Toán có lời văn là mạch kiến thức tổng hợp của các mạch kiến thức toán học, giải toán có lời văn các em sẽ được giải các bài toán về số học, các yếu tố đại số, các yếu tố hình học và đại
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO NGỌC HỒI
TRƯỜNG TH NGUYỄN VĂN TRỖI
-*** -SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 1
GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN
Người thực hiện: VI THỊ NHUNG
Tổ khối: I
Đơn vị công tác: Trường TH Nguyễn Văn Trỗi
Năm học 2014 - 2015
LỜI CAM ĐOAN.
Sáng kiến kinh nghiệm này bản thân tự nghiên cứu trong quá trình giải dạy
Trang 2Bản thân không cop pi để đưa vào sang kiến của mình
Tôi xin hứa nếu có sai phạm tôi sẽ chịu hoàn toàn trách nhiệm trước hội đồng khoa học
Người viết
Vi Thị Nhung
MỤC LỤC
Trang 3TT NỘI DUNG TRANG
5 Các giải pháp đã tiến hành đề cần giải quyết vấn đề 2, 3, 4, 5, 6
I ĐẶT VẤN ĐỀ.
Môn toán ở tiểu học có một tầm quan trọng đặc biệt Thông qua môn toán trang
bị cho học những kiến thức cơ bản về toán học rèn cho học sinh kĩ năng tính toán, kĩ năng giải toán Đồng thời qua dạy toán giáo viên hình thành cho học sinh phương pháp
Trang 4học tập, khả năng phân tích tổng hợp, trí tưởng tượng tạo điều kiện phát triển sự sáng tạo, tư duy
Đối với mạch kiến thức: "Giải toán có lời văn" là một trong mạch kiến thức cơ bản xuyên suốt chương trình Toán cấp tiểu học Thông qua giải toán có lời văn, các em phát huy được trí tuệ, được rèn luyện kĩ năng tổng hợp, đọc, viết, diễn đạt, trình bày, tính toán Toán có lời văn là mạch kiến thức tổng hợp của các mạch kiến thức toán học, giải toán có lời văn các em sẽ được giải các bài toán về số học, các yếu tố đại số, các yếu tố hình học và đại lượng Toán có lời văn là chiếc cầu nối giữa toán học và thực tế đời sống
Là một người giáo viên trực tiếp dạy lớp 1 và đặc biệt là dạy môn toán Thực hiện chương trình đổi mới giáo dục toán học lớp 1 nói riêng và môn Toán ở tiểu học nói chung Tôi rất trăn trở và suy nghĩ nhiều để học sinh làm sao, làm được các phép tính cộng, trừ mà việc giải toán có lời văn thì càng khó hơn đối với học sinh lớp 1 nên tôi đi sâu về nghiên cứu dạy "Giải toán có lời văn" ở lớp 1
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1.Cơ sở lý luận:
Trong các mạch kiến thức toán ở chương trình toán Tiểu học thì mạch kiến thức “Giải toán có lời văn” là mạch kiến thức khó khăn nhất đối với học sinh, và càng khó khăn hơn đối với học sinh lớp Một Bởi vì đối với lớp Một: Vốn từ, vốn hiểu biết, khả năng đọc hiểu, khả năng tư duy lôgic của các em còn chậm Thực tế các em thực sự lúng túng khi giải bài toán có lời văn Một số em chưa biết phân tích đề toán để tìm ra lời giải, chưa biết tổng hợp để trình bày bài giải Kĩ năng tính toán, trình bày thiếu chính xác, giải toán một cách máy móc, bắt chước
Đó là nguyên nhân chính mà tôi chọn đề tài nghiên cứu "Một số biện pháp giúp học sinh lớp 1 giải toán có lời văn"
2 Thực trạng:
Trong quá trình giảng dạy, đặc biệt dạy lớp 1, phần giải toán có lời văn, học sinh rất lúng túng khi nêu câu lời giải, thậm chí nêu sai câu lời giải, viết sai phép tính, viết sai đáp số Số còn lại là rất mơ hồ, các em chỉ nêu theo quán tính hoặc nêu miệng
Trang 5nhưng khi viết các em lại rất lung túng, làm sai, một số em làm đúng nhưng lại không biết để trả lời Chứng tỏ các em chưa nắm được một cách chắc chắn cách giải bài toán
có lời văn
3 Các giải pháp đã tiến hành đề cần giải quyết vấn đề.
Để dạy tốt môn Toán lớp 1 nói chung "Giải toán có lời văn" nói riêng, điều đầu tiên là mỗi giáo viên phải nắm chắc nội dung chương trình, sách giáo khoa Nhiều người nghĩ rằng Toán tiểu học và đặc biệt toán lớp 1 thì ai cũng dạy được Đôi khi chính giáo viên trực tiếp giảng dạy cũng có những suy nghĩ tương tự như vậy
Từ tuần 7 cho đến tuần 16 trong các tiết dạy về phép cộng trong phạm vi 10 đều
có các bài tập thuộc dạng "Nhìn mô hình ghi phép tính" ở đây học sinh được làm quen với việc:
Xem tranh vẽ
Nêu bài toán bằng lời
Nêu câu trả lời
Viết phép tính thích hợp
Khi chính thức học "Giải toán có lời văn" học sinh được học bài nói về cấu tạo của một bài toán có lời văn (gồm hai thành phần chính là những cái đã cho (đã biết) và những cái phải tìm (chưa biết)
Những cái đã cho (dữ kiện)
Và cái phải tìm (câu hỏi)
Dạy “Giải toán có lời văn” ở lớp 1 theo từng mức độ
Mức độ 1: Ngay từ đầu học kỳ I các bài toán được giới thiệu ở mức độ nhìn mô hình
viết phép tính Mục đích cho học sinh hiểu bài toán qua hình vẽ, suy nghĩ chọn phép tính thích hợp
Thông thường sau mỗi phép tính ở phần luyện tập có một hình vẽ gồm 5 ô vuông cho học sinh chọn ghi phép tính và kết quả phù hợp với hình vẽ
Ví dụ
Trang 6
2 + 1 = 3
1 + 2 = 3
Khi dạy giáo viên cần hướng dẫn học sinh diễn đạt trình bày động viên các em viết được nhiều phép tính để tăng cường khả năng diễn đạt cho học sinh
Mức độ 2: Đến cuối học kì I học sinh đã được làm quen với tóm tắt bằng lời:
Tóm tắt
Có : 9 que tính
Cho : 2 que tính 9 - 2 = 7
Còn : que tính ?
Học sinh từng bước làm quen với lời thay cho hình vẽ, học sinh dần dần thoát ly khỏi hình ảnh trực quan từng bước tiếp cận đề bài toán Yêu cầu học sinh phải đọc và hiểu được tóm tắt, biết diễn đạt đề bài và lời giải bài toán bằng lời, chọn phép tính thích hợp nhưng chưa cần viết lời giải
Tránh tình trạng quá tải với học sinh, nhưng có thể động viên học sinh khá, giỏi làm nhiều cách, có nhiều cách diễn đạt từ một hình vẽ hay một tình huống sách giáo khoa
Mức độ 3: Giới thiệu bài toán có lời văn bằng cách cho học sinh tiếp cận với một đề
bài toán chưa hoàn chỉnh kèm theo hình vẽ và yêu cầu hoàn thiện, bài toán có lời văn
Yêu cầu học sinh từ hình ảnh phát triển thành ngôn ngữ, thành chữ viết Cấu trúc một đề toán gồm 2 phần: phần cho biết và phần hỏi
Ví dụ:
Trang 7Bài toán: Có con thỏ, thêm con thỏ đang chạy tới Hỏi có tất cả bao nhiêu con thỏ?
Mức độ 4: Để hình thành cách giải bài toán có lời văn, phần tóm tắt đề toán và giải
bài toán hoàn chỉnh để học sinh làm quen (Bài toán trang 117)
Bài toán: Nhà An có 5 con gà, mẹ mua thêm 4 con gà nữa Hỏi nhà An có tất cả mấy
con gà ?
Tóm tắt
Có : 5 con gà
Thêm : 4 con gà
Có tất cả: con gà ?
Giáo viên cần cho học sinh nắm vững đề toán, thông qua việc tóm tắt đề toán, để giải bài toán có lời văn
Bài giải gồm 3 phần: Lời giải, phép tính và đáp số
Trang 8Chú ý rằng tóm tắt không nằm trong lời giải của bài toán, nhưng phần tóm tắt cần được luyện kĩ để học sinh nắm được bài toán đầy đủ, chính xác Câu lời giải trong bài giải không yêu cầu mọi học sinh phải theo mẫu như nhau, tạo điều kiện cho học sinh diễn đạt câu trả lời theo ý hiểu của mình dựa vào câu hỏi của bài toán từ đó giáo viên mới hướng cho học sinh cách nêu lời giải phù hợp với bài toán Quy ước viết đơn
vị của phép tính trong bài giải học sinh cần nhớ để thực hiện
Khi dạy học sinh giải bài toán có lời văn cần thực hiện tốt các bước sau:
Đọc kĩ đề bài
Đề toán cho biết những gì? Đề toán yêu cầu gì?
Tóm tắt đề bài
Tìm được cách giải bài toán
Trình bày bài giải
Kiểm tra lời giải và đáp số
Muốn học sinh hiểu và có thể giải được bài toán thì điều quan trọng đầu tiên
là phải giúp các em đọc và hiểu được nội dung bài toán Giáo viên cần cho các em đọc kĩ đề toán, hiểu rõ một số từ khoá quan trọng như " thêm , và , tất cả, " hoặc
"bớt, bay đi, ăn mất, còn lại , " Giáo viên có thể kết hợp quan sát tranh vẽ để hỗ trợ trong quá trình dạy học Trong giai đoạn đầu, giáo viên nên giúp học sinh tóm tắt đề toán bằng cách đàm thoại " Bài toán cho gì? Hỏi gì?" và dựa vào câu trả lời của học sinh để viết tóm tắt, sau đó cho học sinh dựa vào tóm tắt để nêu lại đề toán Đây là cách rất tốt để giúp học sinh ngầm phân tích đề toán
Nếu học sinh gặp khó khăn trong khi đọc đề toán thì giáo viên nên cho các
em nhìn tranh và trả lời câu hỏi
Khi giải bài toán có lời văn giáo viên lưu ý cho học sinh hiểu rõ những điều đã cho, cái yêu cầu phải tìm
Ví dụ: Có ba cái kẹo, khi được cho thêm hoặc mua thêm nghĩa là thêm vào, phải làm tính cộng; nếu đem cho hay đem bán thì phải làm tính trừ,
Giáo viên cho học sinh tập ra đề toán phù hợp với một phép tính đã cho, để các
em tập tư duy, tập phát triển ngôn ngữ, tập ứng dụng kiến thức vào các tình huống thực tiễn
Trang 9Biết nêu đề bài toán từ một phép tính đã cho, học sinh sẽ hiểu vấn đề sâu sắc hơn, chắc chắn hơn, tư duy và ngôn ngữ của học sinh sẽ phát triển hơn
Dựa vào tranh vẽ và tóm tắt mẫu, Giáo viên đưa ra cách giải bài toán mẫu: (trang 117)
Tóm tắt
Có : 5 con gà
Thêm : 4 con gà
Có tất cả: con gà ?
Bài giải Nhà An có tất cả là:
5 + 4 = 9 (con gà ) Đáp số: 9 con gà
Từ bài giải mẫu của giáo viên học sinh có thể nêu lời giải và thực hiện được các bài toán giải tương tự
4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm.
Qua việc nghiên cứu và áp dụng phương pháp dạy toán có lời văn cho học sinh lớp 1 cho thấy giải toán có lời văn ở lớp 1 không khó ở việc viết phép tính và đáp số, câu lời giải của bài toán Sau quá trình nghiên cứu và áp dụng kinh nghiệm sáng kiến thì học sinh biết viết câu lời giải đã đạt kết quả rất cao, dẫn tới việc học sinh đạt tỉ lệ cao về hoàn thiện bài toán có lời văn Theo chủ quan của bản thân tôi thì kinh nghiệm
Trang 10này có thể áp dụng và phổ biến nhằm nâng cao chất lượng cho học sinh về việc giải toán có lời văn ở lớp 1
III KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
* Kết luận
Phương pháp dạy giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1 giúp học sinh hoàn thiện một bài giải đủ 3 bước, câu lời giải, phép tính, đáp số là vấn đề đang được các thầy cô trực tiếp dạy lớp 1 rất quan tâm Vấn đề là giúp học sinh lớp 1 viết câu lời giải của bài toán sao cho sát với yêu cầu mà câu hỏi của bài toán đưa ra Một số biện pháp
mà bản thân tôi đã vận dụng trong quá trình dạy như đã nêu ở phần trên
Trên đây là quá trình nghiên cứu, áp dụng kinh nghiệm vào đổi mới phương pháp dạy học nói chung và phương pháp dạy giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
Rất mong nhận được sự tham gia đóng góp ý kiến của hội đồng khoa học
Xin chân thành cảm ơn!
Sa Loong, ngày 9 tháng 01 năm 2015
XÁC NHẬN CỦA HĐKH NGƯỜI VIẾT
Vi Thị Nhung