BÀI DỰ THI KIẾN THỨC LIÊN môn địa lí

- Đối với giáo viên: dạy học tích hợp hoàn toàn khả thi vì nó đảm bảo cho giáo viên thực hiện tốt 4 nguyên tắc cơ bản của giáo dục: + Tính khoa học và tính vừa sức đối với học sinh + Tín

BÀI DỰ THI “ DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP”

1 Tên hồ sơ.

Tích hợp liên môn vào bài 17 tiết 20 “Vùng trung du miền núi Bắc Bộ” sgk địa lí 9

2 Mục tiêu dạy học :

- Hưởng ứng cuộc thi do Phòng giáo dục tổ chức: học sinh sẽ học theo phương pháp tích hợp Đây là xu hướng dạy học hiện đại mà nhiều quốc gia trên thế giới tiến hành thành công

- Khoa học Địa Lí có nội dung rất rộng nhưng dễ tìm kiếm để phục vụ cho dạy học tích hợp ( qua internet để khai thác các nguồn học liệu từ website giáo dục violet, tailieu.com.vn, giaoan.com.vn ; từ các phần mềm World Atlats, Encarta ; từ các niên giám thống kê và nhất là sự giao thoa kiến thức với tất cả các môn học ở trường trung học cơ sở

→ Phải nói rằng là rất thuận lợi để dạy học tích hợp liên môn, xuyên môn vừa tránh chồng chéo, vừa đảm bảo tính toàn diện và hiện đại của kiến thức Địa Lí

- Hiện nay, học theo chủ đề tích hợp và vận dụng kiến thức liên môn sẽ giúp cho các em phát huy được năng lực tư duy, khuyến khích sự sáng tạo Việc học tập như thế này sẽ có những tác dụng:

a Tạo ra sự hứng thú trong học tập, tiết học, buổi học, bớt khô cứng, căng thẳng

b Học sinh nào cũng có những quan điểm, cái nhìn riêng về một vấn đề

c Trao đổi được quan điểm, kiến thức, thế mạnh của nhau

d Tăng cường khả năng vận dụng kiến thức tổng hợp, khả năng tự học, tự nghiên cứu

e Nâng cao kỹ năng làm việc theo nhóm, đặt biệt là kỹ năng sống

- Đối với giáo viên: dạy học tích hợp hoàn toàn khả thi vì nó đảm bảo cho

giáo viên thực hiện tốt 4 nguyên tắc cơ bản của giáo dục:

+ Tính khoa học và tính vừa sức đối với học sinh

+ Tính hệ thống và liên hệ thực tế

+ Tính giáo dục

+ Tính tự lực và phát triển tư duy cho học sinh

- Đối với thực tiễn đời sống xã hội :

+ Mọi tình huống xảy ra trong cuộc sống bao giờ cũng là tình huống tích hợp.( Cùng một hiện tượng nhưng xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong mỗi nguyên nhân lại cùng chịu tác động đồng thời từ hàng loạt

các yếu tố khác nữa ) Vậy, dạy học tích hợp sẽ định hướng cho học sinh thích nghi tốt trong đời sống và sản xuất hiện đại

3 Đối tượng dạy học :

Khối 9 trường THCS Minh Hà.

4 Thiết bị dạy học, học liệu :

a Thiết bị dạy học:

- Bản đồ tự nhiên vùng Trung du miền núi Bắc Bộ

- Phiếu học tập

- Tranh ảnh về các dân tộc

- Máy vi tính, máy chiếu là phương tiện hiện đại để dạy học Địa Lí vì có khả năng cung cấp thông tin khá đa dạng, phong phú ( chữ, hình ảnh tĩnh và động, âm thanh ) → rất hấp dẫn sự theo dõi của người học

- Video nhạc

b Học liệu:

- Sách giáo khoa địa lí, công dân, sinh học, …

- Atlat Việt Nam

5 Hoạt động dạy học và các tiến trình dạy học :

5a Các hình thức tích hợp cơ bản :

- Có 3 hình thức tích hợp cơ bản là : liên môn, xuyên môn và nội môn Bài

dự thi chủ yếu chú trọng tích hợp liên môn:

Tích hợp liên môn :

Là hình thức tích hợp được chú trọng nhất Đây là hướng tích hợp mở rộng

ra tất cả các bộ môn khoa học tự nhiên, khoa học xã hội:

* Môn giáo dục công dân

- Giáo dục công dân lớp 7 bài 14 “ Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên”

+ HS hiểu vai trò và ý nghĩa của môi trường đối với sự sống và phát triển của con người, xã hội

+ Hậu quả của ô nhiễm môi trường

* Môn địa lý

- Địa lý 8 bài 42 “ miền bắc và đông bắc bắc bộ” Bài 43 “miền tây bắc

và bắc trung bộ”

+ HS ôn lại vị trí của khu vực Tây Bắc và Đông bắc

+ Hậu quả của suy giảm tài nguyên thiên nhiên của vùng

* Môn sinh học

- Sinh học lớp 9 bài 53” Tác động của con người đối với môi trường”, bài 54,55” Ô nhiễm môi trường”, bài 56” Thực hành tìm hiểu môi trường địa phương”

+ Hoạt động của con người làm thay đổi thiên nhiên

+ Nguyên nhân gây ô nhiễm, từ đó có ý thức bảo vệ môi trường

+ Hiệu quả của việc phát triển môi trường bền vững.

+ Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường ở địa phương, từ đó đề xuất các biện pháp khắc phục, nâng cao nhận thức của học sinh đối với công tác chống ô nhiễm môi trường

- Ngoài ra, còn tích hợp môn Ngữ văn, lịch sử và âm nhạc

5b Cách tổ chức dạy học và phương pháp dạy học :

- Để có 1 tiết dạy học tích hợp của môn Địa Lí trên lớp, tôi xác định có 4 bước chuẩn bị cơ bản :

- Xác định giáo cụ trực quan và mức độ tích hợp cho bài học

- Xác định được mục tiêu bài học và các nội dung cần tích hợp

- Xác định hình thức tích hợp và hướng khai thác giáo cụ trực quan

- Xác định hệ thống câu hỏi mang tính sát thực với nội dung, có liên hệ thực

tế và tính phân hóa được dẫn dắt từ dễ đến khó

_ Tạo môi trường tương tác giữa người dạy và người học, giữa người học với người học, giữa người dạy với người dạy.

→ Giúp cho học sinh và giáo viên tự tin bày tỏ ý kiến cá nhân, tạo điều kiện học tập và giảng dạy với tính tự lập và liên kết nhóm, tính sáng tạo ngày càng được phát huy

6 Thuyết trình tiến trình thực hiện phương pháp dạy học tích hợp :

( thông qua ý tưởng thiết kế cho tiến trình 1 tiết dạy Địa Lí bình thường )

SỰ PHÂN HÓA LÃNH THỔ Bài 17 : VÙNG NÚI TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI BẮC BỘ

I Mục tiêu cần đạt :

1 Kiến thức:

- Nhận biết vị trí địa lí, giới hạn lãnh thổ và nêu ý nghĩa của chúng đối với việc phát triển kinh tế - xã hội

- Trình bày được đặc điểm tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên của vùng và những thuận lợi khó khăn đối với việc phát triển kinh tế - xã hội

- Trình bày được đặc điểm dân cư xã hội và những thuận lợi khó khăn đối với việc phát triển kinh tế - xã hội của vùng

2 Kĩ năng:

- Xác định trên bản đồ, lược đồ vị trí , giới hạn của vùng.,

- Phân tích bản đồ tự nhiên của vùng để hiểu và trình bày đặc điểm tự nhiên, phân bố một số khoáng sản của vùng

- Phân tích bảng số liệu để hiểu và trình bày đặc điểm dân cư xã hội của vùng

3 Thái độ :

- Ý thức được việc phát triển kinh tế , nâng cao đời sống các dân tộc trong vùng phải đi đôi với bảo vệ môi trường tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

II Chuẩn bị giáo viên và học sinh :

1 Giáo viên :

- Bản đồ tự nhiên của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ

- Phiếu học tập

2 Học sinh :

- Sách giáo khoa Atlat địa lí Việt Nam

- Tài liệu sưu tầm về vấn đề ô nhiễm ở địa phương

- Sưu tầm những bài hát, bà thơ, bài văn viết về chủ đề vùng Trung du miền núi Bắc Bộ

III Tổ chức hoạt động dạy và học :

1.Kiểm tra bài cũ :

- Trả bài kiểm tra

2 Bài mới :

Nội dung

tích hợp

Hoạt động của thầy và trò Ghi bảng

Tích hợp

liên

môn: âm

nhạc

Giới thiệu bài mới:

Gv mở đoạn video gồm nhạc và các hình

ảnh về Trung du miền núi Bắc Bộ.

Nơi đây nổi tiếng với những điệu múa

khèn đặc trưng của dân tộc Mông, dân tộc

Thái với 32 điệu xòe nổi tiếng Nhiều nhạc

sĩ đã lấy cảm xúc từ vùng đất này để sáng

tác nên nhiều bà hát rất hay như "Hà

Giang quê hương tôi", "chiếc khăn Piêu",

"chuyện tình hoa Ban" Vậy thì ngày

hôm nay cô và các em sẽ tìm hiểu những

nét chung nhất về tự nhiên, dân cư xã hội

cũng như lịch sử của vùng Trung du miền

núi Bắc Bộ này.

+ Hoạt động 1 : Vị trí địa lí và giới hạn

lãnh thổ.( cả lớp )(8 - 10 phút )

Gv: Treo bản đồ tự nhiên vùng:

? Dựa vào H 17.1 và bản đồ: Xác định vị

trí địa lí và giới hạn lãnh thổ của vùng?

Hs: Lên bảng xác định

Lược đồ tự nhiên vùng Trung du và miền

núi Bắc Bộ

I Vị trí địa lí và giới hạn lãnh thổ

1 Vị trí

- Là vùng lãnh thổ phía Bắc đất nước: + Phía Bắc giáp: Trung Quốc

+ Phía Tây: giáp Lào

+ Phía Đông Nam: giáp biển

+ Phía Nam: giáp Đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ

Tích hợp

liên

môn:

toán học

Tích hợp

liên

môn;

Lịch sử

Gv: Bảng diện tích và dân số của các vùng

kinh tế trung du miền núi và cả nước: năm

2012

Nội dung Vùng

trung du miền núi Bắc bộ

Cả nước

Diện tích (km2)

101.000 332.000

Dân số (triệu người)

Gv: Dựa vào bảng số liệu trên hãy tính

diện tích và dân số của vùng so với cả

nước?

Hs: tính và trả lời (diện tích: 30,4 % cả

nước Dân số: 13,5 %)

Gv: Vị trí địa lí của vùng có ý nghĩa như

thế nào đối với tự nhiên kinh tế xã hội và

an ninh quốc phòng ?

Hs: Có điều kiện giao lưu kinh tế xã hội

với Đb Sông Hồng, Bắc Trung Bộ, các

tỉnh phía nam Trung Quốc và Thượng Lào.

Có vị chí chiến lược về an ninh quốc

phòng.

Gv mở rộng:

Vùng Đông Bắc có vai trò xung yếu trong

an ninh quốc phòng Trong lịch sử Việt

Nam, nhiều lần các thế lực phương Bắc

xâm lược đã thâm nhập vào vùng này trước

tiên Nơi đây có các con đường được các

nhà sử học Việt Nam gọi là con đường xâm

lược, đó là đường bộ qua Lạng Sơn, đường

bộ ven biển ở Quảng Ninh, và đường biển

trên vịnh Bắc Bộ rồi cũng đổ bộ vào Quảng

Ninh Đã có nhiều trận đánh ác liệt giữa

quân và dân Việt Nam với giặc ngoại xâm

ngay khi chúng thâm nhập vào vùng này

trong đó nổi tiếng là các trận tại ải Chi

2 Lãnh thổ: chiếm

1/3 diện tích lãnh thổ, có đường bờ biển dài

 Ý nghĩa: dễ giao lưu với trong và ngoài nước, lãnh thổ giàu tiềm năng

Lăng, trận Như Nguyệt, các trận Bạch

Đằng, v.v Thời kỳ kháng chiến chống

Pháp cũng có các trận đánh lớn như chiến

dịch Việt Bắc (1947), chiến dịch biên giới

thu đông (1949), v.v Cuối thập niên 1970

và trong thập niên 1980, quân Giải phóng

Nhân dân Trung Quốc đã tấn công dữ dội

Việt Nam chủ yếu là trên dọc tuyến biên

giới ở vùng Đông Bắc

Hoạt động 2 :Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên ( Cả lớp, nhóm )

( 15 – 20 phút )

Nội

dung

tích

hợp

GV: Dựa vào H 17.1 và kiến thức đã học cho

biết: Đặc điểm chung của điều kiện tự nhiên

vùng?

Hs: Dựa vào sgk trả lời

Gv: Dải đất chuyển tiếp giữa miền núi bắc

bộ và châu thổ sông Hồng có tên là gì?

Thuận lợi để phát triển ngành kinh tế nào?

Hs: Vùng trung du Bắc Bộ dạng đồi bát úp,

có giá trị kinh tế lớn.

Đồi chè – Phú Thọ

II Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

1 Đặc điểm: địa

hình cao, cắt xe mạnh, khí hậu có mùa đông lạnh, nhiều loại khoáng sản, trữ lượng thuy điện dồi dào

hợp

liên

môn:

Ngữ

văn

Vẻ đẹp đất nước được Tố Hữu nhìn qua

không gian vùng trung du Bắc Bộ:

Đẹp vô cùng Tổ Quốc ta ơi Rừng cọ, đồi chè, đồng xanh ngào ngạt.

Nắng cháy sông Lô hò ơ tiếng hát Chuyến phà dào dạt, bến nước Bình Ca.

(" Ta đi tới"- Tố Hữu) Đến với nơi đây ta không chỉ chiêm ngưỡng

vẻ đẹp nên thơ, hữu tình của cảnh sắc thiên

nhiên mà còn được thưởng thức bát nước

chè xanh dịu mát có tuổi đời cả trăm năm và

giữa đồi chè xanh ngút ngàn ấy là những

thân cọ cao vút, tán lá xòe rộng, phớt phơ

trong gió.

? Xác định vị trí của hai tiểu vùng ở vùng

trung du miền núi Bắc Bộ?

Hs: Lên bảng xác định

THẢO LUẬN NHÓM

Thời gian: 3 phút

Nội dung:

Nhóm 1 và 2: Nêu sự khác biệt về điều kiện

tự nhiên giữa hai tiểu vùng Tây Bắc và Đông

Bắc:

Nhóm 3 và 4: Nêu sự khác biệt về thế mạnh

kinh tế giữa hai tiểu vùng?

Hs: Thảo luận và trình bày.

Gv: Nhận xét, đánh giá

? Qua phần thảo luận, hãy nêu những thế

mạnh về tài nguyên thiên nhiên của vùng?

Hs:

- Tài nguyên khoáng sản, thủy điện phong

phú đa dạng.

- Khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm có mùa

đông lạnh thích hợp cho cây công nghiệp

cận nhiệt và ôn đới.

- Phát triển kinh tế biển.

- Du lịch sinh thái

2 Thuận lợi: Tài

nguyên thiên nhiên phong phú tạo điều kiện phát triển kinh

tế đa ngành

hợp

liên

môn

(giáo

dục

công

dân,

sinh

học)

Vịnh Hạ Long

Gv: Dựa vào H17.1 và bản đồ tự nhiên xác

định vị trí các mỏ: than, sắt, thiếc, apatit và

các dòng sông có tiềm năng phát triển thủy

điện: s.Đà, s.Lô, s.Chảy, s Gâm

Hs: Lên bảng xác định.

Gv: Nêu những khó khăn về tự nhiên của

vùng trung du miền núi Bắc Bộ?

Hs: Trả lời

Gv: cho hs làm bài tập trắc nghiệm: trong

các giải pháp dưới đây, những giải pháp nào

có thể áp dụng nhằm góp phần bảo vệ tài

nguyên môi trường ở vùng trung du miền

núi Bắc Bộ:

a Trồng và bảo vệ rừng

b Xây dựng các hồ chứa nước phục vụ sản xuất nông nghiệp

c Khai thác và sử dụng hợp lí các tài nguyên

d Thực hiện tốt chính sách định canh định cư, chấm dứt tình trạng đốt rừng làm nương rẫy

Hs: Trả lời

Gv: Dựa vào tài liệu đã sưu tầm hãy cho biết

vấn nạn ô nhiễm làng nghề ở Thạch Thất?

Hs: Dựa vào tài liệu sưu tầm trả lời

Gv mở rộng:

Thạch Thất là huyện có nhiều làng nghề

truyền thống đang có tốc độ phát triển

3 Khó khăn:

- Địa hình bị chia cắt

-Thời tiết diễn biến thất thường

-Xói mòn, sạt lở đất, lũ quét…

nhanh, nhiều cụm công nghiệp Các làng

nghề ngày càng mở rộng và có quy mô sản

xuất lớn hơn trước Máy móc đã thay thế

nhiều công đoạn làm thủ công nhưng cũng

kèm theo đó là vấn nạn ô nhiễm đang ngày

càng gia tăng: Ô nhiễm môi trường làng

nghề ở Thạch Thất chủ yếu là ô nhiễm

không khí do bụi chà gỗ, bụi sơn, hơi dung

môi pha sơn và ô nhiễm nước do mạ kim

loại, cùng với đó là ô nhiễm tiếng ồn và ô

nhiễm rác thải trong quá trình sản xuất.

Báo Hà Nôị mới số ra ngày 21-10-2013

đăng bài "Xã Canh Nậu, huyện Thạch Thất:

Rác thải ngập đường liên xã", phản ánh tình

trạng toàn bộ lượng rác thải được 11 tổ thu

gom rác ở 11 thôn của xã Canh Nậu vận

chuyển ra đổ bừa bãi tại đồng Mâu (xã

Canh Nậu).

Gv: Nếu là 1 lãnh đạo tài nguyên môi trường

theo em cần có những giải pháp nào để góp

phần bảo vệ môi trường địa phương ?

Hs : Liên hệ

- Tuyên truyên, giáo dục ý thức cho người

dân.

- Tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lí cơ sở

gây ô nhiễm môi trường.

- Đa dạng hóa đầu tư cho bảo vệ môi trường

Hoạt động 3 : Đặc điểm dân cư xã hội Cặp, cá nhân ( 8 - 10 phút )

Nội

dung

tích

hợp

Tích

hợp

môn

toán

? Dựa vào sgk, kể tên các tỉnh thuộc Trung

du miền núi Bắc Bộ?

Hs: Đông Bắc: 11 Tây Bắc: 4.

? Trung du miền núi Bắc Bộ có các dân tộc

nào? Đặc điểm sản xuất của họ là gì?

Hs: Trả lời

Dân tộc Thái

Dân tộc Dao

? Quan sát bảng 17.2, hãy phân tích dân cư

xã hội của 2 tiểu vùng Đông Bắc và Tây

Bắc? Nhận xét?

Hs: Đông Bắc có trình độ phát triển dân cư

xã hội cao hơn Tây Bắc

III Đặc điểm dân

cư, xã hội

1 Đặc điểm:

- Là địa bàn cư trú của nhiều dân tộc ít

Mông) Người Việt (Kinh) cư trú hầu hết các địa phương

- Giữa Đông Bắc

và Tây Bắc có sự chênh lệch lớn về trình độ phát triển

Gv: So sánh, nhận xét về sự phát triển dân

cư xã hội ở trung du miền núi Bắc Bộ so với

cả nước? Biện pháp giải quyết?

Hs: So sánh, nhận xét theo bảng số liệu.

toàn vùng thấp hơn mức trung bình của cả

nước.

Thảo luận cặp, bàn:

Những điều kiện dân cư và xã hội trên có ảnh

hưởng như thế nào đến sự phát triển kinh tế

xã hội của vùng?

Hs: Thảo luận, trình bày, nhận xét.

Gv: Chuẩn kiến thức

Gv mở rộng về kinh nghiệm canh tác trên đất

dốc:

Ruộng bậc thang

Canh tác trên ruộng bậc thang: Chủ động

tưới tiêu, chống xói mòn, tận dụng đất trồng

cây lương thực….

Ngoài canh tác trên ruộng bậc thang , đồng

bào dân tộc còn biết dẫn nước bằng hệ thống

"mương, phai, lái, lin" và ''guồng nước'' - nét

đặc trưng của dân tộc Thái nổi tiếng từ ngàn

đời nay:

dân cư, xã hội

- Đời sống đồng bào các dân tộc bước đầu được cải thiện nhờ công cuộc đổi mới

2 Thuận lợi:

+ Đồng bào dân tộc

có kinh nghiệm sản xuất (canh tác trên đất dốc, trồng cây công nghiệp, dược liệu, rau quả cận nhiệt và ôn đới…)