Huong dan cai dat va su dung SPSS

Để nhập một tập dữ liệu vào SPSS, ta thực hiện như sau:Bước 1: Tại cửa sổ SPSS DaTa Editor, ta ấn vào nút Variable View để khai báo thông tin về các thuộc tính của từng biến trong file d

SPSS là một hệ thống phần mềm thống kê toàn diện được thiết kế để thực hiện tất cảcác bước trong các phân tích thống kê từ những tính toán trong thống kê mô tả (liệt kê

dữ liệu, lập bảng tần số, lập biểu đồ, tính các đại lượng thống kê mô tả, ) đến thựchiện những bài toán trong thống kê suy diễn (kiểm định, tương quan, hồi qui, )

Cài đặt SPSS

Cho đến nay, SPSS có rất nhiều phiên bản khác nhau, với những tính toán thống kêphổ biến ta có thể cài SPSS với một trong các phiên bản 13.0, 14.0 hay 16.0, Tất cảcác phân tích trong tài liệu này được thực hiện trên phiên bản SPSS 13.0

Khởi động SPSS

Để khởi động SPSS ta có thể thực hiện theo những cách sau:

• Kích đúp vào biểu tượng SPSS trên màn hình;

• Vào Start -> Program -> SPSS for Windows -> SPSS 13.0 for Windows

Sau khi khởi động, ta được giao diện sau:

2. Nhập dữ liệu trong SPSS

Để nhập một tập dữ liệu vào SPSS, ta thực hiện như sau:

Bước 1: Tại cửa sổ SPSS DaTa Editor, ta ấn vào nút Variable View để khai báo thông

tin

về các thuộc tính của từng biến trong file dữ liệu

Trong một bảng Variable View

• Các hàng là các biến;

• Các cột là các thuộc tính của biến

Các thuộc tính của một biến bao gồm:

• Tên biến (Name)

• Loại dữ liệu (Type)

• Số lượng con số hoặc chữ (Width)

• Số lượng chữ số thập phân (Decimals)

• Mô tả biến/nhãn biến (Lable) và nhãn trị số biến (Values)

• Các giá trị khuyết thiếu do người sử dụng thiết lập (Missing)

• Độ rộng của cột (Columns)

• Căn lề (Align)

• Thang đo của biến (Measure)

Khi khai báo hoặc chỉnh sửa các thuộc tính của biến trong cửa sổ Variable View cầnchú ý một số điểm sau:

• Tên biến phải bắt đầu bằng một chữ cái và không được kết thúc bằng một dấuchấm Tên của biến là duy nhất, không được đặt trùng tên biến và tên biếnkhông phân biệt chữ hoa, chữ thường

• Loại biến: Variable Type xác định loại dữ liệu đối với từng biến Theo mặcđịnh, mọi biến mới được giả sử là dạng số Phụ thuộc vào loại dữ liệu được thuthập, ta có thể khai báo dưới những kiểu sau: dữ liệu là dạng số (numeric), dấuphảy (comma), dấu chấm (dot), ghi chú khoa học (Scientific notation), ngàytháng (Date), đô-la (Dollar), đơn vị tiền riêng (custom currency) và chuỗi(string)

• Nhãn của biến dùng để mô tả rõ hơn về tên của biến do tên của biến chỉ có độdài tối đa là 8 Nhãn của biến có thể có độ dài đến 256 kí tự

• Ta có thể gán nhãn cho từng giá trị của biến Tính năng này đặc biệt tiện lợi khi

ta dung các số để mã hóa các biến định tính Ví dụ Biến được mã hóa nhưvậy có thể dùng cho nhiều phân tích khác nhau Hơn nữa, với nhãn của các giátrị, kết quả tính ra sẽ được trình bày rõ ràng hơn

• Các giá trị khuyết thiếu do người sử dụng thiết lập (Missing) Những giá trịkhông thích ứng với kiểu khai báo của biến sẽ được coi là giá trị khuyết thiếu.Đối với biến kiểu số, các ô trống được hiểu là giá trị khuyết và được đánh dấubằng dấu phân cách thập phân Nhiều thủ tục trong SPSS sẽ loại các giá trị

khuyết ra khỏi các bước tính toán và các kết quả phân tích chỉ dựa trên phần sốliệu không khuyết.

- Ta có thể nhập đến 3 trị số khuyết riêng biệt, một phạm vi khoảng cách trị

số khuyết hoặc một phạm vi cộng với một trị số khuyết riêng biệt;

- Các phạm vi có thể được chỉ định cho các biến dạng số;

- Các trị số khuyết cho các biến dạng chuỗi phải có độ dài không vượt quá 8

kí tự

• Số đo của biến có thể ở thang đo định danh (Nominal), thang đo thứ bậc(Ordinal) hoặc thang đo khoảng, tỉ lệ (gọi chung là Scale):

- Thang đo định danh: Thang đo định danh dùng cho các biến định tính Số

đo của các biến này là các mã số để phân loại đối tượng Giữa các mã số ở đâykhông có quan hệ hơn kém, chỉ dùng để đếm tần số xuất hiện của các biểu hiện.Một số ví dụ về thang đo này là: biến giới tính với các số đo là: Nam hoặc Nữ;biến màu sắc với số đo là: xanh, đỏ, tím, vàng, ; biến khu vực sống với các sốđo: Thành phố, Thị xã, Nông thôn, Miền núi,

- Thang đo thứ bậc: Thang đo thứ bậc thường dùng cho các biến định tính,đôi khi dùng cho cả biến định lượng Trong thang đo này giữa các số đo củacác biến có quan hệ thứ bậc hơn kém Tuy nhiên, sự chênh lệch giữa các số đokhông nhất thiết bằng nhau Ví dụ biến đánh giá thái độ đối với chất lượng dịch

vụ mạng Internet tại nhà có số đo là: Không hài lòng, hài lòng, rất hài lòng

- Thang đo khoảng: Thang đo thứ bậc thường dùng cho các biến định lượng.Thang đo khoảng là thang đo thứ bậc có các khoảng cách đều nhau Các phéptính cộng trừ đều có nghĩa nhưng không có giá trị không xác định một cáchchính xác và không thể lấy tỉ lệ giữa các số đo Ví dụ số đo nhiệt độ, số đo chỉ

số IQ, chỉ số EQ,

- Thang đo tỉ lệ: Thang đo tỉ lệ dùng cho các biến định lượng Thang đo tỉ lệ

là thang đo khoảng, hơn nữa thang đo này có giá trị không xác định một cáchchính xác và có thể lấy tỉ lệ giữa các số đo Ví dụ về thang đo này đơn vị đotiền tệ (VND, dollar, pound, yen, ); đơn vị đo chiều dài (cm, m, km, ); đơn

vị đo khối lượng (kg, tấn, tạ, yến, )

Bước 2: Tại cửa sổ Data Editor, nhấn vào nút Data View để nhập từng dữ liệu trong

mỗi ô Trong bảng Data View

• Mỗi cột là mỗi biến Variable;

• Mỗi hàng là một đối tượng cases

Để chèn một đối tượng (hàng) mới giữa các đối tượng đã có sẵn:

• Trong bảng Data View, chọn bất kì ô nào trong đối tượng nằm dưới vị trí cầnchèn đối tượng mới;

• Từ thanh menu chọn Data Ñ Insert Cases

Để chèn một biến (cột) mới vào các biến đã có sẵn:

• Trong bảng Data View, chọn bất kì ô nào trong biến nằm bên phải biến cầnchèn biến mới;

• Từ thanh menu chọn Data Ñ Insert Variable.

Giả sử ta đang muốn nhập một tập dữ liệu về điều tra thị trường thức ăn nhanhFastFood được cho trong bảng dưới đây vào trong SPSS:

Đối với tập dữ liệu trên ta có 9 biến là: Tuoi (tuổi), GioiTinh (giới tính), NgheNghiep(nghề nghiệp), ThuNhap (thu nhập), Gia (giá mua FastFood), ChonDoQC,ChonDoTL, ChonDoSP, ChonDoGC (yếu tố ảnh hưởng đến quyết định dùngFastFood tương ứng là do quảng cáo, tiện lợi, sản phẩm, giá cả) thu thập trên 100 đốitượng

Để nhập tập dữ liệu này vào trong SPSS, đầu tiên ta vào bảng Variable View để khaibáo các thuộc tính của các biến Chẳng hạn, với biến Tuoi ta khai báo các thuộc tínhnhư sau:

• Name: Tuoi

• Type: Numeric (dạng số)

• Width: 2 (độ dài mỗi giá trị tuổi là 2)

• Decimals: 0 (không có chữ số thập phân)

• Lable: (không chú thích gì thêm về biến)

• Values: None (không cần giải thích gì về kiểu giá trị của biến)

• Missing: None (không có giá trị khuyết)

• Columns: 8 (độ rộng của cột biến là 8)

• Align: Right (căn lề bên phải)

• Measure: Scale (giá trị của biến là tuổi ở thang đo tỉ lệ nên khai báo là ở thang

đo định lượng)

Với biến NgheNghiep ta khai báo các thuộc tính như sau:

• Name: NgheNghiep

• Type: String (dạng chuỗi)

• Width: 4 (độ dài mỗi giá trị về nghề nghiệp là 4)

• Decimals: 0 (không có chữ số thập phân)

• Lable: Nghe nghiep (chú thích thêm về tên biến)

• Values: HSSV = "hoc sinh + sinh vien", CNVC = "cong nhan vien chuc",NVVP = "nhan vien van phong", Khac = "nghe khac" (chú thích thêm về từnggiá trị của biến)

• Missing: None (không có giá trị khuyết)

• Columns: 8 (độ rộng của cột biến là 8)

• Align: Left (căn lề bên trái)

• Measure: Nominal (giá trị của biến là nghề nghiệp ở thang đo định danh nênkhai báo là ở thang đo định danh)

• Với biến Gia ta khai báo các thuộc tính như sau:

• Name: Gia

• Type: Numeric (dạng số)

• Width: 1 (độ dài mỗi giá trị về nghề nghiệp là 4)

• Decimals: 0 (không có chữ số thập phân)

• Lable: Gia mua FastFood (chú thích thêm về tên biến)

• Values: 1 = "12-20 (nghin)", 2 = "20-30 (nghin)", 3 = "30-40 (nghin)", 4 = ">

40 (nghin)" (chú thích về từng giá trị của biến)

• Missing: None (không có giá trị khuyết)

• Columns: 8 (độ rộng của cột biến là 8)

• Align: Left (căn lề bên trái)

• Measure: Ordinal (giá trị của biến là giá ở thang đo thứ bậc nên khai báo là ởthang đo thứ bậc)

Hoàn toàn tương tự cho các biến khác ta có được bảng Variable View cho 9 biến nhưsau:

Sau khi đã khai báo các thuộc tính của các biến trong cửa sổ Variable View, ta vào cửa

sổ Data View nhập giá trị cho từng biến như đã được điều tra

Để lưu dữ liệu vừa được tạo ra dưới đuôi của SPSS sav, ta vào File Ñ Save as để đánhtên file cần lưu và thư mục để lưu trong máy tính

3. Đọc dữ liệu từ những file có sẵn trong SPSS

SPSS có thể đọc dữ liệu từ rất nhiều kiểu file khác nhau Ngoài dữ liệu dưới dạngfile.sav của SPSS, SPSS còn cho đọc file dữ liệu dưới một số dạng thông dụng nhưfile.xls (Excel File),file.txt (Text File) và file dữ liệu tạo ra từ một số phần mềm thống

kê khác như file.dta (Stata File), file.wf1 (Eviews Workfile),

Đọc dữ liệu từ file sav

Để đọc dữ liệu từ một file.sav, chẳng hạn file dữ liệu DuLieuFastFood.sav, ta vào File-> Open -> Data và chọn đến thư mục để file dữ liệu và mở file:

Khi trên màn hình hiện ra hộp thoại sau ta chọn Yes cho câu hỏi Are variable namesinclude at the top of your file? và sau đó ấn vào Next:

Khi trên màn hình hiện ra hộp thoại sau ta ấn vào Next:

Khi trên màn hình hiện ra hộp thoại sau ta ấn vào Next:

Khi trên màn hình hiện ra hộp thoại sau ta ấn vào Next:

Và cuối cùng khi trên màn hình hiện ra hộp thoại sau ta ấn vào Finish:

4. Lọc dữ liệu

SPSS cho phép ta lọc ra một nhóm các quan sát thỏa mãn những điều kiện nhất định Nhóm con các quan sát có thể rút ra ngẫu nhiên, hoặc chọn theo số thứ tự các quan sát, khoảng giới hạn về thời gian, giá trị và khoảng giới hạn của một biến, theo một biểu thức số học, một biểu thức logic hay một hàm số học nào đó Để tiến hành lọc dữliệu, ta vào Data Ñ Select Cases và trên màn hình hiện ra hộp thoại:

Với hộp thoại này, ta sử dụng các nút trong khung Select để ấn định cách lọc dữ liệu

Ta có thểchọn một trong các khả năng sau:

• Đưa tất cả các quan sát vào phân tích thì ấn nút All cases (mặc định);

• Chọn một số quan sát thỏa mãn một số điều kiện nhất định thì ấn nút Ifcondition is satisfied để cho phím If nổi lên rồi ấn phím đó Khi đó hộp thoạisau sẽ hiện ra:

Trên hộp thoại này, ta thiết lập một biểu thức so sánh trong khung bên phải hộp thoạibằng cách kết hợp các biến từ khung danh sách biến phía bên trái, các hàm số trongkhung Functions góc dưới bên phải cùng các phím số, phím phép tính số học, phép sosánh, phép tính logic trong khung hộp thoại hoặc từ bàn phím:

Chẳng hạn, để lọc ra dữ liệu về nam trong tập dữ liệu tại khung của hộp thoại ta đánhbiểu thức logic GioiTinh = "Nam" và ấn nút Continue:

Khi đó màn hình hiện ra hộp thoại:

Để loại đi những dữ liệu về nữ ra khỏi tập dữ liệu tại khung Unselected Cases Are tachọnDeleted và ta được thông tin về nam giới được điều tra trong tập dữ liệu:

Nếu ta muốn lọc ra dữ liệu về nam có độ tuổi lớn hơn 50 trong tập dữ liệu tại khungcủa hộp thoại ta đánh biểu thức logic GioiTinh = "Nam" & Tuoi > 50 và ấn nútContinue:

Khi đó màn hình hiện ra hộp thoại:

Nếu chỉ muốn lọc riêng ra những thông tin về nam giới và có độ tuổi trên 50, tạikhung Unselected Cases Are ta chọn Deleted và ta được:

• Để lấy ra một mẫu ngẫu nhiên từ tổng thể quan sát ta ấn nút Random sample ofcases để cho phím Sample hiện lên và ấn vào nút đó Sau đó màn hình hiện tiếp

ra hộp thoại sau:

Trên hộp thoại này, ta có thể:

- Ấn Approximately rồi điền một số nguyên từ 1 đến 99 vào ô trống để chỉ phầntram số phần tử trong mẫu so với số phần tử của toàn bộ tổng thể;

- Ấn Exactly rồi điền một số nguyên k trong ô trống liền bên cạnh và một sốnguyên n lớn hơn trong ô trống tiếp theo để tạo ra một mẫu gồm k quan sátđược rút ra ngẫu nhiên nhiên từ n quan sát đầu tiên của tập số liệu

Chẳng hạn ta muốn chọn ra ngẫu nhiên 20 người được điều tra từ 100 người trongbảng dữ liệu, ta điền 20 và 100 vào hai ô trống trong nút Exactly rồi ấn nút Continue:

Khi màn hình hiện tiếp ra hộp thoại sau thì ấn OK:

và ta được tập dữ liệu gồm thông tin của 20 người trong mẫu:

5. Mã hóa dữ liệu

Trong quá trình phân tích, nhiều trường hợp ta phải mã hóa lại các giá trị của biến vìmột mục đích nào đó Ta có thể mã hóa lại các giá trị trong nội bộ một biến có sẵnhoặc lập một biến mới để chứa các giá trị được mã hóa lại

Mã hóa dữ liệu trong nội bộ biến

Ta có thể tiến hành mã hóa lại các biến kiểu số hoặc các biến kiểu chuỗi kí tự Nếumuốn mã hóa lại đồng thời nhiều biến một lúc, các biến đó phải có cùng kiểu số hoặccùng kiểu chuỗi kí tự Để thực hiện việc mã hóa dữ liệu trong nội bộ biến ta vàoTransform -> Recode -> Into Same Variables và màn hình hiện ra hộp thoại:

Chẳng hạn, ta định mã hóa lại các giá trị trong biến tuổi thành các khoảng tuổi:

<= 14, 14 – 24, 24 -45, 45 – 60, > 60 ta thực hiện như sau:

• Chọn từ khung bên trái biến Tuoi để đưa vào khung Variable phía bên phải;

• Nhấn phím Old and New Values để qui định cách mã hóa biến Tuoi và hộpthoại sau sẽ hiện ra:

• Trong hộp thoại này để phân khoảng mã hóa ta ấn nút Range trong Old Valuethiết lập các khoảng và thay thế bằng các giá trị mã hóa mới trong New Valuerồi ấn nút Add để chuyển cách mã hóa vào khung Old -> New:, cụ thể như sau:

Khi màn hình hiện ra hộp thoại sau ta ấn Continue

• Cuối cùng khi màn hình hiện ra hộp thoại sau thì ta ấn OK:

• Và ta được tập dữ liệu với biến tuổi đã được mã hóa:

Để mã hóa hai biến định tính là GioiTinh và NgheNghiep, ta cũng tiến hành làmtương tự:

• Chọn từ khung bên trái biến GioiTinh va NgheNghiep để đưa vào khungVariable phía bên phải;

• Nhấn phím Old and New Values để qui định cách mã hóa biến GioiTinh vàNgheNghiep và khi hộp thoại mã hóa hiện ra ta ấn nút Value trong Old Valuethiết lập các giá trị cũ được thay thế bằng các giá trị mã hóa mới trong New

Value rồi ấn nút Add để chuyển cách mã hóa vào khung Old Ñ New:, cụ thểnhư sau:

Khi màn hình hiện ra hộp thoại sau ta ấn Continue và sau đó thì ấn Ok

• Và ta được tập dữ liệu với hai biến GioiTinh và NgheNghiep đã được mã hóa

Mã hóa dữ liệu vào biến mới

Ta có thể mã hóa lại một biến đã có sẵn và lập một biến mới để chứa các giá trị mớiđược mã hóa lại Ta có thể mã hóa biến kiểu số hoặc biến kiểu kí tự, có thể chuyểnmột biến kiểu số thành biến kiểu chuỗi kí tự và ngược lại chuyển biến kiểu chuỗi kí tựthành biến kiểu số Nếu muốn mã hóa lại nhiều biến một lúc, các biến đó phải cùngkiểu số hoặc cùng kiểu chuỗi kí tự Để thực hiện mã hóa dữ liệu vào một biến mới tavào Transform -> Recode -> Into Different Variables và màn hình hiện ra hộp thoại:

Chẳng hạn, ta định mã hóa lại các giá trị trong biến tuổi thành các khoảng tuổi

<= 14, 14 – 24, 24 – 45, 45 – 60, > 60

và đặt trong một biến mới là TuoiMoi ta thực hiện như sau:

• Chọn từ khung bên trái biến Tuoi để đưa vào khung Variable phía bên phải,trong khung Output Variable đặt tên cho biến mới trong phần Name và gánnhãn cho biến mới (nếu cần) trong phần Label, chẳng hạn, Name: TuoiMoi,Label: chia Tuoi thanh cackhoang Sau đó ấn change để khẳng định việc thayđổi

• Nhấn phím Old and New Values để qui định cách mã hóa biến Tuoi và hộpthoại sau sẽ hiện ra

• Trong hộp thoại này để phân khoảng mã hóa ta ấn nút Range trong Old Valuethiết lập các khoảng và thay thế bằng các giá trị mã hóa mới trong New Valuerồi ấn nút Add để chuyển cách mã hóa vào khung Old -> New:, cụ thể như sau:

Khi màn hình hiện ra hộp thoại sau ta ấn Continue

• Cuối cùng khi màn hình hiện ra hộp thoại sau thì ta ấn OK:

• Ta có thể vào Variable View để khai báo lại một số thuộc tính của biến TuoiMoicho phù hợp và ta được tập dữ liệu với biến tuổi đã được mã hóa: