Đề cương ôn thi môn Đường lối
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN THI HẾT MÔN
“Đường lối, chính sách của Đảng, nhà nước Việt Nam
về các lĩnh vực của đời sống xã hội”
Câu 1 Trình bày phương hướng và các quan điểm chỉ đạo của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong giai đoạn hiện nay Liên hệ việc thực hiện nhiệm vụ xây dựng con người và xây dựng văn hóa trong chính trị ở đơn vị, địa phương đồng chí đang công tác?
Yêu cầu nêu được các ý:
*Khái niệm văn hóa:
- Theo tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO): “Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo (của các cá nhân và các cộng đồng) trong quá khứ và trong hiện tại Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ thống các giá trị, các truyền thống và các thị hiếu- những yếu tố xác định đặc tính riêng của từng dân tộc” (Federico Mayor) Đây là tinh hoa trí tuệ của nhân loại tiến bộ có ý nghĩa gợi mở tư duy cho quan điểm hướng tới kiến tạo nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
- Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, văn hóa được đề cập đến ở cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp:
+ Theo nghĩa rộng, văn hóa được Hồ Chí Minh định nghĩa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn” Như vậy, văn hóa được hiểu theo nghĩa rộng nhất,
đó là toàn bộ những giá trị vật chất và giá trị tinh thần mà loài người đã sáng tạo ra nhằm đáp ứng nhu cầu sinh tồn, đồng thời cũng là mục đích cuộc sống của con người Và muốn xây dựng nền văn hóa của dân tộc thì phải xây dựng trên tất cả các mặt: kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức, tâm lý của con người…
Theo nghĩa hẹp, văn hóa được Hồ Chí Minh xác định là đời sống tinh thần của xã hội, là thuộc
về kiến trúc thượng tầng của xã hội Đây là quan điểm nhất quán của Chủ tịch Hồ Chí Minh kể từ sau cách mạng tháng 8 năm 1945
*Phương hướng của Đảng:
- Trên thế giới, kinh nghiệm xây dựng văn hóa thành công của một số quốc gia như Nhật Bản (với nền văn hóa theo phương châm: “tinh thần Nhật Bản và KH-CN phương Tây”), Trung Quốc (với xây dựng nền văn minh tinh thần, nghĩa là nền văn hóa ở trình độ văn minh cao) được xem là bài học thực tiễn để Đảng ta đề ra phương hướng xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong tình hình mới
- Xuất phát từ thực tiễn của sự nghiệp đổi mới, CNH- HĐH đất nước; xu thế toàn cầu hóa và giao lưu văn hóa quốc tế rộng mở nhưng vô cùng phức tạp hiện nay Xuất phát từ những thành tựu đặt được và đặc biệt là những hạn chế của công tác văn hóa như: Sự xuống cấp về đạo đức, lối sống của một bộ phận công chúng, tệ nạn mê tín dị đoan phức tạp; Chất lượng quản lý văn hóa ở sở còn nhiều biến động, có sự hẫng hụt đội ngũ cán bộ văn hóa… Đặt ra yêu cầu phải đổi mới quản lý nền Văn hóa
- Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) được Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng thông qua, đã xác định phương hướng:
“Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ; làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan
Trang 2trọng của phát triển Kế thừa và phát huy những truyền thống văn hóa tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại, xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, vì lợi ích chân chính và phẩm giá con người, với trình độ tri thức, đạo đức, thể lực và thẩm mỹ ngày càng cao Phát triển, nâng cao chất lượng sáng tạo văn học, nghệ thuật; khẳng định và biểu dương các giá trị chân, thiện, mỹ, phê phán những cái lỗi thời, thấp kém, đấu tranh chống những biểu hiện phản văn hóa”
*Các quan điểm chỉ đạo của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc:
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 9, Ban chấp hành TW khóa XI (ngày 9/6/2014) đã tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết HN TW 5 khóa VIII, đồng thời đề xuất ban hành Nghị quyết mới về Văn hóa trong tình hình hiện nay Nghị quyết nêu rõ các quan điểm chỉ đạo của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong tình mới như sau:
- Thứ nhất: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững
đất nước Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội
- Thứ hai: Xây dựng là nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng
của cộng đồng các dân tộc VN, với các đặc trưng dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học
- Thứ ba: Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để
phát triển văn hóa Trong xây dựng văn hóa, trọng tâm là chăm lo xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp, với các đặc tính cơ bản: Yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo
- Thứ tư: Xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa, trong đó chú trọng vai trò của gia đình, cộng
đồng Phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa; cần chú ý đầy đủ đến yếu tố văn hóa và con người trong phát triển kinh tế
- Thứ năm: Xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà
nước quản lý, nhân dân là chủ thể sáng tạo, đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng
*Liên hệ
- Khái quát tình hình, đặc điểm đơn vị, địa phương công tác:
+ Thời gian thành lập, địa điểm trụ sở chính
+ Tóm tắt cơ cấu tổ chức (gồm các phòng, ban, đơn vị trực thuộc; tổng số cán bộ, công chức, viên chức; chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức (trình độ chuyên môn nghiệp vụ…)); các
tổ chức Đảng, đoàn thể và đặc điểm nổi bật của cơ quan, đơn vị
- Nêu thực trạng về thực hiện nhiệm vụ xây dựng con người và xây dựng văn hóa trong chính trị
ở cơ quan, đơn vị đồng chí (những thuận lợi, khó khăn và tồn tại) Ví dụ:
Những mặt đạt được:
+ Tư tưởng, đạo đức và lối sống của cán bộ, đảng viên, nhân viên trong cơ quan (đơn vị), đã có những chuyển biến quan trọng, tích cực
+ Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh được vận dụng và phát triển sáng tạo làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng trong chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ của cơ quan (đơn vị) Ý thức phấn đấu trong mọi lĩnh vực công tác, tinh thần trách nhiệm và năng lực tổ chức thực tiễn của cán bộ, đảng viên trong cơ quan, đơn vị được nâng lên một bước Nhiều nét mới trong giá trị văn hoá và chuẩn mực đạo đức từng bước hình thành Tính năng động và tính tích cực trong công việc được phát huy, sở trường và năng lực cá nhân được khuyến khích Không khí dân chủ trong cơ quan và các tổ chức đoàn thể- xã hội được tăng cường
+ Có nhiều việc làm thiết thực hướng về cội nguồn, về cách mạng và kháng chiến, quý trọng các gia đình có công với cách mạng, đền ơn đáp nghĩa những người có công, giúp đỡ những người
Trang 3hoạn nạn… trở thành phong trào trong xây dựng nếp sống văn hóa mới trong cơ quan, đơn vị Tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng được tôn trọng
+ Trên lĩnh vực văn học, nghệ thuật: Viết bài biểu dương người tốt việc tốt, biểu dương các điển hình tiên tiến Sưu tầm văn hoá dân gian, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đồng bào các dân tộc thiểu số
+ Thông tin đại chúng phát triển nhanh về số lượng và quy mô: Hệ thống mạng internet được kết nối, đài truyền thanh xã được xây dựng… tạo khả năng lựa chọn, khai thác các nguồn thông tin bổ ích phục vụ công việc và công chúng
+ Giao lưu văn hoá giữa các dân tộc trong địa bàn xã, với cá xã bạn từng bước được mở rộng, tạo điều kiện tiếp xúc và giao thoa văn hóa các dân tộc, vùng miền với nhau
Một bộ phận quan trọng thiết chế văn hoá (nhà văn hoá, câu lạc bộ, thư viện, cửa hàng sách báo, khu vui chơi giải trí…), gần đây đã có những phương thức hoạt động mới có hiệu quả
Những mặt yếu kém: (ví dụ)
Nổi lên trước hết ở nhận thức tư tưởng, trong đạo đức và lối sống: Trước những biến động chính trị phức tạp trên thế giới, một số người dao động, hoài nghi về con đường xã hội chủ nghĩa, phủ nhận thành quả của công cuộc xây dựng CNXH của các nước trên thế giới, phủ nhận con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta; phủ nhận lịch sử cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Không ít người còn mơ hồ, bàng quang hoặc mất cảnh giác trước những luận điệu thù địch xuyên tạc, bôi nhọ chế độ ta
Tệ sùng bái nước ngoài, coi thường những giá trị văn hoá dân tộc, chạy theo lối sống thực dụng,
cá nhân vị kỷ… đang gây hại đến thuần phong mỹ tục của dân tộc Không ít trường hợp vì đồng tiền và danh vị mà chà đạp lên tình nghĩa gia đình, quan hệ đồng chí, đồng nghiệp Nhiều hủ tục cũ và mới lan tràn, nhất là trong việc cưới, việc tang, lễ hội…
Nghiêm trọng hơn là sự suy thoái về đạo đức, lối sống ở một bộ phận cán bộ, đảng viên Hiện tượng quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu nhân dân, kèn cựa địa vị, cục bộ, địa phương, bè phái mất đoàn kết khá phổ biến…
Việc xây dựng thể chế văn hoá còn chậm và nhiều thiếu sót Chính sách xã hội hoá các hoạt động văn hoá chậm được ban hành Bộ máy tổ chức ngành văn hoá chưa được sắp xếp hợp lý để phát huy cao hơn hiệu lực lãnh đạo và quản lý
Công tác đào tạo đội ngũ cán bộ và quản lý văn hoá của xã chưa đáp ứng yêu cầu, còn hẫng hụt
về cán bộ làm văn hoá ở cơ sở
Chính sách khuyến khích và định hướng đầu tư xã hội cho phát triển văn hoá còn chưa rõ, đời sống văn hoá còn quá nghèo nàn…
- Nêu các giải pháp thực hiện:
+ Xây dựng đội ngũ cán bộ, công nhân viên chức mạnh về trí tuệ, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức, cường tráng về thể chất
+ Xây dựng môi trường làm việc tích cực, năng động, sáng tạo, hiệu quả…
+ Ban hành những chính sách, thể chế, tạo hành lang pháp lý cần và đủ cho hoạt động văn hóa
và xã hội hóa văn hóa…