Tiểu luận xã hội học

Là một ngành khoa học xã hội độc lập và mang tính liên ngành cao, xã hội học có vai trò quan trọng trong hoạt động lãnh đạo, quản lý trên thế giới và ở Việt Nam. Xã hội học cung cấp tri thức khoa học góp phần hình thành và củng cố thế giới quan, nhân sinh quan, cách tiếp cận và lý giải các sự kiện, tiến trình xã hội nói riêng và xã hội nói chung. Các nghiên cứu xã hội học trong nhiều lĩnh vực cụ thể như cơ cấu và phân tầng xã hội, chính sách xã hội, dân số và gia đình… cung cấp cho cán bộ lãnh đạo, quản lý bức tranh tổng thể về thực tại xã hội và xu hướng khả năng biến đổi trong tương lai.

A MỞ ĐẦU 2

B NỘI DUNG 4

1 Vị trí của Dư luận xã hội 4

2 Quan điểm của Đảng về công tác nghiên cứu, nắm bắt dư luận xã hội……6

3 Vai trò của công tác dự luận xã hội trong lãnh đạo, quản lý………7

4 Nhiệm vụ công tác nghiên cứu nắm bắt Dư luận xã hội trong lãnh đạo quản

lý thời gian tới……… 9

C KẾT LUẬN……… ………… 12

D TÀI LIỆU THAM KHẢO………13

MỞ ĐẦU

Là một ngành khoa học xã hội độc lập và mang tính liên ngành cao, xã hội học có vai trò quan trọng trong hoạt động lãnh đạo, quản lý trên thế giới

và ở Việt Nam Xã hội học cung cấp tri thức khoa học góp phần hình thành và củng cố thế giới quan, nhân sinh quan, cách tiếp cận và lý giải các sự kiện, tiến trình xã hội nói riêng và xã hội nói chung Các nghiên cứu xã hội học trong nhiều lĩnh vực cụ thể như cơ cấu và phân tầng xã hội, chính sách xã hội, dân số và gia đình… cung cấp cho cán bộ lãnh đạo, quản lý bức tranh tổng thể về thực tại xã hội và xu hướng khả năng biến đổi trong tương lai

Nhờ phản ánh khách quan, trung thực và khả năng dự báo chính xác tình hình tâm trạng, tư tưởng, thái độ, nguyện vọng của các tầng lớp xã hội trước các sự kiện, hiện tượng, vấn đề xã hội nhất là các vấn đề có liên quan đến sự lãnh đạo, quản lý của đất nước, các báo cáo tổng hợp, phân tích tình hình dư luận xã hội là căn cứ thông tin quan trọng phục vụ quá trình soạn thảo, ban hành, tổ chức thực hiện chủ trương, quyết sách của các cơ quan lãnh đạo, quản lý đất nước Công tác nghiên cứu dư luận xã hội giúp các cơ quan lãnh đạo, quản lý giải đáp các câu hỏi như: các vấn đề bức xúc mà thực tiễn đất nước (hoặc ở địa phương, ngành) đòi hỏi phải giải quyết là gì? Các chủ trương, quyết sách dự định được ban hành (của cơ quan lãnh đạo, quản lý) có được người dân ủng hộ không? Nếu không dừng thì cần có các biện pháp thông tin, tuyên truyền cụ thể gì để tạo sự ủng hộ của nhân dân?

Kết luận số 100-KL/TW, ngày 18-8-2014 của Ban Bí thư Trung ương Đảng (Khóa XI) một lần nữa nhấn mạnh: “Điều tra, nắm bắt, nghiên cứu dư luận xã hội là công việc quan trọng và rất cần thiết nhằm nắm bắt, tập hợp kịp thời, sát thực tâm tư, tình cảm, ý chí, nguyện vọng của nhân dân về những vấn đề, sự kiện có tính thời sự trong nước và thế giới, đặc biệt là đối với các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; giúp các cơ quan lãnh đạo, quản lý có thêm thông tin tham khảo trong quá trình xây dựng, hoàn thiện và

tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước”

Sau khi được học tập và nghiên cứu các tài liệu, em chọn đề tài “Vai

trò của Dư luận xã hội trong công tác lãnh đạo quản lý” làm bài thu hoạch

môn Xã hội học trong lãnh đạo quản lý

NỘI DUNG

1 Vị trí của Dư luận xã hội

Dư luận xã hội (DLXH) là tập hợp các luồng ý kiến thể hiện thái độ của công chúng trước các vấn đề, sự kiện có liên quan đến lợi ích và các mối quan

tâm của họ; là một trong những hình thức thể hiện tâm tư, ý chí và nguyện vọng của người dân

Ở các quốc gia phát triển, từ lâu các chính khách, các tổ chức chính trị,

xã hội đã coi các kết quả nghiên cứu DLXH là một trong những căn cứ quan trọng trong việc ban hành và bổ sung, điều chỉnh các chủ trương, chính sách

Ở Việt Nam, ngay từ đầu thập niên 1980, Đảng ta đã thấy được sự cần thiết của công tác nghiên cứu DLXH Hoạt động nghiên cứu, điều tra, nắm bắt DLXH đã chính thức được thực hiện kể từ năm 1982, khi Ban Bí thư có quyết định thành lập Viện Dư luận xã hội (nay là Viện Nghiên cứu dư luận xã hội) trực thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương Đảng (nay là Ban Tuyên giáo Trung ương)

Trong những năm qua, tầm quan trọng của công tác điều tra, nắm bắt, nghiên cứu DLXH đã được khẳng định trong nhiều văn kiện của Đảng: Văn kiện Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khóa VII có nêu nhiệm vụ: “Nâng cao chất lượng thông tin nội bộ và công tác tuyên truyền, coi trọng biện pháp điều tra dư luận xã hội”; Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa VII yêu cầu: “Tổ chức điều tra dư luận xã hội về những vấn

đề cần thiết cho công tác lãnh đạo, quản lý nhà nước; Nghị quyết Trung ương

5, khoá X về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới, tiếp tục nhấn mạnh “Chú trọng công tác nghiên cứu, điều tra xã hội học, nắm bắt dư luận xã hội phục vụ công tác tư tưởng” Gần đây nhất, vào ngày 18-8-2014, Ban Bí thư Trung ương Đảng khoá XI đã ra Kết luận số 100-KL/TW về việc đổi mới và nâng cao chất lượng công tác điều tra, nắm bắt, nghiên cứu DLXH, trong đó nêu rõ: “Điều tra, nắm bắt, nghiên cứu dư luận xã hội là công việc quan trọng và rất cần thiết nhằm nắm bắt, tập hợp kịp thời, sát thực tâm tư, tình cảm, ý chí, nguyện vọng của nhân dân về những vấn đề, sự kiện

có tính thời sự trong nước và thế giới, đặc biệt là đối với các chủ trương,

chính sách của Đảng và Nhà nước; giúp các cơ quan lãnh đạo, quản lý có thêm thông tin tham khảo trong quá trình xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; là một khâu quan trọng, cần thiết trong xây dựng, ban hành, tổ chức thực hiện, đánh giá kết quả thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước”

Có thể hiểu một cách khái quát, điều tra DLXH là hình thức nắm thông tin DLXH bằng phương pháp điều tra xã hội học Phương pháp này tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu có tính khoa học Hiện nay, hình thức phổ biến là điều tra thông qua phát phiếu hỏi cho các đối tượng được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hoặc có chủ định Nắm bắt DLXH là hình thức tập hợp thông tin DLXH không thông qua phương pháp điều tra xã hội học Hình thức nắm bắt DLXH rất đa dạng, bao gồm: Nắm bắt thông tin qua mạng lưới cộng tác viên; qua các phương tiện thông tin đại chúng; qua việc lấy ý kiến đóng góp của các tầng lớp nhân dân đối với dự thảo các văn kiện, văn bản pháp luật Nghiên cứu DLXH là những nghiên cứu lý luận và thực tiễn về DLXH

Trong những năm qua, công tác điều tra, nắm bắt, nghiên cứu DLXH từng bước đi vào nền nếp, chất lượng, hiệu quả được nâng lên Nhiều báo cáo nhanh của Viện Nghiên cứu dư luận xã hội thuộc Ban Tuyên giáo Trung ương

và của các phòng (đầu mối) nghiên cứu DLXH ở các ngành, các địa phương

đã đáp ứng được yêu cầu phản ánh nhanh, kịp thời, trung thực, đầy đủ các luồng DLXH trước các sự kiện, hiện tượng, vấn đề kinh tế, chính trị Đặc biệt là các báo cáo nhanh đó đã phản ánh kịp thời những bức xúc của người dân, góp phần quan trọng giúp các cấp uỷ đảng và chính quyền sớm đưa ra được các chủ trương, quyết sách sát thực, phù hợp lòng dân, nhất là trong việc giải quyết, xử lý các “điểm nóng” Đó cũng là một kênh thông tin quan trọng giúp các cơ quan lãnh đạo đánh giá đúng hơn, sát thực hơn tình hình tâm

trạng, tư tưởng của các tầng lớp nhân dân Trên cơ sở đó, đề ra các giải pháp tuyên truyền, định hướng DLXH, giải quyết một số vấn đề DLXH quan tâm, góp phần xây dựng, hoàn thiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

2 Quan điểm chỉ đạo của Đảng về công tác nghiên cứu, nắm bắt dư luận xã hội.

Đảng Cộng sản Việt Nam, ngay từ khi mới thành lập đã coi việc nắm bắt lòng dân (tâm tư, nguyện vọng, ý chí của nhân dân) là một trong những công việc quan trọng hàng đầu nhằm đề ra các chủ trương, đường lối cách mạng phù hợp lòng dân Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Dân chúng đồng lòng, việc gì cũng làm được Dân chúng không ủng hộ, việc gì làm cũng không nên”

Nhiều văn bản, quyết định của các cơ quan lãnh đạo Đảng đã khẳng định điều này Năm 1982, Ban Bí thư đã quyết định thành lập Viện nghiên cứu dư luận xã hội thuộc Ban Tuyên giáo Trung ương Đảng, trong đó có quy định nhiệm vụ và quyền hạn như: “Viện nghiên cứu dư luận xã hội có nhiệm

vụ tổ chức việc nghiên cứu dư luận nhân dân đối với những vấn đề cơ bản của đất nước và những vấn đề cơ bản có tính thời sự theo quan điểm Mác – Lênin; tổng hợp, phân tích dư luận xã hội đẻ báo cáo với các cơ quan Đảng và Nhà nước; tổ chức, đào tạo, bồi dưỡng độ ngũ thông tin viên, cộng tác viên của Viện về lý luận, nghiệp vụ Viện được trực tiếp quan hệ với các cấp ủy đảng, các ngành, các đoàn thể quần chúng đã tổ chức nghiên cứu dư luận xã hội”

Những năm đầu đổi mới và đặc biệt là thời gian gần đây, Đảng ta tiếp tục có những sự chỉ đạo nhằm tăng cường công tác điều tra xã hội học, nắm bắt dư luận xã hội Ví dụ, trong văn kiện Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VII) đã nêu ra nhiệm vụ đối với công tác tư tưởng

sau đây: “Nâng cao chất lượng thông tin nội bộ và công tác tuyên truyền, coi trọng biện pháp điều tra dư luận xã hội”

Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành trung ương Đảng khóa VII tiếp tục yêu cầu: “Tổ chức điều tra dư luận xã hội về những vấn đề cần thiết cho công tác lãnh đạo, quản lý Nhà nước Xây dựng luật về trưng cầu dân ý” Nghị quyết Trung ương 5 (khóa X) về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới, tiếp tục nhấn mạnh: “Chú trọng công tác nghiên cứu, điều tra xã hội học, nắm bắt dư luận xã hội phục vụ công tác tư tưởng”

3 Vai trò của dư luận xã hội trong công tác lãnh đạo, quản lý

DLXH được xem như là một trong những nhiệm vụ quan trọng thuộc lĩnh vực công tác tuyên huấn của Đảng Cộng sản các nước Trong điều kiện xây dựng chủ nghĩa xã hội ở thập kỷ 70, 80 của thế kỷ 20, nghiên cứu DLXH cho phép hoàn thành một loạt những nhiệm vụ quan trọng về lãnh đạo xã hội: Trong hoạt động kinh tế và xã hội của Đảng và Nhà nước, nó giúp phát hiện kịp thời những vấn đề nảy sinh đang tác động tới những bộ phận nhất định của xã hội và do đó có thể áp dụng những biện pháp đúng lúc để giải quyết vấn đề Trong lĩnh vực tư tưởng, việc nắm bắt DLXH cho phép hiểu biết sự phát triển của ý thức giác ngộ của quần chúng và rút ra những kết luận về hiệu quả công tác tư tưởng do Đảng tiến hành Nói về vai trò của DLXH trong hoạt động quản lý, V.I Lênin chỉ rõ: “chúng ta chỉ có thể lãnh đạo tốt nếu chúng ta biết thể hiện chính xác những gì mà nhân dân lo nghĩ” Như vậy, dù muốn hay không muốn, phần lớn các chính trị gia, các nhà nghiên cứu triết học đều nhận thấy vai trò hết sức quan trọng của DLXH trong việc quản lý, điều hành xã hội

Trong các tài liệu về công tác xây dựng Đảng của các Đảng Cộng sản Liên Xô, Cu Ba công tác DLXH được xem như là một phương tiện để thu thập thông tin và nhận biết chính xác nhất thực trạng của một hiện tượng nhất

định đồng thời nó cho phép các nhà làm công tác tư tưởng đi sâu tìm hiểu những mặt cụ thể của một vấn đề bất kỳ lúc nào Công tác nghiên cứu DLXH chủ yếu được thực hiện thông qua việc lấy thông tin định kỳ từ các đảng viên, thông tin viên dư luận tổng hợp thành các báo cáo DLXH; thông qua các cuộc thăm dò, điều tra, khảo sát lấy ý kiến DLXH các tầng lớp nhân dân

Ở Mỹ và các nước phương Tây, DLXH đã được quan tâm đến từ khá sớm và được xem như một công cụ lãnh đạo của giai cấp tư sản Cùng với sự phát triển của nền dân chủ tư sản, hiện tượng DLXH được quan tâm nhiều ở các nước châu Âu từ cuối thế kỷ 19 và trở thành trung tâm của sự chú ý vào cuối thế kỷ 20 DLXH được xem như một ngành khoa học liên ngành bao gồm chính trị học, tâm lý học, xã hội học, báo chí học

Có rất nhiều quan điểm khác nhau về vai trò của DLXH đối với quá trình lãnh đạo, quản lý xã hội:

Những người có quan điểm dựa trên tinh thần của các nhà triết học như Platon, Thomas Hobbes, Walter Lippman không đồng ý rằng quần chúng có

đủ khả năng giúp ích cho chính phủ Theo các tác giả này, chính phủ không nên giám sát thông tin về các cuộc thăm dò DLXH tiến hành hàng ngày hoặc tham khảo kết quả trưng cầu dân ý để quyết định các chương trình nghị sự của họ Họ cho rằng đa số dân chúng không nắm được thông tin, do đó dân chúng không thể có khả năng biết được cái gì là tốt cho đất nước mình Họ cũng cho rằng khi các nhà lãnh đạo mong chờ vào ý kiến dư luận (như qua các cuộc điều tra, lấy ý kiến của các nhóm trong xã hội) thì họ sẽ trở thành những kẻ đi theo gót dư luận chứ không phải là những nhà lãnh đạo Những người thuộc trường phái này nhìn nhận các cuộc trưng cầu ý kiến của chính phủ là một phương pháp không thích hợp để quyết định các công việc của đất nước

Những người theo quan điểm của những triết gia đặt nhiều niềm tin vào

quần chúng như Aristotle, Locke, Rousseau và Jefferson , lại chủ trương ủng

hộ sự tham gia đầy đủ của công chúng vào mọi công việc của chính phủ, những người theo quan điểm này đều đồng tình với quan điểm: mọi quyết định đưa ra mà thiếu sự hiểu biết về DLXH sẽ chỉ đại diện cho ý kiến của tầng lớp tinh hoa, chịu ảnh hưởng của vận động hành lang hoặc những nhóm lợi ích đặc biệt Họ tin rằng nghiên cứu DLXH đóng một vai trò quan trọng vì

nó đảm bảo sự tham gia đầy đủ của mọi công dân vào công việc chính phủ Ngày nay, Mỹ và các nước phương Tây sử dụng triệt để các kết quả điều tra DLXH vào mục đích chính trị cũng như quản lý kinh tế Tại các nước này, có hai hình thức nắm bắt DLXH chủ yếu: một là, thăm dò DLXH (poll) được sử dụng phổ biến trong các chiến dịch vận động tranh cử bởi tính chất nhanh, chính xác của thông tin thu được Hai là, điều tra DLXH (survey) được sử dụng dưới hình thức phát phiếu điều tra hoặc tiến hành các cuộc phỏng vấn, thảo luận để thu thập thông tin

4 Nhiệm vụ công tác nghiên cứu nắm bắt Dư luận xã hội trong lãnh đạo quản lý thời gian tới

Một là, nâng cao năng lực tham mưu cho cấp uỷ trong việc nắm bắt,

nghiên cứu DLXH; phản ánh và dự báo đúng và trúng tình hình tâm trạng, tư tưởng và DLXH của các tầng lớp nhân dân

Hai là, đổi mới quy trình, phương pháp, cách thức tổ chức, lựa chọn

nội dung điều tra, nắm bắt, nghiên cứu DLXH Khắc phục các hạn chế, khiếm khuyết trong chọn vấn đề điều tra; hình thức điều tra; diện điều tra; xây dựng phiếu câu hỏi điều tra; chọn mẫu (đối tượng) điều tra; tập huấn điều tra viên; triển khai trên thực địa; nhập dữ liệu, xử lý và phân tích số liệu; viết báo cáo

Từ đó, nâng cao chất lượng công tác này

Báo cáo nhanh về DLXH phải phản ánh khách quan, trung thực, kịp thời ý kiến của các tầng lớp nhân dân; phân tích, chỉ ra căn cứ của các luồng

ý kiến dư luận, trên cơ sở đó, đưa ra những dự báo, đề xuất các giải pháp tuyên truyền, định hướng dư luận

Ba là, kiện toàn, củng cố bộ máy tổ chức, nâng cao trình độ, năng lực

nghiên cứu, điều tra, nắm bắt DLXH của Viện Nghiên cứu dư luận xã hội và các phòng, bộ phận làm công tác nghiên cứu, điều tra, nắm bắt DLXH của các ban, ngành, đoàn thể, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương và các tỉnh, thành phố Tăng cường công tác nghiên cứu lý luận, đặc biệt là nghiên cứu các cơ chế hình thành DLXH để tham mưu cho các cấp ủy đảng cách thức định hướng DLXH có hiệu quả Đẩy mạnh hợp tác, trao đổi kinh nghiệm với các viện/tổ chức nghiên cứu DLXH có uy tín trên thế giới về công tác nghiên cứu, điều tra, nắm bắt DLXH

Rà soát, củng cố, kiện toàn các tổ chức, bộ phận nghiên cứu, điều tra, nắm bắt DLXH ở các địa phương; tăng cường cho các tổ chức, bộ phận này những cán bộ có chuyên môn, nghiệp vụ về xã hội học hoặc tâm lý học Người đứng đầu các tổ chức, đầu mối điều tra, nắm bắt, nghiên cứu DLXH cần có chuyên môn và năng lực phù hợp

Đổi mới cách thức tổ chức và duy trì hoạt động của mạng lưới cộng tác viên bảo đảm yêu cầu về số lượng, chất lượng, có đại diện của nhiều giai tầng

xã hội trên địa bàn; khắc phục tình trạng trong mạng lưới cộng tác viên, thành phần cán bộ nghỉ hưu chiếm tỷ lệ cao, các thành phần khác thấp hoặc thiếu, coi trọng cộng tác viên trong nông dân, công nhân, thanh niên, sinh viên, trí thức Hằng năm, tiến hành rà soát, củng cố, kiện toàn mạng lưới cộng tác viên, bảo đảm chất lượng, sự hợp lý về cơ cấu; kịp thời động viên, khen thưởng những cộng tác viên có nhiều nỗ lực trong việc nắm bắt và phản ánh DLXH Chú trọng công tác bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cộng tác viên

Bốn là, bảo đảm từng bước quan tâm, tạo điều kiện về kinh phí hoạt động hợp lý cho các tổ chức, đầu mối nghiên cứu, điều tra, nắm bắt DLXH