+ Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản thân.+ Rèn cho học sinh kĩ năng đọc diễn cảm, sáng tạo, kĩ năng phân tích, cảm thụ tác phẩmvăn xuôi giàu chất
Trang 1Ngày soạn: 18/08/2017 Tiết 1
- Kĩ năng bài dạy:
+ Đọc – hiểu đoạn trích tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm
+ Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản thân.+ Rèn cho học sinh kĩ năng đọc diễn cảm, sáng tạo, kĩ năng phân tích, cảm thụ tác phẩmvăn xuôi giàu chất trữ tình
- Kĩ năng sống:
+ Giao tiếp: trình bày suy nghĩ, ý tưởng, cảm xúc đẹp của tuổi học trò trong ngày khaitrường đầu tiên; tình cảm của các em với gia đình, nhà trường
+ Tư duy sáng tạo: phát hiện, phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật Tôi theo trình tự
thời gian của buổi tựu trường
+ Tự nhận thức: trân trọng kỉ niệm đẹp của tuổi học sinh; có trách nhiệm với bản thân
3 Thái độ:
- Giáo dục HS biết rung động, cảm xúc với những kỉ niệm thời học trò và biết trân trọng,ghi nhớ những kỉ niệm ấy
II CHUẨN BỊ:
- GV: nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV, thiết kế, đọc tư liệu, sưu tầm tranh ảnh
- Hs: chuẩn bị bài ở nhà theo hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa
III PHƯƠNG PHÁP – KĨ THUẬT:
- Phân tích, bình giảng, gợi mở, đọc diễn cảm
- Động não: vận dụng trải nghiệm để phân tích tâm trạng, cảm xúc trong ngày đầu đihọc
- Thảo luận nhóm: trao đổi về diễn biến tâm trạng của nhân vật “Tôi” trong ngày đầu đihọc
- Đọc tích cực: tập trung vào những câu văn miêu tả diễn biến tâm trạng nhân vật
IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
1 Ổn định lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ: (3’) kiểm tra sự chuẩn bị bài ở nhà của HS
3 Bài mới: (1’) Giới thiệu bài
Trong cuộc đời của mỗi con người những kỷ niệm về tuổi học trò thường lưu giữ
bền lâu trong trí nhớ Đặc biệt là kỷ niệm về buổi tựu trường đầu tiên Truyện ngắn Tôi
đi học đã diễn tả cảm xúc ấy ở nhân vật “tôi”, gieo vào lòng ta bao nỗi niềm bâng
Trang 2khuâng, bao rung cảm nhẹ nhàng, trong sáng Đọc truyện ngắn này ta như được cùng tácgiả trở về ngày đầu tiên của tuổi học trò để sống lại “những kỷ niệm mơn man”.
Hoạt động của GV- HS Nội dung kiến thức
* Hoạt động 1: (5’) HDHS tìm hiểu chung
PP: thuyết trình, vấn đáp
HS: đọc chú thích *SGK - 8.
? Những hiểu biết của em về tác giả Thanh Tịnh?
Các sáng tác của ông có đặc điểm gì?
HS trả lời, nhận xét
- Truyện ngắn Thanh Tịnh toát lên một vẻ êm dịu,
trong trẻo Văn ông nhẹ nhàng mà thấm sâu, mang
dư vị vừa man mác buồn thương, vừa ngọt ngào
quyến luyến
GV chốt kiến thức, cung cấp ảnh chân dung tác giả
? Xuất xứ của văn bản? Văn bản thuộc thể loại
nào?
HS trả lời, nhận xét, GV chốt kiến thức
- Đây là văn bản văn xuôi trữ tình, ngôn ngữ đậm
chất thơ, toàn bộ tác phẩm là “những kỉ niệm mơn
man của buổi tựu trường” qua hồi tưởng của nhân vật
tôi
I.Tìm hiểu chung:
1.Tác giả:
- Thanh Tịnh (1911 – 1988), tênkhai sinh là Trần Văn Ninh
- Quê: xóm Gia Lạc, Huế
- Các sáng tác của ông đậm chấttrữ tình
? Theo dõi văn bản và cho biết:
- Có những nhân vật nào được kể lại trong truyện
ngắn này?
=>Tôi, mẹ, ông đốc, những cậu học trò
- Trong đó, nhân vật chính là ai? Vì sao đó lại là
nhân vật chính?
=>Nhân vật chính là “Tôi” Vì tôi được kể nhiều
nhất, mọi sự việc đều liên quan đế cảm nhận của
“Tôi”
? Kỉ niệm ngày đầu đến trường của “tôi” được kể
lại theo trình tự không gian và thời gian nào?
- Cảm nhận của “tôi” trên đường tới trường
II Đọc - hiểu văn bản:
Trang 3- Cảm nhận của “tôi” lúc ở sân trường.
- Cảm nhận của “tôi” trong lớp học
? Tương ứng với trình tự ấy là các đoạn nào của
văn bản?
- Đoạn 1: từ đầu đến “trên ngọn núi”
- Đoạn 3: từ tiếp đến “được nghỉ cả ngày nữa”
PP: đàm thoại, giảng bình, phân tích
Cho HS đọc 4 câu đầu
? Nỗi nhớ buối tựu trường của nhân vật tôi được
khơi nguồn từ thời điểm nào?
- Cuối thu, lá rụng nhiều, trên trời có những đám
mây bàng bạc
? Hình ảnh nào đã gợi lên trong lòng nhân vật tôi
về buổi tựu trường đầu tiên của mình?
- Khi thấy những em nhỏ rụt rè nép dưới nón mẹ lần
đầu đến trường
? Những hình ảnh ấy đã khiến cho nhân vật tôi có
những cảm giác và tâm trạng như thế nào?
- Cảm giác trong sáng, tâm trạng tưng bừng rộn rã
=> nhớ về buổi tựu trường đầu tiên của mình.
? Em có nhận xét gì về cách miêu tả của tác giả
trong đoạn văn này?
- Diễn tả theo trình tự thời gian: từ hiện tại mà nhớ
về quá khứ
- Các từ láy diễn tả tâm trạng, cảm xúc: nao nức,
mơn man, tưng bừng, rộn rã => đó là những cảm xúc
trong sáng nảy nở trong lòng, góp phần rút ngắn
khoảng cách thời gian giữa quá khứ và hiện tại
Chuyện đã xảy ra từ bao năm rồi mà như mới xảy ra
hôm qua
- Hình ảnh so sánh giàu sức gợi cảm, gắn với cảnh
sắc thiên nhiên tươi đẹp, trong sáng, trữ tình
3 Phân tích:
a, Khơi nguồn kỉ niệm:
Bằng những chi tiết miêu tả tinh
tế, giàu sức gợi, sử dụng từ láy diễn tả tâm trạng cùng cách diễn đạt theo trình tự thời gian tác giả
đã đưa ta trở về thời thơ ấu với những kỉ niệm trong sáng, êm dịu
Trang 4? Trong buổi tựu trường đầu tiên, nhân vật tôi đã
trải qua những cảm xúc qua những giai đoạn nào?
Qua 3 giai đoạn: trên đường cùng mẹ tới trường, khi
đến trường rời tay mẹ vào lớp, khi vào lớp và đón
nhận giờ học đầu tiên
? Kỉ niệm ngày đầu đến trường của nhân vật “tôi”
gắn với không gian, thời gian cụ thể nào?
- Thời gian: buổi sảng cuối thu (một buổi mai đầy
sương thu và gió lạnh)
- Không gian: trên con đường làng dài và hẹp
? Vì sao không gian và thời gian ấy lại trở thành kỉ
niệm trong tâm trí tác giả?
-Đó là thời điểm và nơi chốn quen thuộc với tuổi thơ
của tác giả, đó cũng là lần đầu tiên tác giả được cắp
sách tới trường
? Em hãy tìm các đoạn văn thể hiện cảm xúc khác
thường của “tôi”trên đường đến trường? Những cảm
xúc đó thể hiện sự thay đổi gì với “tôi”?
- “Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần
này tự nhiên thấy lạ”
- “Tôi không lội qua sông thả diều như thằng Quý và
không đi ra đồng nô đùa như thằng Sơn nữa”
- “Trong chiếc áo vải dù đen dài tôi cảm thấy mình
trang trọng và đứng đắn”
- “Hai quyển vở mới mẹ đưa bút thước cho con cầm”
=> Sự thay đổi vi diệu của cậu bé: tự thấy dường như
mình đã lớn lên, nhận thức nghiêm túc về việc học tập,
muốn tự mình đảm nhiệm việc học, chững chạc như
bạn, không thua kém bạn bè
- GV: Đó là cảm giác mới mẻ, ngỡ ngàng của một
đứa bé lần đầu tiên tới trường Mọi vật dường như
đều thay đổi, phải chăng đó chính là sự thay đổi
trong lòng nhân vật tôi Đi học chính là sự thay đổi
lớn với cậu bé vốn chỉ biết chơi đùa, qua sông thả
diều, ra đồng chạy nhảy với bạn Đây chính là bước
ngoặt quan trọng trong cuộc đời nhân vật.
“tôi” trong ngày đầu tiên đến trường:
*Trên con đường đến trường:
Bằng cách sử dụng những động
từ và cách miêu tả, biểu cảm đầytinh tế, tác giả đã thể hiện đượctâm trạng thay đổi của chú bétrên đường tới trường trong ngàyđầu tiên đi học
4 Củng cố: (2’)
- Gv đánh giá tiết học
5 Hướng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài (3’)
- Ghi nhớ những nét chính về tác giả, tác phẩm, bố cục văn bản
- Nắm được nội dung của đoạn 1, khơi nguồn cảm xúc và tâm trạng của cậu bé trên đường tới trường
Trang 5- Chuẩn bị cho tiết 2: Tìm hiểu tâm trạng, cảm xúc của nhân vật tôi khi đến trường, bước vào lớp học; tình cảm của người lớn dành cho các cô cậu học trò nhỏ; tìm hiểu nét đặc sắc nghệ thuật của văn bản
PHIẾU HỌC TẬP
? Qua đoạn văn vừa đọc, em hãy cho biết nhân vật có tâm trạng và cảm giác như thế nào khi đến trường?
? Khi miêu tả những cậu học trò nhỏ đó, tác giả đã miêu tả ntn? Em có nhận xét gì?
? Theo em, tại sao cậu bé khi rời tay mẹ thì khóc nức nở? Có phải cậu bé này yếu đuối không?
? Hãy nhớ và kể lại cảm xúc của mình, trong lúc này, trong ngày đầu tiên đi học như các bạn nhỏ kia?
? Vì sao trong khi sắp hàng đợi vào lớp, nhân vật “tôi” lại cảm thấy “trong đời thơ ấu
tôi chưa lần nào tôi thấy xa mẹ tôi như lần này”?
? Cảm giác lần đầu bước vào lớp học của nhân vật ntn?
? Hình ảnh “một con chim hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao” gợi cho em suy
nghĩ gì?
? Em có cảm nhận gì về thái độ, cử chỉ của những người lớn đối với các em bé lần đầu tiên đi học?
? Nội dung chính của văn bản này là gì?
? Những nét nghệ thuật chính được sử dụng trong văn bản?
? Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng cảm xúc của nhân vật tôi trong truyện ngắn: Tôi đi
học.
V RÚT KINH NGHIỆM:
- Thời gian: + từng phần:
+ toàn bài:
- Nội dung:
- Phương pháp:
- Thái độ:
Trang 6Ngày soạn: 18/08/2017 Tiết 2
TÔI ĐI HỌC (Tiếp)
Thanh Tịnh
-I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: như tiết 1
II.CHUẨN BỊ: như tiết 1
III PHƯƠNG PHÁP: như tiết 1
IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
1 Ổn định lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ: (3’)
? Nêu những nét chính về tác giả Thanh Tịnh? Nêu bố cục của văn bản?
TL: Thanh Tịnh (1911 – 1988), tên khai sinh là Trần Văn Ninh, quê ở Huế Ông vừa là
nhà văn, vừa là nhà giáo Các sáng tác của ông đậm chất trữ tình Bố cục văn bản gồm 3 phần
3 Bài mới: (1’) Giới thiệu bài…
Tiết học trước các em đã được tìm hiểu những nét chính về tác giả Thanh Tịnh cũng
như những sác tác của ông Tìm hiểu được những nét tâm trạng đầu tiên của nhà văn.Hôm nay chúng ta tiếp tục tìm hiểu văn bản này
Hoạt động của GV- HS Nội dung kiến thức
* Hoạt động 1: (20’) HDHS phân tích tác phẩm PP: thuyết trình, vấn đáp, bình giảng
GV yêu cầu HS đọc thầm lại đoạn 2.
? Qua đoạn văn vừa đọc, em hãy cho biết nhân
vật có tâm trạng và cảm giác như thế nào khi
đến trường?
- Bỗng thấy sân trường hôm nay dày đặc cả
người, ai cũng quần áo sạch sẽ, mặt mũi tươi vui
sáng sủa
- Ngôi trường vừa xinh xắn, vừa oai nghiêm
khác thường Cảm thấy mình bé nhỏ so với nó,
nhân vật đâm ra lo sợ vẩn vơ
- Cảm giác chơ vơ, vụng về, lúng túng,
“toàn thân run run” khi nghe tiếng trống Giật
mình khi được gọi tên
? Khi miêu tả những cậu học trò nhỏ đó, tác giả
đã miêu tả ntn? Em có nhận xét gì?
- Dùng nghệ nhuật so sánh: “Họ như con
chim non đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng
muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ.”
- Miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạng
II Đọc - hiểu văn bản:
Trang 7của các em nhỏ lần đầu đến trường Thể hiện khát
vọng khám phá thế giới mới của các cô cậu bé
(bầu trời = trường học: thế giới mới lạ, bí ẩn
nhưng đầy hấp dẫn)
- GV: Từ tâm trạng háo hức, hăm hở tới
trường chuyển sang tâm trạng lo sợ vẩn vơ rồi
bỡ ngỡ, ngại ngùng, vụng về và lúng túng Một
loạt những tính từ được sử dụng diễn tả chân
thực cử chỉ, ánh mắt, ý nghĩ, cảm giác của “tôi”
khi đến trường.
? Theo em, tại sao cậu bé khi rời tay mẹ thì
khóc nức nở? Có phải cậu bé này yếu đuối
không?
- Vì mọi điều đều mới mẻ, xa lạ, cảm thấy
mình nhỏ bé, cậu sẽ phải rời mẹ để tự mình bước
vào nơi xa lạ đó, một thế giới hoàn toàn mới Lúc
này cậu bắt đầu phải tự bay trên đôi cánh của
mình Không phải cậu bé yếu đuối mà chỉ là bất
ngờ, hụt hẫng khi phải xa mẹ
? Hãy nhớ và kể lại cảm xúc của mình, trong
lúc này, trong ngày đầu tiên đi học như các bạn
nhỏ kia?
- HS tự bộc lộ
GV yêu cầu HS đọc diễn cảm đoạn cuối.
? Vì sao trong khi sắp hàng đợi vào lớp, nhân
vật “tôi” lại cảm thấy “trong đời thơ ấu tôi
chưa lần nào tôi thấy xa mẹ tôi như lần này”?
- Vì “tôi” bắt đầu cảm nhận được sự độc lập
của mình khi đi học Bước vào lớp học là bước
vào thế giới của riêng mình, phải tự mình làm tất
cả, không có mẹ bên cạnh, giúp đỡ như ở nhà
? Cảm giác lần đầu bước vào lớp học của nhân
vật ntn?
- Mùi hương lạ
- Nhận bàn ghế là của riêng mình
- Những người bạn mới: không thấy xa lạ
- “Nghiêm trang” bước vào giờ học đầu tiên
Vừa ngỡ ngàng, vừa tự tin, thấy sự gắn bó
đầy tự nhiên, bất ngờ với lớp học.
* Khi vào lớp:
Cảm xúc vừa xa lạ, vừa gần gũi,ngỡ ngàng nhưng cũng đầy tự tincủa nhân vật khi nghiêm trang bướcvào giờ học đầu tiên được tác giảdiễn tả hết sức sinh động và chânthật
Trang 8? Hình ảnh “một con chim hót mấy tiếng rụt
rè rồi vỗ cánh bay cao” gợi cho em suy nghĩ gì?
- Hình ảnh liên tưởng rất gần gũi Những
cậu học trò nhỏ lần đầu tiên cắp sách tới trường
với bao nhiêu rụt rè, bỡ ngỡ, có một chút luyến
tiếc khi từ giã tuổi thơ chỉ biết nô đùa, nghịch
ngợm nhưng rồi sẽ quyết tâm bước vào thế giới
học trò, của tri thức đầy khó khăn mà hấp dẫn
? Em có cảm nhận gì về thái độ, cử chỉ của
những người lớn đối với các em bé lần đầu tiên
đi học?
- Các bậc phụ huynh: chu đáo, hồi hộp, lo
lắng cho các em trong buổi đến trường
- Ông đốc: từ tốn, bao dung, đáng kính
trọng
- Thầy giáo: tươi cười, vui tính, giàu tình
thương yêu học sinh
Có tình thương và trách nhiệm
c Thái độ, tình cảm của người lớn:
Qua các hình ảnh về người lớn,chúng ta nhận ra trách nhiệm, tấmlòng của gia đình, nhà trường đốivới thế hệ tương lai Đó là một môitrường giáo dục ấm áp, là mộtnguồn nuôi dưỡng các em trưởngthành
* Hoạt động 2: (10’) HDHS tổng kết PP: vấn đáp, thuyết trình
? Nội dung chính của văn bản này là gì?
2 Ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ
nhàng như một đám mây lướt ngang trên ngọn núi
3 Họ như con chim non trong cảnh lạ.)
GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ
4 Tổng kết:
a Nội dung:
Những kỉ niệm, cảm xúc chânthành, trong trẻo của nhân vật tôi
về ngày khai trường đầu tiên trongcuộc đời
b Nghệ thuật:
- Xây dựng tình huống chuyện
- Bố cục truyện theo dòng hồitưởng
- Kết hợp hài hòa giữa kể, tả vớibộc lộ tâm trang, cảm xúc
- Các hình ảnh miêu tả so sánh giàusức gợi
c Ghi nhớ: sgk/9
Hoạt động 4: HDHS Luyện tập (5’)
Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng cảm xúc của
nhân vật tôi trong truyện ngắn: Tôi đi học
III Luyện tập:
Trang 9- HS tự bộc lộ.
4 Củng cố: (2’)
- Gv hệ thống lại kiến thức trong bài
5 Hướng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài (3’):
- Viết đoạn văn ngắn ghi lại cảm xúc của em trong buổi đến trường khai giảng đầu tiên
- Học thuộc ghi nhớ
- Chuẩn bị bài “Cấp độ khái quát của từ ngữ” và “Tính thống nhất về chủ đề của văn bản”
PHIẾU HỌC TẬP A.Tính thống nhất của chủ đề trong văn bản:
? Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc nào trong thời thơ ấu của mình? Tác giả viết nhằm mục đích gì?
? Căn cứ vào đâu mà em biết văn bản “Tôi đi học” nói lên kỉ niệm của tác giả về buổi tựu trường đầu tiên?
? Các từ ngữ chứng tỏ tâm trạng đó in sâu trong lòng nhân vật tôi suốt cuộc đời?
? Các từ ngữ, chi tiết nêu bật cảm giác mới lạ, bỡ ngỡ của nhân vật tôi khi cùng mẹ đến trường, khi cùng các bạn vào lớp?
? Thế nào là tính thống nhât về chủ đề của văn bản? Tính thống nhất này thể hiện ở những phương diện nào?
B Tự học có hướng dẫn bài: Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của từ thú, chim, cá? Tại sao?
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của từ voi, hươu? Từ chim rộng hơn từ tu hú, sáo?
? Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng hơn đồng thời hẹp hơn nghĩa của từ nào?
? Thế nào là một từ ngữ có nghĩa rộng? Thế nào là một từ ngữ có nghĩa hẹp?
? Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng và nghĩa hẹp được không? Tại sao?
? Em hãy lấy một từ ngữ vừa có nghĩa rộng và nghĩa hẹp?
V RÚT KINH NGHIỆM:
- Thời gian: + từng phần:
+ toàn bài:
- Nội dung:
- Phương pháp:
- Thái độ:
Trang 10Ngày soạn: 20/08/2017 Tiết 3
- TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN
- CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ
(Tự học có hướng dẫn)
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: giúp Hs nắm được
1 Kiến thức:
- Chủ đề văn bản
- Những thể hiện của chủ đề văn bản
- Các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
2 Kĩ năng:
- Kĩ năng bài dạy:
+ Đọc, hiểu và có khả năng bao quát toàn bộ văn bản
+ Trình bày một văn bản (nói, viết) thống nhất về chủ đề
+ Thực hành so sánh, phân tích các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
- Kĩ năng sống:
+ Giao tiếp: phản hồi, lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ ý tưởng về chủ để văn bản.+ Suy nghĩ sáng tạo: nêu vấn đề, phân tích đối chiếu văn bản để xác định chủ đề và tính thống nhất về chủ đề
+ Ra quyết định: nhận ra và biết sử dựng từ đúng nghĩa theo mục đích sử dụng
3 Thái độ:
- Có ý thức xác định chủ đề và có tính nhất quán khi xác định chủ đề của văn bản
- Thái độ học tập tự giác, tích cực
II.CHUẨN BỊ
- GV: nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV, thiết kế, đọc tư liệu, sưu tầm tranh ảnh
- Hs: chuẩn bị bài ở nhà theo hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa
III PHƯƠNG PHÁP – KĨ THUẬT:
- Gợi mở, vấn đáp, phân tích, giảng bình, thực hành có hướng dẫn
2 Kiểm tra bài cũ: (3’) kiểm tra sự chuẩn bị bài ở nhà của HS
3 Bài mới: (1’) Giới thiệu bài
Hoạt động của GV- HS Nội dung kiến thức
* Hoạt động 1: (25’) HDHS học bài Tính thống nhất của chủ đề trong văn bản
PP: thuyết trình, vấn đáp, gợi mở, thảo luận
Trang 111, (10’) HDHS tìm hiểu chủ dề của văn bản
GV yêu cầu HS đọc nhanh lại văn bản “Tôi đi
học” của Thanh Tịnh
? Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc nào
trong thời thơ ấu của mình? Tác giả viết nhằm
? Căn cứ vào đâu mà em biết văn bản “Tôi đi
học” nói lên kỉ niệm của tác giả về buổi tựu
trường đầu tiên?
? Các từ ngữ chứng tỏ tâm trạng đó in sâu
trong lòng nhân vật tôi suốt cuộc đời?
? Các từ ngữ, chi tiết nêu bật cảm giác mới lạ,
bỡ ngỡ của nhân vật tôi khi cùng mẹ đến
trường, khi cùng các bạn vào lớp?
? Thế nào là tính thống nhât về chủ đề của văn
bản? Tính thống nhất này thể hiện ở những
phương diện nào?
A.Tính thống nhất của chủ đề trong văn bản:
I Chủ đề của văn bản:
1 Khảo sát, phân tích ngữ liệu:
- Nhớ lại những kỉ niệm buổi đầu đihọc
- " Tôi " Phát biểu ý kiến và bộc lộcảm xúc của mình về một kỉ niệm sâusắc về thuở thiếu thời
* Kết luận: Chủ đề: Đối tượng và vấn
đề chính mà văn bản biểu đạt
2 Ghi nhớ: SGK.
II Tính thống nhất về chủ đề của văn bản:
1 Khảo sát, phân tích ngữ liệu:
a, Nhan đề: Có ý nghĩa tường minhgiúp ta hiểu ngay nội dung của vănbản là nói về chuyện đi học
- Đó là những kỉ niệm về buổi đầu đihọc của “tôi” nên đại từ “tôi”, các từbiểu thị ý nghĩa đi học được lặp đi lặplại nhiều lần
- Các câu văn đều nhắc đến kỉ niệmcủa buổi tựu trường đầu tiên
- “Lòng tôi lại náo nức ”, “ tôi quênthế nào được ”
b
+ Trên đường đi học:
- Con đường quen bỗng đổi khác,mới mẻ
- Hoạt động lội qua sông đổi thànhviệc đi học thật thiêng liêng, tự hào + Trên sân trường:
- Ngôi trường cao ráo, xinh xắn -> losợ
- Đứng nép bên những người thân
+ Trong lớp học:
- Bâng khuâng, thấy xa mẹ, nhớ nhà
c Là sự nhất quán về ý đồ, ý kiến cảmxúc của tác giả thể hiện trong văn bản
- Thể hiện:
Trang 12HS đọc ghi nhớ SGK.
3, (5’) Luyện tập, củng cố
HS đọc kĩ văn bản “Rừng cọ quê tôi” và trả lời
các câu hỏi trong SGK
HS đọc kĩ bài tập 2, thảo luận nhóm sau đó lựa
chọn các ý phù hợp cho bài viết của mình
mạch lạc qua từng câu, đoạn, câu, từ
=> tập trung làm nổi bật chủ đề
+ Nội dung: xác định đối tượng vàmục đích của văn bản
2 Ghi nhớ : SGK III Luyện tập:
-> Trật tự sắp xếp hợp lý không nênđổi
GV cho HS quan sát sơ đồ trong bảng phụ
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của từ thú, chim, cá? Tại sao?
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của từ voi, hươu? Từ chim rộng
hơn từ tu hú, sáo?
? Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng hơn
đồng thời hẹp hơn nghĩa của từ nào?
? Thế nào là một từ ngữ có nghĩa rộng? Thế
B Tự học có hướng dẫn bài: Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
- Các từ thú, chim, cá có phạm vinghĩa rộng hơn các từ voi, hươu, tuhú có phạm vi nghĩa hẹp hơn độngvật
Vì tính chất rộng hẹp của nghĩa từ ngữchỉ là tương đối
Trang 13nào là một từ ngữ có nghĩa hẹp?
? Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng và
nghĩa hẹp được không? Tại sao?
? Em hãy lấy một từ ngữ vừa có nghĩa rộng
Cho HS thảo luận 1 nhóm làm một câu
Cho 4 nhóm lên bảng ghi những từ ngữ có
nghĩa hẹp của các từ ở BT3 trong thời gian 3
2 Bài tập 2: Tìm nghĩa của các từ ngữsau
a Xe cộ: Xe đạp, xe máy, xe hơi
b Kim loại: Sắt, đồng, nhôm
c: Hoa quả: Chanh, cam
- Hoàn thiện các bài tập
- Chuẩn bị bài: “Trong lòng mẹ”
PHIẾU HỌC TẬP
? Những hiểu biết của em về tác giả Nguyên Hồng? Các sáng tác của ông có đặc điểmgì?
? Xuất xứ của đoạn trích? Đoạn trích thuộc thể loại nào?
? Theo em, nên chia văn bản này làm mấy đoạn? Nội dung chính của từng đoạn là gì?
? Phương thức biểu đạt chính của văn bản này là gì?
? Nhân vật người cô đóng vai trò gì trong cuộc đối thoại với bé Hồng?
? Tìm những chi tiết miêu tả hành động, cử chỉ, giọng nói của người cô?
? Những hành động, cử chỉ, lời nói của người cô sau khi bé Hồng từ chối ntn? Nhữngchi tiết ấy thể hiện điều gì?
Trang 14V RÚT KINH NGHIỆM:
- Thời gian: + từng phần:
+ toàn bài:
- Nội dung:
- Phương pháp:
- Thái độ:
Trang 15Ngày soạn: 20/08/2015 Tiết 4
TRONG LÒNG MẸ (Trích Những ngày thơ ấu) - Nguyên Hồng –
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: giúp Hs nắm được
1 Kiến thức:
- Khái niệm thể loại hồi kí
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Trong lòng mẹ.
- Ngôn ngữ truyện thể hiện niềm khát khao tình cảm ruột thịt cháy bỏng của nhân vật
- Ý nghĩa giáo dục: những thành kiến cổ hủ, nhỏ nhen, độc ác không thể làm khô héo tình cảm ruột thịt sâu nặng, thiêng liêng
2 Kĩ năng:
- Kĩ năng bài dạy:
+ Bước đầu biết đọc – hiểu một văn bản hồi kí
+ Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản tự sự để phân tích tác phẩm truyện
- GV: nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV, thiết kế, đọc tư liệu, sưu tầm tranh ảnh
- Hs: chuẩn bị bài ở nhà theo hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa
Trang 16TL: Trong cuộc đời mỗi con người, kỉ niệm trong sáng của tuổi học trò, nhất là buổi tựu
trường đầu tiên, được ghi nhớ mãi Thanh Tịnh đã diễn tả dòng cảm nghĩ này bằng nghệ thuật tự sự xen miêu tả và biểu cảm, với những rung động tinh tế
3 Bài mới: (1’) Giới thiệu bài…
Ở nước ta Nguyên Hồng là một trong những nhà văn có một thời thơ ấu thật cayđắng, khốn khổ, những kỉ niệm ấy đã được nhà văn viết lại trong tập hồi kí " Nhữngngày thơ ấu " kỉ niệm về người mẹ đáng thương qua cuộc trò chuyện với bà Cô và quacuộc gặp gỡ bất ngờ là một trong những chương truyện cảm động nhất
Hoạt động của GV- HS Nội dung kiến thức
* Hoạt động 1: (5’) HDHS tìm hiểu chung
PP: thuyết trình, vấn đáp
Hs: đọc chú thích * SGK/18.
? Những hiểu biết của em về tác giả Nguyên
Hồng? Các sáng tác của ông có đặc điểm gì?
HS trả lời, nhận xét
GV chốt kiến thức, cung cấp ảnh chân dung tác
giả
Văn xuối Nguyên Hồng giàu chất trữ tình, nhiều
khi dạt dào những cảm xúc thiết tha, rất mực chân
thành Đó là văn của một trái tim nhạy cảm, dễ bị
tổn thương, dễ rung động đến cực điểm trước nỗi
đau và niềm hạnh phúc của con người
? Xuất xứ của đoạn trích? Đoạn trích thuộc thể
loại nào?
HS trả lời, nhận xét GV chốt kiến thức
- Hồi kí, tự truyện: ghi lại, kể lại những truyện của
chính mình, nhân vật trong truyện xưng “tôi” – là
tác giả, người kể chuyện và bộc lộ cảm xúc
- Từ cảnh ngộ và tâm sự của chú bé Hồng, tác giả
cho thấy bộ mặt lạnh lùng của xã hội đồng tiền
đầy rẫy những thành kiến cổ hủ, thói nhỏ nhen
độc ác của đám thị dân tiểu tư sản khiến cho tình
ruột thịt cũng trở nên khô héo
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
- Nguyên Hồng (1918 – 1982), tênkhai sinh là Nguyễn NguyênHồng
- Quê: Hải Phòng
- Là nhà văn của những ngườinghèo khổ, của phụ nữ và nhiđồng
2 Đoạn trích:
- Trích trong chương IV của tậphồi kí “Những ngày thơ ấu” (Đăngbáo năm 1938, in thành sách năm1940)
- Thể loại: hồi kí
* Hoạt động 2: (15’) HDHS đọc, tìm hiểu chú thích và bố cục
PP: đọc diễn cảm, vấn đáp, động não
GV nêu yêu cầu đọc: giọng đọc chậm rãi, tha
thiết, tình cảm Giọng của bà cô kéo dài, mang sắc
thái châm biếm
GV đọc mẫu GV yêu cầu HS đọc tiếp, HS khác
II Đọc - hiểu văn bản:
1 Đọc - tìm hiểu chú thích:
Trang 17nhận xét.
GV nhận xét
GV yêu cầu HS đọc các chú thích trong SGK, tìm
hiểu 1 số chú thích khó
? Theo em, nên chia văn bản này làm mấy
đoạn? Nội dung chính của từng đoạn là gì?
Có thể chia làm 2 đoạn:
- Đoạn 1: từ đầu đến “hỏi đến chứ”: Tâm
trạng của chú bé Hồng khi nói chuyện với người cô
- Đoạn 2: còn lại: Tâm trạng chú bé Hồng khi
- HS đọc lại đoạn kể về cuộc gặp gỡ và đối
thoại giữa bà cô và bé Hồng
? Nhân vật người cô đóng vai trò gì trong cuộc
đối thoại với bé Hồng?
- Chủ động trò chuyện, lái câu chuyện theo
ý mình
? Tìm những chi tiết miêu tả hành động, cử
chỉ, giọng nói của người cô?
- Hành động: gọi tôi đến, cười hỏi, vỗ vai,
cười mà nói, tươi cười kể các chuyện
- Lời nói: xưng hô mày – tao, giọng nói ngọt
ngào
- Tỏ ra dịu dàng thân mật, quan tâm
Thực chất đó là sự cay độc, mỉa mai chú
bé Hồng.
GV: Không thể để lòng thương yêu và sự kính
mến mẹ bị “Những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm
đến” bé Hồng đã ứng đối rất thông minh và đầy
tự tin “Không, cháu không muốn vào Cuối năm
nhất định mợ cháu sẽ về” Nhưng người cô vẫn
chưa buông tha cậu bé
? Những hành động, cử chỉ, lời nói của người
cô sau khi bé Hồng từ chối ntn? Những chi tiết
ấy thể hiện điều gì?
3 Phân tích:
a Nhân vật bà cô trong cuộc đối thoại với bé Hồng:
Trang 18- Giọng vẫn ngọt hỏi: mợ mày phát tài lắm
- Hai con mắt long lanh chằm chặp nhìn
- Vỗ vai, cười mà nói: vào mà thăm em bé,
Cố tình xoáy sâu vào nỗi đau của chú bé.
Bản chất giả dối, thâm hiểm đến trơ trẽn.
GV: Người cô không chỉ ác ý, muốn kéo dài trò
chơi độc ác mà còn châm chọc, nhục mạ cháu và
người mẹ đáng thương Quả không có gì cay
đắng bàng khi vết thương lòng bị người khác –
lại chính là người cô mình đem ra hành hạ
? Qua phân tích, em hiểu gì về bản chất và tâm
địa của người cô?
- Bà cô là người độc ác, thâm hiểm, giả dối
và cay nghiệt Nhẫn tâm bày chuyện để
làm tổn thương đứa cháu còn nhỏ
GV: Hình ảnh bà cô là hình ảnh mang ý nghĩa tố
cáo hạng người sống tàn nhẫn, khô héo cả tình
máu mủ ruột thịt trong xã hội thực dân nửa phong
kiến lúc bấy giờ Tính cách đó ũng là sản phẩm
của những định kiến đối với người phụ nữ trong
xã hội cũ
Qua những chi tiết về lời nói, cửchỉ, hành động, ánh mắt được miêu
tả hết sức cụ thể, tác giả đã cho tathấy bản chất cay nghiệt, độc ác,giả dối của người cô
4.Củng cố: (2’)
? Theo em vì sao bà cô có thái độ cay nghiệt với mẹ bé Hồng như vậy?
- Sự ích kỉ, nhỏ nhen, thành kiến cổ hủ Đại diện cho tầng lớp thị dân tiểu tư sản cũ.
5 Hướng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài (3’)
- Ghi nhớ những nét chính về tác giả, tác phẩm, bố cục văn bản, bản chất bà cô
- Chuẩn bị cho tiết 2: Tìm hiểu chú bé Hồng bị hắt hủi và khi gặp mẹ Tìm hiểu nét đặc sắc nghệ thuật của văn bản
PHIẾU HỌC TẬP
? Theo dõi phần chữ nhỏ, em thấy cảnh ngộ của bé Hồng có gì đặc biệt? Em cảm nhậnntn về cảnh ngộ ấy?
? Trong cuộc trò chuyện với người cô, bé Hồng ứng xử ntn?
? Em đánh giá ntn về cách ứng xử của chú bé Hồng trong trường hợp này? Nếu là emthì em sẽ phản ứng ntn?
? Sau câu hỏi thứ hai của người cô, tâm trạng bé Hồng ntn?
? Đặc sắc của câu văn là gì? Tác dụng của nó?
Trang 19? Bé Hồng gặp mẹ trong hoàn cảnh nào? Bé có những hành động nào trong phút giây đầu tiên ấy?
? Hành động ấy cho em hình dung ntn về tình cảm, tâm trạng của bé Hồng lúc đó?
? Nếu người ngồi trong xe không phải mẹ bé Hồng thì điều gì sẽ xảy ra?
? Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì trong câu văn này? Qua đó em hiểu thêm gì
về tình cảm của bé Hồng với mẹ?
? Điệu bộ, cử chỉ của bé Hồng khi đuổi theo chiếc xe của mẹ?
? Khi gặp lại con mình, mẹ bé Hồng có những cử chỉ ntn? Qua đó em thấy người mẹ có phải như lời bà cô nói không?
? Trước những cử chỉ chăm chút, gần gũi, đầy yêu thương đó, cảm giác của Hồng ntn?
? Cảm nhận của bé Hồng khi ở trong lòng mẹ được diễn tả bằng phương thức biểu đạt chính nào? Qua đó em hiểu thêm gì về tâm hồn tác giả?
? Nội dung chính của văn bản này là gì?
? Những nét chính về nghệ thuật trong văn bản?
V RÚT KINH NGHIỆM:
- Thời gian: + từng phần:
+ toàn bài:
- Nội dung:
- Phương pháp:
- Thái độ:
Trang 20Ngày soạn: 20/08/2017 Tiết 5
TRONG LÒNG MẸ (Tiếp) (Trích Những ngày thơ ấu) - Nguyên Hồng -
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: như tiết 4
II CHUẨN BỊ : như tiết 4
III PHƯƠNG PHÁP: như tiết 4
IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP: như tiết 4
TL: Nguyên Hồng (1918 – 1982), tên khai sinh là Nguyễn Nguyên Hồng, quê Hải
Phòng Ông là nhà văn xủa những người nghèo khổ, của phụ nữ và trẻ em Năm 1996 ông được nhận giải thưởng HCM về VHNT
Đoạn trích “Trong lòng mẹ” trích chương IV hồi kí “Những ngày thơ ấu” gồm 9
chương, đăng báo lần đầu năm 1938
3 Bài mới: (1’) Giới thiệu bài…
Hoạt động của GV- HS Nội dung kiến thức
* Hoạt động 1: (25’) HDHS phân tích đoạn trích:
- Cúi đầu không đáp => nhận ra ý nghĩ cay
độc của người cô: “ gieo rắc vào đầu óc tôi
những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng
rẫy mẹ tôi”
- Cười đáp: không, không muốn vào =>
Không để những rắp tâm tanh bẩn xâm
Trang 21trưởng thành hơn với lứa tuổi của mình Hồng
nhận ra những “rắp tâm tanh bẩn” của bà cô và
cậu quyết định không để chúng xóa nhòa hình ảnh
người mẹ kính yêu trong trái tim mình Giấu kín
tình yêu và lòng kính trọng mẹ trong tâm tư, ta
thấy bé Hồng như tưng trải, như nếm cuộc sống
thực tế với những tình cảm giả dối đã nhiều
Chính điều đó cũng đã tạo nên một tâm hồn nhạy
cảm
? Sau câu hỏi thứ hai của người cô, tâm trạng
bé Hồng ntn?
- Im lặng cúi đầu, lòng thắt lại, mắt cay cay =>
đau đớn, xót xa, tủi cực
- Nước mắt ròng ròng, chan hòa, đàm đìa
- Cười dài trong nước mắt => đau đớn, phẫn uất
- Cổ họng nghẹ ứ, khóc không ra tiếng
- Những cổ tục quyết vồ lấy mà cắn, nhai, nghiến
? Đặc sắc của câu văn là gì? Tác dụng của nó?
- Lời văn dồn dập, hình ảnh so sánh đặc sắc, các
động từ mạnh Thể hiện:
+ Thái độ đau đớn, uất ức, căm giận cực điểm
+ Lòng yêu thương mẹ tha thiết, mãnh liệt
GV: Nỗi đau đớn, tủi cực và cả nỗi căm giận buộc
phải nén lại của chú bé sâu sắc đến chừng nào
Tâm trạng ấy dâng lên đến cực điểm khi nghe bà
cô kể về mẹ bằng những lời cay nghiệt, độc ác
Lời văn dồn dập hình ảnh và những động từ
mạnh: nghẹn ứ, vồ, cắn, nhai, nghiến thể hiện
tình cảm sâu sắc đến cao độ dành cho mẹ
Hs đọc thầm đoạn “Nhưng gần đến ”
? Bé Hồng gặp mẹ trong hoàn cảnh nào? Bé có
những hành động nào trong phút giây đầu tiên
ấy?
- Hoàn cảnh: chiều tan học, thoáng thấy
- Hành động: cuống quýt đuổi theo, gọi bối rối
? Hành động ấy cho em hình dung ntn về tình
Bằng cách sử dụng liên tiếp nhữnghình ảnh, động từ mạnh và miêu tảdiễn biến tâm lí tinh tế, ta có thểthấy nỗi uất ức của chú bé Hồng khi
bị người cô nói lời cay nghiệt Đồngthời ta thấy được tình cảm yêuthương, kính trọng mẹ không gì thayđổi được của chú bé Hồng
*Cảm giác khi gặp mẹ và ở trong lòng mẹ:
Trang 22- Khát khao gặp mẹ, mừng rỡ cuống quýt hy vọng.
=> phản ứng tức thì, tự nhiên
? Nếu người ngồi trong xe không phải mẹ bé
Hồng thì điều gì sẽ xảy ra?
- Bạn bè cười chê
- Tủi cực: ảo ảnh của một dòng nước người bộ
hành gục giữa sa mạc
? Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì trong
câu văn này? Qua đó em hiểu thêm gì về tình
cảm của bé Hồng với mẹ?
- Nghệ thuật so sánh sinh động, cụ thể
- Chú bé Hồng khát khao tình mẹ, như con người
đi giữa sa mạc cần nước uống
? Điệu bộ, cử chỉ của bé Hồng khi đuổi theo
? Khi gặp lại con mình, mẹ bé Hồng có những
cử chỉ ntn? Qua đó em thấy người mẹ có phải
như lời bà cô nói không?
- Kéo tay, xoa đầu hỏi, sụt sùi khóc, lấy vạt áo nâu
thấm nước mắt, bế xốc con lên xe, ôm con
- Không, người mẹ rất yêu thương và chăm chút
con
? Trước những cử chỉ chăm chút, gần gũi, đầy
yêu thương đó, cảm giác của Hồng ntn?
- Cảm giác: ấm áp, mơn man, thơm tho lạ thường,
êm dịu vô cùng
- Bồng bềnh trôi trong cảm giác vui sướng, rạo
rực, không mảy may nghĩ ngợi gì
? Cảm nhận của bé Hồng khi ở trong lòng mẹ
được diễn tả bằng phương thức biểu đạt chính
nào? Qua đó em hiểu thêm gì về tâm hồn tác
giả?
- PTBĐ chính: biểu cảm bằng những rung động
tinh tế Là người thấu hiểu, cảm thông, trân trọng
những vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ và nhi
đồng
GV: Tình mẫu tử thật thiêng liêng, cao cả, nó
khiến con người trở nên vui sướng tột cùng Chú
bé Hồng gặp mẹ như người giữa sa mạc tìm được
Cảm giác sung sướng đến cực điểmcủa đứa con khi ở trong lòng mẹđược Nguyên Hồng diễn tả bằngcảm hứng đặc biệt say mê cùngnhững rung động vô cùng tinh tế.Đây chính là bài ca chân thành vàcảm động về tình mẫu tử thiêngliêng, bất diệt
Trang 23nước uống Cả không gian như ngập tràn màu sắc,
ánh sáng, hương thơm vừa lạ lùng, vừa gần gũi
Nó là hình ảnh của một thế giới đang bừng nở, hồi
sinh, một thế giới dịu dàng kỉ niệm và đầy ắp tình
- Cảm nhận của bé Hồng về tìnhmẫu tử thiêng liêng, sâu nặng khigặp mẹ
b Nghệ thuật:
- Kết hợp nhuần nhuyễn giữa kể vàbộc lộ cảm xúc
- Các hình ảnh thể hiện tâm trạng, sosánh giàu sức gợi cảm
- Lời văn say mê, cảm xúc dạt dào,mơn man
c Ghi nhớ: SGK.
4.Củng cố: (2’) GV đánh giá tiết học
5 Hướng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài (3’)
- Tóm tắt văn bản, nắm chắc những nét chính về nội dung và nghệ thuật của văn bản
- Hoàn thành các bài tập
- Chuẩn bị bài “Trường từ vựng”: Khái niệm trường từ vựng, những lưu ý của trường từ vựng
PHIẾU HỌC TẬP
? Chỉ ra các từ in đậm trong đoạn văn?
? Theo em, các từ in đậm trên đều có một nét chung nào về nghĩa?
? “Xoong, nồi, chảo, thớt, thìa, muôi, ” Những từ này có nét nghĩa chung nào?
? Qua phân tích các ví dụ, em hiểu thế nào là trường từ vựng?
Trang 24V RÚT KINH NGHIỆM:
- Thời gian: + từng phần: + toàn bài:
- Nội dung:
- Phương pháp:
- Thái độ:
Trang 25Ngày soạn: 25/08/2017 Tiết 6
TRƯỜNG TỪ VỰNG
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: giúp Hs nắm được
1 Kiến thức:
- Hiểu được thế nào là trường từ vựng, biết xác lập các trường từ vựng đơn giản
- Bước đầu hiểu được mối quan hệ giữa trường từ vưng với các hiện tượng ngôn ngữ đã học như: đồng nghĩa, trái nghĩa, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hóa giúp ích cho việc học văn và làm văn
2 Kĩ năng:
- Kĩ năng bài dạy: rèn kĩ năng lập trường từ vựng và sử dụng khi nói, viết.
- Kĩ năng sống: Ra quyết định: cách sử dụng các trường từ vựng chính xác và có hiệu
qur trong cuộc sống
3 Thái độ:
- Có ý thức sử dụng trường từ vựng khi nói và viết
II CHUẨN BỊ:
- GV: nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV, thiết kế, đọc tư liệu, sưu tầm tranh ảnh
- Hs: chuẩn bị bài ở nhà theo hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa
2 Kiểm tra bài cũ: (3’)
? Thế nào là cấp độ khái quát của người từ ngữ? Cho ví dụ, phân tích
TL: Cấp độ khái quát của từ ngữ là: nghĩa của một từ ngữ có thể rộng hơn hoặc hẹp hơnnghĩa của từ khác
VD: lúa, ngô, khoai, sắn => lương thực
3 Bài mới: (1’) Giới thiệu bài…:
Ở tiết Tiếng Việt trước các em đã được tìm hiểu về cấp độ khái quát của nghĩa từngữ: từ ngữ nghĩa rộng và từ ngữ nghĩa hẹp Vậy nghĩa của từ ngữ còn được đề cập ởnhững khía cạnh nào? Chúng ta sẽ được tìm hiểu qua bài học hôm nay
Hoạt động của GV- HS Nội dung kiến thức
* Hoạt động 1: (25’) HDHS tìm hiểu thế nào là trường từ vựng.
PP: thuyết trình, vấn đáp, gợi mở, thảo luận
GV trình chiếu ví du, yêu cầu HS đọc to
? Chỉ ra các từ in đậm trong đoạn văn?
? Theo em, các từ in đậm trên đều có một nét
chung nào về nghĩa?
- Các từ này đều có 1 nét nghĩa chung nhất đó là chỉ
I Thế nào là trường từ vựng:
1 Khảo sát, phân tích ngữ liệu:
- Mắt, da, gò má, đùi, đầu, cánhtay, miệng
- Nét nghĩa chung: chỉ bộ phận
Trang 26các bộ phận trên cơ thể con người.
GV đưa ra ví dụ 2:
? “Xoong, nồi, chảo, thớt, thìa, muôi, ”
Những từ này có nét nghĩa chung nào?
- Đều chỉ dụng cụ nấu nướng
? Qua phân tích các ví dụ, em hiểu thế nào là
“cao, thấp, lênh khênh, lùn, gầy, béo, ”
Theo em tên của trường từ vựng này là gì?
- Một trường từ vựng vó thể baogồm những từ khác biệt nhau vềloại
- Do hiện tượng nhiều nghĩa, 1 từ
có thể thuộc nhiều trường từvựng khác nhau
- Người ta thường dùng cáchchuyển trường từ vựng để tăngthêm tính nghệ thuật trong ngôn
từ và khả năng diễn đạt
* Hoạt động 2: (10’) HDHS Luyện tập PP: vấn đáp, động não, thực hành
Gv nêu yêu cầu
HS chia nhóm thảo luận trong 2’
Đại diện các nhóm nêu kết quả
Trang 27e, Tính cách.
g, Dụng cụ để viết
4 Củng cố: (2’)
- Một số cần lưu ý khi sử dụng trường từ vựng là gì?
- Giáo viên treo bảng phụ yêu cầu học sinh đọc và khoanh tròn vào câu đúng:
Các từ nào không thuộc một trường từ vựng?
A Băm, vằm, xẻo, thái, gọt, cắt
B Cầm, nắm, nâng, kéo, lôi, giật
C Phi, lồng, trườn, bò, vồ, gặm, đánh, hơi
D Nối, buộc, gài, cắt, dán, khâu, may
5 Hướng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài (3’)
- Học thuộc ghi nhớ
- Hoàn thiện các bài tập trong SGK
- Chuẩn bị bài: “Tức nước vỡ bờ”
PHIẾU HỌC TẬP
? Những hiểu biết của em về tác giả Ngô Tất Tố? Các sáng tác của ông có đặc điểm gì?
? Xuất xứ của đoạn trích? Đoạn trích thuộc thể loại nào?
? Theo em, nên chia văn bản này làm mấy đoạn? Nội dung chính của từng đoạn là gì?
? Phương thức biểu đạt chính của văn bản này là gì? Sử dụng ngôi kể thứ mấy?
? Phần tóm tắt ở đầu đoạn trích cho ta biết gì về tình cảnh hiện tại của gia đình chị Dậu?
? Cảnh ấm áp nhất trong bức tranh đau khổ của gia đình chị Dậu là gì?
? Chú ý phần chú thích SGK, cai lệ là gì? Hắn có vai trò gì trong vụ sưu ở làng ĐôngXá?
? Ngòi bút hiện thực của tác giả đã khắc họa hình ảnh nhân vật này bằng những chi tiếtnào? Nhận xét về thái độ, hành động, cử chỉ lời nói của hắn?
? Qua các chi tiết trên, em có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả nhân vật của Ngô TấtTố?
?Vì sao tên cai lệ chỉ là một tên tay sai mạt hạng mà lại có quyền đánh trói người vô tội
vạ như vậy? Qua đó em hiểu gì về xã hội đương thời?
V RÚT KINH NGHIỆM:
- Thời gian: + từng phần: + toàn bài:
- Nội dung:
- Phương pháp:
- Thái độ:
Trang 28Ngày soạn: 25/08/2017 Tiết 7
TỨC NƯỚC VỠ BỜ (Trích Tắt đèn) - Ngô Tất Tố -
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: giúp Hs nắm được
1 Kiến thức:
- Qua đoạn trích thấy được bộ mặt tàn ác, bất nhân của chế độ xã hội đương thời và tìnhcảm đau thương của người nông dân cùng khổ trong xã hội ấy
- Cảm nhận được quy luật của hiện thực xã hội: Có áp bức, có đấu tranh
- Thấy được vẻ đẹp tâm hồn và sức sống tiềm tàng của người phụ nữ nông dân
- Thấy được những nét đặc sắc trong nghệ thuật viết truyện của tác giả: bút pháp hiệnthực, cách tạo tình huống truyện, miêu tả, kể chuyện và xây dựng nhân vật
2 Kĩ năng:
- Kĩ năng bài dạy: rèn kĩ năng đọc sáng tạo, phân tích tác phẩm, nhân vật qua đối thoại,
cử chỉ, hành động
- Kĩ năng sống: Thấy được tình cảnh đáng thương của người nông dân cùng khổ trong
xã hội tàn ác, bất nhân của chế độ xã hội cũ
+ Giao tiếp: trình bày cảm nhận về số phận người nông dân Việt Nam trước cách mạngtháng 8
3 Thái độ:
- Gi¸o dôc HS ý thức biết đồng cảm với những con người cùng khổ, tỏ thái độ bấtbình trước bất công trong xã hội
II CHUẨN BỊ:
- GV: nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV, thiết kế, đọc tư liệu, sưu tầm tranh ảnh
- HS: chuẩn bị bài ở nhà theo hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa
III PHƯƠNG PHÁP:
- Gợi mở, vấn đáp, phân tích, giảng bình, đàm thoại
- Kt: động não (Tìm hiểu tình huống truyện), viết sáng tạo (Cảm nghĩ về số phận ngườinông dân trước CMT8)
IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ: (3’)
Phân tích tâm trạng bé Hồng khi gặp gỡ và trong lòng mẹ.
TL: - Nêu những chi tiết, hình ảnh thể hiện rõ nét tâm trạng của bé Hồng khi gặp mẹ và
phân tích
- Nêu được các đặc sắc nghệ thuật: giọng văn chân thành, biểu cảm, hình ảnh so sánhmới lạ, độc đáo
3 Bài mới: (1’) Giới thiệu bài…
Ngô Tất Tố là một trong những nhà văn xuất sắc nhất của trào lưu văn học hiện thựctrước Cách mạng Ông hoạt động trên nhiều lĩnh vực: báo chí, khảo cứu, dịch thuật, sángtác văn học và lĩnh vực nào cũng thành công Một trong những thành công trong lĩnh
Trang 29vực văn học của ông chính là tiểu thuyết “Tắt đèn” Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùngtìm hiểu một đoạn trích trong chương 18 của tác phẩm được đặt tên “Tức nước vỡ bờ”.
Hoạt động của GV- HS Nội dung kiến thức
* Hoạt động 1: (5’) HDHS tìm hiểu chung
PP: thuyết trình, vấn đáp
? Những hiểu biết của em về tác giả Ngô Tất Tố?
Các sáng tác của ông có đặc điểm gì?
HS trả lời, nhận xét GV chốt kiến thức
GV: Về hoạt động báo chí ông được coi là “Một nhà
văn ngôn luận xuất sắc trong phái nhà Nho” Về
sáng tác văn học ông là cây bút phóng sự và là nhà
tiểu thuyết nổi tiếng => là nhà văn của ND
? Xuất xứ của đoạn trích? Đoạn trích thuộc thể
loại nào?
HS trả lời, nhận xét GV chốt kiến thức
GV: Tác phẩm gồm 26 chương kể về nỗi thống khổ
cùng cực của người nông dân VN dưới chế độ nửa
phong kiến, nửa thuộc địa
I.Tìm hiểu chung:
1.Tác giả:
- Ngô Tất Tố (1893 – 1954),
- Quê: Bắc Ninh (HN nay)
- Là nhà văn, nhà báo, học giả cónhiều công trình nghiên cứu vềtriết học, khảo cố
- Được truy tặng giải thưởngHCM về VHNT (1996)
GV nêu yêu cầu đọc: Giọng đọc chú ý thể hiện ngữ
điệu của các nhân vật: chị Dậu trước thì mềm mỏng,
sau thì cương quyết Bọn tay sai: gắt gỏng, uy
GV yêu cầu HS tóm tắt đoạn trích
? Theo em, nên chia văn bản này làm mấy đoạn?
Nội dung chính của từng đoạn là gì?
- Đoạn 1: từ đầu đến “hay không”: Tình cảnh
gia đình chị Dậu
- Đoạn 2: còn lại: Tình thế tức nước vỡ bờ
? Phương thức biểu đạt chính của văn bản này là
gì? Sử dụng ngôi kể thứ mấy?
- Biểu cảm, tự sự, miêu tả Ngôi kể thứ 3.
II Đọc - hiểu văn bản:
Trang 30Hoạt động 3 (15’) HDHS phân tích PP: đàm thoại, giảng bình, phân tích
? Phần tóm tắt ở đầu đoạn trích cho ta biết gì về
tình cảnh hiện tại của gia đình chị Dậu?
- Nghèo xơ xác
- Nợ sưu chưa trả
- Anh Dậu ốm, có thể bị đánh, trói bất ngờ
GV: Vụ thuế đang trong thời điểm gay gắt nhất Chị
Dậu mặc dù phải bán con, bán chó, bán cả gánh
khoai để có đủ tiền nộp sưu cho chồng, nhưng bọn
hào lí lại bắt chị phải nộp cả suất sưu của người em
chồng đã chết năm ngoái Thế là nhà chị vẫn thiếu
sưu Bọn chúng xông vào nã thuế, chắc chắn sẽ
không buông tha anh Mà anh lại đang “ốm đau rề
rề” mới tỉnh đêm qua, nếu lại bị đánh trói nữa thì
mạng sống khó giữ Tất cả vấn đề đối với chị Dậu
lúc này là làm sao bảo vệ được chồng trong tình
huống nguy ngập ấy
? Cảnh ấm áp nhất trong bức tranh đau khổ của
gia đình chị Dậu là gì?
- Cảnh bà cụ cho nhà chị Dậu bát gạo để nấu
cháo, mặc dù bà cũng nghèo không kém gì
chị Dậu => Tình làng nghĩa xóm ấm áp
? Chú ý phần chú thích SGK, cai lệ là gì? Hắn có
vai trò gì trong vụ sưu ở làng Đông Xá?
- Cai lệ là viên cai chỉ huy một tốp lính lệ, là
viên chỉ huy thấp nhất
- Nhưng hắn là công cụ đắc lực của trật tự xã
hội tàn bạo Là công cụ để đi thúc sưu
? Ngòi bút hiện thực của tác giả đã khắc họa hình
ảnh nhân vật này bằng những chi tiết nào? Nhận
xét về thái độ, hành động, cử chỉ lời nói của hắn?
- Sầm sập tiến vào.
- Tay cầm roi song, thước, dây thừng
- Gõ đầu roi xuống đất.
- Trợn ngược hai mắt, quát.
- Giọng hằm hè, dọa nạt Thét.
- Đùng đùng giật phắt hai sợi dây thừng.
- Bịch luôn vào ngực chị Dậu, tát vào mặt chị
Dậu đánh bốp.
- Không quan tâm việc anh Dậu đang ốm
3 Phân tích:
a Tình cảnh gia đình chị Dậu trong buổi sáng sớm:
Gia đình chị Dậu đang trong cảnhbần cùng, thê thảm và nguy cấp.Không có đủ tiền để nộp sưu, anhDậu ốm thập tử nhất sinh, nhưngrất có nguy cơ bị đánh trói Trongkhông khí căng thẳng, đầy sự đedọa ấy ta vẫn thấy sự hiện diệncủa tình làng nghĩa xóm đầy ấmáp
b Nhân vật cai lệ:
Trang 31nặng, bỏ ngoài tai những lời van xin tha thiết,
có lí có tình, lễ phép của chị Dậu
Thái độ hung hăng, hống hách
Hành động cử chỉ: hung hãn, tàn ác
Lời nói: thô lỗ, thị oai
Bản chất tàn bạo, không chút tính người
? Qua các chi tiết trên, em có nhận xét gì về nghệ
thuật miêu tả nhân vật của Ngô Tất Tố?
- Miêu tả sinh động, chân thực, kết hợp các chi
tiết điển hình về bộ dạng, lời nói, hành động
để khắc họa nhân vật
?Vì sao tên cai lệ chỉ là một tên tay sai mạt hạng
mà lại có quyền đánh trói người vô tội vạ như
vậy? Qua đó em hiểu gì về xã hội đương thời?
- Hắn hung dữ, sẵn sàng gây tội ác mà không
hề chùn tay, cũng không hề bị ngăn chặn, vì
hắn đại diện cho “nhà nước”, “nhân danh”
“phép nước” để hành động Hắn là công cụ
đàn áp nhân dân
Xã hội tàn ác
GV: Đây là tên tay sai chuyên nghiệp, tiêu biểu trọn
vẹn nhất cho hạng tay sai Hắn là công cụ bằng sắt
đắc lực cho cái trật tự xã hội tàn bạo ấy Có thể nói,
đánh trói người là “nghề” của hắn, được làm với
một kĩ thuật thành thạo và sự say mê Tên cai lệ
mang tính cách dã thú đó là một trong những hiện
thân sinh động của trật tự thực dân phong kiến
đương thời
Qua ngòi bút tả thực đầy sinhđộng của Ngô Tất Tố chân dungtên cai lệ đã hiện ra như một tên
dã thú, đại diện cho trật tự xã hộithực dân phong kiến với bản chấttàn ác, bất nhân
4 Củng cố: (2’)
GV hệ thống lại tình cảnh của gia đình chị Dậu vào buổi sớm ngày thúc sưu và hình ảnh tên cai lệ
5 Hướng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài (3’):
- Chuẩn bị cho tiết 2
- Ghi nhớ những nét chính về tác giả, tác phẩm, bố cục văn bản, hình ảnh tên cai lệ
PHIẾU HỌC TẬP
? Chị Dậu chăm sóc người chồng của mình ntn? Qua đó em thấy chị Dậu là người ntn?
? Phân tích diễn biến hành động, cử chỉ, ngôn ngữ của chị Dậu trong quá trình đối phóvới tên cai lệ?
? Qua các chi tiết chị Dậu đối phó với bọn cai lệ và người nhà lí trưởng, em thích nhấtchi tiết nào? Vì sao?
? Nhận xét nghệ thuật khắc họa nhân vật chị Dậu?
Trang 32? Theo em vì sao chị Dậu là chị chàng con mọn lại có sức mạnh đánh thắng cả 2 ngườiđàn ông?
? Em có nhận xét gì về nhân vật chị Dậu?
? Theo em, tại sao tên văn bản lại là “Tức nước vỡ bờ”?
? Mỗi nhóm trình bày nội dung chính của văn bản trong 1 phút
? Văn bản có nét nghệ thuật nào đặc sắc?
V RÚT KINH NGHIỆM:
- Thời gian: + từng phần: + toàn bài:
- Nội dung:
- Phương pháp:
- Thái độ:
Trang 33Ngày soạn: 25/08/2017 Tiết 8
TỨC NƯỚC VỠ BỜ (Trích Tắt đèn) - Ngô Tất Tố -
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: như tiết 7
II CHUẨN BỊ : như tiết 7
III PHƯƠNG PHÁP: như tiết 7
IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
1 Ổn định lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ: (3’)
Hình ảnh bọn tay sai hiện lên ntn trong trích đoạn “tức nước vỡ bờ”?
TL: HS nêu các hình ảnh, chi tiết cụ thể trong bài.
3 Bài mới: (1’) Giới thiệu bài…
Ở giờ trước các em đã được tìm hiểu tình cảnh của gia đình chị Dậu và bộ mặt tàn áccủa bọn tay sai Tiết học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu xem chị Dậu sẽ đứng dậy đấutranh như thế nào
Hoạt động của GV- HS Nội dung kiến thức
* Hoạt động 1: (25’) HDHS phân tích văn bản PP: thuyết trình, vấn đáp, đàm thoại, bình giảng
Sau khi được trả về, anh Dậu ốm thập tử nhất sinh, em
hãy cho biết:
? Chị Dậu chăm sóc người chồng của mình ntn?
Qua đó em thấy chị Dậu là người ntn?
Chị Dậu chăm sóc chồng:
- Nấu cháo, múc la liệt, quạt cho nguội
- Rón rén bưng cháo, chờ xem chồng ăn có ngon
miệng không
Người phụ nữ đảm đang, dịu dàng, tận tụy, hết
lòng yêu thương chăm sóc chồng con
? Phân tích diễn biến hành động, cử chỉ, ngôn ngữ
của chị Dậu trong quá trình đối phó với tên cai lệ?
BAN ĐẦU:
- Ban đầu chị Dậu hết sức nhún nhường: run run
lí giải, tha thiết van xin, đỡ lấy tay hắn khẩn cầu
bằng những lời lẽ hết sức thống thiết, thấu tình
đạt lí
- Xưng hô: ông – cháu ( vai trên – dưới)
II Đọc - hiểu văn bản:
3 Phân tích:
c Hình ảnh chị Dậu:
Trang 34 Hành động nhẫn nhục, nhún nhường, kìm nén.
Tôn trọng pháp luật, thương chồng
GV: Đó là tâm lí chung của người dân: an phận, nhẫn
nhịn, cam chịu, mong được mọi người thương xót cho
hoàn cảnh éo le của mình Mặc dù chị Dậu đã cố gắng
van xin nhưng tên cai lệ đã không nghe chị nửa lời mà
- Tên cai lệ nghiến răng, thách thức: “mày
trói mày xem” Đánh chị Dậu
- Sấn đến định bắt, trói anh Dậu
- Chị Dậu vùng lên chống trả bằng hành động:
đánh lại tên cai lệ
- Xưng hô: mày – bà (vai dưới – trên) cách xưng
hô đanh đá của phụ nữ bình dân, thể hiện sự căm tức và
khinh bỉ cao độ, tư thế “đứng trên đầu thù”
- Cảnh tượng chị Dậu đánh tên cai lệ: túm lấy cổ,
ấn dúi ra cửa, hắn ngã chỏng quèo, giằng co nhau, đu
đẩy nhau, buông ra áp vật vào nhau, túm tóc lẳng ra
thềm
?Qua các chi tiết chị Dậu đối phó với bọn cai lệ và
người nhà lí trưởng, em thích nhất chi tiết nào? Vì
sao?
- HS tự bộc lộ
? Nhận xét nghệ thuật khắc họa nhân vật chị Dậu?
- Khắc họa nhân vật rõ nét qua chi tiết điển hình
về cử chỉ, lời nói, hành động
- Nghệ thuật tương phản đối lập: tính cách chị
Dậu và bọn cai lệ
- Ngòi bút miêu tả sinh động, linh hoạt
Ngôn ngữ kể chuyện, miêu tả, đối thoại nhân vật rất
Sức mạnh của lòng yêu thương Quy luật tất
yếu: có áp bức, có đấu tranh
Qua ngòi bút miêu tả hết sứcsinh động, chân thật, tài tìnhcùng nghệ thuật tương phản đốilập của tác giả ta thấy chị Dậunổi bật lên là người phụ nữ mộcmạc, hiền dịu, đảm đang, yêuchồng, thương con, hết mực vìgia đình, biết nhẫn nhục chịuđựng Nhưng hoàn toàn khôngyếu đuối, sợ hãi, mà trái lại cómột sức sống mạnh mẽ, mộttinh thần phản kháng tiềm tàng,khi bị đẩy tới đường cùng, chị
đã vùng dậy chống trả quyếtliệt, thể hiện một thái độ bấtkhuất Chị chính là chân dungtiêu biểu của những người phụ
nữ Việt Nam
Trang 35GV: Hành động quyết liệt, dữ dội và sức mạnh bất
ngờ của chị Dậu trực tiếp xuất phát từ động cơ bảo vệ
anh Dậu, tức là của lòng yêu thương Khối căm thù
ngùn ngụt của chị đã bùng lên như núi lửa chính là
một biểu hiện của trạng thái yêu thương mãnh liệt ở
người phụ nữ lao động bình dân
- Kinh nghiệm dân gian được đúc kết trong câu
tục ngữ: có áp bức, có đấu tranh Đồng thời còn toát
lên chân lí: con đường sống của quần chúng bị áp bức
chỉ có thể là con đường đấu tranh để tự giải phóng,
không còn con đường nào khác
Ngô Tất Tố “xui người nông dân nổi loạn”
Hoạt động 2: HDHS tổng kết (10’) PP: vấn đáp, thuyết trình, trình bày 1 phút
? Mỗi nhóm trình bày nội dung chính của văn bản
Khắc sâu kiến thức về nội dung và nghệ thuật của văn bản
5 Hướng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài (3’)
- Học bài: nắm được nội dung chính và những nét nghệ thuật tiêu biểu của văn bản
- Chuẩn bị bài bố cục của văn bản: bố cục văn bản là gì? Cách bố trí sắp xếp phần thânbài của văn bản thế nào cho hợp lí?
PHIẾU HỌC TẬP
? Văn bản trên có mấy phần? Chỉ rõ ranh giới giữa các phần đó?
? Xác định nhiệm vụ của từng phần trong văn bản?
Trang 36?Bố cục của văn bản là gì? Gồm mấy phần? nhiệm vụ của từng phần? Mối quan hệ giữacác phần?
? Phần thân bài của văn bản “Tôi đi học” kể về những sự kiện nào? Các sự kiện ấyđược sắp xếp theo thứ tự nào?
? Văn bản “Trong lòng mẹ” chủ yếu trình bày theo diễn biến tâm trạng của chú béHồng, chỉ ra thứ tự của diễn biến ấy trong phần thân bài?
? Vậy khi tả người, vật, phong cảnh em sẽ lần lượt miêu tả theo trình tự nào? Hãy chỉ
- Nội dung:
- Phương pháp:
- Thái độ:
Trang 37Ngày soạn: 29/08/2017 Tiết 9
- Kĩ năng bài dạy:
+ Sắp xếp các đoạn văn trong bài theo một bố cục nhất định
+ Vận dụng kiến thức về bố cục trong đọc – hiểu văn bản
- Kĩ năng sống: Ra quyết định: lựa chọn cách bố cục văn bản phù hợp với mục đích
giao tiếp
3 Thái độ:
- Rèn thói quen xây dựng bố cục văn bản
II CHUẨN BỊ:
- GV: nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV, thiết kế, đọc tư liệu,
- Hs: chuẩn bị bài ở nhà theo hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa
2 Kiểm tra bài cũ: (3’)
? Chủ đề của văn bản là gì? Tính thống nhất của chủ đề văn bản là gì? Tính thống nhất của chủ đề văn bản được thống nhất ở những phương diện nào?
TL: Chủ đề là đối tượng và vấn đề chính mà văn bản biểu đạt.
- Tính thống nhất về chủ đề khi chỉ biểu đạt chủ đề đã xác định, khó xa rời hay lạc sang chủ đề khác
- Phương diện: để viết hoặc hiểu 1 văn bản, cần xác định chủ thể được thể hiện ở nhan
đề, đề mục, trong quan hệ giữa các phần của văn bản và các từ ngữ then chốt thường lặp
đi lặp lại
3 Bài mới: (1’) Giới thiệu bài…:
Bất cứ một văn bản nào cũng phải có bố cục, vì bố cục làm rõ chủ đề mà văn bản
đã hướng tới Vậy, bố cục của văn bản là gì? Cách sắp xếp các ý trong văn bản thế nào
để có bố cục hợp lí? Bài học hôm nay sẽ giúp chúng ta hiểu được vấn đề này
Hoạt động của GV- HS Nội dung kiến thức
* Hoạt động 1: (15’) HDHS tìm hiểu bố cục của văn bản
PP: thuyết trình, vấn đáp, gợi mở, thảo luận
GV yêu cầu Hs đọc văn bản “Người thầy đạo cao
đức trọng”.
I Bố cục của văn bản:
1 Khảo sát, phân tích ngữ liệu:
Trang 38HDHS chia làm 4 nhóm thảo luận.
Thảo luận theo 3 câu hỏi trong SGK
? Văn bản trên có mấy phần? Chỉ rõ ranh giới
giữa các phần đó?
- Văn bản chia làm 3 phần:
P1: từ đầu => danh lợi
P2: tiếp => vào thăm
P3: còn lại
? Xác định nhiệm vụ của từng phần trong văn
bản?
P1: giới thiệu thầy Chu Văn An
P2: CVA là người tài cao, có đạo đức, được học trò
kính trọng,
P3: tình cảm của mọi người đối với CVA
GV: từ việc phân tích ví dụ trên, hãy cho biết một
cách khái quát:
?Bố cục của văn bản là gì? Gồm mấy phần?
nhiệm vụ của từng phần? Mối quan hệ giữa các
phần?
HS Đọc ghi nhớ
Bố cục của văn bản là sự tổ chứccác đoạn văn thể hiện chủ đề
- Bố cục có 3 phần:
+ Mở bài: nêu chủ đề + Thân bài: trình bày các khíacạnh của chủ đề
+ Kết bài: tổng kết chủ đề củavăn bản
? Phần thân bài của văn bản “Tôi đi học” kể về
những sự kiện nào? Các sự kiện ấy được sắp
xếp theo thứ tự nào?
- Kể về những kỉ niệm của buổi tựu trường
đầu tiên của nhân vật tôi
- Sắp xếp theo sự hồi tưởng: không gian và
thời gian:
+ Cảm xúc trên đường đến trường
+ Cảm xúc khi đứng trước sân trường
+ Cảm xúc khi bước vào lớp học
- Sắp xếp theo liên tưởng đối lập: cảm xúc về
cũng một đối tượng nhưng có sự so sánh đối
chiếu trong hồi ức và hiện tại
? Văn bản “Trong lòng mẹ” chủ yếu trình bày
II Cách bố trí, sắp xếp nội dung phần thân bài của văn bản:
1 Khảo sát phân tích ngữ liệu:
Ví dụ: SGK - 25
Trang 39theo diễn biến tâm trạng của chú bé Hồng, chỉ
ra thứ tự của diễn biến ấy trong phần thân bài?
- Tình thương mẹ và thái độ căm ghét cực độ
tập tục của xã hội TDPK
- Niềm vui sướng của chú bé Hồng khi được
ở trong lòng mẹ
? Vậy khi tả người, vật, phong cảnh em sẽ lần
lượt miêu tả theo trình tự nào? Hãy chỉ ra một
số trình tự mà em biết?
- Có thể miêu tả theo trình tự không gian: xa
-> gần, gần -> xa, trong -> ngoài, trên ->
dưới
- Theo thời gian: quá khứ -> hiện tại, hiện tại
-> quá khứ, quá khứ hiện tại đan xen
- Chỉnh thể -> bộ phận (người, vật, )
? Hãy cho biết cách sắp xếp các sự việc trong
văn bản “Người thầy đạo cao đức trọng”?
- Sự việc nói về thầy CVA là người tài cao, có
đạo đức, được học trò kính trọng
? Việc sắp xếp nội dung phần thân bài tùy thuộc
vào những yếu tố nào? Các ý trong phần thân
bài được sắp xếp theo những trình tự nào
GV chốt ý, hs đọc ghi nhớ.
- Trình bày theo một thứ tựtùy thuộc vào kiểu văn bản, chủ đề,
ý đồ giao tiếp của người viết
- Được sắp xếp thep trình tựkhông gian, thời gian, theo sự pháttriển của sự việc hay theo mạch suyluận sao cho phù hợp với sự triểnkhai của chủ đề và sự tiếp nhận củangười đọc
2 Ghi nhớ: SGK/25 Hoạt động 3: (10’) HDHS luyện tập
PP: Động não, thực hành, thảo luận nhóm
GV yêu cầu HS đọc yêu cầu của bài tập 1 trong
SGK Mỗi nhóm thảo luận làm 1 ý, sau đó cử đại
diện lên bảng trình bày
b, Trình bày theo thứ tự thờigian;
về chiều, lúc hoàng hôn
c, Luận cứ được sắp xếp theo tầmquan trọng của chúng đối với luậnđiểm cần chứng minh
4 Củng cố: (2’)
Nhấn mạnh nội dung bài học:
- Bố cục của văn bản là gì? Mối quan hệ giữa các phần trong văn bản?
- Các ý trong phần thân bài thường được sắp xếp theo trình tự nào?
5 Hướng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài (3’)
Trang 40- Hoàn thiện các bài tập 2, 3 trong SGK
- Chuẩn bị bài: “Xây dựng đoạn trong văn bản”
PHIẾU HỌC TẬP
? Văn bản trên có mấy ý? Mỗi ý được triển khai làm mấy đoạn?
? Xét về mặt hình thức, nội dung, dấu hiệu nào để ta xác định được đoạn văn?
? Đoạn văn thường có mấy câu tạo thành? Quan hệ giữa các câu ntn?
? Xác định từ ngữ có tính chất duy trì đối tượng trong đoạn văn?
? Xét về ý nghĩa, những từ ngữ duy trì đối tượng trong mỗi đoạn thuộc từ gì? Xét về từloại nào? Và thuộc trường từ vựng nào?
? Từ ngữ chủ đề là gì? Nó thường xuất hiện ở đâu?
? Xác định ý bào trùm, khái quát của đoạn văn?
? Câu nào chứa ý khái quát ấy? Nó cấu tạo thành phần chính ntn?
? Nhận xét về nội dung, hình thức, vị trí câu chủ đề?
V RÚT KINH NGHIỆM:
- Thời gian: + từng phần: + toàn bài:
- Nội dung:
- Phương pháp:
- Thái độ: