NH các mô HÌNH NHTW THẾ GIỚI

Ngân hàng trung ương ở nước nào cũng đều đóng vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát và sự an toàn của hệ thống ngân hàng.Nhờ có ngân hàng

Ngân hàng trung ương NHTW Chính sách tiền tệ quốc gia CSTTQG

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 0

1 Khái quát các mô hình ngân hàng trung ương trên thế giới 1

1.1 Mô hình NHTW thuộc Chính phủ 1

1.2 Mô hình NHTW độc lập với Chính phủ 1

1.3 Mô hình NHTW thuộc Bộ Tài chính 1

2 So sánh mô hình NHNN của Việt Nam và Cục dữ trữ Liên bang Hoa Kỳ (The Federal Reserve system - FED) 1

2.1 Cơ cấu tổ chức, vị trí pháp lý 1

2.1.1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 1

2.1.2 Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) 2

2.2 Chức năng, nhiệm vụ và hoạt động 4

2.2.1 NHNN Việt Nam 4

2.2.2 Cục dữ trữ Liên bang Mỹ (FED) 4

2.2.3 Tóm lại 4

3 Đánh giá ưu và nhược điểm của mô hình ngân hàng trung ương ở Việt Nam và Mỹ 4

3.1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 4

3.2 Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) 5

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 6

Ở bất kỳ quốc gia nào, hệ thống ngân hàng đều được coi như là huyết mạch trong sự vận động, phát triển kinh tế - xã hội Trong hệ thống ấy, ngân hàng trung ương được ví như trái tim bởi nó đóng vai trò rất lớn trong việc điều tiết hệ thống tiền tệ của một quốc gia Nếu có trục trặc nghiêm trọng trong hoạt động của ngân hàng trung ương thì có thể dẫn tới hậu quả lớn cho cả nền kinh tế

Ngân hàng trung ương ở nước nào cũng đều đóng vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát và sự an toàn của hệ thống ngân hàng.Nhờ có ngân hàng trung ương với thẩm quyền của mình trong việc xây dựng, thực thi chính sách tiền tệ quốc gia (CSTTQG) mà nhiều ngân hàng đã được giải cứu, thoát khỏi tình trạng phá sản và duy trì được tính thanh khoản cho toàn hệ thống tài chính Tuy nhiên, phương thức tổ chức và hoạt động của mỗi ngân hàng trung ương có thể khác nhau tùy thuộc vào tình hình chính trị - xã hội, mức độ phát triển của nền kinh tế và thị trường

tài chính của mỗi quốc gia Do đó, nhóm 5 quyết định chọn nghiên cứu đề tài: “So sánh

mô hình NHTW các nước” nhằm mục đích xem xét, nghiên cứu các mô hình ngân hàng

trung ương trên thế giới; đồng thời so sánh mô hình ngân hàng trung ương của Việt Nam

và Hoa Kỳ để từ đó đưa ra những ưu, nhược điểm của hai mô hình này

Với đề tài này, nhóm sử dụng các tài liệu chuyên ngành về ngân hàng trong và ngoài nước, kết hợp với các thông tin trên internet, các văn bản quy phạm pháp luật để phân tích, so sánh, đối chiếu giữa lý thuyết và thực tế, từ đó giải quyết mục tiêu cần nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu này trước mắt và chủ yếu là để phục vụ cho việc học tập, sau đó là

cơ sở để nhóm 5 có thể có những nghiên cứu chuyên sâu hơn về ngân hàng trung ương

Vì khả năng tham khảo tài liệu tiếng nước ngoài còn nhiều hạn chế, dẫn đến không thể tránh khỏi những sai sót trong quá trình dịch Kính mong cô thông cảm và hy vọng nhận được sự góp ý của cô để đề tài tiểu luận hoàn thiện hơn

0 | P a g e

1 Khái quát các mô hình ngân hàng trung ương trên thế giới

1.1 Mô hình NHTW thuộc Chính phủ

Theo mô hình này, NHTW thuộc cơ cấu bộ máy của Chính phủ, chịu sự can thiệp rất lớn từ Chính phủ không chỉ trong phương diện tổ chức mà còn trong hoạt động thực hiện CSTTQG Sự hình thành của mô hình này xuất phát từ việc xác định Chính phủ phải nắm trong tay các công cụ tài chính vĩ mô để phối hợp đồng bộ với nguồn lực tài chính trong việc thực hiện chức năng quản lý kinh tế vĩ mô của mình Do đó, NHTW thuộc Chính phủ, về thực chất là thông qua đó để Chính phủ nắm NHTW rồi tác động đến CSTTQG

Mô hình này được vận dụng ở nhiều quốc gia như Việt Nam, Trung Quốc, Ba Lan,…

1.2 Mô hình NHTW độc lập với Chính phủ

Theo mô hình này, NHTW không nằm trong cơ cấu bộ máy của Chính phủ, không chịu sự lãnh đạo, điều hành của Chính phủ Sự hình thành của mô hình này xuất phát từ việc xem NHTW là đầu não của hệ thống ngân hàng, có tác động, sức chi phối to lớn trực tiếp đến nhiều mặt của nền kinh tế - tài chính quốc gia Do đó, việc đưa NHTW trở thành một chế định độc lập so với Chính phủ nhằm tăng cường tính độc lập, đề cao sự tự chủ trong các quyết sách đã các nước phát triển trên thế giới áp dụng như Mỹ, Đức, Nga, v.v

1.3 Mô hình NHTW thuộc Bộ Tài chính

Sự hình thành của mô hình này xuất phát từ việc xem NHTW là một bộ phận quản lý chính trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng Đây là mô hình ít phổ biến hơn cả bởi bộ tài chính có chức năng quản lý, điều hành hoạt động phân phối, tạo lập nguồn ngân quỹ cho việc duy trì bộ máy nhà nước, trong khi đó NHTW lại thuộc bộ tài chính và nhiệm vụ phát hành tiền của NHTW không tuân thủ theo quy luật của cung cầu tiền tệ Chính vì thế điều này dễ dẫn đến khả năng bộ tài chính sử dụng công cụ phát hành tiền để bù đắp vào

sự thiếu hụt ngân sách, gây ra tình trạng lạm phát, ảnh hưởng trầm trọng tới nền kinh tế

và đời sống của nhân dân Với lý do trên, hiện nay, các nước đang dần dần từ bỏ mô hình này

2 So sánh mô hình NHNN của Việt Nam và Cục dữ trữ Liên bang Hoa Kỳ (The Federal Reserve system - FED)

2.1 Cơ cấu tổ chức, vị trí pháp lý

2.1.1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Xuất phát từ mô hình NHTW thuộc Chính phủ, NHNN Việt Nam là cơ quan ngang bộ của Chính phủ, là Ngân hàng trung ương của Việt Nam Với vị trí này, Chính phủ có ảnh hưởng rất lớn đối với ngân hàng trung ương thông qua việc bổ nhiệm các thành viên1, can

1 Khoản 3 Điều 114 Hiến pháp 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001)

nhân, có vốn pháp định thuộc sở hữu nhà nước, có trụ sở chính tại Hà Nội.

Ngân hàng Nhà nước được tổ chức thành hệ thống tập trung thống nhất gồm bộ máy điều hành và hoạt động nghiệp vụ tại trụ sở chính, các chi nhánh ở các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, các văn phòng đại diện trong, ngoài nước và các đơn vị trực thuộc

Cơ cấu tổ chức của NHNNVN

2.1.2 Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED)

FED có cách phân chia cơ cấu tổ chức hoàn toàn khác Điều này xuất phát từ việc các nhà soạn thảo Luật dự trữ Liên bang bác bỏ khái niệm có một ngân hàng trung ương Thay vào đó, họ thiết kế một hệ thống ngân hàng trung ương với 3 đặc điểm: một hội

2 | P a g e

Thống đốc NHNN

Các phó thống đốc

GĐ chi nhánh NHNN Tỉnh, TP Các tổ chức sự nghiệp

VP đại diện NHNN tại TP.HCM

Vụ, cục NHTW

Vụ Chính sách tiền tệ Vụ Tín dụng Viện Chiến lược NH

Thời báo NH

Vụ Quản lý ngoại hối

Vụ Hợp tác quốc tế

Tạp chí NH

Vụ Pháp chế

Vụ Thanh toán

Trung tâm thông tin tín dụng

Vụ Tài chính – Kế toán

Vụ Kiểm toán nội bộ

Vụ Tổ chức cán bộ

Vụ Dự báo thống kê tiền tệ

Trường Bồi dưỡng cán bộ

NH

TP.HCM

Sở Giao dịch

Văn phòng NHNN

Cơ quan Thanh tra, giám

sát NH

Học viện NH Cục Công nghệ tin học Vụ Thi đua – Khen thưởng

Cục Quản trị

đồng quản lý trung tâm; một cấu trúc phân quyền gồm 12 ngân hàng, và sự kết hợp giữa đặc tính công cộng và tư nhân2 Do đó, Cục dự trữ Liên bang Mỹ gồm Hội đồng Thống đốc, 12 ngân hàng dự trữ liên bang và Ủy ban Thị trường mở Ba bộ phận này sẽ đưa ra các quyết định nhằm thúc đẩy nền kinh tế và ổn định hệ thống tài chính Mỹ Ngoài 3 bộ phận chính, FED còn có thêm 2 bộ phận hỗ trợ trong việc thực hiện chức năng chính của mình là tổ chức nhận tiền gửi (depository institution) và ban cố vấn (Federal Reserve system advisory committee)

Chính vì cơ cấu có phần khác so với NHNN Việt Nam nên FED thuộc mô hình NHTW độc lập với chính phủ, cho nên việc tìm hiểu vị trí pháp lý sẽ đi vào chi tiết từng

bộ phận:

Hội đồng Thống đốc của FED là cơ quan độc lập của chính phủ liên bang Hội đồng

có trách nhiệm gửi báo cáo tới Quốc hội theo định kỳ Hội đồng, nói riêng, và Cục dự trữ (The Federal Reseverse) không nhận tài trợ của Quốc hội Nguồn tiền cho mọi hoạt động chủ yếu đến từ tiền lợi nhuận trong việc bán chính trái phiếu của FED trong các hoạt động thị trường mở3., Hội đồng gồm có 7 thành viên được đề xuất bởi Tổng thống và phê chuẩn bởi Quốc hội Các thành viên được lựa chọn cho nhiệm kỳ 14 năm (trừ khi bị phế truất bởi Tổng thống) và không phục vụ quá một nhiệm kỳ Các thành viên độc lập và không phải chấp hành yêu cầu của hệ thống lập pháp cũng như hành pháp Hội đồng chịu trách nhiệm việc hình thành và cụ thể hóa chính sách tiền tệ Nó cũng giám sát và quy định hoạt động của 12 Ngân hàng dự trữ liên bang khu vực và hệ thống ngân hàng Hoa

Kỳ nói chung

Các Ngân hàng dự trữ liên bang: về danh nghĩa sở hữu bởi các ngân hàng thành viên

(mỗi ngân hàng thành viên giữ cổ phần không có khả năng chuyển nhượng) Theo Tòa án tối cao Mỹ, các Ngân hàng dự trữ liên bang khu vực không phải là công cụ của chính quyền liên bang, chúng là các ngân hàng độc lập, sở hữu tư nhân và hoạt động theo luật pháp địa phương Mỗi ngân hàng thành viên gồm hội đồng giám đốc 9 thành viên

7 thành viên, được chỉ

định bởi Tổng thống qua

sự phê chuẩn của Quốc

hội

2 https://www.federalreserve.gov/aboutthefed/structure-federal-reserve-system.htm

3 https://www.federalreserve.gov/aboutthefed/structure-federal-reserve-board.htm

5000 Ngân hàng thành viên chia làm 3

nhóm:

- Nhóm lớn 300 ngân hàng

- Nhóm vừa 500 ngân hàng

- Nhóm nhỏ 4.200 ngân hàng Mỗi nhóm bầu ra 1 giám đốc phụ trách

NH cho ban giám đốc của 12 NHDTLB

Hội đồng chính sách thị trường mở

12 thành viên bao gồm 7 thành viên của Ban thống đốc + Tổng giám đốc của NHDTLB New York + 4 thành viên là 4 tổng giám đốc trong số 11 NHDTLB còn lại

Ban thống đốc

Cơ cấu tổ chức của Hệ thống dự trữ liên bang Hoa Kỳ (đến tháng 6/1996) 4

2.2 Chức năng, nhiệm vụ và hoạt động

2.2.1 NHNN Việt Nam

Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động

ngân hàng và ngoại hối; thực hiện chức năng Ngân hàng trung ương về phát hành tiền,

ngân hàng của các tổ chức tín dụng và cung ứng dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ5

NHNN thực hiện các hoạt động sau: xây dựng dự án và tổ chức thực hiện CSTTQG;

hoạt động phát hành tiền; hoạt động cho vay, bảo lãnh, tạm ứng cho ngân sách nhà nước;

hoạt động mở tài khoản và cung ứng dịch vụ thanh toán; quản lý ngoại hối, hoạt động

ngoại hối; thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ và hoạt

động ngân hàng và các hoạt động khác

Hoạt động trên của Ngân hàng Nhà nước đều nhằm ổn định giá trị đồng tiền; bảo đảm

sự an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín dụng; bảo đảm sự an toàn,

hiệu quả của hệ thống thanh toán quốc gia; góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội

theo định hướng xã hội chủ nghĩa

2.2.2 Cục dữ trữ Liên bang Mỹ (FED)

Cục dự trữ Liên bang Mỹ thực hiện 4 nhiệm vụ chính để phát triển có hiệu quả nền

kinh tế Hoa Kỳ, và tổng quát hơn là phục vụ lợi ích công cộng: Thực thi CSTTQG bằng

cách tác động các điều kiện tiền tệ và tín dụng với mục đích tối đa việc làm, ổn định giá

cả và điều hòa lãi suất dài hạn; giám sát và quy định các tổ chức ngân hàng đảm bảo hệ

thống tài chính và ngân hàng quốc gia an toàn, bảo đảm quyền tín dụng của người tiêu

dùng; duy trì sự ổn định nền kinh tế và kiềm chế các rủi ro hệ thống có thể phát sinh;

cung cấp dịch vụ tài chính cho các tổ chức quản lý tài sản có giá trị, tổ chức chính thức

4 Lê Vinh Danh, Tiền và hoạt động ngân hàng, NXB Giao thông vận tải, năm 2009, tr.97.

5 Điều 2 Luật Ngân hàng Nhà nước 2010.

4 | P a g e

- Mỗi ngân hàng có 9 giám đốc, trong đó có 1 tổng

GĐ và 2 phó tổng GĐ

- Gồm 25 chi nhánh khắp lãnh thổ

nước ngoài, và chính phủ Hoa Kỳ, đóng vai trò chủ chốt trong vận hành hệ thống chi trả quốc gia

2.2.3 Tóm lại

Tuy có sự khác nhau về cơ cấu, vị trí pháp lý và hoạt động nhưng cơ bản cả NHNN Việt Nam và FED đều là các ngân hàng trung ương, ngân hàng mẹ, giữ vai trò xương sống trong nền kinh tế - tài chính Vì đặc điểm chung và lớn nhất này nên cả hai đều có những hoạt động mang chức năng ngân hàng mẹ, đơn cử như thực thi CSTTQG, phát hành tiền, theo dõi hoạt động của các ngân hàng khác, nhằm đảm bảo cơ chế vận hành an toàn, hạn chế tối đa các rủi ro gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế

3 Đánh giá ưu và nhược điểm của mô hình ngân hàng trung ương ở Việt Nam và Hoa Kỳ

3.1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Ưu điểm của mô hình NHTW thuộc Chính phủ mà nước ta đang áp dụng là tạo điều kiện cho Chính phủ dễ dàng phối hợp chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương với các chính sách kinh tế vĩ mô khác Điều này đảm bảo được tính hiệu quả của tổng thể các chính sách kinh tế tài chính đối với các mục tiêu vĩ mô trong từng thời kỳ Xét về tổng quát hơn thì mô hình này giúp chính phủ thuận lợi trong việc hoàn thành các mục tiêu đã

đề ra, giảm thâm hụt ngân sách nhà nước

Tuy nhiên, nhược điểm của mô hình này là làm mất đi sự chủ động của NHTW trong việc thực hiện chính sách tiền tệ Sự phụ thuộc vào Chính phủ có thể làm cho NHTW xa rời mục tiêu dài hạn của mình là ổn định giá trị tiền tệ, góp phần tăng trưởng kinh tế Vì

là cơ quan thuộc Chính phủ nên có khi ngân hàng phải thực hiện các nhiệm vụ không phù hợp với chính sách tiền tệ của mình Hơn nữa, khi Việt Nam áp dụng mô hình ngân hàng trung ương thuộc chính phủ sẽ dễ dẫn đến tình trạng Chính phủ lợi dụng ngân hàng để bù đắp thâm hụt ngân sách Do đó, tỉ lệ lạm phát của mô hình này sẽ cao hơn tỉ lệ lạm phát nếu nước ta áp dụng mô hình ngân hàng trung ương độc lập với chính phủ

Tóm lại, mô hình ngân hàng nhà nước nào cũng có ưu và nhược điểm của nó Quan trọng là xét bối cảnh kinh tế - xã hội của đất nước để chọn được mô hình phù hợp nhất, như một cách thức phát triển nhanh và hiệu quả nền kinh tế Việt Nam chọn mô hình NHTW thuộc Chính phủ như hiện nay là phù hợp với thể chế chính trị, đặc thù kinh tế

-xã hội và hệ thống luật pháp nước ta

3.2 Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED)

Với mô hình NHTW độc lập với chính phủ thì Cục Dự trữ liên bang Mỹ có các ưu điểm sau: NHTW có toàn quyền quyết định việc xây dựng và thực hiện CSTTQG mà không bị áp lực chi tiêu của ngân sách hoặc các áp lực kinh tế khác từ đó tăng tính chủ động và giảm độ trễ của chính sách tiền tệ; tăng hiệu quả của mục tiêu kiểm soát lạm

về cơ chế tổ chức và cơ chế tài chính nhân sự.

Bên cạnh đó, hạn chế của mô hình này là FED bị khống chế bởi các nhà tài phiệt ngân hàng và tập đoàn công nghiệp hàng đầu tại Mỹ và châu Âu FED đóng vai trò là NHTW của Hoa Kỳ và cũng là NHTW của thế giới, bởi FED luôn hội tụ những bậc kỳ tài về lĩnh vực tài chính ngân hàng (nói đúng hơn là những nhà tài phiệt hàng đầu thế giới về lĩnh vực ngân hàng) nắm giữ vai trò điều hành FED Họ là những thế lực có thể tạo ra bất cứ cuộc khủng hoảng nào, nếu họ cần Vì vậy, bất cứ cuộc khủng hoảng nào xảy ra, đều có nguyên nhân và ẩn chứa đằng sau đó là cả một thế lực thao túng6

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Hiến pháp 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001)

2 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010

3 Giáo trình Luật Ngân hàng ĐH Luật TP.HCM (tái bản lần thứ nhất), NXB Hồng Đức – Hội Luật gia Việt Nam, năm 2015

4 Lê Thị Thu Thủy, Tổ chức và hoạt động của ngân hàng trung ương các nước và

những gợi ý về triển vọng hiến định ở Việt Nam, Nghiên cứu lập pháp, Văn phòng Quốc

hội, 2013, Số 10 (242), tr 55-64

5 Lê Vinh Danh, Tiền và hoạt động ngân hàng, NXB Giao thông vận tải, năm 2009,

tr.97

6 https://www.federalreserve.gov/aboutthefed/structure-federal-reserve-system.htm

7 http://tailieu.vn/doc/mon-ngan-hang-tw-uu-nhuoc-diem-cua-cac-mo-hinh-ngan-hang-tw-gvhd-dang-huong-giang-1598054.html

6 http://tailieu.vn/doc/mon-ngan-hang-tw-uu-nhuoc-diem-cua-cac-mo-hinh-ngan-hang-tw-gvhd-dang-huong-giang-1598054.html

6 | P a g e