sáng kiến kinh nghiệm tích hợp bảo vệ môi trường trong môn địa lí

Thế nên việc đưa giáo dục bảo vệ môi trường và tích hợpliên môn vào trong giảng dạy là một định hướng đúng đắn - đặc biệt là với môn Địa lý: môn học cung cấp cho con người vốn hiểu biết

Trước tiên, vì sao phải Tích hợp liên môn vào giảng dạy môn Địa lý cấp THCS.Bởi mục tiêu chung của giáo dục hiện nay là: dạy học theo định hướng phát triển nănglực của học sinh ( trong đó năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đềtrong thực tiễn cuộc sống rất được đề cao Bởi nó góp phần hình thành những conngười mới, phù hợp với xu thế mới của thời đại Để giải quyết những vấn đề này (cả

về tự nhiên và xã hội ) có hiệu quả đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức liênquan đến nhiều môn học) Vì vậy dạy học phải tích hợp liên môn vào trong việcgiảng dạy môn Địa lý nói riêng, trong hệ thống giáo dục nói chung

Tại sao phải đưa nội dung tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạymôn Địa lý Chúng ta biết, môi trường là nơi con người tồn tại, sinh trưởng và pháttriển Thế nhưng, môi trường sống của con người trên Trái đất đang bị xuống cấpnghiêm trọng (cả về môi trường tự nhiên như: ô nhiễm môi trường, sự xuống cấp củacác thành phần tự nhiên) và môi trường xã hội (với sự xuống cấp, suy đồi trong đạođức, lối sống…) Và Việt Nam - một quốc gia đang trên đà phát triển, hội nhập thì vấn đềmôi trường cũng đang trở thành một vấn đề nóng bỏng – khi nước ta trở thành một trong 5

quốc gia chịu sự tác động, ảnh hưởng của biển đổi khí hậu mạnh mẽ nhất thế giới và hàngloạt các vấn đề tồn tại trong môi trường xã hội.

Vấn đề Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường không phải là vấn đềmới mẻ, nhưng cũng không phải là một vấn đề cũ Nó luôn là vấn đề nóng và thực sựcần thiết trong mọi thời đại Thế nên việc đưa giáo dục bảo vệ môi trường và tích hợpliên môn vào trong giảng dạy là một định hướng đúng đắn - đặc biệt là với môn Địa lý: môn học cung cấp cho con người vốn hiểu biết về cuộc sống của chính họ và thế giớixung quanh họ Đó chính là nền tảng để xây dựng cuộc sống và xây dựng các môn họckhác trong hệ thống giáo dục

Nhận thức được tầm quan trọng đó của đề tài, là một giáo viên môn Địa lý, tôi luôntrăn trở về điều này Vì thế, trong Sáng kiến kinh nghiệm lần này tôi mạnh dạn bày tỏ một

số quan điểm, suy nghĩ của mình trong việc đưa Giáo dục bảo vệ môi trường và Tích hợpliên môn vào trong giảng dạy Địa lý với sáng kiến: “Một số kinh nghiệm đưa Tích hợp

liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy môn Địa lý cấp THCS”

I.2 Ý nghĩa của sáng kiến

Sáng kiến góp phần giúp các giáo viên có được định hướng cụ thể và một sốkinh nghiệm khi đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảngdạy môn Địa lý sao cho có hiệu quả, được học sinh đón nhận và có tác động tích cựcđến môi trường ở địa phương nói riêng và môi trường sống của cộng đồng nói chung.Đồng thời hình thành cho học sinh kỹ năng giải quyết các vấn đề trong cuộc sống,vượt qua những tình huống, thách thức bất ngờ để hình hành năng lực sống tự lập chocác em

I.3 Phạm vi nghiên cứu

Sáng kiến chủ yếu đề cập đến vấn đề chuyên môn trong giảng dạy môn Địa lýcấp THCS với một số kinh nghiệm khi đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môitrường khi giảng dạy môn học này

Đối tượng của sáng kiến:

+ Đó là các giáo viên giảng dạy môn Địa lý cấp THCS và cả những giáo viêngiảng dạy các bộ môn khác trong hệ thống giáo dục quốc dân với mục tiêu là đưaTích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào trong việc giảng dạy các mônhọc.

+ Ngoài ra sáng kiến còn hướng tới đối tượng chủ yếu là các em học sinh, gópphần giúp các em có thêm hiểu biết về các môn học khác để các em có kỹ năng,hướng giải quyết đúng đắn các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống Đồng thời, tăngcường thêm khả năng, sự hiểu biết, nhận thức về thực trạng cũng như hướng giải quyếtvấn đề môi trường của địa phương – nơi các em sinh sống

Từ nhận thức, hành động, hiểu biết của các em học sinh sẽ phần nào tác độngđến nhận thức của người dân địa phương về vấn đề môi trường và một số kiến thức,vấn đề khác trong cuộc sống

II PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH

II.1 Cơ sở lý luận

Dạy học tích hợp là một trong những nguyên tắc quan trọng, là một quan niệmdạy học hiện đại nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượnggiáo dục trong các nhà trường Bởi, chúng ta biết: Các sự vật, hiện tượng tạo thành thếgiới luôn có mối quan hệ gắn bó với nhau, tồn tại trong sự tác động, chuyển hóa qua lạivới nhau Sự thay đổi của sự vật hiện tượng này có thể bắt nguồn từ sự vật, hiện tượngkhác Vì vậy, khi nhận thức về một vấn đề chúng ta cần phải đặt chúng trong mối liên hệvới các vấn đề, hiện tượng khác (cả trực tiếp và gián tiếp) để nhận thức đúng đắn và đầy

đủ hơn về vấn đề cần giải quyết

Con người chúng ta là tổng hòa các mối quan hệ tự nhiên và xã hội Để tồn tạitrong xã hội đòi hỏi con người cần phải có tri thức (cả về Tự nhiên và Xã hội) Có nhưvậy con người mới có thể phát triển toàn diện Để có được hệ thống tri thức ấy, một mônhọc không thể làm được mà đòi hỏi sự tổng hợp kiến thức của nhiều môn học Vậy đưakiến thức liên môn vào một môn học sẽ giúp cho học sinh- những con người mới của thờiđại nói chung có được sự hiểu biết phong phú hơn và góp phần làm cho môn học hấp dẫn

Hơn thế, hiện nay với sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật, con người

đã tạo ra sự biến đổi to lớn của giới tự nhiên và xã hội góp phần phục vụ, nâng cao chấtlượng cuộc sống Nhưng con người lại phải đối diện với các vấn đề về môi trường như ônhiễm, biến đổi khí hậu, sự biến đổi trong nhận thức sống của con người Tích hợp Giáodục bảo vệ môi trường càng trở nên bức thiết hơn bao giờ hết

Giáo dục tích hợp (Tích hợp Liên môn và Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường)hiện nay trên thế giới đang được rất nhiều các quốc gia áp dụng Trong đó hầu hết cácquốc gia trong khu vực Đông Nam Á đều thực hiện ở một mức độ nhất định Trongnhững năm 70, 80 của thế kỷ XX, UNESCO có những hội thảo với các báo cáo vềviệc thực hiện quan điểm dạy học tích hợp với sự tham gia góp mặt của nhiều quốc giatrên Thế giới Trong chương trình dạy học của nhiều quốc gia như Pháp, Hoa Kỳ, NhậtBản quan điểm tích hợp (cả Tích hợp liên môn và tích hợp Giáo dục bảo vệ môitrường) đã được ghi rõ trong chương trình

Nhưng ở mỗi quốc gia, mỗi địa phương còn có sự định hướng quan điểm vàcách xây dựng về hướng tích hợp khác nhau

Ở nội dung Tích hợp liên môn thì mỗi quốc gia lại chọn lựa theo từng địnhhướng khác nhau với hai xu thế:

+ Tích hợp trong một môn học gồm có tích hợp đơn môn, tích hợp đa môn, tíchhợp liên môn hoặc tích hợp xuyên môn

+ Tích hợp nhiều môn học, nhiều lĩnh vực thành một môn tổng hợp mới gồm cótích hợp liên môn và tích hợp xuyên môn

Với nội dung Giáo dục bảo vệ môi trường: ở Philippin, Thái Lan, Inđônêxia thìvấn đề giáo dục bảo vệ môi trường rừng là cấp thiết hơn do nạn chặt phá rừng ở đâydiễn biến phức tạp Ở Nhật Bản, Xin-ga-po là vấn đề chất thải sinh hoạt, chất rắn.Nhưng ở Việt Nam là vấn đề bảo vệ môi trường tự nhiên và môi trường xã hội Hay ởmỗi địa phương, vùng miền trên đất nước, giáo dục bảo vệ môi trường luôn đi liền vớitình hình của từng địa phương

Ở Việt Nam hiện nay quan điểm dạy học tích hợp (Tích hợp liên môn và Giáodục bảo vệ môi trường) đã và đang được áp dụng ở tất cả các nhà trường trong cảnước.

Giáo dục tích hợp trong từng môn học cũng có sự khác biệt Với môn Địa lý córất nhiều quan điểm khác nhau về việc đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi

trường vào giảng dạy Có người cho rằng: mỗi một môn học có một đặc thù riêng, một

hệ thống kiến thức riêng Làm sao lồng ghép nội dung kiến thức của môn học này với nội dung kiến thức của môn học khác Nhưng cũng có quan điểm cho rằng: Người giáo viên cần phải có sự lồng ghép hài hòa, khéo léo để khi học môn Địa lý học sinh không chỉ có hiểu biết về các môn học khác, hiểu biết về môi trường sống của loài người để tăng cường hiểu biết cũng như sự hấp dẫn của môn học.

Từ những quan điểm đó tôi đã mạnh dạn tích hợp thường xuyên tích hợp liênmôn cũng như Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy môn Địa lý theo đúng quanđiểm chỉ đạo của Bộ giáo dục và Đào tạo Trong quá trình thực hiện tôi đúc rút đượcmột số kinh nghiệm có thể chưa thực sự đầy đủ, hoàn thiện nhưng phần nào đóng gópđược cho các đồng nghiệp, học sinh có được những phương pháp giảng dạy và học tậptốt, hiệu quả về việc tích hợp hai nội dung này vào việc giảng dạy

II.2 Cơ sở thực tiễn

II.2.1 Sự cần thiết phải đưa tích hợp Liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường trong trường học nói chung trong môn Địa lý nói riêng

Hiện nay, hiện tượng học lệch, sự phát triển thiếu toàn diện trong nhận thức,quan điểm, hành động đang là vấn đề bức thiết trong các nhà trường nói riêng, trong

xã hội nói chung Ta dễ dàng bắt gặp một nhà khoa học, một tiến sỹ có rất nhiều thànhtựu trong nghiên cứu Khoa học nhưng lại là những con người của sách vở, thiếu kiếnthức, kỹ năng trong cuộc sống Vì sao lại có những con người như vậy? - Đó chính làkết quả của việc học lệch Hơn thế thực tiễn cho thấy dạy học tích hợp (trong đó cótích hợp liên môn và tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường) là một trong những quanđiểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo những người cóđầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại (trong

đó có cả vấn đề về môi trường - ô nhiễm môi trường- vấn đề bức thiết và nóng bỏngvới mọi thời đại, mọi quốc gia trên toàn cầu)

Cần đưa giáo dục theo quan điểm tích hợp vào trong hệ thống giáo dục quốcdân bởi nước ta có tới trên 23 triệu học sinh sinh viên chiếm gần 1/3 dân số đất nước.Tác động đến nhóm đối tượng này gần, dễ, nhanh nhất Đây cũng là chủ nhân, tươnglai của đất nước, là lực lượng lớn mạnh trong việc tuyên truyền tới công dân Giáo dụctích hợp (Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường) góp phần hoàn thiệnnhân cách, kỹ năng sống cho thế hệ trẻ để họ có thể làm chủ cuộc sống của mình, bảo

vệ và phát triển ngôi nhà chung của mình Môn Địa lý là môn học giúp con người cóđược hiểu biết cụ thể về cuộc sống nên đưa Giáo dục tích hợp (Tích hợp liên môn vàGiáo dục bảo vệ môi trường) vào môn học này góp phần tạo nên con người hoàn thiệnhơn, chuẩn mực hơn, có kỹ năng và thái độ ứng xử đúng đắn hơn trong cuộc sống

II.2.2 Tình hình thực tế của việc đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo bệ môi trường trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Ở Việt Nam, từ thời Pháp thuộc, quan điểm tích hợp (Tích hợp Liên môn và tíchhợp Giáo dục bảo vệ môi trường) được thể hiện rất rõ trong một số môn học ở Tiểu

học như môn : “Cách trí” sau đổi thành môn : “Khoa học thường thức” Cho tới năm

1987, việc nghiên cứu và xây dựng môn: “Tìm hiểu tự nhiên và xã hội’’ đã được đưa

vào dạy học ở các trường cấp I Đến năm 2012 thì quan điểm dạy học tích hợp (Liênmôn và tích hợp Giáo dục Bảo vệ môi trường) được đồng loạt triển khai, mở rộng trêntất cả các trường học trong hệ thống giáo dục quốc dân và được coi là một trongnhững nội dung bắt buộc thực hiện trong quá trình dạy và học của giáo viên và họcsinh Thậm chí nhiều tỉnh thành, trong đó có Hà Nội đã đưa nội dung ấy vào trongPhân phối chương trình lưu hành nội bộ toàn thành phố Tới năm 2015 chương trìnhSách giáo khoa dạy học theo hướng tích hợp nhằm phát triển năng lực của học sinh đãđược thí điểm dạy ở gần một nửa số trường trong toàn tỉnh với khối 6 cấp THCS

Nhưng việc đưa nội dung dạy học tích hợp (Tích hợp liên môn và Giáo dụcbảo vệ môi trường) mặc dù đã được tập huấn ở tất cả các cấp trong hệ thống giáo

dục Trên thực tế việc đưa nội dung dạy học tích (Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo

vệ môi trường) chưa thực sự sát sao và chưa đem lại hiệu quả cao bởi:

+ Về phía giáo viên: đội ngũ giáo viên phần lớn được đào tạo theo chương trình

sư phạm đơn môn, chưa trang bị cơ sở lý luận dạy học liên môn một cách chính thốngnên khi giảng dạy giáo viên còn lúng túng trong việc xác định mục tiêu giáo dục tíchhợp (Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường) và còn chưa coi trọng việcdạy học theo hướng tích hợp với đối tượng học sinh và với điều kiện thực tiễn của địaphương Có những giáo viên còn chưa trang bị nhiều hiểu biết về môi trường, về cácmôn học khác và cũng chưa thực sự có ý thức đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục môitrường vào trong công tác giảng dạy Đại đa phần giáo viên chỉ tập trung vào việccung cấp kiến thức cơ bản của bài học, ít chú trọng mở rộng, đặc biệt là lồng ghép tíchhợp liên môn và tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường và bài dạy của mình

+ Về phía học sinh: Các em chưa nhận thức được tầm quan trọng trong việchọc tập các môn học một cách toàn diện, vẫn học tập theo xu hướng học lệch, học tủ,học với mục tiêu chủ yếu để đỗ vào các trường cấp III, trường Đại học.Và các em vẫnhọc theo xu thế thụ động bởi các em chưa có được các tri thức về các lĩnh vực khácnhư môi trường, xã hội, đời sống… Điều kiện thực tiễn của địa phương, trường họcnơi các em sinh sống và học tập cũng chưa có nhiều hoạt động tác động đến nhận thứccủa các em về vấn đề này

+ Về chương trình Sách giáo khoa của môn Địa lý hiện nay được viết theohướng đơn môn, chương trình biên soạn nặng về việc cung cấp kiến thức ít chú trọngtới việc bồi dưỡng năng lực cho học sinh Nội dung nhiều bài thì khô khan thiên vềviệc cung cấp các kiến thức về tự nhiên của các vùng miền ít xen kẽ và đề cập tới cácvấn đề khác

+ Tư liệu dạy học thiếu, đặc biệt là hệ thống tranh, ảnh, sách báo còn hạn chế.Trường THCS Minh Hà lại dạy hai ca Vì thiếu cơ sở vật chất nên một số hoạt độngliên quan đến vấn đề môi trường hay thời gian để tổ chức các tiết học, các hoạt động

thực tiễn lồng ghép kiến thức liên môn không có thời gian và cũng không đủ kinh phí

để thực hiện

+ Thời lượng của một tiết học hạn chế (chỉ có 45 phút) nên việc giáo dục tíchhợp (Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường và Tích hợp liên môn) vào trong tiết họcđòi hỏi sự gia công nhiều của giáo viên Và nếu không cẩn thận giờ học môn Địa lý sẽgiống như một nồi lẩu thập cẩm với rất nhiều gia vị, học sinh sẽ không thể nhận thứcđược đâu là vấn đề chính trọng điểm của bài học

II.2.3 Thực trạng dạy học tích hợp liên môn và thực trạng môi trường ở địa phương

Trường ….là một trong những trường ít ỏi còn lại của huyện còn học 2 ca với

hệ thống cơ sở vật chất còn gặp nhiều khó khăn Vì thế hoạt động dạy học tích hợp chủyếu dựa vào sự nỗ lực của các giáo viên trong quá trình giảng dạy Học sinh trongtrường thì thiếu sự đồng đều trong nhận thức nên việc đưa nội dung tích hợp vào giảngdạy còn phụ thuộc nhiều vào đối tượng học sinh (Vì một số học sinh, mục tiêu đưa nộidung kiến thức cơ bản còn gặp khó khăn huống chi là thời gian để mở rộng ra nhữngkiến thức có liên quan của môn học khác) Mặt khác, với vấn đề về môi trường Mặc dù,

xã khá phát triển về kinh tế nhưng đi đôi với sự phát triển là vấn đề môi trường như: ônhiễm môi trường nước do hoạt động chăn nuôi lợn, gà và hoạt động trồng trọt (phunthuốc trừ sâu, phân bón…) Đặc biệt là vấn đề rác thải sinh hoạt của các hộ dân, rác thảicủa khu làng nghề, ô nhiễm môi trường không khí với khói bụi, tiếng ồn, ô nhiễm môitrường đất…

II.3 Các biện pháp tiến hành

II.3.1 Biện pháp chung

- Cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản về bài học, môn học từ đó lồng ghépthêm một số nội dung có liên quan tới các môn học khác và lồng ghép thêm các kiếnthức về môi trường của địa phương, của nước ta và các nước trên thế giới cũng nhưbiện pháp cụ thể cho vấn đề này

II.3.2 Biện pháp riêng đối với môn Địa lý

- Kết hợp giáo dục văn hóa với nội dung giáo dục bảo vệ môi trường và nộidung của các môn học có liên quan trong môn Địa lý (giáo dục tri thức kết hợp vớiđạo đức và lối sống)

- Thiết kế, tổ chức các hoạt động giáo dục tích hợp mang tính thực tiễn (phầnnày sẽ được phân tích rõ hơn ở các mục sau)

- Phối hợp với các cơ quan, đoàn thể, tổ chức, cá nhân để hoạt động này mangtính hiệu quả cao

II.4 Thời gian thực hiện

Trong năm học

B NỘI DUNG

I MỤC TIÊU

Sáng kiến được xây dựng với mục đích nâng cao chất lượng dạy và học hiệuquả của giáo dục tích hợp (Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường) trongkhi giảng dạy môn Địa lý, đồng thời nhằm tăng thêm tính hấp hẫn cho môn học này

Từ đó góp phần thực hiện đúng mục tiêu đưa Tích hợp Liên môn và tích hợp giáo dụcbảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân của Bộ giáo dục và đào tạo

II MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐƯA TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÝ CẤP THCS

II.1 CHƯƠNG I: MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐƯA TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÝ CẤP THCS

II.1.1 Giáo viên cần nắm chắc một số nguyên tắc cơ bản khi đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy môn Địa lý cấp THCS

(Tham khảo tại: Tài liệu tập huấn về Tích hợp liên môn và tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lý cấp THSC)

Cần phải nắm chắc các nguyên tắc này để đến hiệu quả của việc thực hiện cao,không gây còn gây khó khăn cho hoạt động giảng dạy của giáo viên và hoạt động tiếpthu của học sinh

II.1.1.1 Chỉ tích hợp với một số nội dung thực sự liên quan đến các môn học khác

và môi trường không gượng ép, không tràn lan, không tích hợp với bài không liên quan

Vì sao lại như vậy? Môn Địa lý là một môn học giúp con người có đượckiến thức về các vùng miền trên Trái Đất Nếu như tích hợp không phù hợp sẽbiến giờ học môn Địa lý thành giờ học về môi trường hay giờ học các môn họckhác

Ví dụ: Khi giáo viên phân tích về đặc điểm Giao thông vận tải nước ta Học sinhđang tìm hiểu về mạng lưới và các loại hình Giao thông vận tải như: đường bộ, đườngsông, đường biển… giáo viên lại tích hợp với môn Âm nhạc với các tác phẩm viết vềcác con đường hay tích hợp với môn Vật lý khi nghiên cứu về nguyên liệu, cách thứctạo ra các loại giao thông vận tải thì quả thực không đem lại hiệu quả cho bài học màcòn làm học sinh mất tập trung.

II.1.1.2 Phải đảm bảo đặc trưng của môn học (phù hợp đặc trưng của giờ dạy về tự nhiên, kinh tế xã hội), không biến giờ học Địa lý thành giờ bảo vệ môi trường hay giờ học của các môn khác.

II.1.1.3 Không tăng thêm nội dung kiến thức dẫn đến quá tải

II.1.1.4 Các vấn đề về môi trường và nội dung kiến thức các môn có liên quan cần được chia nhỏ trong từng bài học, trong từng nội dung của bài.

II.1.1.5 Chỉ tích hợp các mức độ phù hợp (có thể là tích hợp toàn phần, bộ phận hay chỉ ở mức độ liên hệ).

II.1.1.6 Giáo viên cần tạo được sự hấp dẫn, lôi cuốn khi đưa Tích hợp liên môn và tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy.

II.1.2 Giáo viên cần có kiến thức cơ bản về các môn học có liên quan và kiến thức về môi trường (ở địa phương, trong nước, trên thế giới), các biện pháp bảo vệ môi trường.

- Để có được kiến thức về các môn học khác và kiến thức về môi trường giáo viên cần:

+ Chủ động thu thập thông tin từ tạp chí, Internet, thời sự, từ thực tiễn đời sống

+ Nghiên cứu các tài liệu liên quan đặc biệt là vận dụng các kiến thức đã được học trong các nhà trường từ Tiểu học cho tới các trường chuyên nghiệp.

- Người giáo viên cần nắm được những kiến thức cơ bản một số môn học và kiến thức cơ bản về môi trường.

+ Kiến thức cơ bản của các môn học như:

Môn Toán: Cách tính toán số liệu, con số, các tính chất cơ bản trong toán học nhưtính chất đối xứng, tỉ lệ thuận, tỉ lệ nghịch, số đo, cách đo đạc…

Môn Vật lý: Kiến thức về phần cơ học, nhiệt học, quang học, âm học, điện học Môn âm nhạc: Các tác phẩm âm nhạc liên quan tới kiến thức của bài

Môn Sinh học như kiến thức về thực vật, động vật, con người, kiến thức vềgen và di truyền, mối quan hệ giữa con người, sinh vật với môi trường và hệ sinhthái

Môn Hóa học: các nguyên tố, vai trò của nó, các phản ứng hóa học cơ bản

Môn Lịch sử: Lịch sử Thế giới và lịch sử dân tộc

Môn Công nghệ: Kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt…

Môn Tin học: Các ứng dụng Công nghệ thông tin…

+ Giáo viên cần có kiến thức cơ bản về môi trường như:

* Về môi trường tự nhiên.

- Đất đai: Đây là nguồn tài nguyên có giới hạn nhưng thực trạng thì càng ngàycàng bị thu hẹp do sự tác động của nhiều yếu tố (tự nhiên và quan trọng nhất là do sựtác động của con người) Mỗi năm trên thế giới có khoảng trên 10.000 hecta đất bịhoang mạc hóa Việt Nam có mỗi năm mất đi hàng trăm hecta đất

- Nước: Nguồn nước trên thế giới đang bị sử dụng quá mức và ô nhiễm trầmtrọng Chỉ có 15% dân số trên thế giới có nước sạch để dùng Ô nhiễm nguồn nước là

do hoạt động sản xuất và sinh hoạt của con người, do sự biến đổi khí hậu tác động

Ô nhiễm nguồn nước ở Việt Nam

- Không khí: Ô nhiễm khói bụi, mùi hóa chất Thậm chí có nơi nồng độ ônhiễm vượt vài chục lần mức cho phép như ở các thành phố lớn Hà Nội, thành phố

Hồ Chí Minh hay trong tháng 12 vừa qua cả thế giới không khỏi bàng hoàng khi BắcKinh – thành phố lớn của Trung Quốc lần đầu tiên phải treo báo động đỏ về tìnhtrạng ô nhiễm trầm trọng của không khí Ngoài ra còn có ô nhiễm tiếng ồn do cáchoạt động của con người

- Khí hậu: Bị biến đổi ngày càng trở nên khắc nghiệt Trái đất ngày càng nónglên, thiên tai ngày càng nhiều với tính phức tạp ngày càng cao như động đất, sóngthần, bão lũ Và Việt Nam là một trong 5 quốc gia chịu sự biến đổi khí hậu lớn nhấtthế giới

- Tài nguyên khoáng sản cạn kiệt dần (cả về tài nguyên có thể phục hồi vàkhông thể phục hồi): do hoạt động khai thác triệt để, quá mức và cách sử dụng lãngphí của con người

- Rừng và đa dạng sinh học: Ngày càng cạn kiệt, suy giảm với hàng trăm loàithực vật, động vật có nguy cơ tuyệt chủng Sự đa dạng sinh học ở biển đang ở mứcbáo động với rất nhiều loài có nguy cơ tuyệt chủng

* Về môi trường xã hội với những vấn đề cơ bản.

 Ảnh hưởng của văn hóa phương Tây

 Lối sống thực dụng, vị kỷ cá nhân

 Mặt trái của cơ chế thị trường

 Vấn đề coi nhẹ giá trị tinh thần, văn hóa

 Đề cao mãnh lực của đồng tiền

 Tai tệ nạn xã hội nói chung, tệ nạn học đường nói riêng

* Giáo viên cần hiểu và nắm rõ các biện pháp vảo vệ môi trường như:

- Tăng cường công tác quản lý Nhà nước với các cơ chế pháp lý, chính sách(như các chế tài xử phạt nghiêm minh với các cơ quan, cá nhân vi phạm bằng cácchính sách pháp luật)

- Đẩy mạnh các biện pháp bảo vệ môi trường bằng khoa học kĩ thuật như: Côngnghệ xử lý chất thải (bằng công nghệ Unitank hay công nghệ SBR, công nghệ sinhhọc), thay đổi cách tiêu dùng ( sử dụng các loại túi thân thiện với môi trường thay thếtúi nilong…)

- Đẩy mạnh xã hội hóa bảo vệ môi trường

- Tuyên truyền giáo dục về môi trường bằng nhiều biện pháp: Tuyên truyềntrong trường học, trên phương tiện thông tin đại chúng, tuyên truyền bằng hành động,việc làm thực tế (Đây được coi là một trong những biện pháp quan trọng nhất, tácđộng nhanh nhất và có hiệu quả nhất)

II.1.3 Giáo viên cần chủ động đưa nội dung Tích hợp Liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy với những bài liên quan Nhưng cần có sự chọn lọc phù hợp.

Khi dạy bài: “Đặc điểm sông ngòi Việt Nam” (SGK Địa lý 8) thì giáo viên

có thể tích hợp liên môn và tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường bằng cách đưa ra

hệ thống câu hỏi: Nguyên nhân khiến sông ngòi nước ta bị ô nhiễm Giải pháp cho vấn đề này là gì? Và khi học sinh trả lời giáo viên có thể chốt và nêu ra các giải

pháp như: Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường của con người bằng việc tuyêntruyền, cùng hành động hoặc đưa ra các chế tài xử lý nghiêm minh với các trườnghợp vi phạm Áp dụng các tiến bộ Khoa học kỹ thuật trong việc xử lý nước thải

bằng công nghệ cung cấp đủ oxi (công nghệ Aerotank) (Tích hợp bảo vệ môi trường, môn sinh học, hóa học, môn Giáo dục công dân)

II.1.4 Một số hình thức đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào trong môn Địa lý.

II.1.4.1 Hình thức dạy học nội khóa

Đó là việc đưa kiến thức các môn học có liên quan và kiến thức giáo dục bảo vệmôi trường vào dạy học ở trên lớp Với mỗi một bài dạy cụ thể, người giáo viên sẽ lựachọn những nội dung các môn học có liên quan và nội dung giáo dục bảo vệ môi trườngphù hợp với bài học để tác động đến nhận thức của học sinh

II.1.4.2 Hình thức dạy học ngoại khóa.

Hình thức này được thực tiễn thông qua:

- Tổ chức thi tìm hiểu về môn Địa lý qua các môn học khác

- Tổ chức tham quan thực tế để tìm hiểu về môn Địa lý trong mối quan hệ vớicác môn học khác và ìm hiểu về môi trường (để kết hợp lý thuyết với thực tiễn)

- Tổ chức tìm hiểu môi trường ở địa phương (bằng việc sưu tầm tranh, ảnh haythi viết về môi trường)

- Tổ chức hoạt động bảo vệ môi trường ở trường học, địa phương thường xuyênhay định kỳ

- Tổ chức các hoạt động thi vẽ tranh, tuyên truyền, hát múa, diễn kịch với đề tài

về môi trường hay với những câu hỏi về môn Địa lý

II.1.5 Phương pháp đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào môn Địa lý.

II.1.5.1 Nhóm phương pháp dùng lời.

- Dùng lời để giảng giải: Người giáo viên sẽ dùng lời nói, ngôn ngữ để giảng

giải các vấn đề liên quan tói các môn học và các vấn đề về môi trường

VD: Khi dạy bài “Môi trường đới lạnh” trong sách giáo khoa Địa lý 7 Để học

sinh hiểu vì sao lại gọi là hoang mạc lạnh giáo viên có thể giảng cho học sinh: Chúng

ta biết hoang mạc là những vùng có lượng mưa rất ít (không đủ cho thực vật, động vậtsinh trưởng và phát triển) nên động vật, thực vật ở đây rất hiếm hoi Hoang mạc lạnhđược hình thành ở đới lạnh, do sự khắc nghiệt của thời tiết (quá lạnh giá nên động vật

và thực vật rất ít) Nhưng hiện nay do hoạt động sản xuất và sinh hoạt của con ngườilàm tăng lượng khí thải CO2, gây ô nhiễm môi trường, trái đất nóng lên Vì thế diệntích băng ở hoang mạc lạnh tan chảy nên diện tích biển và đại dương mở rộng, thu hẹpdiện tích lục địa, ảnh hưởng sâu sắc tới cuộc sống của con người (Tích hợp môn sinh

học, hóa học)

- Phương pháp vấn đáp (đàm thoại gợi mở) Giáo viên ra câu hỏi để học sinh trả

lời, hoặc học sinh có thể nêu ý kiến, giáo viên sẽ giúp các em giảng giải bằng cáchđàm thoại và gợi mở bằng hệ thống câu hỏi nhỏ hơn có quan hệ logic với nhau

- Phương pháp thuyết trình theo quan điểm đổi mới Giáo viên mô tả, thuyết

trình các sự việc, hiện tượng liên quan tới các môn học và môi trường

VD: Khi dạy bài; “Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa” (SGK Địa lý 7) Giáo

viên có thể thuyết trình để học sinh hiểu được thế nào là thủy triều đen, thủy triềuđỏ: Thủy triều đỏ là do sự dư thừa lượng đạm và Ni-tơ từ nước thải sinh hoạt, phânhóa học…làm cho loại Tảo đỏ có chứa chất độc phát triển rất nhanh chiếm hếtlượng Oxi trong nước khiến cho các sinh vật chết hàng loạt, gây cản trở giao thông,

ô nhiễm môi trường nặng Thủy triều đen là sự ô nhiễm nghiêm trọng nhất của cácvùng biển do váng dầu, do nước thải sinh hoạt…làm giảm lượng PH tăng nồng độcác gốc Axít, Kali, Nitrat làm các sinh vật thiếu oxi và chết hàng loạt Ở Việt Namthủy triều đỏ đã xảy ra ở Bình Thuận vào trung tuần tháng 7 năm 2002, và thủytriều đen ở các tỉnh miền Trung vào tháng 1 năm 2007 (do hiện tượng tràn dầu)

(Tích hợp môn sinh học, hóa học, giáo dục bảo vệ môi trường)

II.1.5.2 Phương pháp dạy học đặt vấn đề và giải quyết vấn đề

- Giáo viên cần tạo ra các tình huống ra có vấn đề (các tình huống có liên quanđến các môn học và việc giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh) Sau đó học sinh sẽcùng với sự hướng dẫn của người giáo viên để giải quyết vấn đề Cuối cùng là giáoviên chốt, kết luận và đưa ra biện pháp

VD: Dạy bài: “Vùng biển Việt Nam” (SGK Địa lý 8), giáo viên đưa ra vấn đề.

Hiện nay, 30% tổng thu nhập GDP của cả nước là do nguồn lợi từ biển mang lại.Nhưng tài nguyên biển đang bị khai thác cạn kiệt và ô nhiễm nghiêm trọng Theo emchúng ta cần có những biện pháp gì để góp phần bảo vệ những tài nguyên quý giá này,bảo vệ môi trường biển đảo nước ta?

Học sinh: Thảo luận và đưa ra ý kiến

Giáo viên kết luận: Cần giữ vững, duy trì nguồn lợi từ biển cả để thúc đẩynền kinh tế đất nước phát triển, nâng cao đời sống của người dân bằng các biệnpháp: Khai thác đi đôi với bảo vệ, tăng cường tuyên truyền góp phần nâng caonhận thức, thúc đẩy hành động của người dân vùng biển và du khách tới thamquan, khai thác có kế hoạch bằng các phương tiện khoa học kĩ thuật tiên tiến, giữ

gìn chủ quyền biển đảo, xây dựng các phương án để làm tăng giá trị của biển.

(Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường)

II.1.5.3 Sử dụng phương pháp quan sát trực quan

Phương pháp này nhằm khơi dậy, khích lệ trí tò mò, ham học hỏi, gây hứng thúcho học sinh và phương pháp này có thể áp dụng với hầu hết các bài Đặc biệt phươngpháp này rất phù hợp với những nội dung có Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệmôi trường

Với môn Địa lý, phương pháp trực quan được thể hiện bằng việc sử dụng cácphương tiện trực quan như:

 Sử dụng bản đồ Sách giáo khoa, Atlat địa lý

 Sử dụng tranh, ảnh Địa lý

 Sử dụng băng, đĩa hình

 Sử dụng biểu đồ, số liệu thống kê

Khi dạy bài 24: “Vùng Bắc Trung Bộ (tiếp theo)” để khai thác về tình hình

sản xuất lương thực của vùng, giáo viên có thể cho học sinh nhận xét biểu đồ và bảng

số liệu để rút ra tình hình sản suất lương thực ở vùng Bắc Trung Bộ

Khi quan sát biểu đồ và bảng số liệu thống kê Để nhận xét được, học sinh cầnvận dụng kiến thức của môn Toán học và nhiều môn học khác