NHẬP môn xã hội học xã hội học gia đình

Tìm hiểu khái niệm xã hội học gia đình Bạn Thuyền cho rằng nên tìm hiểu và trình bày về quan niệm của những tư tưởng mà nhiều người quan niệm về gia đình và đến kết quả mang tính lâu đời

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HỒ CHÍ MINH

TP Hồ Chí Minh, Tháng 05 Năm 2016

NHÓM 11

ĐỀ TÀI SỐ 19

15116092

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

BIÊN BẢN THẢO LUẬN NHÓM

Hôm nay, ngày 1 tháng 5 năm 2016, nhóm chúng tôi gồm

1 Châu Thị Mỹ Thuyền 14116157

sẽ thảo luận về đề tài: “Xã hội học gia đình.” Gồm các nội dung sau:

A Tìm hiểu khái niệm xã hội học gia đình

Bạn Thuyền cho rằng nên tìm hiểu và trình bày về quan niệm của

những tư tưởng mà nhiều người quan niệm về gia đình và đến kết quả

mang tính lâu đời tổng quát như:

Ví dụ như :

- Gia đình thì phải gồm nhiều thế hệ chung sống với nhau như cách

mà ông bà ta đã nói, hay gọi theo cách là gia đình truyền thống

- Gia đình chỉ có một người thì có phải gọi là gia đình không ?

- Khi hai người đồng tình sống với nhau thì sao ?

- Giữa hộ gia đình và gia đình thì hai khái niệm này có tồn tại là một

không ?

Từ đó đưa ra ý kiến chung nhưng không kém phần tổng quát nhất.

Nhưng bạn Huy lại muốn dẫn chứng thêm về khái niệm rồi đưa ra

theo khái niệm mà mọi người công nhận trên sách báo Để từ đó tổng quátlên khái niệm về Xã hội học gia đình

Như có thể tham khảo trang Wikeppidia, sách giáo trình môn Xã hội học,…

Bạn Thuyền cho rằng điều này cũng không hẳn sai, nhưng cần chắc

lọc thật kỹ, vì gia đình hiện nay ngày càng phức tạp, với nhiều chuyển biếnmới trong xã hội, như vấn đề đồng tính, tự luyến, dần được hình thành rõnét trong thời buổi hiện nay

Vì nhóm chỉ có hai thành viên, nên việc tranh luận kết thúc khi mànghiên cứu ra rằng gia đình sẽ tồn tại theo các tiêu chí sau:

- Cùng chun sống với nhau trong một không gian sinh tồn

- Có quan hệ với nhau như về : tình cảm, tình dục, quan hệ huyết

thống

- Tất cả các điều trên được pháp luật thừa nhận.

B Tìm hiểu kết cấu – Chức năng của gia đình

Ở phần tìm hiểu về kết cấu gia đình, thì hai thành viên trong nhóm

đã đưa ra những thảo luận để thống nhất, lấy các ví dụ minh họa cụ thể chotừng ý kết cấu của gia đình như sau:

1 Gia đình là một nhóm xã hội nhỏ

Bạn Thuyền cho rằng điều này mình có thể minh chứng từ lịch sử

hình thành loài người, và phát triển qua các giai đoạn, khi ấy mình cũng sẽthể hiện được xã hội nhỏ tồn tại trong một gia đình

Bạn Huy thì nêu lên quan điểm là mình chỉ nói về vấn đề này hạn chếlại, và sẽ đưa ra một ví dụ hay một cách lý giải nhỏ cho quá trình này thôi.Bạn Thuyền suy nghĩ và cho rằng ý kiến này hợp lý nên có thể chốtkết luận về phần này ở đây

2 Phân tích xã hội thu nhỏ trong gia đình.

Bạn Thuyền cho rằng: Xã hội thì xẽ phải bao gồm các tác động và

mối quan hệ như : kinh tế, văn hóa giáo dục, chính trị, sản xuất,…Chính vìvậy mà gia đình cũng tồn tại các yếu tố như trên

Bạn Huy đồng ý với ý kiến trên, và tìm kiếm và đưa ra các ví dụ

chứng minh các mối quan hệ ấy

Bạn Thuyền và Huy đã tổng hợp ý kiến và viết lại vào bài tiểu luận.

3. Tìm hiểu về các kiểu gia đình

Bạn Huy đưa ý kiến: tìm hiểu về kiểu gia đình kép, gia đình đơn, gia

đình mẫu hệ mới, gia đình thiếu

Bạn Thuyền đưa ra ý kiến ngày sau đó: Vì thời buổi hiện nay đã

xuất hiện thêm giói thứ 3 hay còn gọi là đồng tính Nhiều quốc gia đãcông nhận hôn nhân ở giới này, nên chúng ta không thể không xét đến giađình đồng giới Và mặt khác cần tìm hiểu rõ chủ gia đình trong các kiểutrên để phân tích tìm ra xu hướng hiện nay thì kiểu gia đình nào phổ biếnnhất

Bạn Huy cũng cảm thấy ok và bảo chuẩn rồi và chốt ở đây về vấn đề

này

4 Chức năng của gia đình

Bạn Thuyền phát biểu ý kiến: Chúng ta có thể tham khảo quan điểm

của Engels về vấn đề này được không?

Engels viết: “Theo quan điểm duy vật, nhân tố quyết định trong lịch

sử quy cho đến cùng là sản xuất và tái sản xuất ra đời sống trực tiếp Nhưng bản thân sự sản xuất đó có hai loại: sản xuất ra tư liệu sản xuất râ thức ăn, gạo, nhà ở và những công cụ cần thiết để sản xuất ra những thứ

đó Mặt khác là sự tự sản xuất ra chính bản thân con người, là sự truyền nòi giống Những thiết chế xã hội, trong đó con người của một thời đại lịch sử nhất định và của một nước nhất định đang sống là do hai loại sản xuất quyết định.”

Theo trên thì chúng ta cũng đi tìm hiểu và phân tích 2 vấn đề chínhcủa chức năng gia đình là:

- Chức năng cung cấp cho xã hội những công dân tốt

- Chức năng là đơn vị kinh tế tiêu dùng và văn hóa.

Bạn Huy cũng chấp nhận hai thành viên trong nhóm chốt ý kiến về

phàn này tại đây

C Hôn nhân và ly hôn trong thời kỳ hiện đại

Bạn Thuyền đưa ra ý kiến về hướng đi như sau:

Chúng ta nên tìm hiểu về hôn nhân, sau đó đi đên tìm hiểu các điều đểtạo nên hôn nhân bền vững, và nguyên nhân ly hôn trong thời kỳ hiện nay

là gì, để tìm ra cách khống chế, biện pháp làm giảm vấn đề ly hôn trongthời kỳ hiện nay

Bạn Huy cũng có ý kiến về vấn đề này là: Ngoài ra chúng ta cũng nên

đưa thêm các ví dụ cụ thể hơn, để dẫn dắt vấn đề tốt hơn

Bạn Thuyền cũng đồng ý, nhưng cũng góp ý rằng: Đưa ví dụ vào thì

ok, Nhưng nên đi sâu vào phân tích hơn, để vữa dễ hiểu vừa thực tế vàngắn gon

Cả hai đều thấy các ý kiến này gọp lại thì ok hơn nên chấp nhận vàchắc lọc viết lại bài hoàn chỉnh hơn

D Quan hệ giữa các thành viên trong gia đình

Bạn Huy cho ý kiến là: xét các mối quan hệ giữa vợ - chồng, cha mẹ

với con cái, và các mối quan hệ khác trong gia đình

Bạn Thuyền đồng ý với vấn đề này và cho suy nghĩ là nên so sánh hai

vấn đề này gữi thời kỳ hội nhập hiện nay với thời kỳ trước để thấy rõ sựthay đổi như thế nào

Bạn Huy cũng cho là đúng, nhưng phản biện là nội dung cô cho giới

hạn trang nên chúng ta cần làm ngắn gọn và bao quát, chứ không thể quáphân tích kỹ để đi đến nội dung dài quá quy định của cô được

Bạn Thuyền suy nghĩ và thấy hợp lý nên chốt vấn đề phần này theo ý

của Huy

 NHẬN XÉT

 Thuận lợi:

Với sự hỗ trợ tài liệu từ giảng viên về vấn đề Xã hội học gia đình,

và hướng dẫn cách tiếp cận xã hội học về cơ cấu xã hội và hệ thống xã hội,

đã giúp nhóm định hướng trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành đề tài

“Xã hội học gia đình” Bên cạnh đó, việc tham khảo nguồn tài liệu sẵn có

từ các các trang wep, bài báo, bài tiểu luận cùng đề tài của các tác giả trước

đó, tham khảo sách tâm lý của Nguyễn Thị Oanh về Gia đình Việt Nam thời mở cửa, và sách giáo trình Xã hội học đại cương của Thạc sỹ Tạ

Minh, đã tạo điều kiện thuận lợi trong việc tìm hiểu và thực hiện đề tài củanhóm Đồng thời, trong quá trình nghiên cứu đề tài đã có sự hợp tác trêntinh thần và thái độ có trách nhiệm cao của từng thành viên trong nhóm, đãgóp phần không nhỏ trong việc hoàn thành tiểu luận này

 Khó khăn:

Tuy đã có sự hướng dẫn từ giảng viên và nguồn tài liệu tham khảophong phú cùng với tinh thần làm việc có trách nhiệm cao của từng thànhviên, nhưng nhóm vẫn gặp nhiều khó khăn trong quá trình hoàn thành đềtài tiểu luận này Vì hai thành viên có giờ học khác nhau đặc biệt một bạnkhóa 14, một bạn khóa 15 nên việc hợp ý cũng khá là bất hòa, cần phảinhường nhịn nhau Bên cạnh đó, việc tìm tài liệu tham khảo thông qua cácbài tiểu luận trước đó, và chọn lọc kiến thức phù hợp với đề tài để thamkhảo, tiếp thu cũng không kém phần dễ dàng khi có quá nhiều tài liệu vàkiến thức mà nhóm còn phân vân chưa rõ

 Không khí thảo luận:

Vì là nhóm có hai thành viên, nên đôi khi ý kiến trái chiều cũng khó

mà phân xét một cách rành rọt được Nhiều khí không có sự nhất quán của

hai bên nên đâm ra tranh luận đến không còn đường lui bỡi một vấn đề nhỏ Không khí ban đầu khá căng thẳng vì hai bạn bất đồng quan điểm với nhau Tuy nhiên sau khi phân tích, thảo luận thì các bạn đều vui vẻ đồng ý

và thống nhất với nhau lựa chọn những ý kiến tốt nhất cho bài tiểu luận Cuộc thảo luận rất sôi nổi và thú vị, ai cũng rất nhiệt tình đưa ra ý kiến dù đúng hay sai thì đều có mục đích là đóng góp cho nhóm Sự nghiêm túc khi làm việc nhóm của hai bạn rất được hoan nghênh và ghi nhận Đôi lúc nhóm cũng tạo ra những giây phút thư giãn một cách vui vẻ và thoải mái,

để xua đi cảm giác mệt mỏi và những cơn đau đầu, từ đó có thể hoàn thành bài tiểu luận một cách nhanh chóng và tốt nhất có thể

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Phương pháp nghiên cứu 2

4 Những nội dung chính 2

I KẾT CẤU VÀ CHỨC NĂNG CỦA GIA ĐÌNH 3

1 Khái niệm gia đình 3

2 Khái niệm xã hội học gia đình 3

3 Kết cấu gia đình 3

4 Các kiểu gia đình 4

5 Chức năng gia đình 6

6 Gia đình trong xã hội công nghiệp hóa – đô thị hóa 9

II HÔN NHÂN – LY HÔN VÀ ĐIỀU KIỆN SỐNG CỦA GIA ĐÌNH 11

1 Hôn nhân và gia đình 11

2 Những nhân tố ảnh hưởng đến độ bền vững hạnh phúc của gia đình … 12

3 Giữ vững hạnh phúc gia đình 14

4 Các kiểu hôn nhân trong lịch sử 15

5 Các kiểu hôn nhân đương đại 17

6 Vấn đề ly hôn 17

II QUAN HỆ GIỮ CÁC THÀNH VIÊN TRONG GIA ĐÌNH 19

1 Quan hệ vợ chồng 19

2 Quan hệ cha mẹ - con cái 20

3 Các mối quan hệ khác trong gia đình 20

PHẦN KẾT LUẬN 21

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xã hội học gia đình là một đề tài mang tính nổi cội, và có sức ảnhhưởng lớn đến xã hội và các vấn đề này như xảy ra nhiều hiện tượng phảnánh như: ly hôn, ly dị, người già neo đơn, trẻ em lang thang, phạm pháp,thanh niên nổi loạn, phá thai ở tuổi nhỏ, mại dâm người lớn, trẻ em, ở cảtrai lần gái Gia đình là nơiluôn tồn tại và là nơi để đáp ứng những nhu cầu

cơ bản cho các thành viên của mình Vì vậy, gia đình luôn là đối tượngnghiên cứu của nhiều ngành khoa học, trong đó có xã hội học

Nghiên cứu kết cấu gia đình, biến đổi của các chức năng của gia đình

để hiểu được những đặc trưng, đặc tính của gia đình hiện nay, để đánh giáđược tgia đình hiện nay có những bước chuyển như thế nào trong thời kỳCông nghiệp hóa, Hiện đại hóa để chỉ ra được sự cân bằng hay nhữngnghiêng lệch trong gia đình hiện nay và quá khứ Đó cũng là chìa khóa đểhiểu được biến đổi gia đình trong thời kỳ hội nhập, từ đó cho phép Đảng

và Nhà nước cũng như các tổ chức đoàn thể xã hội đưa ra được những dựbáo xã hội; trên cơ sở đó có những cơ sở khoa học cần thiết để đề ra cácchính sách, giải pháp nhằm thúc đẩy gia đình phát triển theo hướng năngđộng, tích cực, tiến bộ, đồng thời hoá giải những xu hướng thoái bộ, bất ổnhoặc nguy cơ đổ vỡ cuộc sống hôn nhân và gia đình

1

Trong phạm vi bài tiểu luận, nhóm chúng tôi xin khái quát một số nộidung cơ bản về kết cấu gia đình và chức năng của gia đình và các vấn đềhôn nhân, ly hôn dựa trên cơ sở tìm hiểu tài liệu, phân tích lý luận và kháiquát hoá thực tiễn biến đổi cơ cấu xã hội trên khía cạnh tiếp cận của xã hộihọc.

2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu sự thoái hóa của các chức năng gia đình, và tìm hiểu cáchthức để có một gia đình hạnh phúc, dài lâu, và giảm tình trạng ly hôn

3 Phương pháp nghiên cứu

Tiểu luận hoàn thành dựa trên việc sử dụng các tài liệu sẵn có trongcác giáo trình xã hội học, một số tài liệu từ các bài luận văn và bài báo cóchủ đề liên quan Các tài liệu này được ghi chú rõ trong mục tài liệu thamkhảo Bên cạnh đó, bài tiểu luận còn được thảo luận nhóm tập trung đểphân tích, đánh giá và thống nhất nội dung hoàn chỉnh và đầy đủ nhất.Hoạt động thảo luận nhóm được ghi chép lại và có biên bản kèm theo trongcuốn tiểu luận

4 Những nội dung chính

- Kết cấu và chức năng của gia đình

- Hôn nhân, ly hôn và điều kiện sống của gia đình

- Quan hệ giữa các thành viên trong gia đình

2

NỘI DUNG

I KẾT CẤU VÀ CHỨC NĂNG CỦA GIA ĐÌNH

1 Khái niệm gia đình

Gia đình là một cộng đồng người sống chung và gắn bó với nhau bởi

các mối quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệnuôi dưỡng và hoặc quan hệ giáo dục1

2 Khái niệm xã hội học gia đình

Xã hội học gia đình là một nhánh của xã hội học chuyên biệt; xã hội

học gia đình là bộ môn khoa học nghiên cứu sự sinh ra, phát triển và sựhoạt động của gia đình như là một trong những hạt nhân đầu tiên của xãhội trong các điều kiện văn hóa, kinh tế - xã hội cụ thể, cũng như nghiêncứu về cơ cấu của chức năng gia đình trong xã hội; là một bộ môn xã hộihọc nghiên cứu về gia đình với tư cách là một thiết chế xã hội và mộtnhóm nhỏ2

Gia đình là một xã hội thu nhỏ với tất cả mối quan hệ chằng chịt,phức tạp nó có các mối quan hệ hướng ngoại như:

Quan hệ kinh tế: gia đình là một đơn vị tế bào của xã hội, tạo ra của

cải vật chất cho gia đình và xã hội Trong gia đình người lao động chínhthường là người chồng hoặc người vợ và con cái cũng đóng góp một phầnvào nền kinh tế của gia đình

Ví dụ: Gia đình có thể kinh doanh sản xuất nhỏ, hộ gia đình, tạo ra

các sản phẩm lúa thóc,…để cung cấp cho xã hội, nó có thể xem như mộtphần thành phần kinh tế

Quan hệ chính trị: mỗi thành viên trong gia đình là một công nhân

của xã hội, là nền tảng cấu tạo nên một xã hội

Quan hệ văn hóa, giáo dục: gia đình là một tổ chức giáo dục nhỏ của

xã hội, giáo dục nhân cách cho các thành viên trong gia đình Là nơi tạonên những công dân tốt cho xã hội, hiện nay vai trò của gia đình trong việcgiáo dục nhân cách cho các thành viên là vô cùng to lớn

4

Quan hệ sản xuất, xã hội: các thành viên ra sức lao động động tạo ra

các của cải, vật chất tinh thần cho xã hội Gia đình chính là nền tảng của xãhội.3

4 Các kiểu gia đình

Ta có thể chia gia đình thành các nhóm như sau:

Gia đình lớn (gia đình ba thế hệ hoặc gia đình mở rộng) thường được

coi là gia đình truyền thống và khá phổ biến của người dân Việt Nam Đó

là một nhóm người ruột thịt của một vài thế hệ sống chung với nhau dướimột mái nhà, thường từ ba thệ hệ trở lên, tất nhiên trong phạm vi của nócòn có cả những người ruột thịt từ tuyến phụ Dạng cổ điển của gia đìnhlớn là gia đình trưởng lớn, có đặc tính tổ chức chặt chẽ Nó liên kết ít nhất

là vài gia đình nhỏ và những người lẻ loi Các thành viên trong gia đìnhđược xếp đặt trật tự theo ý muốn của người lãnh đạo gia đình mà thường làngười đàn ông cao tuổi nhất trong gia đình

Ngày nay, gia đình lớn thường gồm cặp vợ chồng, con cái của họ và

bố mẹ của họ nữa Trong gia đình này, quyền hành không ở trong tay củangười lớn tuổi nhất

Gia đình nhỏ (gia đình hai thế hệ hoặc gia đình hạt nhân) là nhóm

người thể hiện mối quan hệ của chồng và vợ với các con, hay cũng là mốiquan hệ của một người vợ hoặc một người chồng với các con Do vậy,cũng có thể có gia đình nhỏ đầy đủ và gia đình nhỏ không đầy đủ Gia đìnhnhỏ đầy đủ là loại gia đình chứa trong nó đầy đủ các mối quan hệ (chồng,

vợ, các con); ngược lại, gia đình nhỏ không đầy đủ là loại gia đình trong nó

3 Tạ Minh, 2007, Nhập môn Xã hội học, NXB Đại học Quốc gia Tp Hồ Chí Minh,

trang133

5

không đầy đủ các mối quan hệ đó, nghĩa là trong đó chỉ tồn tại quan hệ củachỉ người vợ với người chồng hoặc chỉ của người cha hoặc người mẹ vớicác con Là kiểu gia đình phổ biến ở các nước phương tây còn ở nước ta thìphổ biến ở các đô thị lớn.Gia đình nhỏ là dạng gia đình đặc biệt quan trọngtrong đời sống gia đình Nó là kiểu gia đình của tương lai và ngày càngphổ biến trong xã hội hiện đại và công nghiệp phát triển.

Gia đình đơn hôn hay còn được gọi là gia đình một vợ một chồng.

Là hình thái có nhiều ưu thế về mặt cân bằng tương đối trong quan hệgiới giữa vợ và chồng Tuy nhiên, trong những năm gần đây tỷ lệ ly hôntăng cao và nhiều người ly hôn lại tái hôn, sau đó lại ly hôn nữa Vớitrường hợp này , hình thái một vợ một chồng đã bị biến thành một biến thểcủa chế độ đa hôn hay chế độ lấy lần lượt nhiều vợ nhiều chồng, vì mộtngười có thể có vai ba chồng (vợ) trong đời mình Xã hội học phương Tây

gọi hình thái này là “chế độ nhiều lần lấy một vợ một chồng”.

Gia đình đa hôn,hình thái gia đình này bao gồm từ ba người trở lên

tham gia vào một liên minh hôn nhân Gồm hai biến thể:

Đa thê tức là một người đàn ông cùng một lúc có nhiều vợ Hình tháinày là một biểu hiện cụ thể của tình trạng bất bình đẳng giới giữa nam và

nữ, giữa một người chồng và nhiều người vợ Hơn thế nữa, nó còn chothấy ngay trong nội bộ giới nữ cũng có tình trạng áp bức nhau, và tiếp taycho sự áp bức giới mà mà nam giới thực hiện với phụ nữ

Đa phu tức là một người vợ có nhiều chồng

Gia đình đồng giới là kiểu gia đình mới được hình thành trên kết quảcủa căn bệnh đồng tình luyến ái Những người có cùng giới tính sống

6

chung dưới một mái nhà, việc hôn nhân đồng giờ này đã được một số nướccông nhận Kiểu gia đình đồng giới này đang còn gặp nhiều phản đối kì thị

ở nước ta, một nước còn nặng nhiều về truyền thống lễ giáo, thuần phong

mĩ tục

5 Chức năng gia đình

Các chức năng của gia đình là phương thức thể hiện tính tích cực,

hoạt động sống của gia đình và của các thành viên của nó

Có thể tách ra các chức năng của xã hội đối với gia đình, của giađinh đối với xã hội, của gia đình đối với cá nhân và của cá nhân đối vớigia đình Vì thế các chức năng của gia đình có thể xem xét như là nhữngchức năng xã hội (trong quan hệ đối với xã hội), và các chức năng cánhân (trong quan hệ đối với cá nhân) Các chức năng của gia đình cóliên quan chặt chẽ với những nhu cầu của xã hội về thiết chế gia đình vàvới nhu cầu của cá nhân muốn thuộc về một nhóm gia đình nhất định.Những chức năng của gia đình mang tính lịch sử sâu sắc, gắn liềnvới những điều kiện kinh tế xã hội của hoạt động sống của xã hội, vi thế,cùng với thời gian, cả tính chất lẫn thứ bậc của các chức năng này đềubiến đổi Việc phân tích các tài liệu đã cho phép chúng tôi tách ra nhữnghiểu chức năng chủ yếu của gia đình Xô Viết hiện nay Chúng được trìnhbày trong mối liên hệ với những lĩnh vực hoạt động sống chủ yếu của giađình Gia đình có những chức năng cơ bản sau:

Chức năng tái sản xuất ra con người (tái sinh sản): nhằm thoả mãn

nhu cầu tái sản xuất ra con người cho xã hội và thoả mãn nhu cầu có con,tạo niềm vui, hạnh phúc vợ chồng

Trước đây, với quan niệm trời sinh voi sinh cỏ, sinh đẻ là việc riêng

7