Sức khỏe có vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Theo quan điểm chung, sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng nguồn nhân lực. Một quốc gia không thể phát triển nếu người dân không có sức khỏe, không được học hành với những kiến thức và kỹ năng cần thiết. Sức khỏe quan trọng đối với sự phát triển kinh tế xã hội của mọi quốc gia và là một trong những quyền lợi cơ bản nhất của con người. Do vậy, sức khỏe cần phải được nhìn nhận như tài sản của con người và xã hội, hơn bất cứ của cải vật chất nào. Nghị quyết 46NĐTW ngày 23022005 của Bộ Chính trị khẳng định: “Sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người, mỗi gia đình và toàn xã hội. Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe là bổn phận của mỗi người dân, mỗi gia đình và cộng đồng, là trách nhiệm của các cấp ủy Đảng, chính quyền, các đoàn thể nhân dân và các tổ chức xã hội góp phần bảo đảm nguồn nhân lực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là một trong những chính sách ưu tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước. Đầu tư cho công tác chăm sóc sức khỏe phải được coi là đầu tư cho phát triển, thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ”. Nhưng sức khỏe là gì, thì nhân loại từng có một thời gian dài chưa thống nhất về quan niệm. Sức khỏe là yếu tố quan trọng đối với sự sống, vì thế không có gì ngạc nhiên khi hầu hết mọi xã hội trên thế giới đều nêu định nghĩa về sức khỏe dưới nhiều góc độ khác nhau như y học, xã hội học, kinh tế học, kinh tế chính trị.
Trang 1Sức khỏe có vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Theo quan điểm chung, sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng nguồn nhân lực Một quốc gia không thể phát triển nếu người dân không có sức khỏe, không được học hành với những kiến thức và kỹ năng cần thiết Sức khỏe quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của mọi quốc gia và là một trong những quyền lợi cơ bản nhất của con người Do vậy, sức khỏe cần phải được nhìn nhận như tài sản của con người và xã hội, hơn bất cứ của cải vật chất nào Nghị quyết 46/NĐ/TW ngày 23-02-2005 của Bộ Chính trị khẳng định: “Sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người, mỗi gia đình và toàn xã hội Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe là bổn phận của mỗi người dân, mỗi gia đình và cộng đồng, là trách nhiệm của các cấp ủy Đảng, chính quyền, các đoàn thể nhân dân và các tổ chức xã hội góp phần bảo đảm nguồn nhân lực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là một trong những chính sách ưu tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước Đầu tư cho công tác chăm sóc sức khỏe phải được coi là đầu tư cho phát triển, thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ” Nhưng sức khỏe là gì, thì nhân loại từng có một thời gian dài chưa thống nhất về quan niệm Sức khỏe là yếu
tố quan trọng đối với sự sống, vì thế không có gì ngạc nhiên khi hầu hết mọi xã hội trên thế giới đều nêu định nghĩa về sức khỏe dưới nhiều góc độ khác nhau như y học, xã hội học, kinh tế học, kinh tế chính trị
NỘI DUNG
1 KHÁI NIỆM SỨC KHỎE
Ngay từ thời cổ đại, người Phương Đông với quan niệm tương đối toàn diện, xem sức khỏe của con người không chỉ đơn thuần là sự cường tráng về thể chất mà còn thoải mái cả về đời sống tinh thần Người Trung Quốc cổ đại quan niệm về sức khỏe và bệnh tật dựa trên cơ sở lý luận của học thuyết âm dương, ngũ hành Theo thuyết âm dương, mọi sự vật và hiện tượng đều xuất phát và bị chi phối bởi hai thế lực vừa thống nhất với nhau, vừa đấu tranh với nhau là âm và dương
Trang 2Từ thời cổ đại, Phương Tây đã xuất hiện những quan niệm về sức khỏe và coi sức khỏe của con người là một phức hợp phức tạp bao gồm nhiều yếu tố Thuyết thể dịch (humour theory) - tiêu biểu cho quan niệm về sức khỏe ở Phương Tây - học thuyết về cấu tạo và hoạt động của cơ thể con người được phát triển bởi các thầy thuốc cũng như các triết gia Hy Lạp và La Mã cổ đại Thuyết này được nâng lên một tầm cao mới cả về lý luận lẫn thực hành nhờ công của Hippocrates (được coi là ông tổ nghề Y), đã tách y học ra khỏi sự ảnh hưởng của tôn giáo và thần quyền Theo thuyết này thì cơ thể con người được cấu thành bởi bốn chất cơ bản, gọi là thể dịch Cân bằng của bốn chất này là điều kiện cơ bản để con người khỏe mạnh Bệnh tật là hậu quả của một tình trạng quá thừa thãi hay thiếu hụt của
ít nhất một trong bốn chất này Bốn thể dịch là: máu, mật đen, mật vàng và niêm dịch - tương ứng với bốn nguyên tố cơ bản cấu thành vũ trụ là đất, nước, lửa, không khí (tạo nên sự thay đổi trong thiên nhiên như ấm, lạnh, nóng, khô) Theo ông, bệnh tật, sức khỏe là hậu quả của việc thay đổi vật chất trong cơ thể chứ không phải là biểu hiện ý muốn của thượng đế, ma quái hay lực lượng siêu nhiên Quan điểm mác-xít về sức khỏe con người: Mặc dù không trực tiếp bàn về sức khỏe, nhưng những người theo quan điểm mác-xít đều xuất phát từ thế giới quan duy vật triệt để và phương pháp luận biện chứng, khẳng định: con người là một thực thể sinh học xã hội Trên cơ sở kế thừa những giá trị của học thuyết Đác-uyn
về nguồn gốc loài người, chủ nghĩa Mác - Lê-nin khẳng định con người là sản phẩm của sự tiến hoá lâu dài từ giới tự nhiên và giới sinh vật Trong tác phẩm
“Bản thảo kinh tế - triết học năm 1844”, C Mác đã khẳng định rằng, con người có nguồn gốc từ giới tự nhiên, là bộ phận của tự nhiên, gắn bó với tự nhiên cho nên con người luôn chứa đựng những yếu tố của tự nhiên - đó là yếu tố sinh học
Với quan điểm biện chứng về mối quan hệ giữa con người và xã hội, bằng phương pháp tiếp cận duy vật biện chứng, Ph Ăng-ghen coi bệnh tật là biểu hiện,
là hậu quả trực tiếp của việc chạy theo lợi nhuận bất chấp cả an toàn công nghiệp
và chất lượng thực phẩm
Trang 3Quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về sức khỏe: Kế thừa và phát huy những tư tưởng truyền thống của dân tộc ta về sức khỏe, kết hợp với quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê-nin về phát triển con người toàn diện, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra quan niệm về sức khỏe rất giản dị và dễ hiểu nhưng lại chứa đựng
cả một nội dung rộng lớn, nêu bật bản chất của vấn đề “khí huyết lưu thông, tinh thần đầy đủ, như vậy là sức khỏe” Quan niệm về sức khỏe của Người trước hết là
sự thống nhất giữa hai yếu tố: thể chất và tinh thần, mang tính khái quát cao và rất hàm súc Theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Một là, người khỏe mạnh không chỉ có cơ thể cường tráng mà còn có tinh
thần thoải mái, lành mạnh Ngược lại, tinh thần có lành mạnh thì cơ thể mới khỏe khoắn Là người rất thực tiễn và duy vật, nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao yếu tố tinh thần, ý chí Trong thời kì lãnh đạo toàn Đảng, toàn dân tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ, gian khổ và khó khăn chống thực dân pháp xâm lược, Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã ý thức một cách sâu sắc rằng: “Sức khỏe của cán
bộ và nhân dân được bảo đảm thì tinh thần càng hăng hái Tinh thần và sức khỏe đầy đủ thì kháng chiến càng nhiều thắng lợi, kiến quốc càng mau thành công”;
“Người thầy thuốc chẳng những có nhiệm vụ cứu chữa bệnh tật mà còn phải nâng
đỡ tinh thần những người ốm yếu”
Hai là, sức khỏe gắn liền với cuộc sống lao động, gắn với nếp sống đẹp Đối
với Chủ tịch Hồ Chí Minh, quan niệm sức khỏe của con người không chỉ là ăn, ngủ, sinh hoạt,… mà còn gắn liền với nếp sống đẹp, yêu lao động, là sự hài hòa giữa thiên nhiên và con người, hướng tới thực tiễn sản xuất lao động Theo Người:
“tự cung thanh đạm”- sinh hoạt vật chất vừa và đủ; “tinh thần sảng”- trạng thái tinh thần thanh thản, sáng suốt; “tố sự thung dung”- hướng tới lao động hữu ích - để hưởng cuộc sống lâu dài
Ba là, sức khỏe cá nhân gắn liền với sức khỏe cộng đồng Đặc biệt quan tâm
đến sức khỏe của mỗi người dân, đến sức khỏe của toàn dân tộc Theo Người:
“Mỗi người dân yếu ớt, tức là cả nước yếu ớt, mỗi người dân khỏe mạnh tức là cả nước khỏe mạnh,…dân cường thì quốc thịnh”
Trang 4Cách đặt vấn đề và quan niệm về sức khỏe của Chủ tịch Hồ Chí Minh có ý nghĩa phương pháp luận cho chỉ đạo hoạt động thực tiễn có liên quan đến con người Khi sức khỏe đã bao hàm cả về thể chất lẫn tinh thần thì sự chăm lo đến con người nói chung và sức khỏe nói riêng phải kết hợp cả những biện pháp vật chất và tinh thần
Quan niệm sức khỏe của Tổ chức Y tế thế giới (WHO): Có rất nhiều quan niệm về sức khỏe, nhưng nhìn chung đều thống nhất ở khái niệm của WHO: “Sức khỏe là một trạng thái thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội, chứ không chỉ là không có bệnh hay thương tật” và được khẳng định tại Điểm 1, Bản Tuyên ngôn Alma-Ata năm 1978 Như vậy, sức khỏe gồm ba thành tố: sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần, sức khỏe xã hội Chỉ có thể hiểu khái niệm sức khỏe, khi và chỉ khi lĩnh hội được đầy đủ các thành tố trên
Sức khỏe thể chất: Sức khoẻ thể chất được thể hiện một cách tổng quát, đó là
sự sảng khoái và thoải mái về thể chất Càng sảng khoái, thoải mái, càng chứng tỏ
là người khỏe mạnh Cơ sở của sự sảng khoái, thoải mái thể chất thể hiện ở: Sức lực (khả năng hoạt động cơ bắp mạnh); sự nhanh nhẹn (khả năng phản ứng nhanh);
sự dẻo dai (làm việc hoặc hoạt động chân tay tương đối lâu và liên tục mà không cảm thấy mệt mỏi); khả năng chống đỡ được các yếu tố gây bệnh; khả năng chịu đựng được những điều kiện khắc nghiệt của môi trường như chịu nóng, lạnh, hay
sự thay đổi đột ngột của thời tiết
Sức khoẻ tinh thần: Sức khoẻ tinh thần là sự thỏa mãn về mặt giao tiếp xã
hội, tình cảm và tinh thần Nó được thể hiện ở sự sảng khoái, ở cảm giác dễ chịu, cảm xúc vui tươi, thanh thản; ở những ý nghĩ lạc quan, yêu đời; ở những quan niệm sống tích cực, dũng cảm, chủ động; ở khả năng chống lại những quan niệm bi quan và lối sống không lành mạnh Có thể nói, sức khoẻ tinh thần là nguồn lực để sống khoẻ mạnh, là nền tảng cho chất lượng cuộc sống, giúp cá nhân có thể ứng phó một cách tự tin và hiệu quả với mọi thử thách, nguy cơ trong cuộc sống Sức khoẻ tinh thần chính là sự biểu hiện nếp sống lành mạnh, văn minh và có đạo đức
Trang 5Cơ sở của sức khoẻ tinh thần là sự thăng bằng và hài hòa trong hoạt động tinh thần giữa lý trí và tình cảm
Sức khoẻ xã hội: Sự hòa nhập của cá nhân với cộng đồng được gọi là sức
khoẻ xã hội Sức khoẻ xã hội thể hiện ở sự thoải mái trong các mối quan hệ chằng chịt, phức tạp giữa thành viên: gia đình, nhà trường, bạn bè, xóm làng, nơi công cộng, cơ quan Cơ sở của sức khoẻ xã hội là sự thăng bằng, là việc giải quyết hài hòa giữa hoạt động và quyền lợi cá nhân với hoạt động và quyền lợi của xã hội, của những người khác; là sự hòa nhập giữa cá nhân, gia đình và xã hội
II CÁC YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE
Môi trường xã hội bao gồm: kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế, lối sống
Các yếu tố môi trường xã hội ảnh hưởng đến sức khỏe của con người như thế nào?
1 Yếu tố kinh tế: Đây là yếu tố đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe
của con người Trong xã hội có nền kinh tế phát triển thì vấn đề sức khỏe của con người được quan tâm chăm sóc tốt hơn, đó là một điều hiển nhiên mà bất cứ ai cũng mong muốn đạt tới Phát triển kinh tế đi kèm những cải thiện về sức khỏe: tuổi thọ bình quân tăng, tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh giảm Khi nền kinh tế kém phát triển kèm theo những hệ lụy trong đời sống: thí dụ tỷ lệ thất nghiệp có ảnh hưởng lớn đến các vấn đề như bạo lực gia đình, lạm dụng chất gây nghiện, trầm cảm, hoặc bệnh tật Bất bình đẳng về kinh tế ảnh hưởng đến mức độ căng thẳng của người dân, sự tiếp xúc với bạo lực và các chất độc hại, triển vọng giáo dục, khả năng tiếp cận các dịch vụ, các hành vi có độ rủi ro cao và tỷ lệ tử vong
Chúng ta thấy rằng các nước kinh tế nghèo không đủ nguồn lực để phổ cập
sự tiếp cận các dịch vụ y tế Nước đang phát triển, sức khỏe kém tạo ra vòng đời luẩn quẩn, hoàn cảnh nghèo làm sức khỏe gặp nhiều rủi ro (rủi ro bao gồm môi trường không sạch, không an toàn, thiếu dinh dưỡng, thiếu chăm sóc y tế), cá nhân trong tình trạng khủng hoảng hay gặp rủi ro về sức khỏe tinh thần
Trang 6Mối quan hệ giữa kinh tế và sức khỏe: Đầu tư cho sức khỏe là cải thiện vốn con người- đầu vào quan trọng của tăng trưởng Sức khỏe con người tốt hơn góp phần tạo tăng trưởng thông qua: cải thiện năng suất lao động bằng cách tăng thể lực, sức chịu đựng và sự tập trung của người lao động; giảm tổn thất do người lao động bị bệnh; cải thiện vốn và năng suất con người trong tương lai bằng cách tăng
tỷ lệ ghi danh đi học ở trẻ em và giúp các em học tốt hơn
Tuy nhiên, vai trò sức khỏe đối với phát triển kinh tế chưa được đánh giá đúng Vai trò của sức khỏe trong tăng trưởng kinh tế thường bị đánh giá thấp, những tổn thất kinh tế do sức khỏe yếu kém cũng bị đánh giá thấp Chi tiêu cho sức khỏe ở các nước có thu nhập thấp không đủ để giải quyết những thách thức y tế
2 Yếu tố văn hóa: Có nhiều yếu tố văn hoá có thể liên quan đến sự hòa
nhập xã hội, tính hiệu lực và bất bình đẳng về thu nhập
Vai trò giới tính (thể hiện giới tính) trong các nền văn hoá khác nhau có thể dẫn đến chênh lệch về cơ hội cho nam giới và nữ giới, và khác biệt về chất lượng dinh dưỡng, sức khoẻ, giáo dục và cả cơ hội sống cho con cái họ
Sở thích về ăn uống trong các nền văn hoá khác nhau có thể làm ảnh hưởng trầm trọng đến sức khoẻ Ví dụ trong nhiều thế kỷ người Nhật đã có một chế độ ăn gồm cơm, rau và cá, và do đó ít nhất một phần, họ ít gặp phải vấn đề về sức khoẻ tim mạch hơn so với những người ăn thịt và khoai tây ở Mỹ
Ví dụ: Trong nhiều trường hợp, những người mà mới chỉ thoát khỏi đời sống nghèo khó ở nông thôn khoảng 1 thế hệ trở lại đây – điển hình như nhiều dân nhập cư gốc Đông Âu vào nước Mỹ đầu thế kỷ 20 – có thể ăn nhiều chất béo hơn
vì việc được ăn các thực phẩm chứa mỡ, chẳng hạn như thịt, là biểu tượng cho sự giàu có trong văn hoá nông dân Nhiều dân nhập cư đến Mỹ ở buổi giao thời đầu thế kỷ 20 – thế hệ ông bà của những người Mỹ đương đại – cho rằng trẻ em béo tức là trẻ khỏe mạnh, vì béo rõ ràng là do có đủ ăn, ngược lại với chuyện bị đói Tình trạng đói kém là mối nguy thực sự vào giai đoạn và nơi ở lúc họ còn nhỏ.
Trang 7Tôn giáo có thể có ảnh hưởng sâu sắc đến cả vấn đề sức khoẻ và phát triển Thái độ đối với nền văn hoá chủ lưu có thể ảnh hưởng đến mọi thứ, từ chăm sóc y tế đến chuyện học sinh trung học phổ thông có thể tham dự khiêu vũ hay không Việc này, đến lượt mình, lại ảnh hưởng đến loại hình và mức độ chăm sóc sức khoẻ nhận được, ý thức về sự kết nối trong cộng đồng và nhiều yếu tố khác
Rào cản ngôn ngữ có thể làm cho người ta không được chăm sóc sức khoẻ hay tiếp cận các dịch vụ khác, làm cho khó tìm ra và giữ được những công ăn việc làm ổn định, đàng hoàng, và ảnh hưởng đến việc học hành của con cái họ
Trong xã hội Việt Nam đang diễn ra hiện tượng phân tầng, mỗi tầng xã hội
có một đặc thù văn hóa nói riêng của nó về cách ăn, cách mặc, cách ở, cách nói năng Mỗi người được sinh ra trong một văn hóa nhất định, khi học một nghề nào đấy có thể tiếp thu văn hóa do nghề nghiệp đó tạo thành Những đặc thù văn hóa ảnh hưởng nhiều mặt đến cách sống của nhân dân bao gồm: tín ngưỡng, hành vi, nhận thức tình cảm, ngôn ngữ, cấu trúc gia đình, ăn, mặc, ở, quan niệm về không gian và thời gian, thái độ đối với sức khỏe và bệnh tật Như vậy có nghĩa là văn hóa có quan hệ chặt chẽ đến mọi mặt của cuộc sống xã hội trong đó văn hóa có quan hệ chặt chặt chẽ với sức khỏe Dĩ nhiên văn hóa không phải là yếu tố duy nhất ảnh hưởng đến cách sống của mỗi người, đến hành
vi sức khỏe của mỗi người, mà chỉ là một trong những yếu tố ảnh hưởng bên cạnh các yếu tố khác như: yếu tố cá thể (tuổi, giới, mức độ, nhạy cảm, kinh nghiệm,…) Một người ốm không đến bệnh viện không nhất thiết phụ thuộc vào yếu tố văn hóa, cách nhìn nhận về nguồn gốc bệnh tật, về chữa bệnh, mà còn phụ thuộc vào trình độ học vấn, phụ thuộc vào khả năng kinh tế có tiền hay không có tiền Trong nghiên cứu tác động của văn hóa đối với sức khỏe, người ta cần quan tâm tới nội dung cụ thể của từng trường hợp với những thành phần lịch sử, kinh tế, xã hội, chính trị và địa dư của nó Điều này có nghĩa là văn hóa của một cộng đồng trong một thời điểm nhất định luôn luôn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố Người ta không thể nào tách rời hành động tín ngưỡng và hành vi văn hóa đơn thuần ra khỏi
Trang 8môi trường kinh tế xã hội trong đó tác động này đã xảy ra Mối quan hệ văn hóa sức khỏe được biểu hiện cụ thể ở một số lĩnh vực sau:
Các khu vực chăm sóc và chữa bệnh: Theo cách phân loại văn hóa Kheinman, 1978, đề nghị phân hệ thống chăm sóc và chữa bệnh thành 3 khu vực: (1) khu vực dân gian, (2) khu vực Folk hay cổ truyền dân tộc và (3) khu vực chuyên môn Trong xã hội Việt Nam cũng như trong nhiều xã hội khác, nhân dân khi ốm đau có nhiều cách để chạy chữa cho mình Họ có thể ở nhà dùng thuốc trong vườn nhà, hoặc hỏi ý kiến của một người bà con láng giềng, hoặc hỏi ý kiến của nhà chùa hay thầy cúng, hoặc đến thầy lang, hoặc đến thầy thuốc để khám bệnh Họ có thể đến chỗ này trước rồi đến chỗ kia sau Con đường họ đến chỗ này rồi chỗ kia được gọi là hành trình khám chữa bệnh
Sự thay đổi của môi trường sinh thái, đặc biệt là môi trường xã hội, gây ra những tác hại xấu lên tâm lý, tình cảm của con người và là nguyên nhân gây ra những bệnh lý Đó là những yếu tố được coi có tính quyết định đến sức khỏe con người
3 Yếu tố giáo dục:
Thông thường yếu tố giáo dục sẽ xuất hiện nhiều khi bàn về các yếu tố hình thành nên nhân cách con người Tuy nhiên, ở góc độ xã hội học y tế thì yếu tố giáo dục được xem xét trong môi trường xã hội Vậy giáo dục có ảnh hưởng như thế nào đối với vấn đề sức khỏe con người? Giáo dục sức khỏe được hiểu như thế nào?
Giống như giáo dục chung, là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch đến suy nghĩ và tình cảm của con người, nhằm nâng cao kiến thức, thay đổi thái độ
và thực hành các hành vi lành mạnh để bảo vệ và nâng cao sức khỏe cho cá nhân, gia đình và cộng đồng Giáo dục sức khỏe nói chung tác động vào 3 lĩnh vực: kiến thức của con người về sức khỏe, thái độ của con người đối với sức khỏe, thực hành hay cách ứng xử của con người đối với bảo vệ và nâng cao sức khỏe
Ở Việt Nam từ trước đến nay hoạt động giáo dục sức khỏe đã được thực hiện dưới các tên gọi khác nhau như: tuyên truyền vệ sinh phòng bệnh, tuyên
Trang 9truyền giáo dục sức khỏe, giáo dục vệ sinh phòng bệnh Hiện nay chúng ta thống
nhất tên gọi là giáo dục sức khỏe
Cần gắn kết giáo dục với chăm sóc sức khỏe Việc học nặng nề, quá tải trong những điều kiện cơ sở vật chất thiết bị thiếu thốn đã dẫn đến những con số thống kê "ảm đạm" các bệnh học đường như cận thị, cong vẹo cột sống, tâm thần, trẻ lùn còi, lùn béo , đáng báo động về sức khỏe và chiều cao của con người và giống nòi!
Sự gắn kết đó phải bắt đầu từ gia đình: xây dựng "Gia đình hiếu học - Khỏe mạnh", "Thành viên khỏe mạnh" theo các tiêu chí: Biết cách tự chăm sóc, rèn luyện nâng cao sức khỏe; tích cực tham gia các phong trào vệ sinh phòng bệnh, phòng, chống bệnh dịch và các tệ nạn xã hội Có khỏe mới có thể học tốt, làm tốt, sống tốt Có khỏe, có học hay mới có khả năng làm giỏi, làm sáng tạo, mới có thể sống đạo đức, văn minh Sức khỏe phải là tiêu chí số một trong các tiêu chí đào tạo con người phát triển toàn diện Trong thực trạng sức khỏe và chiều cao của con người Việt Nam hiện nay, cần đào tạo ra những "con người cao khỏe biết cách tự chăm sóc rèn luyện nâng cao sức khỏe và chiều cao" Và con người Việt Nam hiện đại là một con người cao khỏe, tự học hay, làm sáng tạo, sống văn minh
Giáo dục sức khỏe đối với học sinh nhất là với trẻ mầm non, giáo dục sức khỏe được thể hiện rõ nhất trong bếp ăn trường học Với trường mầm non, Bộ Giáo dục và Đào tạo ra tiêu chuẩn bếp ăn một chiều như sau:
Bếp một chiều được hiểu một cách đơn giản là chuỗi hoạt động của các bộ phận công việc trong không gian bếp ăn công nghiệp phải tuân thủ theo một chiều nhất định
Tất cả các hoạt động của việc nấu nướng diễn ra theo đúng quy trình sau:
- Kho chứa: thực phẩm tươi sống sẽ được các chuyên gia dinh dưỡng nhập
về, sau đó mang đi lưu trữ ở trong tủ lạnh, tủ mát và ở các giá đỡ của tủ kho Khu này phải được đặt cách xa nơi để thức ăn chính
Trang 10- Khu sơ chế: tiến hành sơ chế thực phẩm trước khi mang đi chế biến ở khu
sơ chế Đối với khu sơ chế này, mô hình bếp ăn một chiều trường mầm non phải đảm bảo đầy đủ các dụng cụ như: dao, thớt, các loại chậu, rổ, thùng rác, thiết bị dùng để xay thịt, …
- Khu vụ nấu nướng: Sau khi sơ chế xong, thực phẩm có thể mang đi chế biến ngay hoặc được bảo quản ở tủ mát trước khi nấu chín Đây là khâu quan trọng nhất và là trung tâm của gian bếp mầm non một chiều, nó phải đảm bảo có đầy đủ các vật dụng: tủ cơm công nghiệp, bếp rán, bếp hầm, bàn, giá inox, thiết bị giữ nóng thực phẩm, thức ăn, gia vị, …
- Khu phân chia thức ăn đã được nấu chín: khu vực phân chia này phải được đặt ở nơi khô ráo, thoáng mát, sạch sẽ, đảm báo tránh xa những nguyên liệu thô, các nguyên liệu sống, các phần ăn phải được đậy kín nắp trước khi mang cho trẻ
- Khu rửa, vệ sinh: sau khi trẻ ăn xong, các khay đựng phải được đưa vào khu vực vệ sinh, tại đây phải đảm bảo đầy đủ các dung dịch tẩy rửa hợp vệ sinh, đảm bảo an toàn
Theo như quy định về tiêu chuẩn bếp ăn một chiều tại các trường mầm non
do Bộ quy định thì tiêu chuẩn đầu tiên và quan trọng nhất chính là nguyên tắc một chiều, với “lập trình” này các bé và cán bộ nhân viên trong trường sẽ được đảm bảo đầy đủ chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể và an toàn tuyệt đối cho sức khỏe Bởi với bếp ăn một chiều tại trường học sẽ giúp kiểm soát một cách tốt nhất về chất lượng món ăn, hạn chế tối đa hiện tượng ngộ độc thực phẩm mà các bếp ăn tập thể thường hay gặp phải Với bếp ăn một chiều trường mầm non mọi hoạt động của gian bếp sẽ trở nên trơn tru hơn do được chuyên biệt hóa
Tuân thủ đúng những yêu cầu và tiêu chuẩn do Bộ Giáo dục và Bộ y tế đề ra
về việc xây dựng và thiết kế khu vực bếp của trường mầm non, sẽ giúp nhà trường giảm thiểu các nguy cơ xảy ra ngộ độc thực phẩm, mất an toàn vệ sinh thực phẩm, đảm bảo chất lượng bữa ăn và sức khỏe cho các bé, giúp các bé phát triển thể chất,