1. Bước 1 (Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học): Kiến thức về hai tác phẩm truyện lãng mạn trong chương trình Ngữ văn lớp 11; Hình thành kĩ năng đọc hiểu truyện lãng mạn trong văn học hiện đại Việt Nam giai đoạn 1930 1945; 2. Bước 2 (Xây dựng nội dung chủ đề bài học): Gồm các văn bản truyện: Hai đứa trẻ (Thạch Lam), Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân). Tích hợp bài LLVH: Một số thể loại văn học: Thơ, truyện Huy động kiến thức của các bài: + Văn học sử: Khái quát VHVN từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945 + Tiếng Việt: Từ ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân + Làm văn: Thao tác lập luận phân tích 3. Bước 3 (xác định mục tiêu bài học): a. Kiến thức: Những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của các tác phẩm truyện lãng mạn trong văn học hiện đại Việt Nam được học trong chương trình Ngữ văn lớp 11. Đặc điểm cơ bản của truyện lãng mạn trong văn học hiện đại Việt Nam. b. Kĩ năng Huy động những tri thức về tác giả, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm… để đọc hiểu văn bản. Xác định đề tài, chủ đề, nghệ thuật kể chuyện của các tác phẩm. Đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại: + Nhận diện và phân tích ý nghĩa của một hình tượng nghệ thuật. + Nhân diện và phân tích tâm trạng, ngôn ngữ, cử chỉ và hành động, mối quan hệ với các nhân vật khác, phẩm cách, số phận,… của nhân vật trong các tác phẩm. + Nhận diện, phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về nghệ thuật của các tác phẩm trong chủ đề. + Đánh giá những sáng tạo độc đáo của mỗi nhà văn qua các tác phẩm. + Biết đọc diễn cảm và đọc sáng tạo những tác phẩm trên. Rèn kĩ năng sử dụng thao tác lập luận phân tích. Vận dụng những kiến thức và kĩ năng để đọc những truyện ngắn hiện đại theo khuynh hướng lãng mạn khác của văn học Việt Nam (không có trong SGK); nêu lên những kiến giải, suy nghĩ về các phương diện nội dung, nghệ thuật của các tác phẩm được học trong chủ đề; viết đoạn văn hoặc bài văn nghị luận về những tác phẩm đã học trong chủ đề; rút ra những bài học về lý tưởng sống, cách sống từ những tác phẩm đã đọc và liên hệ, vận dụng vào thực tiễn cuộc sống của bản thân. c. Thái độ: Cảm thông, trân trọng những ước mong của con người về cuộc sống tươi đẹp. Yêu quý, trân trọng, tự hào, có ý thức trách nhiệm giữ gìn truyền thống văn hóa dân tộc. Trân trọng cái tài, cái đẹp. 4. Bước 4 (xác định và mô tả mức độ yêu cầu của mỗi loại câu hỏi bài tập có thể sử dụng để kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong dạy học): Mức độ nhận biết Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng và vận dụng cao Nêu những nét chính về tác giả Chỉ ra những biểu hiện về con người tác giả được thể hiện trong tác phẩm. Tác phẩm giúp cho em hiểu thêm gì về tác giả? Nêu hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm. Nêu xuất xứ của tác phẩm. Tác động của hoàn cảnh ra đời đến việc thể hiện nội dung tư tưởng của tác phẩm? Nếu ở cùng hoàn cảnh tương tự của tác giả, em sẽ làm gì? Nhan đề của tác phẩm Giải thích ý nghĩa của nhan đề. Tại sao tác giả không lấy tên nhân vật chính để đặt cho tác phẩm? Tác phẩm được viết theo thể loại nào? Chỉ ra những đặc điểm về kết cấu, bố cục, cốt truyện,… và cắt nghĩa những sự việc, chi tiết, hình ảnh,… trong các tác phẩm. Em thấy việc sử dụng thể loại truyện ngắn có hợp lý không? Vì sao? Nhân vật trong tác phẩm là ai? Kể tên các nhân vật đó? Chỉ ra các dẫn chứng thể hiện tâm trạng, ngôn ngữ, cử chỉ và hành động của nhân vật? Mối quan hệ giữa các nhân vật như thế nào? Khái quát về phẩm cách và số phận của các nhân vật. Em có nhận xét gì về mối quan hệ giữa các nhân vật? Nhận xét về phẩm cách, số phận của các nhân vật. Tác phẩm xây dựng hình tượng nghệ thuật nào? Phân tích những đặc điểm của hình tượng nghệ thuật đó. Hình tượng nghệ thuật giúp nhà văn thể hiện cái nhìn về cuộc sống và con người như thế nào? Theo em, sức hấp dẫn của hình tượng nghệ thuật đó là gì? Tư tưởng của nhà văn được thể hiện rõ nhất trong những câu văn đoạn văn nào? Lí giải tư tưởng của nhà văn trong các câu văn đoạn văn đó. Em có nhận xét gì về tư tưởng của tác giả được thể hiện trong tác phẩm? 5. Bước 5 (biên soạn các câu hỏi bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả): Với bài Hai đứa trẻ (Thạch Lam), có thể sử dụng các câu hỏi sau: Mức độ nhận biết Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng và vận dụng cao Nêu những nét chính về tác giả Thạch Lam. Chỉ ra những biểu hiện về con người, đặc điểm sáng tác của Thạch Lam được thể hiện trong tác phẩm. Tác phẩm giúp cho em hiểu thêm gì về tác giả? Tác phẩm “Hai đứa trẻ” được viết trong hoàn cảnh nào? Xuất xứ của tác phẩm? Tác động của hoàn cảnh ra đời đến việc thể hiện nội dung tư tưởng của tác phẩm? Nếu ở cùng hoàn cảnh tương tự của tác giả, em sẽ làm gì? Nhan đề của tác phẩm là gì? Giải thích ý nghĩa của nhan đề đó. Tại sao tác giả không lấy tên nhân vật chính để đặt cho tác phẩm? Tác phẩm được viết theo thể loại nào? Chỉ ra những đặc điểm khác biệt về cốt truyện của tác phẩm “Hai đứa trẻ” so với các truyện ngắn khác đã học hoặc đã đọc. Em thấy việc sử dụng cốt truyện, ngôn ngữ của tác phẩm có phù hợp với thể loại truyện ngắn không? Vì sao? Nhân vật trong tác phẩm là ai? Kể tên các nhân vật đó? Chỉ ra các dẫn chứng thể hiện tâm trạng, ngôn ngữ, cử chỉ và hành động của nhân vật Liên và An? Mối quan hệ giữa các nhân vật như thế nào? Ngôn ngữ, tâm trạng của các nhân vật trong tác phẩm có đặc điểm gì? Khái quát về phẩm cách và số phận của các nhân vật. Em có nhận xét gì về mối quan hệ giữa các nhân vật? Nhận xét về phẩm cách, số phận của các nhân vật. Tác phẩm xây dựng hình tượng nhân vật nào? Phân tích những đặc điểm của hình tượng nhân vật Liên. Hình tượng nhân vật Liên giúp nhà văn thể hiện cái nhìn về cuộc sống và con người như thế nào? Theo em, sức hấp dẫn của hình tượng nhân vật Liên là gì? Tư tưởng của nhà văn được thể hiện rõ nhất trong những câu văn đoạn văn nào? Lí giải tư tưởng của nhà văn trong các câu văn đoạn văn đó. Em có nhận xét gì về tư tưởng của tác giả được thể hiện trong tác phẩm? Với bài Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân), có thể sử dụng các câu hỏi sau: Mức độ nhận biết Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng và vận dụng cao Nêu những nét chính về tác giả Nguyễn Tuân. Chỉ ra những biểu hiện về con người, đặc điểm sáng tác và quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Tuân được thể hiện trong tác phẩm. Tác phẩm giúp cho em hiểu thêm gì về tác giả? Tác phẩm “Chữ người tử tù” được viết trong hoàn cảnh nào? Xuất xứ của tác phẩm? Tác động của hoàn cảnh ra đời đến việc thể hiện nội dung tư tưởng của tác phẩm? Nếu ở cùng hoàn cảnh tương tự của tác giả, em sẽ làm gì? Nhan đề của tác phẩm là gì? Tại sao nhà văn lại đặt tên cho tác phẩm là “Chữ người tử tù”? Tại sao tác giả không lấy tên nhân vật chính để đặt cho tác phẩm? Tác phẩm được viết theo thể loại nào? Chỉ ra những đặc điểm về kết cấu, bố cục, cốt truyện,… và cắt nghĩa những sự việc, chi tiết, hình ảnh,… trong các tác phẩm. Em thấy việc sử dụng thể loại truyện ngắn có hợp lý không? Vì sao? Toàn bộ truyện ngắn này xoay quanh sự kiện chính nào? Tại sao cho rằng đây là một cuộc gặp gỡ đầy bất ngờ, một cuộc gặp gỡ “kì ngộ”? Em hãy lí giải (gợi ý: về tính chất không gian, thời gian, thân phận hai nhân vật). Cuộc đối mặt ngang trái giữa Huấn Cao đã thể hiện rõ tính cách hai nhân vật chính, đó là những nét tính cách gì? Phân tích những tính cách đó? Theo em, sức hấp dẫn của tình huống truyện đối với các tác phẩm truyện ngắn là gì? Cụ thể: Khái niệm, vai trò của tình huống truyện? Các loại tình huống truyện cơ bản trong tác phẩm truyện ngắn? Tình huống truyện trong “Chữ người tử tù” thuộc loại nào? Vai trò của tình huống truyện trong việc tạo ra sức hấp dẫn của tác phẩm “Chữ người tử tù”? Động cơ nào dẫn đến quyết định cho chữ của Huấn Cao? Địa điểm cho chữ ở đâu, có gì khác với cảnh cho chữ thường thấy? Người cho chữ là ai? Đang ở trong hoàn cảnh như thế nào? Cảnh cho chữ là một cảnh tượng “xưa nay chưa từng có”, vì sao? (không gian, thời gian, chi tiết miêu tả). Vị thế xã hội của người cho chữ và người xin chữ có gì đặc biệt? Tác dụng của nghệ thuật đối lập (cảnh vật, âm thanh, ánh sáng, không gian, con người,...) trong cảnh cho chữ? Thông qua cảnh cho chữ, Nguyễn Tuân thể hiện quan niệm gì? Tư tưởng của nhà văn được thể hiện rõ nhất trong những câu văn đoạn văn nào? Lí giải tư tưởng của nhà văn trong các câu văn đoạn văn đó. Em có nhận xét gì về tư tưởng của tác giả được thể hiện trong tác phẩm?
Trang 11930-2 Bước 2 (Xây dựng nội dung chủ đề bài học):
- Gồm các văn bản truyện: Hai đứa trẻ (Thạch Lam), Chữ người tử tù
(Nguyễn Tuân)
- Tích hợp bài LLVH: Một số thể loại văn học: Thơ, truyện
- Huy động kiến thức của các bài:
+ Văn học sử: Khái quát VHVN từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng
Tám năm 1945
+ Tiếng Việt: Từ ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân
+ Làm văn: Thao tác lập luận phân tích
3 Bước 3 (xác định mục tiêu bài học):
a Kiến thức:
- Những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của các tác phẩm truyện lãngmạn trong văn học hiện đại Việt Nam được học trong chương trình Ngữ văn lớp11
- Đặc điểm cơ bản của truyện lãng mạn trong văn học hiện đại Việt Nam
b Kĩ năng
- Huy động những tri thức về tác giả, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm… đểđọc hiểu văn bản
- Xác định đề tài, chủ đề, nghệ thuật kể chuyện của các tác phẩm.
- Đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại:
+ Nhận diện và phân tích ý nghĩa của một hình tượng nghệ thuật
+ Nhân diện và phân tích tâm trạng, ngôn ngữ, cử chỉ và hành động, mốiquan hệ với các nhân vật khác, phẩm cách, số phận,… của nhân vật trong cáctác phẩm
Trang 2+ Nhận diện, phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về nghệ thuật của cáctác phẩm trong chủ đề.
+ Đánh giá những sáng tạo độc đáo của mỗi nhà văn qua các tác phẩm.+ Biết đọc diễn cảm và đọc sáng tạo những tác phẩm trên
- Rèn kĩ năng sử dụng thao tác lập luận phân tích
- Vận dụng những kiến thức và kĩ năng để đọc những truyện ngắn hiện đạitheo khuynh hướng lãng mạn khác của văn học Việt Nam (không có trongSGK); nêu lên những kiến giải, suy nghĩ về các phương diện nội dung, nghệthuật của các tác phẩm được học trong chủ đề; viết đoạn văn hoặc bài văn nghịluận về những tác phẩm đã học trong chủ đề; rút ra những bài học về lý tưởngsống, cách sống từ những tác phẩm đã đọc và liên hệ, vận dụng vào thực tiễncuộc sống của bản thân
c Thái độ:
- Cảm thông, trân trọng những ước mong của con người về cuộc sống tươi
đẹp
- Yêu quý, trân trọng, tự hào, có ý thức trách nhiệm giữ gìn truyền thống
văn hóa dân tộc
- Trân trọng cái tài, cái đẹp
4 Bước 4 (xác định và mô tả mức độ yêu cầu của mỗi loại câu hỏi/ bài tập có thể sử dụng để kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong dạy học):
Mức độ nhận biết Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng
- Nếu ở cùng hoàncảnh tương tự củatác giả, em sẽ làmgì?
- Nhan đề của tác phẩm - Giải thích ý nghĩa của
nhan đề
- Tại sao tác giảkhông lấy tên nhânvật chính để đặt chotác phẩm?
- Tác phẩm được viết theo
thể loại nào?
- Chỉ ra những đặc điểm
về kết cấu, bố cục, cốttruyện,… và cắt nghĩanhững sự việc, chi tiết,hình ảnh,… trong các tácphẩm
- Em thấy việc sửdụng thể loạitruyện ngắn có hợp
lý không? Vì sao?
Trang 3- Em có nhận xét gì
về mối quan hệ giữacác nhân vật?
- Nhận xét về phẩmcách, số phận củacác nhân vật
- Tác phẩm xây dựng hình
tượng nghệ thuật nào?
- Phân tích những đặcđiểm của hình tượng nghệthuật đó
- Hình tượng nghệ thuậtgiúp nhà văn thể hiện cáinhìn về cuộc sống và conngười như thế nào?
- Theo em, sức hấpdẫn của hình tượngnghệ thuật đó là gì?
- Tư tưởng của nhà văn
được thể hiện rõ nhất trong
những câu văn/ đoạn văn
5 Bước 5 (biên soạn các câu hỏi/ bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã
mô tả):
* Với bài Hai đứa trẻ (Thạch Lam), có thể sử dụng các câu hỏi sau:
dụng và vận dụng cao
- Nêu những nét chính về
tác giả Thạch Lam
- Chỉ ra những biểu hiện về conngười, đặc điểm sáng tác củaThạch Lam được thể hiện trongtác phẩm
- Tác phẩmgiúp cho emhiểu thêm gì vềtác giả?
tư tưởng của tác phẩm?
- Nếu ở cùng
tương tự củatác giả, em sẽlàm gì?
- Tác phẩm được viết theo
thể loại nào?
- Chỉ ra những đặc điểm khácbiệt về cốt truyện của tác phẩm
“Hai đứa trẻ” so với các truyệnngắn khác đã học hoặc đã đọc
- Em thấy việc
sử dụng cốttruyện, ngônngữ của tácphẩm có phù
Trang 4hợp với thể loạitruyện ngắnkhông? Vì sao?
nhân vật Liên và An?
- Mối quan hệ giữa các nhânvật như thế nào?
- Ngôn ngữ, tâm trạng của cácnhân vật trong tác phẩm có đặcđiểm gì?
- Khái quát về phẩm cách và sốphận của các nhân vật
- Em có nhậnxét gì về mốiquan hệ giữacác nhân vật?
- Nhận xét vềphẩm cách, sốphận của cácnhân vật
- Tác phẩm xây dựng hình
tượng nhân vật nào?
- Phân tích những đặc điểm củahình tượng nhân vật Liên
- Hình tượng nhân vật Liêngiúp nhà văn thể hiện cái nhìn
về cuộc sống và con người nhưthế nào?
- Theo em, sứchấp dẫn củahình tượngnhân vật Liên
là gì?
- Tư tưởng của nhà văn
được thể hiện rõ nhất trong
những câu văn/ đoạn văn
nào?
- Lí giải tư tưởng của nhà văntrong các câu văn/ đoạn văn đó
- Em có nhậnxét gì về tưtưởng của tácgiả được thểhiện trong tácphẩm?
* Với bài Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân), có thể sử dụng các câu hỏi
sau:
dụng và vận dụng cao
- Nêu những nét chính
về tác giả Nguyễn Tuân
- Chỉ ra những biểu hiện về conngười, đặc điểm sáng tác và quanđiểm nghệ thuật của Nguyễn Tuânđược thể hiện trong tác phẩm
- Tác phẩmgiúp cho emhiểu thêm gì
- Nếu ở cùnghoàn cảnhtương tự củatác giả, em sẽlàm gì?
Trang 5trong các tác phẩm.
- Em thấyviệc sử dụng
truyện ngắn
có hợp lýkhông? Vìsao?
- Toàn bộ truyện ngắn này
xoay quanh sự kiện chính
nào?
- Tại sao cho rằng đây là một cuộcgặp gỡ đầy bất ngờ, một cuộc gặp
gỡ “kì ngộ”? Em hãy lí giải (gợi ý:
về tính chất không gian, thời gian,thân phận hai nhân vật)
- Cuộc đối mặt ngang trái giữaHuấn Cao đã thể hiện rõ tính cáchhai nhân vật chính, đó là những néttính cách gì? Phân tích những tínhcách đó?
- Theo em,sức hấp dẫn
huống truyệnđối với cáctác phẩmtruyện ngắn
- Các loạitình huốngtruyện cơ bảntrong tácphẩm truyệnngắn?
huống truyệntrong việc tạo
ra sức hấpdẫn của tác
phẩm “Chữ
người tử tù”?
Trang 6cho chữ thường thấy?
- Người cho chữ là ai?
Đang ở trong hoàn cảnh
như thế nào?
- Cảnh cho chữ là một cảnh tượng
“xưa nay chưa từng có”, vì sao?
(không gian, thời gian, chi tiết miêutả)
- Vị thế xã hội của người cho chữ
và người xin chữ có gì đặc biệt?
- Tác dụng của nghệ thuật đối lập(cảnh vật, âm thanh, ánh sáng,không gian, con người, ) trongcảnh cho chữ?
- Thông quacảnh cho chữ,Nguyễn Tuânthể hiện quanniệm gì?
- Tư tưởng của nhà văn
được thể hiện rõ nhất
trong những câu văn/
đoạn văn nào?
- Lí giải tư tưởng của nhà văn trongcác câu văn/ đoạn văn đó
- Em có nhậnxét gì về tưtưởng của tácgiả được thểhiện trong tácphẩm?
6 Bước 6 (thiết kế tiến trình dạy học):
Lãng mạn là khoảnh khắc thoáng qua nhanh, nhưng đọng lại rất nhiều.
Là chủ trương vượt lên trên thực tế và dựa vào ý muốn chủ quan mà sáng tác.1 Các nhân vật, tình huống, hình ảnh được nhà văn sáng tạo ra nhằm thỏa mãn nhu cầu biểu hiện lí tưởng và tình cảm mãnh liệt của chính mình.
2.Các đặc điểm của truyện lãng mạn:
a.Các nhà văn lãng mạn thường tìm kiếm những giá trị cao đẹp trong những cảnh đời tầm thường, tăm tối ; khám phá cái cao cả trong những số phận bị ruồng bỏ, chà đạp.
b.Nhân vật của văn học lãng mạn hành động theo sự tưởng tượng của cá nhân nhà văn thể hiện lí tưởng của tác giả.
Vd :
+ Liên và An : tuy còn nhỏ đã phải thay mẹ trông coi quán tạp hóa nhỏ để kiếm sống , hằng đêm bán hang xong lại cố thức đón chuyến tàu đêm đi qua phố huyện Con tàu với những toa sang trọng, đèn sáng trưng chiếu sáng xuống mặt đường và tiếng còi rít lên rầm rộ như mang
Trang 7theo cả một thế giới khác đối với cái phố huyện tăm tồi, tĩnh lặng, như thắp lên trong tâm hồn ngây thơ của em một khát vọng dẫu mơ hồ nhưng cũng đáng trân trọng Nhà văn qua đó thể hiện khát vọng của những con người bé nhỏ bị lãng quên trong xã hội cũ
c.Văn học lãng mạn tự do biểu hiện tình cảm của cái tôi cá nhân Các nhà văn lãng mạn thường tuyệt đối hóa vai trò của cái tôi cá nhân đặt chúng cao hơn thực tế khách quan đời sống để thể hiện khát vọng, lí tưởng của mình.
Vd :
+ Chữ người tử tù : thể hiện quan niệm thẩm mỹ của Nguyễn Tuân ( cái đẹp gắn với văn hóa
dân tộc, gắn với cái thiện, có sức cảm hóa cái xấu , cái ác và cái đẹp bất tử với đời )
d Văn học lãng mạn thường được viết ra bởi cảm hứng lãng mạn
- Nhà văn thường hướng đến cái phi thường, có tính biệt lệ
- Xây dựng những hình tượng con ngưởi vượt lên thực tại của đời sống , của hoàn cảnh ,hướng tới một cái gì đó tốt đẹp và thánh thiện hơn hiện thực Có khi đó chỉ là những khát vọng còn mơ hồ nhưng cũng đủ để niềm tin của con người có điểm tựa.
- Lãng mạn nhưng vẫn kết hợp nhuần nhuyễn với chất hiện thực tạo nên vẻ đẹp riêng của văn xuôi lãng mạn.
+ Cảnh cho chữ hiện ra cụ thể, chi tiết
Thời gian: nửa đêm
Không gian: trại giam Tỉnh Sơn
Sự việc: diễn ra cụ thể giữa ba nhân vật giữa ba nhân vật: Huấn Cao, viên quản ngục, thầy thơ lại
+ Cảnh hiện thực mà lại lãng mạn, gợi lien tưởng đến sự bất tử của cái đẹp:
Ngọn đuốc: rừng rực trong bóng đêm , tài năng, khí phách, thiên lương
Mùi thơm của chậu vẽ và màu trắng tinh của tấm lụa bạch là vẻ đẹp của những tấm lòng và tài năng đang thăng hoa vào cõi vĩnh hằng.
d Văn học lãng mạn thường dùng thủ pháp tương phản, đối lập, thích khoa trương, phóng đại, dung ngôn ngữ giàu sức gợi
- Cảnh cho chữ là đoạn văn giàu kịch tính, dung thành công nghệ thuật đối lập, tương phản.
+ Đối lập, tương phản ở cảnh.
Về không gian : chơi chữ là thú chơi tao nhã, thường chơi ở các thư phòng, những nơi đài
các, sang trọng >< cảnh phòng giam “tối, chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện, đất bừa
bãi phân chuột phân gián.”
Về thời gian: cảnh cho chữ không được diễn ra công khai mà lại lén lút vào ban đêm khi lính
canh đã ngủ, đêm cuối cùng của tử tù Huấn Cao.
- Không gian và thời gian đều tăm tối >< ánh sáng.
Ánh sáng đỏ rực của bó đuốc tẩm dầu
Mùi trắng tinh của tấm lụa bạch còn nguyên vẹn lần hồ
Mùi thơm của chậu mực bốc lên
Sự sáng tạo ra cái đẹp : cái đẹp của nghệ thuật, của tài năng, của dũng khí và nhân cách
Trang 8- Đối lập về nhân vật : có sự thay bậc đổi ngôi giữ Huấn Cao và viên quản ngục
- Sự tương phản giữa bóng tối và ánh sáng trong Hai đứa trẻ :
- Tương phản quá khứ, hiện tại ( của Liên ), nhờ đó bộc lộ được chủ đề tác phẩm :
+ Hiện tại nghèo khổ
+ Quá khứ vui vẻ :
* Với bài Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân):
A Hoạt động 1 – Khởi động:
GV chia lớp thành 4 nhóm tham gia
trò chơi: Tìm hiểu về các khuynh
hướng sáng tác của VHVN từ đầu thế
kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám
năm 1945.
Nội dung: Kể tên các tác giả, tác
phẩm văn xuôi của VHVN từ đầu thế
năm 1945 Sau đó xếp các tác giả, tác
phẩm đã tìm được vào 2 khuynh
hướng sáng tác chính: Văn xuôi LM
và văn xuôi hiện thực
Kết quả: Nhóm nào tìm được nhiều
Tiểu dẫn trong SGK để thực hiện các
yêu cầu sau:
- Nêu những nét chính về tác giả
Nguyễn Tuân?
- Chỉ ra những biểu hiện về con
người, đặc điểm sáng tác và quan
điểm nghệ thuật của Nguyễn Tuân
được thể hiện trong tác phẩm?
+ HS: Thực hiện yêu cầu
- Xuất thân trong gia đình nhà nhokhi nền Hán học đã tàn
- Năm 1945, Nguyễn Tuân tìm đếncách mạng và dùng ngòi bút phục vụhai cuộc kháng chiến của dân tộc
- Là một nhà văn lớn, một nghệ sĩsuốt đời đi tìm cái đẹp
- Là cây bút có phong cách độ đáo,nổi bật trong lĩnh vực truyện ngắn,đặc biệt là tùy bút
Trang 9- Tác động của hoàn cảnh ra đời
đến việc thể hiện nội dung tư tưởng
+ GV: Nêu bố cục của văn bản?
Hãy tóm tắt nội dung của văn bản
bằng một sơ đồ tư duy
+ HS: Thực hiện yêu cầu
(?) Cảm nhận ban đầu của em về
Huấn Cao khi đọc tác phẩm?
(Tài hoa, khí phách ngang tàng,
biết trân trọng người yêu cái đẹp )
* Sự nghiệp:
+ Là một nhà văn lớn, 1 nghệ sĩsuốt đời đi tìm cái đẹp
+ Có đóng góp không nhỏ cho nềnvăn học hiện đại VN
+ Mỗi truyện dường như đi vàomột cái tài, một thú chơi tao nhã,phong lưu của những nhà nho lỡ vận:Chơi chữ, thưởng thức chén trà buổisớm, làm một chiếc đèn trung thu + Trong số những con người đó,nổi bật lên là hình tượng nhân vậtHuấn Cao trong truyện “Chữ người
- Sau đó, tuyển in trong tập truyện
“Vang bóng một thời”(1940) và đổi
tên thành “Chữ người tử tù”
b Bố cục:
+ Từ đầu… rồi sẽ liệu: Cuộc trò
chuyện giữa quản ngục và thầy thơlại về tử tù Huấn Cao và tâm trạngcủa quản ngục
Trang 10+ Sớm hôm sau… trong thiên hạ:
Cảnh nhận tội nhân, cách cư xử đặcbiệt của quản ngục với Huấn Cao.+ Còn lại: Cảnh cho chữ cuối cùng
- “một cảnh tương xưa nay chưa từngcó”
* Hướng dẫn học sinh tìm hiểu
+ GV: Tổ chức cho HS thảo luận
làm rõ tình huống truyện, nhân vật,
“kì ngộ”? Em hãy lí giải (gợi ý về
tính chất không gian, thời gian, thân
phận hai nhân vật)
- Cuộc đối mặt ngang trái giữa
Huấn Cao đã thể hiện rõ tính cách hai
nhân vật chính, đó là những nét tính
cách gì? Phân tích những tính cách
đó?
+ HS: Trình bày.
- Theo em, sức hấp dẫn của tình
huống truyện đối với các tác phẩm
- Tình huống truyện trong “Chữ
II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1 Tình huống truyện:
Tình huống truyện: là “cái tình thế xảy ra truyện” là “một khoảnh khắc
mà trong đó sự sống hiện ra rất đậm đặc” là “cái khoảnh khắc chứa đựng cả một đời người” (Nguyễn Minh Châu).
- Cuộc gặp gỡ giữa Huấn Cao và
viên quản ngục trong tình thế đốinghịch, éo le:
+ Xét trên bình diện xã hội:
Quản ngục là người địa diện chotrật tự xã hội, có quyền giam cầm, tratấn
Huấn Cao là người nổi loạn,đang chờ chịu tội
+ Xét trên bình diện nghệ thuật:
Họ đều có tâm hồn nghệ sĩ Huấn Cao là người tài hoa: coithường, khinh bỉ những kẻ ở chốnnhơ nhuốc
Quản ngục: biết quý trọng, tônthờ cái đẹp, yêu nghệ thuật thư pháp,xin chữ Huấn Cao
- Kịch tính lên đến đỉnh điểm khi viênquản ngục nhận lệnh chuyển các tử tù
ra pháp trường
Trang 11người tử tù” thuộc loại nào? Vai trò
của tình huống truyện trong việc tạo
ra sức hấp dẫn của tác phẩm “Chữ
người tử tù”? (tình huống hành động;
đẩy nhân vật tới tình thế éo le, chỉ có
thể giải quyết bằng hành động, quyết
định diện mạo của toàn truyện: truyện
ngắn giàu kịch tính tạo nên sức hấp
dẫn)
+ HS: Lí giải.
(?) Huấn Cao được giới thiệu trực
tiếp hay gián tiếp? qua đó, nhân vật
hiện lên với những chi tiết nào?
+ GV: Tìm những chi tiết nói về vẻ
đẹp tài hoa của nhân vật Huấn Cao?
+ HS: Thực hiện yêu cầu.
+ GV dẫn dắt, đặt câu hỏi dành cho
đối tượng học sinh khá, giỏi: Có
người cho rằng Huấn Cao không chỉ
là một nghệ sĩ mà còn là một người
anh hùng với khí phách hiên ngang
bất khuất? Hãy chứng minh?
+ HS: Phát hiện tìm và suy nghĩ để
chứng minh ý kiến nhận định là đúng
(?) Hình ảnh ấy của Huấn Cao gợi
cho em liên tưởng tới những nhân vật
nào, trong tác phẩm nào đã học?
- Từ Hải: Nghênh ngang một cõi biên
2 Hình tượng nhân vật Huấn Cao.
a Một người nghệ sĩ tài hoa trong nghệ thuật thư pháp:
Nhân vật HC xuất hiện gián tiếp qualời viên QN và thầy thơ lại:
- Người khắp vùng tỉnh Sơn khenHuấn Cao là người có tài viết chữ
+ Kính trọng, ngưỡng người tài,
+ Trân trọng nghệ thuật thư pháp cổtruyền của dân tộc
b Một con người có khí phách hiên ngang bất khuất:
- Là thủ lĩnh của phong trào khởinghĩa chống lại triều đình
- Ngay khi đặt chân vào nhà ngục:+ Trước câu nói của tên lính ápgiải: không thèm để ý, không thèmchấp
+ Thản nhiên rũ rệp trên thang
gông: “Huấn Cao lạnh lùng… nâu
đen”
Đó là khí phách, tiết tháo của nhàNho uy vũ bất năng khuất