TIỂU LUẬN MÔN LÝ LUẬN DẠY HỌC 9 ĐIỂM TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HCM DÀNH CHO CAO HOC NGÀNH QUẢN LÝ GIÁO DỤC NĂM 2018 2019 BÀI GIẢNG LÝ LUẬN DẠY HOC LUẬN VĂN LÝ LUẬN DẠY HOC TIỂU LUẬN PHẦN I: PHÂN TÍCH NHỮNG BIẾN ĐỔI TRONG CÁC VẤN ĐỀ GIÁO DỤC HIỆN NAY (GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG, GIÁO DỤC GIA ĐÌNH, GIÁO DỤC CỘNG ĐỒNG) PHÂN TÍCH NHỮNG BIẾN ĐỔI TRONG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG I. ĐẶT VẤN ĐỀ Con người ngoài là một thực thể sinh lý còn là một thực thể mang bản chất tâm lýxã hội bao gồm những phẩm chất, những thuộc tính tâm lý có ý nghĩa xã hội được hình thành do kết quả tác động qua lại giữa họ với nhau, giữa họ với các sự vật, hiện tượng xung quanh trong từng hoạt động. Con người càng hoạt động thì càng có cơ hội khám phá, hiểu biết và phát triển. Vì thế, họ cần phải có kiến thức, kỹ năng và thái độ để có thể giúp họ tự kiểm soát được hành vi của bản thân và kiểm soát được môi trường xung quanh một cách thành công. Nói cách khác, để sống tốt và hoạt động hiệu quả, con người cần phải có những kỹ năng sống. Kỹ năng sống có thể được hình thành một cách tự nhiên qua trãi nghiệm hoặc có thể thông qua giáo dụchọc tập, rèn luyện.
Trang 2Qu n 9, Tháng 04 Năm 2018 ậ
Trang 3PH N I: ẦPHÂN TÍCH NH NG BI N Đ I TRONG CÁC V N Đ GIÁO D C HI N NAY Ữ Ế Ổ Ấ Ề Ụ Ệ (GIÁO D C GIÁ TR S NG, GIÁO D C KỸ NĂNG S NG, GIÁO D C GIA ĐÌNH, Ụ Ị Ố Ụ Ố Ụ GIÁO D C C NG Đ NG) Ụ Ộ Ồ
* PHÂN TÍCH NH NG BI N Đ I TRONG GIÁO D C KỸ NĂNG S NG Ữ Ế Ổ Ụ Ố
I Đ T V N Đ Ặ Ấ Ề
- Con người ngoài là m t th c th sinh lý còn là m t th c th mang b n ộ ự ể ộ ự ể ả
ch t tâm lý-xã h i bao g m nh ng ph m ch t, nh ng thu c tính tâm lý có ý ấ ộ ồ ữ ẩ ấ ữ ộnghĩa xã h i độ ược hình thành do k t qu tác đ ng qua l i gi a h v i nhau, gi a ế ả ộ ạ ữ ọ ớ ữ
h v i các s v t, hi n tọ ớ ự ậ ệ ượng xung quanh trong t ng ho t đ ng Con ngừ ạ ộ ười càng
ho t đ ng thì càng có c h i khám phá, hi u bi t và phát tri n Vì th , h c n ạ ộ ơ ộ ể ế ể ế ọ ầ
ph i có ki n th c, kỹ năng và thái đ đ có th giúp h t ki m soát đả ế ứ ộ ể ể ọ ự ể ược hành
vi c a b n thân và ki m soát đủ ả ể ược môi trường xung quanh m t cách thành công ộNói cách khác, đ s ng t t và ho t đ ng hi u qu , con ngể ố ố ạ ộ ệ ả ườ ầi c n ph i có nh ng ả ữ
kỹ năng s ng Kỹ năng s ng có th đố ố ể ược hình thành m t cách t nhiên qua trãi ộ ựnghi m ho c có th thông qua giáo d c-h c t p, rèn luy n.ệ ặ ể ụ ọ ậ ệ
- Vi c giáo d c kỹ năng s ng trệ ụ ố ở ường h c sẽ giúp thúc đ y nh ng hành vi ọ ẩ ữmang tính xã h i tích c c cho ngộ ự ườ ọi h c; đ ng th i t o nh ng tác đ ng t t đ i ồ ờ ạ ữ ộ ố ố
v i các m i quan h gi a th y và trò, gi a các h c sinh, b n bè v i nhau; giúp ớ ố ệ ữ ầ ữ ọ ạ ớ
t o nên s h ng thú h c t p cho tr đ ng th i giúp hoàn thành nhi m v c a ạ ự ứ ọ ậ ẻ ồ ờ ệ ụ ủ
người giáo viên m t cách đ y đ h n và đ cao các chu n m c đ o đ c, góp ộ ầ ủ ơ ề ẩ ự ạ ứ
ph n nâng cao v trí c a nhà trầ ị ủ ường trong xã h i Tuy nhiên, trong nh ng năm ộ ữ
g n đây, cùng v i s m c a, h i nh p qu c t v quan h kinh t , giao l u văn ầ ớ ự ở ử ộ ậ ố ế ề ệ ế ưhóa,… c a đ t nủ ấ ước m t s thanh thi u niên h c sinh thi u hi u bi t v th c t ộ ố ế ọ ế ể ế ề ự ế
cu c s ng, ch a độ ố ư ược rèn d y kỹ năng s ng, có khi l i s m ph i t mình đạ ố ạ ớ ả ự ương
đ u v i nhi u v n đ tâm lý xã h i ph c t p, đã b lôi cu n vào l i s ng th c ầ ớ ề ấ ề ộ ứ ạ ị ố ố ố ự
d ng, đua đòi, không đ b n lĩnh nói “không” v i cái x u.ụ ủ ả ớ ấ
- Trong nh ng giai đo n phát tri n c a con ngữ ạ ể ủ ười thì l a tu i thi u niên t cứ ổ ế ứ
l a tu i h c sinh b c trung h c c s (t 11, 12 tu i đ n 14, 15 th m chí 16, 17 ứ ổ ọ ậ ọ ơ ở ừ ổ ế ậ
tu i n u tr h c tr ) là l a tu i đang th i kỳ phát tri n ph c t p nh t, nhi u ổ ế ẻ ọ ễ ứ ổ ở ờ ể ứ ạ ấ ề
Trang 4bi n đ ng nh t nh ng cũng là th i kỳ chu n b quan tr ng nh t cho nh ng bế ộ ấ ư ờ ẩ ị ọ ấ ữ ước
trưởng thành sau này c a tr Các em c n đủ ẻ ầ ược quan tâm giáo d c, rèn luy n ụ ệnhi u h n nh ng kỹ năng c n thi t trong h c t p, trong quan h giao ti p, trong ề ơ ữ ầ ế ọ ậ ệ ế
b i dồ ưỡng cho ngườ ọi h c nh ng ph m ch t đ o đ c và tri th c c n thi t đ h ữ ẩ ấ ạ ứ ứ ầ ế ể ọ
có kh năng tham gia m i m t đ i s ng c a xã h i” [16, tr.269].ả ọ ặ ờ ố ủ ộ
- Trong Giáo d c h c : Giáo d c là quá trình toàn v n tác đ ng đ n th h ụ ọ ụ ẹ ộ ế ế ệ
tr v đ o đ c, t tẻ ề ạ ứ ư ưởng, đ ng c , tình c m, thái đ và nh ng hành vi, thói quen ộ ơ ả ộ ữ
c a dân t c, c a qu c gia, c a toàn c u, c a th i đ i ủ ộ ủ ố ủ ầ ủ ờ ạ
Do đó giáo d c ngày nay không ph i ch là tích t tri th c mà còn th c t nh ti m ụ ả ỉ ụ ứ ứ ỉ ềnăng sáng t o to l n trong m i con ngạ ớ ỗ ười
* Giáo d c kỹ năng s ng ụ ố
- Giáo d c kỹ năng s ng là quá trình tác đ ng có m c đích, có k ho ch đ n ụ ố ộ ụ ế ạ ế
h c sinh nh m giúp h c sinh có nh ng ki n th c v cu c s ng, có nh ng thao ọ ằ ọ ữ ế ứ ề ộ ố ữtác, hành vi ng x đúng m c trong các m i quan h xã h i nh quan h c a cá ứ ử ự ố ệ ộ ư ệ ủnhân v i xã h i, c a cá nhân v i lao đ ng, c a cá nhân v i m i ngớ ộ ủ ớ ộ ủ ớ ọ ười chung quanh và c a cá nhân v i chính mình, giúp cho nhân cách m i h c sinh đủ ớ ỗ ọ ược phát
Trang 5tri n đúng đ n đ ng th i thích ng t t nh t v i môi trể ắ ồ ờ ứ ố ấ ớ ường s ng.Vi c giáo d c ố ệ ụ
nh ng kỹ năng cu c s ng chính là s b sung v ki n th c và năng l c c n thi t ữ ộ ố ự ổ ề ế ứ ự ầ ếcho các cá nhân thanh thi u niên h c sinh đ h có th ho t đ ng đ c l p và ế ọ ể ọ ể ạ ộ ộ ậgiúp h ch đ ng tránh đọ ủ ộ ược nh ng khó khăn trong th c t đ i s ng.ữ ự ế ờ ố
- Đ i v i h c sinh, nh t là h c sinh b c trung h c c s , giáo d c kỹ năng ố ớ ọ ấ ọ ậ ọ ơ ở ụ
s ng là môn h c trang b nh ng tri th c giúp h c sinh hình thành nh ng kỹ năng ố ọ ị ữ ứ ọ ữ
s ng c n thi t, phù h p v i t ng giai đo n phát tri n c a con ngố ầ ế ợ ớ ừ ạ ể ủ ườ ới v i môi
trường s ng Thông qua ho t đ ng Giáo d c kỹ năng s ng sẽ trang b thêm cho ố ạ ộ ụ ố ị
h c sinh nh ng kỹ năng t ch , kỹ năng nói không, kh năng t đ a ra quy t ọ ữ ự ủ ả ự ư ế
đ nh và thích nghi, bi t ch p nh n, hóa gi i đị ế ấ ậ ả ược nh ng tác đ ng tiêu c c trong ữ ộ ự
cu c s ng chung quanh.ộ ố
- Giáo d c kỹ năng s ng là ho t đ ng giúp cho ngụ ố ạ ộ ườ ọi h c có kh năng v ả ề
m t tâm lý xã h i đ phán đoán và ra quy t đ nh tích c c, nghĩa là đ “nói không ặ ộ ể ế ị ự ể
v i cái x u” Nh ng giáo d c kỹ năng s ng cho tr không ph i là đ a ra nh ng ớ ấ ư ụ ố ẻ ả ư ữ
l i gi i đ n gi n cho nh ng câu h i thông thờ ả ơ ả ữ ỏ ường mà giáo d c kỹ năng s ng ph iụ ố ả
nh m hằ ướng đ n thay đ i hành vi.ế ổ
Công tác giáo d c kỹ năng s ng cho h c sinh ch đ t đụ ố ọ ỉ ạ ược k t qu t t khi nó có ế ả ố
s tác đ ng đ ng th i c a các l c lự ộ ồ ờ ủ ự ượng giáo d c : Nhà trụ ường, gia đình và các
l c lự ượng xã h i.ộ
B M c tiêu, n i dung giáo d c giá tr s ng ụ ộ ụ ị ố
V i ý nghĩa kỹ năng s ng là nh ng kỹ năng mang tính cá nhân và xã h i c n thi t ớ ố ữ ộ ầ ế
đ i v i thanh thi u niên giúp h có kh năng h c t p t t h n, ng x m t cách ố ớ ế ọ ả ọ ậ ố ơ ứ ử ộ
t tin đ ng th i là m t phự ồ ờ ộ ương sách đ hoàn thi n b n thân mình trể ệ ả ước m i ọ
người và c ng đ ng thì kỹ năng s ng c n thi t cho h c sinh, g m các nhóm kỹ ộ ồ ố ầ ế ọ ồnăng chính sau đây, c n đầ ược gi ng d y và t ch c cho các em th c hành :ả ạ ổ ứ ự
* Nhóm kỹ năng nh n bi t và s ng v i chính mình :ậ ế ố ớ
- Kỹ năng t nh n th c : là kỹ năng mà m i con ngự ậ ứ ỗ ười, trước h t, c n ph i t ế ầ ả ự
nh n bi t và hi u rõ b n thân, hi u rõ nh ng ti m năng, tình c m, nh ng xúc ậ ế ể ả ể ữ ề ả ữ
c m cũng nh v trí c a mình trong cu c s ng và xã h i, c nh ng m t m nh và ả ư ị ủ ộ ố ộ ả ữ ặ ạ
Trang 6m t y u c a h n a Khi các cá nhân càng nh n th c đặ ế ủ ọ ữ ậ ứ ược kh năng c a mình, ả ủ
h càng có kh năng s d ng các kỹ năng s ng khác m t cách có hi u qu và ọ ả ử ụ ố ộ ệ ảcàng có kh năng l a ch n nh ng gì phù h p v i các đi u ki n s n có v i b n ả ự ọ ữ ợ ớ ề ệ ẵ ớ ảthân, v i xã h i mà h s ng và v i kh năng c a b n thân h n a H cũng c n ớ ộ ọ ố ớ ả ủ ả ọ ữ ọ ầ
có s hi u bi t rõ ràng v b n s c dân t c và n n văn hóa mà t đó h đã đự ể ế ề ả ắ ộ ề ừ ọ ược sinh ra và cũng chính n n văn hóa đó đã t o nên con ngề ạ ườ ọi h
- Lòng t tr ng : S t nh n th c đ a đ n s t tr ng Khi m i ngự ọ ự ự ậ ứ ư ế ự ự ọ ỗ ườ ựi t
nh n th c đậ ứ ược năng l c ti m tàng c a b n thân và v trí c a mình trong c ng ự ề ủ ả ị ủ ộ
đ ng thì lòng t tr ng đồ ự ọ ược mô t nh là ”s nh n th c nh ng đi u t t đ p c a ả ư ự ậ ứ ữ ề ố ẹ ủ
b n thân” Nó còn đ c p đ n vi c m i ngả ề ậ ế ệ ỗ ườ ải c m nh n nh th nào nh ng khía ậ ư ế ữ
c nh mang tính cá nhân nh di n m o, kh năng và hành vi, … và h sẽ phát ạ ư ệ ạ ả ọtri n nh th nào trên c s nh ng kinh nghi m b n thân đ tr nên thành th oể ư ế ơ ở ữ ệ ả ể ở ạ
và thành công khi làm nh ng đi u mà h d đ nh.ữ ề ọ ự ị
Tuy nhiên, lòng t tr ng b nh hự ọ ị ả ưởng m t cách m nh mẽ b i m i quan h c a ộ ạ ở ố ệ ủ
m t cá nhân v i nh ng ngộ ớ ữ ười khác Nh ng ngữ ườ ới l n tu i có nh hổ ả ưởng đ n tr ế ẻ
nh b m , các thành viên trong gia đình, th y cô giáo và c b n bè đ ng l a có ư ố ẹ ầ ả ạ ồ ứ
th ho c tr giúp nh m phát tri n ho c làm m t s t tr ng c a m t cá nhân ể ặ ợ ằ ể ặ ấ ự ự ọ ủ ộqua nh ng quan h , ti p xúc c a h đ i v i cá nhân đó.ữ ệ ế ủ ọ ố ớ
- S kiên quy t : S kiên quy t hay tính kiên đ nh có nghĩa là nh n bi t ự ế ự ế ị ậ ế
được nh ng gì b n thân mình mu n và t i sao l i mu n đ ng th i là kh năng ữ ả ố ạ ạ ố ồ ờ ả
ti n hành các bế ướ ầc c n thi t đ đ t đế ể ạ ược nh ng gì b n thân mình mu n trong ữ ả ố
nh ng hoàn c nh c th bao g m m t lo t các tình hu ng khác nhau nh : t ữ ả ụ ể ồ ộ ạ ố ư ừ
ch i s tán t nh, cám d ; thuy t ph c ngố ự ỉ ỗ ế ụ ười khác đ ng thu n theo mình; nêu ồ ậ
gương, kêu g i, họ ướng d n m i ngẫ ọ ười làm nh ng vi c có l i cho c ng đ ng,… ữ ệ ợ ộ ồTuy nhiên, cách th hi n tính kiên đ nh có liên quan đ n văn hóa và vi c l ng ể ệ ị ế ệ ắnghe, đánh giá nh ng đi u ngữ ề ười khác c m nh n và mong mu n b i vì kiên đ nh ả ậ ố ở ị
là bi t đế ược nhu c u và quy n c a mình, cũng nh đi u mình mong mu n và ầ ề ủ ư ề ố
th c hi n nh ng đi u đó có xét t i nhu c u, quy n và mong mu n c a ngự ệ ữ ề ớ ầ ề ố ủ ười khác
Trang 7- Đương đ u v i c m xúc : Xúc c m là s ph n ánh rõ nét b n ch t c a m i ầ ớ ả ả ự ả ả ấ ủ ỗ
người Nh ng c m xúc nh s hãi, yêu thích, e th n, ph n n , mong mu n đữ ả ư ợ ẹ ẫ ộ ố ược
th a nh n,… hoàn toàn mang tính ch quan và thừ ậ ủ ường có là do đáp ng m t cách ứ ộ
t c th i đ i v i tình hu ng Vì th mà chúng không th đoán trứ ờ ố ớ ố ế ể ước được và có
th d dàng đ a con ngể ễ ư ười ta đ n nh ng hành vi mà sau này h sẽ ph i h i ti c.ế ữ ọ ả ố ế
Do v y, vi c xác đ nh và sau đó là đ i phó v i nh ng c m xúc là kh năng cho ậ ệ ị ố ớ ữ ả ả
th y r ng con ngấ ằ ười ta có th nh n th y và ph i tính đ n nh ng xúc c m c a ể ậ ấ ả ế ữ ả ủmình cùng nguyên nhân c th c a chúng đ có nh ng quy t đ nh ch ng , ụ ể ủ ể ữ ế ị ế ựkhông đ cho nh ng c m xúc c a b n thân chi ph i.ể ữ ả ủ ả ố
- Đương đ u v i căng th ng (kỹ năng ng phó v i stress) : Căng th ng là ầ ớ ẳ ứ ớ ẳ
m t ph n hi n nhiên c a cu c s ng Nh ng v n đ tr c tr c a b n thân, c a ộ ầ ể ủ ộ ố ữ ấ ề ắ ở ủ ả ủ
b n bè thân thi t, c a các thành viên trong gia đình; nh ng m i quan h b đ ạ ế ủ ữ ố ệ ị ổ
v , … là nh ng minh h a các tình hu ng gây căng th ng trong cu c s ng con ỡ ữ ọ ố ẳ ộ ố
người Trong nh ng m c đ h u h n, khi m t cá nhân có kh năng đữ ứ ộ ữ ạ ộ ả ương đ u ầ
v i s căng th ng thì căng th ng l i có th là m t nhân t tích c c b i vì chính ớ ự ẳ ẳ ạ ể ộ ố ự ở
nh ng s c ép c a s căng th ng đó bu c cá nhân ph i t p trung vào công vi c ữ ứ ủ ự ẳ ộ ả ậ ệ
c a mình và hủ ưởng ng m t cách thích h p Tuy nhiên, s căng th ng còn có m tứ ộ ợ ự ẳ ộ
s c m nh h y di t cu c s ng cá nhân n u s căng th ng đó quá l n và không ứ ạ ủ ệ ộ ố ế ự ẳ ớ
gi i t a n i Do đó, cũng nh kỹ năng đ i phó v i c m xúc, thanh thi u niên h c ả ỏ ổ ư ố ớ ả ế ọsinh c n ph i có kh năng nh n bi t s căng th ng, nguyên nhân và h u qu ầ ả ả ậ ế ự ẳ ậ ảcũng nh bi t cách kh c ph c nó.ư ế ắ ụ
** Nhóm kỹ năng nh n bi t và s ng v i ngậ ế ố ớ ười khác :
- M i quan h gi a các cá nhân : Các m i quan h là b n ch t c a cu c ố ệ ữ ố ệ ả ấ ủ ộ
s ng Chúng có hình thái và quy mô khác nhau Khi đ a tr l n lên, tr ph i phát ố ứ ẻ ớ ẻ ảtri n các m i quan h v i nh ng ngể ố ệ ớ ữ ườ ới l n có vai trò quan tr ng trong cu c s ngọ ộ ố
c a tr nh b m , h hàng, láng gi ng, th y cô giáo, v i nh ng con ngủ ẻ ư ố ẹ ọ ề ầ ớ ữ ười mà
tr g p g trong cu c s ng nh b n bè c a b m , nh ng ngẻ ặ ỡ ộ ố ư ạ ủ ố ẹ ữ ười bán hàng,
nh ng nhà lãnh đ o đ a phữ ạ ị ương, v i b n bè đ ng l a trong và ngoài trớ ạ ồ ứ ường
l p Tuy nhiên, không ph i ai cũng có th là b n bè t t, thân thi t, ngang hàng ớ ả ể ạ ố ế
Trang 8được Tr c n ph i bi t cách đ i x m t cách phù h p trong t ng m i quan h ẻ ầ ả ế ố ử ộ ợ ừ ố ệ
đ chúng có th phát tri n t i đa ti m năng s n có trong môi trể ể ể ố ề ẵ ường c a chúng.ủ
- Kỹ năng thi t l p tình b n : M t cá nhân c n có nhi u b n đ cùng chia sế ậ ạ ộ ầ ề ạ ể ẻcác ho t đ ng, ni m hy v ng, s s hãi, chia s cu c s ng và c tham v ng Vi c ạ ộ ề ọ ự ợ ẻ ộ ố ả ọ ệthi t l p tình b n b t đ u t giai đo n s m nh t c a cu c đ i Vì v y, tr c n ế ậ ạ ắ ầ ừ ạ ớ ấ ủ ộ ờ ậ ẻ ầ
ph i nh n bi t r ng tình b n đả ậ ế ằ ạ ược hình thành nh th nào và ph i thi t l p, ư ế ả ế ậphát tri n tình b n ra sao đ c hai bên cùng đ t để ạ ể ả ạ ược nh ng l i ích chân ữ ợ
chính.Tr c n ph i có kh năng nh n bi t, đ khi c n thi t, m nh d n khẻ ầ ả ả ậ ế ể ầ ế ạ ạ ướ ừc t
ki u tình b n có th đ a tr đ n nh ng hành vi nguy hi m ho c ph m t i nh ể ạ ể ư ẻ ế ữ ể ặ ạ ộ ưhành vi s d ng ma túy, tr m c p, ử ụ ộ ắ
- S c m thông (kỹ năng th u c m) : là kh năng t đ t mình vào v trí c a ự ả ấ ả ả ự ặ ị ủ
người khác khi h ph i đọ ả ương đ u v i nh ng v n đ nghiêm tr ng do hoàn ầ ớ ữ ấ ề ọ
c nh ho c do nh ng hành đ ng c a chính b n thân h gây ra đ hi u đả ặ ữ ộ ủ ả ọ ể ể ược tình
c nh c a h và tìm ra cách gi m b t gánh n ng b ng s chia s chân tình v i ả ủ ọ ả ớ ặ ằ ự ẻ ớ
người đó thay vì lên án, thương h i ho c coi khinh h v i b t kỳ lý do nào C m ạ ặ ọ ớ ấ ảthông cũng đ ng nghĩa v i vi c h tr ngồ ớ ệ ỗ ợ ười đó đ h có th t quy t đ nh và ể ọ ể ự ế ị
đ ng v ng trên đôi chân c a h m t cách nhanh chóng nh t.ứ ữ ủ ọ ộ ấ
- Đ ng v ng trứ ữ ướ ực s lôi kéo c a b n bè : Đ i v i thanh thi u niên, s c ép ủ ạ ố ớ ế ứ
đ b n thân để ả ược gi ng nh các thành viên khác trong nhóm b n là r t l n Vì ố ư ạ ấ ớ
v y, đ ng v ng trậ ứ ữ ướ ực s lôi kéo c a b n bè cùng l a là m t kỹ năng r t quan ủ ạ ứ ộ ấ
tr ng N u ph i đọ ế ả ương đ u v i nh ng ý nghĩ ho c nh ng vi c làm trái ngầ ớ ữ ặ ữ ệ ược
c a b n bè cùng l a khi h gây nh hủ ạ ứ ọ ả ưởng và thói quen x u thì b n thân c n ấ ả ầ
ph i dũng c m khả ả ướ ừc t , ph n đ i, d ng ngay nh ng đ xu t không th ch p ả ố ừ ữ ề ấ ể ấ
nh n đậ ược đó, kiên quy t b o v nh ng giá tr và ni m tin c a b n thân cho dù ế ả ệ ữ ị ề ủ ả
có th b ch nh o, đe d a ho c gh l nh t nhóm b n đó.ể ị ế ạ ọ ặ ẻ ạ ừ ạ
- Kỹ năng thương lượng : là m t kỹ năng quan tr ng trong m i quan h gi aộ ọ ố ệ ữcác cá nhân v i nhau Kỹ năng này có liên quan đ n tính kiên đ nh, s c m thông ớ ế ị ự ả
và m i quan h gi a cá nhân v i cá nhân cũng nh kh năng th a hi p nh ng ố ệ ữ ớ ư ả ỏ ệ ữ
v n đ không có tính nguyên t c c a b n thân Kỹ năng thấ ề ắ ủ ả ương lượng còn liên
Trang 9quan đ n kh năng đế ả ương đ u v i nh ng áp l c, s đe d a c a hoàn c nh, ầ ớ ữ ự ự ọ ủ ả
nh ng r i ro ti m tàng trong các m i quan h gi a các cá nhân v i nhau k c ữ ủ ề ố ệ ữ ớ ể ả
s c ép c a b n bè C n ph i nh n đ nh rõ v trí c a cá nhân và thi t l p kỹ s ứ ủ ạ ầ ả ậ ị ị ủ ế ậ ự
hi u bi t l n nhau trong các m i quan h đ có kỹ năng thể ế ẫ ố ệ ể ương lượng t t.ố
- Kỹ năng gi i quy t xung đ t không dùng b o l c : là kỹ năng có liên quan ả ế ộ ạ ự
đ n m i quan h gi a các cá nhân v i nhau, đ n kỹ năng thế ố ệ ữ ớ ế ương lượng và các kỹ năng đương đ u v i xúc c m, v i căng th ng, lo âu Xung đ t là đi u không th ầ ớ ả ớ ẳ ộ ề ểtránh kh i và đôi khi l i là đi u c n thi t song kỹ năng gi i quy t xung đ t ỏ ạ ề ầ ế ả ế ộ
không dùng b o l c sẽ giúp cho nh ng xung đ t tr nên có tính xây d ng.ạ ự ữ ộ ở ự
- Kỹ năng giao ti p có hi u qu : Giao ti p là b n ch t c a các m i quan h ế ệ ả ế ả ấ ủ ố ệ
c a con ngủ ười Do v y, m t trong nh ng kỹ năng s ng quan tr ng nh t là kh ậ ộ ữ ố ọ ấ ảnăng giao ti p m t cách có hi u qu v i m i ngế ộ ệ ả ớ ọ ười Kh năng này bao g m c kỹả ồ ảnăng l ng nghe và hi u đắ ể ược người khác th c hi n vi c giao ti p c a h nh thự ệ ệ ế ủ ọ ư ếnào cũng nh nh n bi t đư ậ ế ược nhi u cách giao ti p c a h khác nhau ra sao.ề ế ủ ọ
*** Nhóm kỹ năng ra quy t đ nh m t cách có hi u qu :ế ị ộ ệ ả
- T duy phê phán : Nh đã nêu, gi i tr l n lên trong th gi i ngày nay ph iư ư ớ ẻ ớ ế ớ ả
đ i đ u v i nhi u v n đ , s mong đ i, nh ng đòi h i đa d ng, ph c t p và trái ố ầ ớ ề ấ ề ự ợ ữ ỏ ạ ứ ạ
ngượ ủc c a b m , th y cô, b n bè, ph i ti p nh n, đáp ng nhi u thông đi p ố ẹ ầ ạ ả ế ậ ứ ề ệ
c a các phủ ương ti n truy n thông đ i chúng, c a các nhà lãnh đ o, c a qu ng ệ ề ạ ủ ạ ủ ảcáo, cu âm nh c, tôn giáo, Vì th , tr c n ph i có kh năng phân tích, g n l c, ả ạ ế ẻ ầ ả ả ạ ọphê phán đ có để ược quy t đ nh phù h p.ế ị ợ
- T duy sáng t o : Trong cu c s ng, con ngư ạ ộ ố ười thường xuyên b đ t vào ị ặ
nh ng hoàn c nh b t ng và b t thữ ả ấ ờ ấ ường Do v y, h c n ph i có t duy sáng t o ậ ọ ầ ả ư ạnghĩa là có kh năng ti p c n v i s vi c m i, phả ế ậ ớ ự ệ ớ ương th c m i, ý tứ ớ ưởng m i, ớcách s p x p và t ch c m i đ có th có m t ho c nhi u phắ ế ổ ứ ớ ể ể ộ ặ ề ương cách đáp ng ứ
l i nh ng hoàn c nh đó m t cách phù h p.ạ ữ ả ộ ợ
- Kỹ năng ra quy t đ nh : M i ngày, m i ngế ị ỗ ỗ ườ ềi đ u ph i đ ng trả ứ ước nh ng ữ
l a ch n đ ra nh ng quy t đ nh Có nh ng quy t đ nh tự ọ ể ữ ế ị ữ ế ị ương đ i đ n gi n và có ố ơ ả
th không nh hể ả ưởng nghiêm tr ng đ n đ nh họ ế ị ướng cu c s ng nh ng cũng có ộ ố ư
Trang 10nh ng quy t đ nh nghiêm túc liên quan đ n các m i quan h , đ n tữ ế ị ế ố ệ ế ương lai cu c ộ
đ i Do đó, khi không th đáp ng li n m t lúc nh ng nhu c u đ i l p ngờ ể ứ ề ộ ữ ầ ố ậ ười ta
c n có kh năng l a ch n đ ra m t quy t đ nh có hi u qu đ ng th i ph i ý ầ ả ự ọ ể ộ ế ị ệ ả ồ ờ ả
th c đứ ược các tình hu ng có th x y ra, ph i lố ể ả ả ường được nh ng h u qu trữ ậ ả ước khi ra quy t đ nh t s l a ch n c a mình.ế ị ừ ự ự ọ ủ
- Kỹ năng gi i quy t v n đ : là kh năng xem xét tình hình m t cách c n ả ế ấ ề ả ộ ẩ
th n, phân tích nh ng v n đ gì đang t n t i và xác đ nh các bậ ữ ấ ề ồ ạ ị ước nh m c i ằ ảthi n tình hình Đây là kỹ năng có liên quan đ n kỹ năng ra quy t đ nh và nhi u ệ ế ế ị ề
kỹ năng khác Ch khi trãi qua th c hành vi c ra quy t đ nh và gi i quy t v n đ ỉ ự ệ ế ị ả ế ấ ềthì tr m i có th xây d ng đẻ ớ ể ự ược nh ng kỹ năng c n thi t đ có th có nh ng ữ ầ ế ể ể ữ
l a ch n t t nh t trong b t kỳ hoàn c nh nào mà chúng ph i đự ọ ố ấ ấ ả ả ương đ u.ầ
Tóm l i, trong cu c s ng, các kỹ năng s ng thạ ộ ố ố ường không hoàn toàn tách r i ờnhau và đ đ t để ạ ược hi u qu mong mu n thì vi c giáo d c kỹ năng s ng cho ệ ả ố ệ ụ ố
tr không nên gi ng d y riêng bi t mà ph i đẻ ả ạ ệ ả ược th c hi n nh là m t ph n ự ệ ư ộ ầkhông th tách r i c a các chể ờ ủ ương trình giáo d c đa d ng g m giáo d c s c ụ ạ ồ ụ ứ
kh e th ch t, giáo d c trách nhi m công dân, ỏ ể ấ ụ ệ
C Hình th c và ph ứ ươ ng pháp giáo d c ụ
Đ t o thu n l i cho vi c h c t p kỹ năng s ng c a h c sinh b c trung h c c ể ạ ậ ợ ệ ọ ậ ố ủ ọ ậ ọ ơ
s , có th k đ n các phở ể ể ế ương pháp giáo d c c th sau :ụ ụ ể
* Phương pháp đ ng não : Đ ng não là m t kỹ thu t sáng t o đ làm n y ộ ộ ộ ậ ạ ể ảsinh ra các ý tưởng và gi đ nh v m t v n đ Đ n m b t đả ị ề ộ ấ ề ể ắ ắ ược các ý tưởng c aủ
đ i tố ượng v m t ch đ , ta có th đ t câu h i, nêu v n đ , thăm dò đ i tề ộ ủ ề ể ặ ỏ ấ ề ố ượng
b ng phằ ương pháp đ ng não V i phộ ớ ương pháp này, ta yêu c u đ i tầ ố ượng nói ra cái mà h nghĩ v ch đ đọ ề ủ ề ược đ t ra đ xem m c đ hi u v n đ và cách mô t ặ ể ứ ộ ể ấ ề ả
v n đ b ng thu t ng riêng c a h Phấ ề ằ ậ ữ ủ ọ ương pháp này cho phép t o c h i đ ý ạ ơ ộ ể
tưởng c a m i ngủ ỗ ườ ềi đ u có giá tr và ch p nh n không c n phê phán đ ng th i ị ấ ậ ầ ồ ờcũng là m t cách r t hi u qu đ nghe các ý tộ ấ ệ ả ể ưởng t các đ i từ ố ượng trong m t ộgiai đo n th i gian h n ch ạ ờ ạ ế
Trang 11* Phương pháp đóng vai : là phương pháp th hi n hành đ ng trong m t trò ể ệ ộ ộ
gi đ nh đ i tả ị ố ượng h c sinh c a ta là nhân v t c a m t k ch b n đ nh s n đ ng ọ ủ ậ ủ ộ ị ả ị ẵ ứ
trước m t tình hu ng đ t ra Đây là phộ ố ặ ương pháp quan tr ng trong gi ng d y kỹ ọ ả ạnăng s ng vì nh ng h c sinh tham gia có th đố ữ ọ ể ược th trãi qua vi c s d ng các ử ệ ử ụ
kỹ năng đã h c trong các tình hu ng khác nhau Bên c nh đó, ngọ ố ạ ườ ọi h c còn có
th tham quan, th c hành các cách x trí trong m t môi trể ự ử ộ ường an toàn và được giám sát trước khi ch m trán v i các tình hu ng th c.ạ ớ ố ự
* Phương pháp h c t p trên c s tham gia : H c t p tham gia là tr ng tâm ọ ậ ơ ở ọ ậ ọ
c a vi c gi ng d y kỹ năng s ng, phủ ệ ả ạ ố ương pháp này ch y u d a vào vi c h c và ủ ế ự ệ ọlàm vi c theo nhóm đ các thành viên có th h c t p, chia s kinh nghi m và ệ ể ể ọ ậ ẻ ệ
th c hành các kỹ năng cùng nhau Tính u vi t c a phự ư ệ ủ ương pháp h c t p tham ọ ậgia th hi n ch làm tăng s nh n th c c a m i thành viên v b n thân h và ể ệ ở ỗ ự ậ ứ ủ ỗ ề ả ọ
v nh ng ngề ữ ười khác, t o đi u ki n cho các thành viên trong nhóm hi u nhau ạ ề ệ ể
t t h n, đ ng viên s h p tác, phát tri n kỹ năng nghe và kỹ năng giao ti p, ố ơ ộ ự ợ ể ế
* Phương pháp gi i quy t v n đ : là phả ế ấ ề ương pháp s d ng kỹ năng gi i ử ụ ảquy t v n đ làm kỹ năng c b n giúp h c sinh hình thành các kỹ năng xác đ nh ế ấ ề ơ ả ọ ị(phát hi n) v n đ ; xem xét, phân tích v n đ ; ti n hành th nghi m v nh ng ệ ấ ề ấ ề ế ử ệ ề ữ
gi i pháp khác nhau, l a ch n gi i pháp t t nh t, xây d ng k ho ch t o ra ả ự ọ ả ố ấ ự ế ạ ạ
nh ng thay đ i đ c i thi n, k t thúc v n đ ữ ổ ể ả ệ ế ấ ề
* Phương pháp xây d ng đ án : là phự ề ương pháp hướng d n h c sinh h c ẫ ọ ọ
t p thông qua vi c xây d ng k ho ch ho t đ ng và t ch c th c hi n ho t ậ ệ ự ế ạ ạ ộ ổ ứ ự ệ ạ
đ ng đó nh m kh c sâu ý nghĩa th c ti n c a tri th c khoa h c Phộ ằ ắ ự ễ ủ ứ ọ ương pháp này giúp rèn các kỹ năng xác đ nh v n đ ; xem xét, phân tích v n đ ; gi i quy t ị ấ ề ấ ề ả ế
v n đ , kỹ năng ho t đ ng nhóm, ấ ề ạ ộ
* Và m t s hình th c, phộ ố ứ ương pháp giáo d c khác nh k chuy n, th o ụ ư ể ệ ả
lu n nhóm, th c nghi m, ch i các trò ch i giáo d c minh h a,… thông thậ ự ệ ơ ơ ụ ọ ường là các phương pháp giáo d c mang tính trãi nghi m.ụ ệ
III K T LU N Ế Ậ
Trang 12- Giáo d c kỹ năng s ng là quá trình tác đ ng có m c đích, có k ho ch đ n ụ ố ộ ụ ế ạ ế
h c sinh nh m giúp h c sinh có nh ng ki n th c v cu c s ng, có nh ng thao ọ ằ ọ ữ ế ứ ề ộ ố ữtác, hành vi ng x đúng m c trong các m i quan h xã h i nh quan h c a cá ứ ử ự ố ệ ộ ư ệ ủnhân v i xã h i, c a cá nhân v i lao đ ng, c a cá nhân v i m i ngớ ộ ủ ớ ộ ủ ớ ọ ười chung quanh và c a cá nhân v i chính mình, giúp cho nhân cách m i h c sinh đủ ớ ỗ ọ ược pháttri n đúng đ n đ ng th i thích ng t t nh t v i môi trể ắ ồ ờ ứ ố ấ ớ ường s ng.ố
Vi c giáo d c nh ng kỹ năng cu c s ng chính là s b sung v ki n th c và năngệ ụ ữ ộ ố ự ổ ề ế ứ
l c c n thi t cho các cá nhân thanh thi u niên h c sinh đ h có th ho t đ ng ự ầ ế ế ọ ể ọ ể ạ ộ
đ c l p và giúp h ch đ ng tránh độ ậ ọ ủ ộ ược nh ng khó khăn trong th c t đ i s ng.ữ ự ế ờ ố
- Đ i v i h c sinh, nh t là h c sinh b c trung h c c s , giáo d c kỹ năng ố ớ ọ ấ ọ ậ ọ ơ ở ụ
s ng là môn h c trang b nh ng tri th c giúp h c sinh hình thành nh ng kỹ năng ố ọ ị ữ ứ ọ ữ
s ng c n thi t, phù h p v i t ng giai đo n phát tri n c a con ngố ầ ế ợ ớ ừ ạ ể ủ ườ ới v i môi
trường s ng Thông qua ho t đ ng Giáo d c kỹ năng s ng sẽ trang b thêm cho ố ạ ộ ụ ố ị
h c sinh nh ng kỹ năng t ch , kỹ năng nói không, kh năng t đ a ra quy t ọ ữ ự ủ ả ự ư ế
đ nh và thích nghi, bi t ch p nh n, hóa gi i đị ế ấ ậ ả ược nh ng tác đ ng tiêu c c trong ữ ộ ự
cu c s ng chung quanh ộ ố
- Giáo d c kỹ năng s ng là ho t đ ng giúp cho ngụ ố ạ ộ ườ ọi h c có kh năng v ả ề
m t tâm lý xã h i đ phán đoán và ra quy t đ nh tích c c, nghĩa là đ “nói không ặ ộ ể ế ị ự ể
v i cái x u” Nh ng giáo d c kỹ năng s ng cho tr không ph i là đ a ra nh ng ớ ấ ư ụ ố ẻ ả ư ữ
l i gi i đ n gi n cho nh ng câu h i thông thờ ả ơ ả ữ ỏ ường mà giáo d c kỹ năng s ng ph iụ ố ả
nh m hằ ướng đ n thay đ i hành vi.ế ổ
Công tác giáo d c kỹ năng s ng cho h c sinh ch đ t đụ ố ọ ỉ ạ ược k t qu t t khi nó có ế ả ố
s tác đ ng đ ng th i c a các l c lự ộ ồ ờ ủ ự ượng giáo d c : Nhà trụ ường, gia đình và các
l c lự ượng xã h i.ộ
Trang 13- T ng s h c sinh là: 1055 em ( 519 n ).Có 02 HS khuy t t t; 17 HS dân ổ ố ọ ữ ế ậ
t c( 9 Hoa; 7 Kh me; 01 Dao )ộ ơ
Trang 14- Trình đ giáo viên đ t chu n: 100%ộ ạ ẩ
- Trình đ giáo viên trên chu n: 97%ộ ẩ