ Các quốc gia cổ đại Phương Đông

+ Ý nghĩa của bức tranh hình 1 trang 11, hình 2 trang 12

Trang 11

Ngày soạn: Chương 2: XẢ HỘI CỔ ĐẠI Tuần: Ngày giảng: BÀI 3 : CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG ĐÔNG Tiết:

- Những đặc điểm của quá trình hình thành xã hội có giai cấp và Nhà nước, cơ cấu xã hội của

xã hội cổ đại phương Đông

- Thông qua việc tìm hiểu về cơ cấu bộ máy Nhà nước và quyền lực của nhà vua, HS còn hiểu

rõ thế nào là chế độ chuyên chế cổ đại

- Những thành tựu lớn về văn hoá của các quốc gia cổ đại phương Đông

2 Tư tưởng

- Thông qua bài học bồi dưỡng lòng tự hào về truyền thống lịch sử của các dân tộc phươngĐông, trong đó có Việt Nam

3 Kỹ năng

- Biết sử dụng bản đồ để phân tích những thuận lợi, khó khăn và vai trò của các điều kiện địa

lý ở các quốc gia cổ đại phương Đông

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Bản đồ các quốc gia cổ đại

- Bản đồ thế giới hiện nay

- Tranh ảnh nói về những thành tựu văn hoá của các quốc gia cổ đại phương đông để minh hoạ(nếu có sử dụng phần mềm Encarta 2005, phần giới thiệu về những thành tựu của Ai Cập cổ đại)

Bài này dạy trong 2 tiết: Tiết 1 giảng mục 1, 2 và mục 3; Tiết 2 giảng mục 4 và 5.

Câu hỏi kiểm tra ở tiết 1: Nguyên nhân tan rã của xã hội nguyên thuỷ? Biểu hiện?

2 Dẫn dắt bài mới

- Giáo viên nhận xét câu trả lời của HS, khái quát bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới và nêunhiệm vụ nhận thực cho Hs như sau: Trên lưu vực các dòng sông lớn ở Châu Á và Châu Phi từ thiênniên kỷ IV (TCN) cư dân phương Đông đã biết tới nghề luyện kim, làm nông nghiệp và chăn nuôigia súc Họ đã xây dựng các quốc gia đầu tiên của mình, đó là xã hội có giai cấp đầu tiên mà trong

Trang 12

đó thiểu số quý tộc thống trị đa số nông dân công xã và nô lệ Quá trình hình thành và phát triển củaNhà nước ở các quốc gia cổ đại phương Đông không giống nhau, nhưng thể chế chung là chế độquân chủ chuyên chế, mà trong đó vua là người nắm mọi quyền hành và được cha truyền, con nối.

- Qua bài học này chúng ta còn biết được Phương Đông là cái nôi của văn minh nhân loại, nơi

mà lần đầu tiên con người đã biết sáng tạo ra chữ viết, văn học, nghệ thuật và nhiều tri thức khoahọc khác

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức học sinh cần nắm

vững Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

- Giáo viên treo bản đồ "Các quốc gia cổ đại"

trên bảng, yêu cầu HS quan sát, kết hợp với kiến thức

phần 1 trong sách giáo khoa trả lời câu hỏi: Các quốc

gia cổ đại phương Đông nằm ở đâu, có những thuận

lợi gì?

- Giáo viên gọi 1 HS trả lời, các HS khác có thể

bổ sung cho bạn

- Giáo viên tiếp tục đặt câu hỏi: Bên cạnh những

thuận lợi thì có gì khó khăn? Muốn khắc phục khó

khăn cư dân phương Đông đã phải làm gì?

- Giáo viên gọi 1 HS trả lời, các HS bổ sung cho

bạn

- Giáo viên nhận xét và chốt ý:

+ Thuận lợi: đất đai phù sa màu mỡ và mềm

nên công cụ bằng gỗ, đá cũng có thể canh tác và tạo

nên mùa màng bội thu

+ Khó khăn: Dễ bị nước sông dâng lên gây lũ

lụt, mất mùa và ảnh hưởng đến cuộc sống của người

dân

- Muốn bảo vệ mùa màng và cuộc sống của

mình, ngay từ đầu cư dân phương Đông đã phải đắp

đê, trị thuỷ, làm thuỷ lợi Công việc này đòi hỏi công

sức của nhiều người sống quần tụ, gắn bó với nhau

trong các tổ chức xã hội

- Giáo viên đặt câu hỏi: Nền kinh tế chính trị các

quốc gia cổ đại phương Đông?

- Giáo viên gọi HS trả lời, các HS khác bổ sung

- Giáo viên chốt lại: Nông nghiệp tưới nước,

chăn nuôi và thủ công nghiệp, trao đổi hàng hoá…

trong đó nông nghiệp tưới nước là ngành kinh tế

chính, chủ đạo đã tạo ra sản phẩm dư thừa thường

xuyên

1 Điều kiện tự nhiên và sự phát triển của các ngành kinh tế

a Điều kiện tự nhiên

- Thuận lợi: đất đai phù sa màu mỡ,

gần nguồn nước tưới, thuận lợi cho sảnxuất và sinh sống

b Sự phát triển của các ngành kinh tế

- Nghề nông nghiệp tưới nước làgốc, ngoài ra còn chăn nuôi và làm thủcông nghiệp

Hoạt động 2: Làm việc tập thể và cá nhân

- Giáo viên đặt câu hỏi: Tại sao chỉ bằng công cụ

2 Sự hình thành các quốc gia cổ đại

- Cơ sở hình thành: Sự phát triển của

Trang 13

vững

chủ yếu bằng gỗ và đá, cư dân trên lưu vực các dòng

sông lớn ở Châu Á, Châu Phi đã sớm xây dựng Nhà

nước của mình?

- Cho HS thảo luận sau đó gọi một HS trả lời, các

em khác bổ sung cho bạn

- Do điều kiện tự nhiên thuận lợi, sản xuất phát

triển mà không cần đợi đến khi xuất hiện công cụ bằng

sắt, trong xã hội đã xuất hiện của cải dư thừa dẫn đến

sự phân hoá xã hội kẻ giàu, người nghèo, tầng lớp quý

tộc và bình dân Trên cơ sở đó Nhà nước đã ra đời

- Giáo viên đặt câu hỏi: các quốc gia cổ đại

phương Đông hình thành sớm nhất ở đâu? Trong

khoảng thời gian nào?

- Giáo viên cho HS đọc sách giáo khoa và thảo

luận sau đó gọi 1 HS trả lời, các HS khác bổ sung cho

bạn

- Giáo viên có thể chỉ trên bản đồ quốc gia cổ đại

Ai Cập hình thành như thế nào, địa bàn của các quốc

gia cổ ngày nay là những nước nào trên Bản đồ Thế

giới và liên hệ ở Việt Nam bên lưu vực sông Hồng,

sông Cả … đã sớm xuất hiện nhà nước cổ đại (phần

này sẽ học ở phần Lịch sử Việt Nam)

- Giáo viên cho HS xem sơ đồ sau và nhận xét

trong xã hội cổ đại phương Đông có những tầng lớp

Giáo viên giao nhiệm vụ cho từng nhóm:

- Nhóm 1: Nguồn gốc và vai trò của nông dân

công xã trong xã hội cổ đại Phương Đông?

- Nhóm 2: Nguồn gốc của quý tộc?

- Nhóm 3: Nguồn gốc của nô lệ? Nô lệ có vai

trò gì?

- Giáo viên nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Do nhu cầu trị thuỷ và xây dựng

các công trình thuỷ lợi khiến nông dân vùng này gắn

bó trong khuôn khổ của công xã nông thôn Ở họ tồn

tại cả "cái cũ" (những tàn dư của xã hội nguyên thuỷ:

3 Xã hội có giai cấp đầu tiên

- Nông dân công xã: Chiếm số đông

trong xã hội, ở họ vừa tồn tại "cái cũ",vừa là thành viên của xã hội có giai cấp

Họ tự nuôi sống bản thân và gia đình,

Quí tộc

Nông dân công xã

Nô lệ Vu

a

Trang 14

vững

cùng làm ruộng chung của công xã và cùng trị thuỷ),

vừa tồn tại "cái mới" (đã là thành viên của xã hội có

giai cấp: sống theo gia đình phụ hệ, có tài sản tư hữu,

…) họ được gọi là nông dân công xã Với nghề nông

là chính nên nông dân công xã Với nghề nông là

chính nên nông dân công xã là lực lượng đông đảo

nhất, có vai trò to lớn trong sản xuất, họ tự nuôi sống

bản thân cùng gia đình và nộp thuế cho quý tộc, ngoài

ra họ còn phải làm một số nghĩa vụ khác như đi lính,

xây dựng các công trình

+ Nhóm 2: Vốn xuất thân từ các bô lão đứng

đầu các thị tộc, họ gồm các quan lại từ Trung Ương

xuống địa phương Tầng lớp này sống sung sướng (ở nhà

rộng và xây lăng mộ lớn) dựa trên sự bóc lột nông dân: họ

thu thuế của nông dân dưới quyền trực tiếp hoặc nhận

bổng lộc của Nhà nước cũng do thu thuế của nông dân

+ Nhóm 3: Nô lệ, chủ yếu là tù binh và thành

viên công xã bị mắc nợ hoặc bị phạm tội Vai trò của

họ là làm các công việc nặng nhọc, hầu hạ quý tộc, họ

cũng là nguồn bổ sung cho nông dân công xã

nộp thuế cho Nhà nước và làm các nghĩa

vụ khác

- Quý tộc: Gồm các quan lại ở địa

phương, các thủ lĩnh quân sự và nhữngngười phụ trách lễ nghi tôn giáo Họsống sung sướng dựa vào sự bóc lột nôngdân

- Nô lệ: Chủ yếu là tù bình và thành

viên công xã bị mắc nợ hoặc bị phạm tội

Họ phải làm các việc nặng nhọc và hầu

hạ quý tộc Cùng với nông dân công xã

họ là tầng lớp bị bóc lột trong xã hội

Hoạt động 4: Làm việc tập thể và cá nhân

- Giáo viên cho HS đọc sách giáo khoa thảo

luận và trả lời câu hỏi: Nhà nước phương Đông hình

thành như thế nào? Thế nào là chế độ chuyên chế cổ

đại? Thế nào là chế độ vua chuyên chế? Vua dựa vào

đâu để trở thành chuyên chế?

- Gọi 1 HS trả lời, các HS khác bổ sung

- Giáo viên nhận xét và chốt ý: Quá trình hình

thành Nhà nước là từ các liên minh bộ lạc, do nhu cầu

trị thuỷ và xây dựng các công trình thuỷ lợi, các liên

minh bộ lạc liên kết với nhau  Nhà nước ra đời đề

điều hành, quản lý xã hội Quyền hành tập trung vào

tay nhà vua tạo nên chế độ chuyên chế cổ đại.

- Vua dựa vào bộ máy quý tộc và tôn giáo để

bắt mọi người phải phục tùng, vua trở thành vua

chuyên chế.

- Chế độ Nhà nước do vua đứng đầu, có quyền

lực tối cao (tự coi mình là thần thánh dưới trần gian,

người chủ tối cao ủa đất nước, tự quyết định mọi chính

sách và công việc) và giúp việc cho vua là một bộ máy

4 Chế độ chuyên chế cổ đại

- Quá trình hình thành Nhà nước là

từ các liên minh bộ lạc, do nhu cầu trịthuỷ và xây dựng các công trình thuỷ lợinên quyền hành tập trung vào tay nhà

vua tạo nên Chế độ chuyên chế cổ đại.

- Chế độ Nhà nước do vua đứng đầu,

có quyền lực tối cao và một bộ máy quanliêu giúp việc thừa hành, thì được gọi là

chế độ chuyên chế cổ đại.

Trang 15

vững

quan liêu thì được gọi là chế độ chuyên chế cổ đại.

- Giáo viên có thể khai thác thêm kênh hình 2

sách giáo khoa tr.12 để thấy được cuộc sống sung

sướng của vua ngay cả khi chết (Quách vàng tạc hình

vua)

- Phần văn hoá này giáo viên có thể cho HS

sưu tầm trước và lên bảng trình bày theo nhóm Nếu

có thời gian cho HS xem phần mềm Encarta năm 2005

– phần Lich sử thế giới cổ đại.

- Giáo viên đặt câu hỏi cho các nhóm:

- Nhóm 1: Cách tính lịch của cư dân phương

Đông? Tại sao hai ngành lịch và thiên văn lại ra đời

sớm nhất ở Phương Đông?

- Nhóm 2: Vì sao chữ viết ra đời? Tác dụng

của chữ viết?

- Nhóm 3: Nguyên nhân ra đời của toán học?

Những thành tựu của toán học phương Đông và tác

dụng của nó?

- Nhóm 4: Hãy giới thiệu những công trình

kiến trúc cổ đại phương Đông? Những công trình nào

còn tồn tại đến ngày nay?

- Giáo viên gọi đại diện các nhóm lên trình bày và

thành viên của các nhóm khác co1 thể bổ sung cho

bạn, sau đó giáo viên nhận xét và chốt ý:

- Nhóm 1: - Thiên văn học và lịch là 2 ngành

khoa học ra đời sớm nhất, gắn liền với nhu cầu sản

xuất nông nghiệp Để cày cấy đúng thời vụ, người

nông dân đều phải "trông Trời, trông Đất" Họ quan sát

sự chuyển động của mặt Trăng, mặt Trời và từ đó sáng

tạo ra lịch – nông lịch (lịch nông nghiệp), lấy 365 ngày

là một năm và chia làm 12 tháng (cư dân sông Nin còn

dựa vào mực nước sông lên xuống mà chia làm 2 mùa:

mùa mưa là mùa nước sông Nin lên; mùa khô là mùa

nước sông Nin xuống, từ đó có kế hoạch gieo trồng và

thu hoạch cho phù hợp)

- Việc tính lịch chỉ đúng tương đối, nhưng nông

lịch thì có ngay tác dụng đối với việc gieo trồng

- Mở rộng hiểu biết: Con người đã vươn tầm

mắt tới trời, đất, trăng, sao vì mục đích làm ruộng của

mình và nhờ đó đã sáng tạo ra hai ngành thiên văn học

và phép tính lịch (trong tay chưa có nổi công cụ bằng

sắt nhưng đã tìm hiểu vũ trụ )

- Nhóm 2: Chữ viết ra đời là do xã hội ngày

5 Văn hoá cổ đại phương Đông

a Sự ra đời của lịch và thiên văn học

- Thiên văn học và lịch là 2 ngànhkhoa học ra đời sớm nhất, gắn liền vớinhu cầu sản xuất nông nghiệp

- Việc tính lịch chỉ đúng tương đối,nhưng nông lịch thì có ngay tác dụng đốivới việc gieo trồng

Trang 16

vững

càng phát triển, các mối quan hệ phong phú, đa dạng

Hơn nữa do nhu cầu ghi chép, cai trị, lưu giữ những

kinh nghiệm mà chữ viết đã ra đời Chữ viết xuất hiện

vào thiên niên kỷ thứ IV TCN mà sớm nhất là ở Ai

Cập và Lưỡng Hà Ban đầu là chữ tượng hình (vẽ hình

giống vật để biểu thị), sau này người ta cách điệu hoá

chữ tượng hình thành nét và ghép các nét theo quy ước

để phản ánh ý nghĩ con người một cách phong phú hơn

gọi là chữ tượng ý Chữ tượng ý được ghép với một

âm thanh để phản ánh tiếng nói, tiếng gọi có âm sắc,

thanh điệu của con người Người Ai Cập viết trên giấy

papirút (vỏ cây sậy cán mỏng), người Lưỡng Hà viết

trên đất sét rồi đem nung khô, người Trung Quốc viết

trên mai rùa, thẻ tre, trúc hoặc trên lụa bạch )

- Giáo viên cho HS xem tranh ảnh nói về cách

viết chữ tượng hình của cư dân phương Đông xưa và

hiện nay trên thế giới vẫn còn một số quốc gia viết chữ

tượng hình như : Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc

- Giáo viên nhận xét: Chữ viết là phát minh

quan trọng nhất của loài người, nhờ đó mà các nhà

nghiên cứu ngày nay hiểu được phần nào cuộc sống

của cư dân cổ đại xưa

- Nhóm 3: Do nhu cầu tính lại diện tích ruộng

đất sau khi bị ngập nước, tính toán vật liệu và kích

thước khi xây dựng các công trình xây dựng, tính các

khoản nợ nần nên toán học sớm xuất hiện ở Phương

Đông Người Ai Cập giỏi về tính hình học, họ đã biết

cách tính diện tích tam giác, hình thang họ còn tính

được số Pi bằng 3,16 (tương đối) Người Lưỡng Hà

hay đi buôn xa giỏi về số học, họ có thể làm các phép

tính nhân, chia cho tới hàng triệu Người Ấn Độ phát

minh ra số 0

- Giáo viên nhận xét: Mặc dù toán học còn sơ

lược nhưng đã có tác dụng ngay trong cuộc sống lúc

bấy giờ và nó cũng để lại nhiều kinh nghiệm quý

chuẩn bị cho bước phát triển cao hơn ở giai đoạn sau

- Nhóm 4: Các công trình kiến trúc cổ đại: Do

uy quyền của các hoàng đế, do chiến tranh giữa các

nước, do muốn tôn vinh các vương triều của mình mà

ở các quốc gia cổ đại phương Đông đã xây dựng nhiều

công trình đồ sộ như Kim tự tháp Ai Cập, Vạn Lý

Trường Thành ở Trung Quốc, khu đến tháp ở Ấn Độ,

thành Babilon ở Lưỡng Hà

(Giáo viên cho HS giới thiệu về các kỳ quan

b Chữ viết

- Nguyên nhân ra đời của chữ viết:

do nhu cầu trao đổi, lưu giữ kinh nghiệmm.à chữ viết sớm hình thành từ thiênniên kỷ IV TCN.1`

- Ban đầu là chữ tượng hình, sau đó

là tượng ý, tượng thanh

- Tác dụng của chữ viết: đây là phátminh quan trọng nhất, nhờ nó mà chúng

ta hiểu được phần nào lịch sử thế giới cổđại

c Toán học

- Nguyên nhân ra đời: Do nhu cầutính lại ruộng đất, nhu cầu xây dựng, tínhtoán mà toán học ra đời

- Thành tựu: Các công thức sơ đẳng

về hình học, các bài toán đơn giản về sốhọc phát minh ra số 0 của cư dân ẤnĐộ

- Tác dụng: Phục vụ cuộc sống lúcbấy giờ và đề lại kinh nghiệm quý chogiai đoạn sau

Trang 17

vững

này qua tranh ảnh, đĩa VCD )

- Những công trình này là những kỳ tích về sức

lao động và tài năng sáng tạo của con người (trong tay

chưa có khoa học, công cụ cao nhất chỉ bằng đồng mà

đã tạo ra những công trình khổng lồ còn lại mãi với

thời gian) Hiện nay còn tồn tại một số công trình như:

Kim tự Tháp Ai Cập, Vạn Lý trường thành, cổng thành

I-sơ-ta thành Babilon (sách giáo khoa hình 3)

- Nếu còn thời gian giáo viên có thể đi sâu vào

giới thiệu cho HS về kiến trúc xây dựng Kim tự tháp,

hoặc sự hùng vĩ của Vạn Lý trường thành

d Kiến trúc

- Do uy quyền của các nhà vua màhàng loạt các công trình kiến trúc đã rađời: Kim tự tháp Ai Cập, vườn treoBabilon, Vạn Lý trường thành

- Các công trình này thường đồ sộthể hiện cho uy quyền của vua chuyênchế

- Ngày nay còn tồn tại một số côngtrình như Kim tự tháp Ai Cập, Vạn lýtrường thành, cổng Isơta thành babilon Những công trình này là những kì tích vềsức lao động và tài năng sáng tạo của conngười

- Kiểm tra hoạt động nhận thức của HS, yêu cầu HS nắm được những kiến thức cơ bản củabài học: Điều kiện tự nhiên, nền kinh tế của các quốc gia cổ đại phương Đông? Thể chế chính trị vàcác tầng lớp chính trong xã hội, vai trò của nông dân công xã? Những thành tựu văn hoá mà cư dânphương Đông để lại cho loài người (phần này có thể cho HS làm nhanh bài tập trắc nghiệm tại lớp,hoặc giao về nhà)

5 Bài tập - Dặn dò về nhà

- Giao bài tập về nhà cho HS và yêu cầu HS đọc trước sách giáo khoa bài 4

Trang 18

Ngày soạn: BÀI 4 :CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG TÂY

HY LẠP VÀ RÔMA

Tuần:

Ngày giảng: Tiết:

I MỤC TIÊU BÀI HỌC Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS phải nắm được những vấn đề sau: 1 Kiến thức - Điều kiện tự nhiên của vùng Đại Trung Hải với sự phát triển của thủ công nghiệp và thương nghiệp đường biển và với chế độ chiếm nô - Từ cơ sở kinh tế – xã hội đã dẫn đến việc hình thành thể chế Nhà nước dân chủ – cộng hoà 2 Tư tưởng - Giáo dục cho HS thấy được mâu thuẫn giai cấp và đấu tranh giai cấp mà tiêu biểu là những cuộc đấu tranh của nô lệ và dân nghèo trong xã hội chiếm nô Từ đó giúp các em thấy được vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử 3 Kỹ năng - Rèn luyện cho HS kỹ năng sử dụng bản đồ để phân tích được những thuận lợi, khó khăn và vai trò của điều kiện địa lý đối với sự phát triển mọi mặt của các quốc gia cổ đại Địa Trung Hải - Biết khai thác nội dung tranh ảnh II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC - Bản đồ các quốc gia cổ đại - Tranh ảnh về một số công trình nghệ thuật thế giới cổ đại - Phần mềm Encarta 2005- phần Lịch sử thế giới cổ đại III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC Bài này dạy trong 2 tiết: Tiết 1 giảng mục 1 mục 2; Tiết 2 giảng mục 3. 1 Kiểm tra bài cũ  Câu hỏi kiểm tra ở tiết 1: Câu hỏi 1: Cho HS làm nhanh câu hỏi trắc nghiệm: Hãy điền vào chỗ chấm: - Các quốc gia cổ đãi phương Đông hình thành ở

- Thời gian hình thành Nhà nước ở các quốc gia cổ đại phương Đông

- Đặc điểm kinh tế của các quốc gia cổ đại phương Đông

- Giai cấp chính trong xã hội

- Thể chế chính trị

Trang 19

(Câu hỏi này có thể chuẩn bị ra khổ giấy A0 treo lên bảng cho HS điền vào hoặc in ra giấy

A4 kiểm tra cùng một lúc được nhiều HS

Câu hỏi 2:

Cư dân phương Đông thời cổ đại đã có những đóng góp gì về mặt văn hoá cho nhân loại?

 Câu hỏi kiểm tra ở tiết 2

Tại sao Hy Lạp, Rôma có một nền kinh tế phát triển? Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở Hy Lạp, Rôma là gì?

có những hoạt động hàng hải, ngư nghiệp và thương nghiệp biển Trên cơ sở đó, Hy Lạp và Rôma

đã phát triển rất cao về kinh tế và xã hội làm cơ sở cho một nền văn hoá rất rực rỡ Để hiểu đượcđiều kiện tự nhiên đã chi phối sự phát triển kinh tế và xã hội của các quốc gia cổ đại Hy lạp, Rômanhư thế nào? Thế nào là thị quốc? Sự hình thành thể chế Nhà nước dân chủ cộng hoà ra sao? Nhữngthành tựu văn hoá tiêu biểu của cư dân cổ đại Hy lạp, Rôma để lại cho loài người? So sánh nó vớicác quốc gia cổ đại phương Đông? Chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay để trả lời cho nhữngvấn đề trên

vững Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

Giáo viên gợi lại ở các quốc gia cổ đại

phương Đông hình thành sớm nhờ điều kiện tự

nhiên thuận lợi Còn điều kiện tự nhiên ở các quốc

gia Địa Trung Hải có những thuận lợi và khó khăn

gì?

- HS đọc sách giáo khoa trả lời câu hỏi, HS

khác có thể bổ sung cho bạn

Giáo viên nhận xét, bổ sung và chốt ý:

Giáo viên phân tích cho HS thấy được: Với

công cụ bằng đồng trong điều kiện tự nhiên như vậy

thì chưa thể hình thành xã hội có giai cấp và Nhà

nước

- Giáo viên nêu câu hỏi: Ý nghĩa của công cụ

bằng sắt đối với vùng Địa Trung Hải?

HS đọc sách giáo khoa và trả lời câu hỏi

Giáo viên nhận xét và kết luận:

- Việc công cụ bằng sắt ra đời có ý nghĩa

không chỉ có tác dụng trong canh tác cày sâu, cuốc

1 Thiên nhiên và đời sống của con người

- Hy Lạp, Rôma nằm ở ven biển ĐịaTrung Hải, nhiều đảo, đất canh tác ít càcứng, đã tạo ra những thuận lợi và khókhăn:

+ Thuận lợi: Có biển, nhiều hải cảng,

giao thông trên biển dễ dàng, nghề hàng hảisớm phát triển

+ Khó khăn: Đất ít và xấu, nên chỉ

thích hợp loại cây lâu năm, do đó lươngthực thiếu luôn phải nhập

- Việc công cụ bằng sắt ra đời có ýnghĩa: Diện tích trồng trọt tăng, sản xuấtthủ công và kinh tế hàng hoá tiền tệ pháttriển

Như vậy, cuộc sống ban đầu của cưdân Địa Trung Hải là: sớm biết buôn bán,

đi biển và trồng trọt

Trang 20

vững

bẫm, mở rộng diện tích trồng trọt mà còn mở ra một

trình độ kỹ thuật cao hơn và toàn diện (sản xuất thủ

công và kinh tế hàng hoá tiền tệ)

- Giáo viên đặt câu hỏi:

Nhóm 1: Nguyên nhân ra đới của thị quốc?

Nghề chính của thị quốc?

Nhóm 2: Tổ chức của thị quốc?

- Cho các nhóm đọc sách giáo khoa và thảo

luận với nhau sau đó gọi các nhóm lên trình bày và

bổ sung cho nhau

- Cuối cùng giáo viên nhận xét và chốt ý:

Nhóm 1: Do địa hình chia cắt, đất đai nhiều

vùng nhỏ, không có điều kiện tập trung dân cư ở

một nơi Hơn nữa nghề buôn bán và làm nghề thủ

công là chính nên mỗi bộ lạc sống ở từng mỏm bán

đảo, khi hình thành xã hội có giai cấp thì đây cũng

hình thành Nhà nước (Thị quốc)

Nhóm 2: Tổ chức của thị quốc: Chủ yếu là

thành thị với vùng đất đai trồng trọt bao quanh

Thành thị có phố xá, lâu đài, đền thờ, sân vẫn động,

nhà hát và quan trọng là có bến cảng

Giáo viên cho HS tìm hiểu về thành thị Aten

(sách giáo khoa) để minh hoạ

2 Thị quốc Địa Trung Hải

Quốc: tình trạng đất đai phân tán nhỏ

và đặc điểm của cư dân sống bằng nghề thủcông và thường nghiệp nên đã hình thànhcác thị quốc

- Tổ chức của thị quốc : Về đơn vịhành chính là một nước, trong thành thị làchủ yếu Thành thị có lâu đài, phố xá, sânvận động và bến cảng

Hoạt động 3: Hoạt động tập thể

Giáo viên đặt câu hỏi cho cả lớp suy nghĩ và

gọi một số HS trả lời:

Thể chế dân chủ cổ đại biểu hiện ở điểm

nào? So với phương Đông?

HS đọc sách giáo khoa và trả lời, các cá nhân

bổ sung cho nhau

- Không chấp nhận có vua, có Đạiiôị công

dân, Hội đồng 500 như ở Aten, tiến bộ hơn ở

phương Đông (quyền lực nằm trong tay quý tộc mà

và biểu quyết những công việc lớn củaquốc gia

Trang 21

vững

Giáo viên đặt câu hỏi để HS suy nghĩ tiếp:

Có phải ai cũng có quyền công dân hay không? Vậy

bản chất của nền dân chủ ở đây là gì?

HS suy nghĩ trả lời, giáo viên bổ sung phân

tích và chốt ý:

Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở Hy Lạp,

Rôma: Đó là nền dân chủ chủ nô (phụ nữ và nô lệ

không có quyền công dân), vai trò của chủ nô rất lớn

trong xã hội vừa có quyền lực chính trị vừa giàu có

dựa trên sự bóc lột nô lệ (là các ông chủ, sở hữu nô

lệ)

- Giáo viên có thể cho HS tự đọc thêm sách

giáo khoa để hiểu thêm về kinh tế của các thị quốc,

mối quan hệ giữa các thị quốc Ngoài ra gợi ý cho

HS xem tượng Pêriclet: Ông là ai? Là người thế

ào? Tại sao người ta lại tạc tượng ông? (Ông là

người anh hùng chỉ huy đánh thắng Ba Tư, có công

xây dựng Aten thịnh vượng đẹp đẽ Trong xã hội

dân chủ cổ đại, hình tượng cao quý nhất là người

chiến sĩ bình thường, gần gũi thân mật, được đặt ở

quảng trường để tỏ lòng tôn kính, ngưỡng mộ)

Giáo viên khai thác kênh hình 6 trong sách

giáo khoa và đặt câu hỏi cho Hs suy nghĩ: Tại sao

nô lệ lại đấu tranh? Hậu quả của các cuộc đấu

tranh đó? (Câu hỏi này nếu có thời gian thì cho HS

thảo luận trên lớp, nếu không còn thời gian, giáo

viên cho HS về nhà suy nghĩ)

- Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở HyLạp, Rôma: Đó là nền dân chủ chủ nô, dựavào sự bóc lột thậm tệ của chủ nô đối với

nô lệ

Tiết 2 (Dành cho mục văn hoá cổ đại hy lạp và

Rôma)

- Kiểm tra bài cũ: Câu hỏi ở mục trên

Giáo viên dẫn dắt HS vào bài mới: Một chế

độ dựa trên sự bóc lột của chủ nô đối với nô lệ

người ta gọi đó là chế độ chiếm hữu nô lệ, nô lệ bị

bóc lột và đã đấu tranh làm cho thời cổ đại và chế độ

chiếm hữu nô lệ chấm dứt Nhưng cũng ở thời kỳ

đó, dựa vào trình độ phát triển cao về kinh tế công

thương và thể chế dân chủ, cư dân cổ đại Địa Trung

Hải đã để lại cho nhân loại một nền văn hoá rực rỡ

Những thành tựu đó là gì, tiết học này sẽ giúp các

em thấy được những giá trị văn hoá đó

Hoạt động 4: Hoạt động theo nhóm

Giáo viên cho HS bài tập sưu tầm về văn hoá

cổ đại Hy Lạp, Rôma từ ở nhà trước, tiết này HS

trình bày theo nhóm theo yêu cầu đặt ra của giáo

3 Văn hoá cổ đại Hy Lạp và Rôma

Trang 22

vững

viên

Giáo viên đặt câu hỏi: Những hiểu biết của

cư dân Địa Trung hải về lịch và chữ viết? So với cư

dân cổ đại phương Đông có gì tiến bộ hơn? Ý nghĩa

của việc phát minh ra chữ viết?

Đại diện nhóm 1 lên trình bày các nhóm

khác bổ sung, sau đó giáo viên chốt lại và cho điểm

(điều này sẽ động viên được HS) Giáo viên nên có

các câu hỏi gợi mở cho các nhóm thảo luận và trả

lời như: Quan niệm của cư dân Địa Trung Hải về

trái đất, mặt trời? Cách tính lịch so với cư dân cổ

đại phương Đông? Chữ viết của cư dân Địa Trung

hải có dễ đọc, dễ viết hơn phương Đông không?

Những chữ trên Khải hoàn môn Trai-an có gì giống

với chữ viết chúng ta đang sử dụng bây giờ?

Giáo viên đặt câu hỏi: Hãy trình bày những

hiểu biết của nhóm em về các lĩnh vực khoa học của

cư dân cổ đại Địa Trung hải? Tại sao nói: "Khoa

học đã có từ lâu nhưng đến Hy Lạp, Rôma khoa học

mới thực sự trở thành khoa học"?

Cho đại diện nhóm 2 lên trình bày về các

lĩnh vực toán, lý, sử , địa về các định lý Ta-lét,

Pitagio hay Acsimet (câu chuyện về nhà bác học

Acsimet), có thể ghi lên bảng giới thiệu cho cả lớp

một định lý Các nhóm khác bổ sung cho nhóm bạn

Giáo viên nhận xét, chốt ý và cho điểm

nhóm trình bày

- Giáo viên đặt câu hỏi: Những thành tựu về

văn hoá, nghệ thuật của cư dân cổ đại Địa Trung

Hải?

Nhóm 3 lên trình bày và các nhóm khác bổ

sung

- Văn học: Có các anh hùng ca nổi tiếng của

Hômerơ là Iliat và Ôđixê; Kịch có nhà viết kịch

Xôphốclơ vở Ơđíp làm vua, Ê-sin viết ở Ô-re-xti, …

- Giáo viên có thể kể cho HS nghe cụ thể

một câu chuyện và cho HS nhận xét về nội dung?

(mang tính nhân đạo, đề cao cái thiện, cái đẹp, phản

ánh các quan hệ trong xã hội, …)

- Nghệ thuật: Cho các em giới thiệu về các

a Lịch và chữ viết

- Lịch: cư dân cổ đại Địa Trung Hải đãtính được một năm có 365 ngày và 1/4 nên

họ định ra một tháng lần lượt có 30 và 31ngày, riêng tháng hai có 28 ngày Dù chưathật chính xác nhưng cũng rất gần với hiểubiết ngày nay

- Chữ viết: Phát minh ra hệ thống chữcái A, B, C, … lúc đầu có 20 chữ cái, sauthêm 6 chữ nữa để trở thành hệ thống chữcái hoàn chỉnh như ngày nay

- Ý nghĩa của việc phát minh ra chữviết: đây là cống hiến lớn lao của cư dânđịa Trung hải cho nền văn minh nhân loại

b Sự ra đời của khoa học

Chủ yếu các lĩnh vực: toán, lý, sử, địa

- Khoa học đến thời Hy lạp, Rôma mớithực sự trở thành khoa học vì có độ chínhxác của khoa học, đạt tới trình độ khái quátthành địa lý, lý thuyết và nó được thực hiệnbởi các nhà khoa học có tên tuổi, đặt nềnmóng cho ngành khoa học đó

Trang 23

vững

tác phẩm nghệ thuật mà các em sưu tầm được, miêu

tả đền Pác-tê-nông, Đấu trường ở Rô-ma trong sách

giáo khoa, ngoài ra cho HS quan sát tranh: tượng

lực sĩ ném đĩa, tranh tượng nữ thần Athêna, …

- Giáo viên đặt câu hỏi: Hãy nhận xét về

nghệ thuật của Hy Lạp, Rôma?

- Giáo viên gọi HS trả lời và các nhóm bổ

sung cho nhau, sau đó giáo viên chốt ý:

Chủ yếu là nghệ thuật tạc tượng thần và nghệ

thuật xây dựng các đền thờ thần Tượng mà rất

"người", rất sinh động, thanh khiết Các công trình

nghệ thuật chủ yếu làm bằng đá cẩm thạch trắng:

"Thanh thoát… làm say mê lòng người là kiệt tác

của muôn đời"

5 Dặn dò, ra bài tập về nhà

- Học bài cũ, làm bài tập trong sách giáo khoa và lập bảng so sánh hai mô hình xã hội cổ đại(về điều kiện tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội)

Trang 24

Ngày soạn: Chương III: TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN Tuần: Ngày giảng: BÀI 5 : TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN Tiết:

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

Nắm được:

- Sự hình thành xã hội phong kiến ở Trung Quốc và các quan hệ trong xã hội

- Bộ máy chính quyền phong kiến được hình thành, củng cố từ thời Tần - Hán cho đến thờiMinh - Thanh Chính sách xâm lược chiếm đất đại của các hoàng đế Trung Hoa

- Những đặc điểm về kinh tế Trung Quốc thời phong kiến: Nông nghiệp là chủ yếu, hưngthịnh theo chu kỳ, mầm mống kinh tế TBCN đã xuất hiện nhưng còn yếu ớt

- Văn hoá Trung Quốc phát triển rực rỡ

- Trên cơ sở các sự kiện lịch sử, giúp HS biết phân tích và rút ra kết luận

- Biết vẽ sơ đồ hoặc tự vẽ được lược đồ để hiểu được bài giảng

- Nắm vững các khái niệm cơ bản

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Bản đồ Trung Quốc qua các thời kỳ

- Sưu tầm tranh ảnh như: Vạn lý trường thành, Cố cung, đồ gốm sứ của Trung Quốc thời phong kiến.Các bài thơ Đường hay, các tiểu thuyết thời Minh - Thanh

- Vẽ các sơ đồ về sự hình thành xã hội phong kiến Trung quốc, sơ đồ về bộ máy Nhà nướcthời Minh - Thanh

Câu hỏi: Tại sao nói "đến thời Hy Lạp, Rôma khoa học mới thực sự trở thành khoa học"?

Trang 25

đây đã sớm hình thành Nhà Tần đã khởi đầu xây dựng chính quyền phong kiến, hoàng đế có quyềntuyệt đối Kinh tế phong kiến trung quốc chủ yếu là nông nghiệp phát triển thăng trầm theo sự hưngthịnh của chính trị Cuối thời Minh - Thanh đã xuất hiện mầm mống quan hệ sản xuất TBCN nhưng

nó không phát triển được Trên cơ sở những điều kiện kinh tế xã hội mới, kế thừa truyền thống củanền văn mình cổ đại, nhân dân Trung Quốc đã đạt nhiều thành tựu văn hoá rực rỡ

Để hiểu được quá trình hình thành chế độ phong kiến ra sao? Phát triển qua các triều đại nhưthế nào? Sự hưng thịnh về kinh tế gắn với chính trị thế nào? Tại sao có các cuộc khởi nghĩa nôngdân vào cuối các triều đại Những thành tựu văn hoá rực rỡ của Trung quốc là gì? Bài học hôm naygiúp các em nắm bắt được những vấn đề trên

vững Hoạt động 1: hoạt động cá nhân

- Trước hết giáo viên gợi lại cho HS nhớ lại

kiến thức đã học ở bài các quốc gia cổ đại phương

Đông, về các giai cấp cơ bản trong xã hội, sau đó đặt

câu hỏi:

- Việc sử dụng công cụ bằng sắt ở Trung quốc

vào thế kỷ V TCN có tác dụng gì?

Cho HS cả lớp xem sơ đồ treo bảng và gọi một

HS trả lời, các HS khác bổ sung cho bạn

HS dựa vào những kiến thức đã học ở những

bài trước và dựa vào sơ đồ để trả lời Giáo viên củng

cố và giải thích thêm cho HS rõ:

- Trong xã hội Trung Quốc, từ khi đồ sắt xuất

hiện, xã hội đã có sự phân hoá, hình thành hai giai cấp

mới địa chủ và nông dân lĩnh canh, từ đây hình thành

quan hệ sản xuất phong kiến, đó là quan hệ bóc lột

giữa địa chủ và nông dân lĩnh canh thay thế cho quan

hệ bóc lột quý tộc và nông dân công xã

- Nhà Tần - Hán được hình thành như thế nào?

Tại sao nhà Tần lại thống nhất được Trung Quốc?

Cho HS đọc sách giáo khoa, gọi một HS trả lời

và các em khác bổ sung

Giáo viên củng cố và chốt ý: Trên lưu vực

Hoàng Hà và Trường Giang thời cổ đại có nhiều nước

1 Chế độ phong kiến thời Tần Hán

NDgiàuND

tự canhNDnghèo

Trang 26

vững

ngỏ thường chiến tranh xâu xé thôn tính lẫn nhau làm

thành cục diện Xuân Thu chiến quốc Đến thế kỷ IV

-TCN, Nhà Tần có tiềm lực kinh tế, quân sự mạnh hơn

cả đã lần lượt tiêu diệt các đối thủ Đến năm

221-TCN, đã thống nhất Trung quốc, vua Tần tự xưng là

Tần Thuỷ Hoàng, chế độ phong kiến Trung Quốc hình

thành Nhà Tần tồn tại được 15 năm sau đó bị cuộc

khởi nghĩa của Trần Thắng và Ngô Quảng làm cho sụp

đổ

- Lưu Bang lập ra Nhà Hán 206 TCN - 220

Đến đây chế độ phong kiến Trung quốc đã được xác

lập

- Giáo viên cho HS quan sát sơ đồ tổ chức bộ

máy Nhà nước phong kiến và trả lời câu hỏi: Tổ chức

bộ máy Nhà nước phong kiến thời Tần - Hán ở Trung

Ương và địa phương như thế nào?

Giáo viên đặt câu hỏi: Hãy kể tên các cuộc

khởi nghĩa của nhân dân ta chống lại sự xâm lược của

Nhà Tần, Nhà Hán? (gợi ý VD cuộc khởi nghĩa của

nhân dân ta chống quân Tần TCN, cuộc khởi nghĩa

Hai Bà trưng chống quân Hán năm 40…)

nhất Trung Quốc, vua Tần tự xưng là TầnThuỹ Hoàng

- Ở địa phương: Quan thái thú vàHuyện lệnh (Tuyển dụng quan lại chủyếu là hình thức tiến cử)

Chính sách xâm lược của nhà Tần Hán: xâm lược các vùng xung quanh,xâm lược Triều Tiên và đất đai của ngườiViệt cổ

-Hoạt động 2: -Hoạt động theo nhóm

- Giáo viên nêu câu hỏi cho từng nhóm:

+ Nhóm 1: Nhà Đường được thành lập như

thế nào? Kinh tế thời Đường so với các triều đại

trước? Nội dung của chính sách Quân điền?

2 Sự phát triển chế độ phong kiến dưới thời Đường

Các quan võ

Quận

Huyện

Các chức quan khác

Huyện

QuậnHuyện Huyện

Trang 27

vững

+ Nhóm 2: Bộ máy Nhà nước thời Đường có

gì khác so với các triều đại trước?

+ Nhóm 3: Vì sao lại nổ ra các cuộc khởi

nghĩa nông dân vào cuối triều đại nhà Đường?

HS thảo luận từng nhóm đọc sách giáo khoa,

tìm ý trả lời và thảo luận với nhau

Sau đó đại diện các nhóm lên trình bày, các

nhóm khác nghe và bổ sung

- Cuối cùng giáo viên nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Sau Nhà Hán, Trung Quốc lâm vào

tình trạng loạn lạc kéo dài, Lý Uyên dẹp được loạn,

lên ngôi Hoàng đế, lập ra Nhà đường (618 - 907)

- Kinh tế nhà Đường phát triển hơn các triều

đại trước đặc biệt trong nông nghiệp có chính sách

quân điền (lấy ruộng đất công và ruộng đất bỏ hoang

chia cho nông dân Khi nhận ruộng nông dân phải nộp

thuế cho Nhà nước theo chế độ tô, dung, điệu, nộp

bằng lúa, ngày công lao dịch và bằng vải) Ngoài ra

thủ công nghiệp và thương nghiệp thịnh đạt dưới thời

Đường

+ Nhóm 2: Bộ máy Nhà nước nhà Đường tiếp

tục được củng cố từ TW đến địa phương làm cho bộ

máy cai trị phong kiến ngày càng hoàn chỉnh Có thêm

chức Tiết độ sứ Chọn quan lại bên cạnh việc cử con

em quan lại cai quản ở địa phương còn có chế độ thi

tuyển chọn người làm quan

- Nhà Đường tiếp tục chính sách xâm lược láng

giềng, mở rộng lãnh thổ Nhà Đường đã từng đặc ách

thống trị lên đất nước ta và đã bị nhân dân ta vùng lên

khởi nghĩa trong đó có cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của

Mai Thúc Loan (năm 722), chống lại sự đô hộ của nhà

Đường

+ Nhóm 3: Cuối triều đại Nhà Đường, mâu

thuẫn xã hội giữa nông dân với địa chủ quan lại ngày

càng gay gắt dẫn đến khởi nghĩa nông dân và nhà

Đường sụp đổ

a Về kinh tế:

+ Nông nghiệp: chính sách quânđiền, áp dụng kỹ thuật canh tác mới,chọn giống … dẫn tới năng suất tăng.+ Thủ công nghiệp và thương nghiệpphát triển thịnh đạt: có các xưởng thủcông (tác phường) luyện sắt, đóngthuyền

 Kinh tế thời Đường phát triển caohơn so với các triều đại trước

b Về chính trị

- Từng bước hoàn thiện chính quyền

từ TW xuống địa phương, có chức Tiết

độ sứ

- Tuyển dụng quan lại bằng thi cử(bên cạnh cử con em thân tín xuống cácđịa phương)

- Mâu thuẫn xã hội dẫn đến khởinghĩa nông dân thế kỷ X khiến cho nhàĐường sụp đổ

Hoạt động 3: Hoạt động tập thể và cá nhân

Giáo viên đặt câu hỏi cho cả lớp: Nhà Minh,

nhà Thanh được thành lập như thế nào?

- Cho HS tìm hiểu sách giáo khoa và trả lời,

gọi một HS trả lời, HS khác bổ sung

- Giáo viên nhận xét và chốt ý: sau nhà Đường

3 Trung Quốc thời Minh - Thanh

a Sự thành lập nhà Minh - nhà Thanh:

- Nhà Minh thành lập (1638 - 1644),người sáng lập là chu Nguyên Chương

- Nhà Thanh thành lập 1644 - 1911

Trang 28

vững

đến nhà Tống, nhà Nguyên

- Phong trào khởi nghĩa nông dân của Chu

Nguyên Chương đã thành lập nhà Minh (1638 - 1644)

Khởi nghĩa của Lý Tự Thành làm cho nhà Minh sụp

đổ, giữa lúc đó bộ tộc Mãn Thanh ở phía Bắc Trung

quốc đã đánh bại Lý Tự Thành lập ra nhà Thanho

(1644 - 1911)

- Giáo viên đặt câu hỏi: Dưới thời Minh kinh

tế Trung quốc có điểm gì mới so với các triều đại

trước? Biểu hiện?

- Giáo viên cho cả lớp thảo luận và gọi một HS

trả lời, các HS khác có thể bổ sung cho bạn

- Giáo viên nhận xét và chốt lại: Các vua triều

Minh đã thi hành nhiều biện pháp nhằm khôi phục,

phát triển kinh tế Đầu thế kỷ XVI quan hệ sản xuất

TBCN đã xuất hiện trong các ngành nông nghiệp, thủ

công nghiệp, thương nghiệp Các thành thị mọc lên

nhiều và rất phồn thịnh Bắc Kinh, Nam Kinh không

chỉ là trung tâm chính trị mà còn là trung tâm kinh tế

lớn

- Giáo viên có thể giải thích thêm: Sự thịnh trị

của Nhà Minh còn biểu hiện ở lĩnh vực chính trị: ngay

từ khi lên ngôi, Minh Thái Tổ đã quan tâm đến xây

dựng chế độ quân chủ chuyên chế TW tập quyền

(quyền lực ngày càng tập trung vào tay nhà vua, bỏ

chức thừa tướng, Thái uý, giúp việc cho vua là 6 bộ,

vua tập trung mọi quyền hành trong tay, trực tiếp chỉ

huy quân đội)

Giáo viên đặt ra câu hỏi: Tại sao Nhà Minh

với nền kinh tế và chính trị thịnh đạt như vậy lại sụp

đổ?

- Gọi HS trả lời và giáo viên nhận xét và phân

tích cho HS thấy: Cũng như các triều đại phong kiến

trước đó, cuối triều Minh ruộng đất ngày càng tập

trung vào tay giai cấp quý tộc, địa chủ còn nông dân

ngày càng cực khổ ruộng ít, sưu cao, thuế nặng cộng

với đi lính phục vụ cho các cuộc chiến tranh xâm lược,

mở rộng lãnh thổ của các triều vua, vì vậy mâu thuẫn

giữa nông dân với địa chủ ngày càng gay gắt và cuộc

khởi nghĩa nông dân của Lý Tự Thành làm cho nhà

Minh sụp đổ

Giáo viên đặt câu hỏi: Chính sách cai trị của

Nhà Thanh?

Gọi 1 HS trả lời, các HS bổ sung sau đó giáo

b Sự phát triển kinh tế dưới triều Minh: Từ thế kỷ XVI đã xuất hiện mầm

mống kinh tế TBCN:

+ Thủ công nghiệp: xuất hiện côngtrường thủ công, quan hệ chủ - người làmthuê

+ Thương nghiệp phát triển thành thị

mở rộng và phồn thịnh

c Về chính trị: Bộ máy Nhà nước

phong kiến ngày càng tập quyền Quyềnlực ngày cáng tập trung trong tay nhàvua

- Mở rộng bành trướng ra bên ngoàitrong đó có sang xâm lược đại Việtnhưng đã thất bại nặng nề

d Chính sách của nhà Thanh:

- Đối nội: Ap bức dân tộc, mua

Trang 29

vững

viên nhận xét, chốt ý: Người Mãn Thanh khi vào

Trung Quốc lập ra nhà Thanh và thi hành chính sách

áp bức dân tộc, bắt người Trung Quốc ăn mặc và theo

phong tục người Mãn, mua chuộc địa chủ người Hán,

giảm thuế cho nông dân nhưng mâu thuẫn dân tộc vẫn

tăng dẫn đến khởi nghĩa nông dân khắp nơi

- Đối ngoại: thi hành chính sách "bế quan toả

cảng" trong bối cảnh bị sự nhóm ngó của tư bản

phương Tây dẫn đến sự suy sụp của chế độ phong

kiến Cách mạng Tân Hợi năm 1911 đã làm cho nhà

Thanh sụp đổ

chuộc địa chủ người Hán

- Đối ngoại: thi hành chính sách "bếquan toả cảng"

 Chế độ phong kiến Nhà Thanhsụp đổ năm 1911

Giáo viên chia cả lớp làm 2 nhóm chính và

giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm:

- Nhóm 1: Những thành tự trên lĩnh vực tư

tưởng của chế độ phong kiến Trung Quốc?

- Nhóm 2: Những thành tựu trên các lĩnh vực

sử học, văn học, khoa học kỹ thuật?

Giáo viên cho đại diện nhóm trình bày, và bổ

sung cho nhau, sau đó giáo viên nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Nho giáo giữ vai trò quan trọng

trong lĩnh vực tư tưởng Người khởi xướng nho học là

Khổng Tử Từ thời Hán Nho giáo đã trở thành công cụ

thống trị về mặt tinh thần với quan niệm về vua - tôi,

cha - con, chồng - vợ, nhưng về sau Nho Giáo càng trở

lên bảo thủ, lỗi thời và kìm hãm sự phát triển của xã

hội

- Phật giáo cũng thịnh hành nhất là thời

Đường Thời Đường, vua đường đã cử các nhà sư sang

Ấn Độ lấy kinh phật như cuộc hành trình đầy gian nan

vất vả của nhà sư Đường Huyền Trang

+ Nhóm 2: bắt đầu từ thời Tây Hán, sử học đã

trở thành lĩnh vực độc lập, người đặt nền móng là Tư

Mã Thiên với bộ sử ký

Văn học: Thơ phát triển mạnh dưới thời đường

với những tác giả tiêu biểu: Đỗ Phủ, Lý Bạch, Bạch

Cư Dị, tiểu thuyết phát triển mạnh ở thời Minh

-Thanh với các bộ tiểu thuyết nổi tiếng như Thuỷ Hử

của thi Nại Am, tam Quốc diễn nghĩa của La Quán

Trung, Tây Du Ký của Ngô Thừa An, Hồng Lâu Mộng

của Tào tuyết Cần, các tiểu thuyết của Trung Quốc đều

dựa vào những sự kiện có thật và hư cấu thêm "7 thực,

3 hư", nó phản ánh phần nào đời sống của nhân dân

4 Văn hoá Trung quốc

a Tư tưởng:

- Nho giáo giữa vai trò quan trọngtrong hệ tư tưởng phong kiến công cụtinh thần bảo vệ chế độ phong kiến, vềsau Nho giáo càng trở lên bảo thủ, lỗithời và kìm hãm sự phát triển của xã hội

- Phật giáo cũng thịnh hành nhất làthời Đường

Trang 30

vững

Trung Quốc và các mối quan hệ xã hội thời phong kiến

(nếu còn thời gian giáo viên có thể kể ngắn gọn nội

dung của một tác phẩm …)

Khoa học kỹ thuật: Người Trung Quốc đạt

được nhiều thành tựu rực rỡ trong lĩnh vực hàng hải

như bánh lái, la bàn, thuyền buồm nhiều lớp Nghề in,

làm giấy, gốm, dệt, luyện sắt, khai thác khí đốt cũng

được người Trung Quốc biết đến khá sớm (giáo viên

có thể cho HS quan sát các tranh sưu tầm về đồ gốm,

sứ, hàng dệt, cho HS nhận xét và giáo viên phân tích

cho HS thấy trình độ cao của người Trung Quốc trong

việc sản xuất ra những sản phẩm này)

- Giáo viên cho Hs xem tranh Cố cung Bắc

Kinh và yêu cầu HS nhận xét Sau đó giáo viên có thể

phân tích cho HS thấy uy quyền của chế độ phong

kiến, nhưng đồng thời nó cũng biểu hiện tài năng và

nghệ thuật trong xây dựng của nhân dân Trung Quốc

d Khoa học kỹ thuật: Đạt được

nhiều thành tựu trong lĩnh vực hàng hải,nghề in làm giấy, gốm, dệt, luyện sắt và

kỹ thuật phục vụ cho chế độ phong kiến

Giáo viên kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS nêu lại sự hình thành xãhội phong kiến Trung Quốc, sự phát triển của chế độ phong kiến Trung Quốc qua các triều đại,điểm nổi bật của mỗi triều đại? Vì sao cuối các triều đại đều có khởi nghĩa nông dân? Những thànhtựu văn hoá tiêu biểu của Trung Quốc thời phong kiến?

+ Những thành tựu văn hoá chủ yếu của Trung Quốc thời phong kiến? Tìm hiểu tác phẩm

Sử ký của Tư Mã Thiên.

Định dạng
Số trang	60
Dung lượng	485 KB
File đính kèm	Giao an Lich su 10 - Ban Co ban - HKI NH 2011-2012.rar (79 KB)