Thu thập và lưu trữ dữ liệu hình ảnh trong tạo hình thẩm mỹ- Đối tượng: Học viên lớp Định Hướng Chuyên Khoa Tạo Hình Thẩm Mỹ - Thời gian: 4 tiết - Mục tiêu bài học: + Hiểu được sự cần th
Trang 1Thu thập và lưu trữ dữ liệu hình ảnh trong tạo hình thẩm mỹ
- Đối tượng: Học viên lớp Định Hướng Chuyên Khoa Tạo Hình Thẩm Mỹ
- Thời gian: 4 tiết
- Mục tiêu bài học:
+ Hiểu được sự cần thiết của chụp hình trong tạo hình thẩm mỹ
+ Nắm được các bước trong chụp hình lâm sàng
+ Biết được các lưu ý trong chụp hình lâm sàng và lưu trữ hình ảnh
+ Biết được các tư thế chụp hình chuẩn theo các vùng giải phấu khác nhau
I Đại Cương:
- Thu thập và lưu trữ dữ liệu hình ảnh đã được áp dụng trong y khoa từ hơn 160 năm Alfred Donne là người đầu tiên sử dụng chụp hình trong y khoa vào năm 1839 Đến năm 1845, Gordon Buck là phẫu thuật viên đầu tiên công bố một bài viết với hình ảnh minh họa của một bệnh nhân Một vài năm sau đó, lần lượt một số Bác Sĩ cũng đã sử dụng hình ảnh trước và sau mổ của bệnh nhân trong các công bố của mình như: Berhend (1852), James Balossa (1863) Trong hội nghị phẫu thuật tạo hình thế giới ở Stockholm, Harol Gillies, một phẫu thuật viên nổi tiếng đã phát biểu rằng " Sử dụng chụp hình là một trong những tiến bộ quan trọng của ngành phẫu thuật Tạo Hình - Thẩm mỹ" Trong quá trình phát triển của y học nói chung và lĩnh vực phẫu thuật tạo hình nói riêng, chụp hình đã từng bước được nhìn nhận có vai trò quan trọng trong thực hành lâm sàng cũng như trong nghiên cứu
Chụp hình là một công việc đòi hỏi phải có những kiến thức và kỹ năng nhất định Có thể chia chụp hình ra làm 3 dạng: Dạng đầu tiên là những người chụp hình nghiệp dư, việc chụp hình phục vụ cho mục đích giải trí, dạng thứ hai là những người chụp hình chuyên nghiệp, việc chụp hình phục vụ cho cuộc sống Dạng còn lại là những người chụp hình chức năng, việc chụp hình phục vụ cho nghề nghiệp Như vậy các phẫu thuật viên tạo hình phù hợp với dạng chụp hình chức năng và kiến thức về chụp hình của họ còn cao hơn chụp hình nghiệp dư Đối với bất kỳ chuyên khoa nào, việc thu thập những dữ liệu hình ảnh chính xác là một phần của quá trình thực hành lâm sàng hằng ngày Do đó họ cần biết những tiêu chuẩn, cách thức và khuyến cáo cho việc thực hành lâm sàng Vì vậy, tài liệu giúp hướng dẫn cho việc chụp hình một cách chuẩn xác là rất cần thiết trong lĩnh vực phẫu thuật Tạo hình - Thẩm mỹ cho cả hai mục đích là lâm sàng và khoa học
Hình ảnh: trước và sau
II Sự cần thiết của chụp hình
Trang 2Chụp hình lưu lại các hình ảnh của bệnh nhân trước và sau mổ là việc làm cần thiết với bất kỳ phẫu thuật viên Tạo hình - Thẩm mỹ nào Những hình ảnh này nếu chụp và lưu trữ đúng sẽ có giá trị cho các mục đích khác nhau, bao gồm:
- Làm tài liệu cho hồ sơ y tế, các công ty bảo hiểm và các tình huống phát sinh liên quan đến pháp luật
- Giúp đỡ cho việc chuẩn đoán từ xa
- Giúp cho việc lập kế hoạch trước phẫu thuật, cung cấp các hình ảnh tham khảo trong quá trình phẫu thuật
- Đánh giá kết quả phẫu thuật, tự đánh giá kết quả của chính mình qua đó rút ra những kinh nghiệm quý báu cho nghề nghiệp
- Làm tài liệu để giảng dạy và nghiên cứu khoa học
- Chia sẻ dữ liệu và kinh nghiệm với các đồng nghiệp
- Thông tin với bệnh nhân một cách rõ ràng về kế hoạch điều trị, các kết quả có thể đạt được
- Chuẩn bị để thuyết trình và xuất bản các tài liệu về y tế
III Các bước chuẩn bị khi chụp hình lâm sàng:
Các bước chuẩn bị khi chụp hình lâm sàng bao gồm: phương tiện, không gian chuyên dụng, đối tượng được chụp và người chụp
3.1 Phương tiện:
Phương tiện để chụp hình lâm sàng bao gồm: máy chụp hình và các phụ kiện (ống kính, nguồn sáng, phim hoặc thẻ nhớ), phông nền
- Máy chụp hình: Khi máy chụp hình kỹ thuật số chưa ra đời, việc chụp hình lâm sàng sử dụng máy chụp cơ (chụp phim) Tuy nhiên từ khi máy chụp hình kỹ thuật số ra đời với nhiều điểm nổi trội , nó đã thay thế máy chụp cơ trong chụp hình lâm sàng Có thể chia máy chụp hình hiện tại thành 2 nhóm: máy dạng ống kính liền (compact) và máy dạng ống kính rời (SLR, DSLR: Digital Single Lens Reflex) Máy có ống kính liền có ưu điểm gọn nhẹ dễ sử dụng , tuy nhiên hình ảnh lại không được sắc nét Máy có ống kính rời mà dạng dùng phổ biến là DSLR, có ưu điểm cho hình ảnh đẹp, rõ nét tuy nhiên nhược điểm là cồng kềnh, khó sử dụng Trong tạo hình thẩm mỹ, hình ảnh rõ nét là một trong các yếu tố quan trọng, vì vậy các chuyên gia đều khuyến cáo nên dùng máy DSLR
- Ống kính: là một trong các phần quan trọng quyết định chất lượng hình ảnh Cần thiết phải có ống kính với độ phân giải cao và chiều dài tiêu cự phù hợp Thông thường trong chụp hình lâm sàng cần có 2 loại ống kính có độ dài tiêu cự lần lượt là 50 - 55mm và 100 - 105mm Trong trường hợp chụp hình trong mổ, ống kính có độ dài tiêu cự lớn sẽ gia tăng khoảng cách giữa máy
Trang 3ảnh và mục tiêu, giảm nguy cơ nhiễm trùng không mong muốn Cần duy trì một loại ống kính cho một khu vực chụp trong các lần chụp khác nhau để có sự đồng bộ nhằm có thể so sánh giữa các bức ảnh
- Nguồn sáng: Ánh sáng là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng hình ảnh Việc sắp xếp ánh sáng, nguồn sáng, thậm chí vị trí của nguồn sáng cũng có thể làm ảnh hượng rõ rệt đến kết quả chụp hình Ánh sáng có sẵn thường không có đủ màu sắc phù hợp và thường là không đủ sáng để chụp hình lâm sàng Do vậy, một nguồn sáng khác là bắt buộc đối với việc chụp hình lâm sàng Có 3 loại nguồn sáng có thể sử dụng:
+ Flash ở phía đầu ống kính: Nguồn sáng chiếu vòng quanh đầu ống kính và góc chiếu của ánh sáng đến mục tiêu không thể thay đổi
+Flash ở phía trên thân máy: Nguồn sáng phát ra 1 phía
+ Nguồn sáng bố trí ở Studio: đây là nguồn sáng lý tưởng Có thể bố trí nguồn sáng là một hệ thống chiếu sáng cách xa bệnh nhân từ 1 - 1.5m, góc 45 độ, gắn kết trên trần hoặc giá đỡ 3 chân
từ nền nhà và từ 2 bênh tạo nên hiệu ứng 3 chiều và loại bỏ bóng nền
Hình ảnh
Lỗi trong chụp ảnh thường liên quan đến ánh sáng Mặc dù một nguồn sáng duy nhất chiếu từ phía trước mục tiêu đôi khi được xem như là đủ, nhưng thực tế đó là trường hợp không lý tưởng, nó không cho được hình ảnh rõ ràng chi tiết trong chụp hình lâm sàng Nếu có thể nên sử dụng một phòng họp với hệ thống chiếu sáng đạt chuẩn sẽ giúp đem lại kết quả tốt nhất Và cho
dù sử dụng bât kì loại nguồn sáng nào cũng nên chú ý đến sự ổn định về ánh sáng khi chụp cùng một vùng giải phẫu trên cùng một đối tượng ở các mốc thời gian khác nhau để có thể có sự đồng
bộ khi so sánh các hình ảnh
- Phông nền: phông nền phải có màu sắc phù hợp nghĩa là không làm phân tán sự tập trung khi quan sát hình ảnh, không gây phản chiếu làm nhiễu hình ảnh, giúp làm nổi bật mục tiêu cần quan sát Một phông nền với màu xanh da trời hoặc xanh lá cây là phù hợp
3.2 Không gian chuyên dụng:
Một căn phòng riêng biệt là điều kiện lý tưởng cho chụp hình lâm sàng, đảm bảo sự riêng tư, kín đáo cần thiết và duy trì sự sắp xếp ổn định cho việc chụp hình (hệ thống ánh sáng, phông nền, vị trí bệnh nhân ) Nhờ vậy sẽ giúp làm giảm thời gian của việc chụp hình đồng thời giúp bệnh nhân hiểu được tầm quan trọng của chụp hình lâm sàng Một phòng chụp hình lâm sàng lý tưởng được sắp xếp làm 3 khu vực: khu vực thay đồ, khu vực chụp hình và khu vực để xử lý hình ảnh.Màu sắc của rèm và tường nên là màu sáng, không phản chiếu Kích thước phòng chụp phải
đủ để có thể chụp hình toàn thân, thông thường phòng với kích thước từ 2.4 x 4.5m là vừa đủ
Hình ảnh
Trang 43.3 Đối tượng chụp:
Các yếu tố quan trọng trong việc chuẩn bị bệnh nhân để chụp hình bao gồm: Bản cam kết chụp hình, chuẩn bị vùng chụp và vị trí của bênh nhân để chụp hình
- Bản cam kết chụp hình: Việc cam kết trước khi chụp hình là cần thiết về mặt pháp lý Đặc biệt trong các trường hợp hình ảnh của bệnh nhân ngoài phục vụ cho việc chăm sóc y tế cho chính bệnh nhân, còn dùng để giảng dạy, thuyết trình, xuất bản các ấn phẩm thì càng cần phải có sự đồng ý của bệnh nhân
- Chuẩn bị vùng chụp: vùng chụp cần được bộc lộ rõ ràng, tóc vén gọn gàng khi chụp vùng mặt
cổ Cần loại bỏ các yếu tố gây nhiễu hình ảnh và có thể che dấu tổn thương của vùng chụp như mắt kính, trang sức, dụng cụ trợ thính, Trong trường hợp chụp hình trước các can thiệp da vùng mặt thì nên tẩy trang trước khi chụp hình Khi chụp hình toàn thân cần thiết phải bỏ quần
áo thì vẫn cần thiết phải giữ lại một phần hoặc toàn bộ trang phục lót nếu trong hình ảnh cần lấy không cần thiết bao gồm các phần nhạy cảm Cần lưu ý rằng trang phục lót nếu có cũng cần có
sự đồng bộ khi chụp hình trước và sau phẫu thuật
- Vị trí của Bệnh nhân: Hướng của máy chụp hình được định hướng theo chiều dọc, được điều chỉnh theo tầm mắt của bệnh nhân và vuông góc với mặt phẳng của khuôn mặt Bệnh nhân ở vị trí chính xác là điều cần thiết trong chụp hình lâm sàngđể có được những góc chụp chuẩn xác đem lại những hình ảnh rõ ràng, đầy đủ và trung thực Bệnh nhân ở cách phông nền khoảng 50 - 90cm Bệnh nhân ngồi khi chụp ở vùng đầu mặt cổ, đứng khi chụp chụp thân hình
3.4 Người chụp:
người chụp cần được trang bị các kiến thức cần thiết khi chụp hình lâm sàng Trước khi chụp cần tiến hành các thao tác như :
- Thiết lập chế độ máy, thiết lập chế độ ánh sáng
- Thiết lập khoảng cách tiêu cự
- Thiết lập ranh giới cố định về giải phẫu
- Thiết lập ống kính ngang mức khu vực cần chụp
Các thiết lập này phải giống nhau cho các lần chụp khác nhau trên cùng 1 vùng giải phẫu của bệnh nhân
4 Những khuyến cáo khi chụp và lưu trữ hình ảnh:
4.1 Luôn cam kết trước khi chụp hình, trong đó nên ghi khả năng sử dụng hình ảnh công bố trong các ấn phẩm nếu có
4.2 Thông báo cho bệnh nhân rõ khu vực, bộ phận cần chụp hình
Trang 54.3 Trên hình ảnh nên bao gồm các dấu hiệu để có thể dễ dàng xác định chủ thể như: thẻ bệnh nhân, mã số bệnh nhân
4.4 Luôn thực hiện các bức ảnh trong các thời điểm khác nhau (trước mổ, sau mổ, sau khi tái khám )
4.5 Nên sử dụng chế độ chỉnh focus tự động, chỉ sử dụng focus thủ công khi thành thạo về điều đó
4.6 Chọn chế độ marco khi chụp cận cảnh (marco: )
4.7 Sử dụng đèn flash khi các nguồn sáng sẵn có là không đủ, nhưng tránh quá gần với thương tổn vì nó có thể làm xáo đi các chi tiết của tổn thương
4.8 Nên chụp ảnh với các khoảng cách khác nhau, lấy toàn cảnh và cận cảnh với các góc chụp khác nhau
4.9 Nên lấy thêm các hình ảnh của các vùng giải phẫu tương đồng nhằm so sánh làm nổi bật lên thương tổn (chụp cả hai tay, chân )
4.10 Loại bỏ các yếu tố gây nhiễu hình ảnh
4.11 Người chụp phải luôn luôn tôn trọng quyền và nhân phẩm của bệnh nhân, quyền riêng tư
và bảo mật thông tin của bệnh nhân
4.12 Hạn chế tối thiểu khu vực cơ thể được chụp
4.13 Nên che mắt trong trường hợp chụp có khuôn mặt, ngoại trừ trường hợp phải lấy hình ảnh liên quan đến mắt
4.14 Hình ảnh phải được lưu trữ an toàn nếu có
5 Các tư thế chụp hình chuẩn theo từng vùng giải phẫu:
5.1 Vùng đầu mặt cổ:
Tùy từng trường hợp cụ thể mà chụp ở hai khoảng cách, chụp toàn cảnh và chụp cận cảnh với các góc chụp khác nhau
5.1.1 Vùng đầu:
- Chụp thẳng trước, thẳng sau
- Chụp nghiêng bên
- Chụp thẳng từ trên xuống
5.1.2 Vùng mặt:
Trang 6- Chụp thẳng trước: Từ giới hạn trên của cổ cho đến đỉnh đầu, bệnh nhân nhìn thẳng vào
camera Đường nối gờ trên hai bên vành tai và điểm thấp nhất của xương ổ mắt nằm trên mặt phẳng ngang (Mặt phẳng Frankfurt)
- Chụp chếch (bên phải và bên trái): Với tư thế chụp thẳng trước nhưng bệnh nhân xoay góc 45
độ, mặt phẳng Frankfurt nằm ngang, bệnh nhân nhìn về phía trước
- Chụp nghiêng bên (bên phải và bên trái): Với tư thế chụp thẳng trước nhưng bệnh nhân xoay góc 90 độ, đầu không nghiêng bên, không gấp hoặc duỗi Mặt phẳng Frankfurt nằm ngang, không nhìn thấy cung mày đối bên, bệnh nhân nhìn về phía trước
Tùy theo từng trường hợp mà các hình ảnh ngoài chụp với khuôn mặt bệnh nhân ở trạng thái thả lỏng tự nhiên còn chụp cả lúc cười để đánh giá cơ mặt
Hình ảnh: các tư thế chụp khuôn mặt.
5.1.3 Mũi:
Chụp toàn cảnh thẳng, chếch và nghiêng: chụp như vùng mặt
Chụp cận cảnh:
+ Chụp thẳng trước: giới hạn trên là chân tóc, giới hạn dưới là giới hạn trên của cổ Trục thẳng đứng của khuôn mặt vuông góc với mặt phẳng nằm ngang, bệnh nhân nhìn thẳng về phía trước + Chụp chếch (bên phải và bên trái): Với tư thế như chụp thẳng trước nhưng bệnh nhân xoay góc
45 độ, mặt phẳng Frankfurt nằm ngang, bệnh nhân nhìn về phía trước
+ Chụp nghiêng bên (bên phải và bên trái): Với tư thế chụp thẳng trước nhưng bệnh nhân xoay góc 90 độ, đầu không nghiêng bên, không gấp hoặc duỗi Mặt phẳng Frankfurt nằm ngang, không nhìn thấy cung mày đối bên, bệnh nhân nhìn về phía trước
+ Chụp từ dưới lên: đầu ngửa về phía sau để đầu mũi và góc trong mắt trên một mặt phẳng ngang Tư thế này cho phép đánh giá lỗ mũi, nền mũi và độ lệch của chóp mũi
+ Chụp từ trên xuống: hướng chụp từ trên trán xuống với 2 cung mày nằm ngang, hướng chụp này cho phép đánh giá độ lệch của chóp mũi
+ Chụp nghiêng bên khi bệnh nhân cười: Góc chụp này cho thấy rõ mỗi liên quan vận động của đầu mũi và môi trên, cung cấp những thông tin về sự thay đổi của đầu mũi theo từng cử động của miệng, hoạt động của cơ hạ vách mũi (depressor septi muscle) và hướng của gai mũi trước
Hình ảnh: chụp các tư thế mũi.
5.1.4 Mắt:
Trang 7- Chụp thẳng trước: lấy toàn bộ gương mặt tương tự với vùng mặt để có thể thấy được sự mất cân xứng, các nếp nhăn, sự tuông đồng
- Chụp cận cảnh thẳng trước: Giới hạn trên là bờ trên cung mày, giới hạn dưới là cung xương gò
má Chụp khi mắt bệnh nhân nhìn thẳng trước, nhìn lên, nhìn xuống, và nhắm mắt
- Chụp cận cảnh chếch (bên phải và bên trái): với tư thế như chụp thẳng trước nhưng bệnh nhân xoay góc 45 độ, bệnh nhân nhìn về phía trước, nhìn lênh, nhìn xuống Góc chụp này cho thấy rõ túi mỡ của mi dưới
- Chụp cận cảnh nghiêng bên (bên phải và bên trái): với tư thế như chụp thẳng trước nhưng bệnh nhân xoay góc 90 độ Góc chụp đánh giá sự tương quan giữa nhãn cầu và xương gò má Ngoài ra góc chụp này cũng giúp thấy rõ túi mỡ ngoài của mi mắt trên
Hình ảnh: chụp cận cảnh vùng mắt
5.1.5 Tai:
- Chụp thẳng trước: giống như chụp thẳng đối với toàn bộ khuôn mặt Tư thế chụp này giúp đánh giá sự cân xứng hay không cân xứng của hai tai
- Chụp thẳng sau: Giúp đánh giá góc hợp của tai và đầu
- Chụp nghiêng bên: Giúp đánh giá cấc cấu trúc giải phẫu như: dái tai, bình tai, vành tai, và trục thẳng của tai (bình thường gần như song song với trục mũi)
- Chụp chếch bên: Bệnh nhân xoay góc 45 độ tương tự như chụp mặt
Hình ảnh: chụp vùng tai.
5.1.6 Môi:
- Chụp thẳng trước: lấy toàn bộ khuôn mặt nhằm đánh giá sự cân đối và hài hòa giữa các bộ phận trên khuôn mặt
- Chụp cận cảnh thẳng trước: Giới hạn từ dưới cằm lên đến mũi, trung tâm là môi
- Chụp chếch bên: Chụp góc 45 độ bao gồm cả môi và đầu mũi
- Chụp nghiêng bên: Chụp nghiên góc 90 độ bao gồm cả môi và đầu mũi
Hình ảnh: chụp vùng môi
5.1.7 Cằm:
- Chụp thẳng trước: Lấy toàn bộ khuôn mặt, nhìn thẳng trước, chụp cả ở trạng thái bình thường
và trạng thái cười