1. MỞ ĐẦU 1.1. Lí do chọn đề tài Trong xu thế hiện nay, các bộ môn khoa học tự nhiên dường như đang chiếm ưu thế, các bộ môn khoa học xã hội có phần bị xem nhẹ. Đó chính là một thực tế không thể phủ nhận. Bởi vậy, muốn lấy lại vị thế của mình thì người thầy cần phải đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến, hiện đại vào trong quá trình dạy học, khuyến khích tinh thần tự học, tự nghiên cứu của học sinh. Trong bối cảnh hiện nay, với sự phát triển nhanh chóng của khoa học kĩ thuật, trình độ phát triển của các nước ngày càng cao, sự giao lưu quốc tế ngày càng sâu rộng. Hội nhập đem lại cho đất nước ta diện mạo mới. Nhưng để hội nhập, mỗi công dân không chỉ cần có kiến thức mà còn cần có khả năng thực hành để thích ứng với sự thay đổi của xã hội. Chính vì vậy, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, học sinh cần được trang bị những kiến thức và kĩ năng cần thiết để làm hành trang vững chắc tiến bước vào tương lai. Để thực hiện được điều đó, các môn học đã có những tiết thực hành, ngoại khóa nhằm hệ thống, khắc sâu kiến thức đã học và giúp học sinh có thể áp dụng được những điều đã học vào trong thực tế cuộc sống. Trong các môn học, môn Giáo dục công dân có vai trò trực tiếp cung cấp cho các em những kiến thức về đạo đức và pháp luật để các em hoàn thiện nhân cách, trở thành những con người có cả đức và tài. Chính vì vậy, việc tổ chức tốt giờ thực hành, ngoại khóa ở môn học này có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Trong những năm gần đây, giáo dục đã có nhiều thay đổi. Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đã được chú trọng hơn. Tuy nhiên, kết quả chưa cao, đặc biệt là với học sinh ở các vùng nông thôn. Trong thực tế, các em hầu như chỉ có được những kiến thức trong sách vở, còn khả năng áp dụng vào thực tế thì còn rất hạn chế. Điều đó thể hiện rất rõ ngay trong cách ứng xử hằng ngày của các em ở gia đình, nhà trường và ngoài xã hội. Trong phân phối chương trình môn Giáo dục công dân có một số tiết thực hành, ngoại khóa nhưng lại không có những tài liệu hướng dẫn cụ thể. Vì thế, đa số giáo viên còn lúng túng trong cách làm nên chưa thực hiện được mục tiêu của các giờ học này. Từ những vấn đề cơ bản trên, tôi thấy rằng cần phải có phương pháp tổ chức tốt giờ thực hành, ngoại khóa để nhằm phát huy được mục tiêu của môn học, góp phần vào việc thực hiện mục tiêu chung của giáo dục. Chính vì vậy, tôi đã tiến hành thực hiện đề tài sáng kiến kinh nghiệm: Kinh nghiệm tổ chức giờ thực hành, ngoại khóa bằng hình thức sân khấu hóa nhằm tạo hứng thú và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh 1.2. Mục đích nghiên cứu Để thực hiện được mục tiêu giáo dục của môn học, việc trước hết là người thầy phải tạo được sự hứng thú cho học sinh. Từ đó, các em sẽ say mê học tập, tự trang bị kiến thức và những kĩ năng cần thiết cho bản thân. Chính vì vậy, mục đích trước hết của đề tài nghiên cứu này chính là tạo hứng thú học tập cho học sinh. Một trong những đối tượng dễ bị tác động của các tệ nạn xã hội là lứa tuổi học sinh, sinh viên, trong đó có học sinh trung học cơ sở. Vì vậy, trang bị cho học sinh trung học sơ sở một nền tảng kiến thức về tệ nạn xã hội; cách phòng tránh; những quy định của pháp luật về phòng, chống tệ nạn xã hội;..... là rất cần thiết để giúp các em có thể chủ động phòng ngừa cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Chính vì vậy, tôi đã chọn tiết thực hành, ngoại khóa trong chương trình Giáo dục công dân 8, tiết 32 33 với chủ đề Phòng, chống tệ nạn xã hội ở địa phương bằng hình thức sân khấu hóa nhằm tạo hứng thú cho học sinh, từ đó cung cấp và khắc sâu thêm những kiến thức về tệ nạn xã hội ngoài kiến thức các em đã được học ở bài 13 của chương trình Giáo dục công dân lớp 8. Đặc biệt, qua giờ ngoại khóa này, tôi muốn trang bị cho các em những kĩ năng sống cần thiết để thực hiện tốt việc phòng, chống tệ nạn xã hội cho bản thân, gia đình và xã hội. 1.3. Đối tượng nghiên cứu Cách thức tổ chức giờ thực hành, ngoại khóa môn Giáo dục công dân ở trường trung học cở sở. Hứng thú học tập của học sinh. Kĩ năng thực hành của học sinh. 1.4. Phương pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phương pháp này nhằm nghiên cứu những tài liệu về mục tiêu của môn học, các phương pháp dạy học giờ thực hành, ngoại khóa đã áp dụng; các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực đang được áp dụng; tài liệu về kĩ năng sống của học sinh; tài liệu có liên quan đến tệ nạn xã hội; tài liệu về tâm sinh lí học sinh trung học cơ sở;... Phương pháp điều tra: Phương pháp này được tiến hành bằng cách đưa ra các câu hỏi để khảo sát nhằm thu thập mức độ hứng thú và những kĩ năng có được của học sinh trong quá trình học tập. Từ đó, đưa ra những giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục. Bên cạnh đó, giáo viên còn phải điều tra những điều kiện có liên quan đến việc tổ chức giờ thực hành, ngoại khóa theo hình thức sân khấu hóa, như: thời gian thực hiện, cơ sở vật chất của nhà trường, kinh phí tổ chức, năng lực tổ chức của giáo viên, thái độ hợp tác của các giáo viên trong nhà trường,... Phương pháp thống kê, xử lí số liệu: Phương pháp này được dùng để trình bày và xử lí các số liệu đã thu được để thuận tiện cho qua trình thực hiện đề tài. Ở đây, tôi sử dụng phương pháp đơn giản nhất là phương pháp tính tỉ lệ phần trăm nhằm thống kê những số liệu về hứng thú và khả năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống của học sinh. Từ đó, lựa chọn những giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng giáo dục.
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Trong xu thế hiện nay, các bộ môn khoa học tự nhiên dường như đang
chiếm ưu thế, các bộ môn khoa học xã hội có phần bị "xem nhẹ" Đó chính là
một thực tế không thể phủ nhận Bởi vậy, muốn lấy lại vị thế của mình thì người thầy cần phải đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến, hiện đại vào trong quá trình dạy học, khuyến khích tinh thần tự học, tự nghiên cứu của học sinh
Trong bối cảnh hiện nay, với sự phát triển nhanh chóng của khoa học kĩ thuật, trình độ phát triển của các nước ngày càng cao, sự giao lưu quốc tế ngày càng sâu rộng Hội nhập đem lại cho đất nước ta diện mạo mới Nhưng để hội nhập, mỗi công dân không chỉ cần có kiến thức mà còn cần có khả năng thực hành để thích ứng với sự thay đổi của xã hội Chính vì vậy, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, học sinh cần được trang bị những kiến thức và kĩ năng cần thiết để làm hành trang vững chắc tiến bước vào tương lai Để thực hiện được điều đó, các môn học đã có những tiết thực hành, ngoại khóa nhằm hệ thống, khắc sâu kiến thức đã học và giúp học sinh có thể áp dụng được những điều đã học vào trong thực tế cuộc sống Trong các môn học, môn Giáo dục công dân có vai trò trực tiếp cung cấp cho các em những kiến thức về đạo đức và pháp luật
để các em hoàn thiện nhân cách, trở thành những con người có cả đức và tài Chính vì vậy, việc tổ chức tốt giờ thực hành, ngoại khóa ở môn học này có ý nghĩa vô cùng quan trọng
Trong những năm gần đây, giáo dục đã có nhiều thay đổi Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đã được chú trọng hơn Tuy nhiên, kết quả chưa cao, đặc biệt là với học sinh ở các vùng nông thôn Trong thực tế, các em hầu như chỉ có được những kiến thức trong sách vở, còn khả năng áp dụng vào thực tế thì còn rất hạn chế Điều đó thể hiện rất rõ ngay trong cách ứng xử hằng ngày của các
em ở gia đình, nhà trường và ngoài xã hội
Trong phân phối chương trình môn Giáo dục công dân có một số tiết thực hành, ngoại khóa nhưng lại không có những tài liệu hướng dẫn cụ thể Vì thế, đa
số giáo viên còn lúng túng trong cách làm nên chưa thực hiện được mục tiêu của các giờ học này
Từ những vấn đề cơ bản trên, tôi thấy rằng cần phải có phương pháp tổ chức tốt giờ thực hành, ngoại khóa để nhằm phát huy được mục tiêu của môn học, góp phần vào việc thực hiện mục tiêu chung của giáo dục Chính vì vậy, tôi đã
tiến hành thực hiện đề tài sáng kiến kinh nghiệm: "Kinh nghiệm tổ chức giờ thực hành, ngoại khóa bằng hình thức sân khấu hóa nhằm tạo hứng thú và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh"
1.2 Mục đích nghiên cứu
Để thực hiện được mục tiêu giáo dục của môn học, việc trước hết là người thầy phải tạo được sự hứng thú cho học sinh Từ đó, các em sẽ say mê học tập,
tự trang bị kiến thức và những kĩ năng cần thiết cho bản thân Chính vì vậy, mục
Trang 2đích trước hết của đề tài nghiên cứu này chính là tạo hứng thú học tập cho học sinh
Một trong những đối tượng dễ bị tác động của các tệ nạn xã hội là lứa tuổi học sinh, sinh viên, trong đó có học sinh trung học cơ sở Vì vậy, trang bị cho học sinh trung học sơ sở một nền tảng kiến thức về tệ nạn xã hội; cách phòng tránh; những quy định của pháp luật về phòng, chống tệ nạn xã hội; là rất cần thiết để giúp các em có thể chủ động phòng ngừa cho bản thân, gia đình và cộng đồng Chính vì vậy, tôi đã chọn tiết thực hành, ngoại khóa trong chương trình
Giáo dục công dân 8, tiết 32 - 33 với chủ đề "Phòng, chống tệ nạn xã hội ở địa phương" bằng hình thức sân khấu hóa nhằm tạo hứng thú cho học sinh, từ đó
cung cấp và khắc sâu thêm những kiến thức về tệ nạn xã hội ngoài kiến thức các
em đã được học ở bài 13 của chương trình Giáo dục công dân lớp 8 Đặc biệt, qua giờ ngoại khóa này, tôi muốn trang bị cho các em những kĩ năng sống cần thiết để thực hiện tốt việc phòng, chống tệ nạn xã hội cho bản thân, gia đình và
xã hội
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Cách thức tổ chức giờ thực hành, ngoại khóa môn Giáo dục công dân ở trường trung học cở sở
Hứng thú học tập của học sinh
Kĩ năng thực hành của học sinh
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phương pháp này nhằm nghiên cứu
những tài liệu về mục tiêu của môn học, các phương pháp dạy học giờ thực hành, ngoại khóa đã áp dụng; các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực đang được áp dụng; tài liệu về kĩ năng sống của học sinh; tài liệu có liên quan đến tệ nạn xã hội; tài liệu về tâm sinh lí học sinh trung học cơ sở;
- Phương pháp điều tra:
Phương pháp này được tiến hành bằng cách đưa ra các câu hỏi để khảo sát nhằm thu thập mức độ hứng thú và những kĩ năng có được của học sinh trong quá trình học tập Từ đó, đưa ra những giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục
Bên cạnh đó, giáo viên còn phải điều tra những điều kiện có liên quan đến việc tổ chức giờ thực hành, ngoại khóa theo hình thức sân khấu hóa, như: thời gian thực hiện, cơ sở vật chất của nhà trường, kinh phí tổ chức, năng lực tổ chức của giáo viên, thái độ hợp tác của các giáo viên trong nhà trường,
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu: Phương pháp này được dùng để
trình bày và xử lí các số liệu đã thu được để thuận tiện cho qua trình thực hiện
đề tài Ở đây, tôi sử dụng phương pháp đơn giản nhất là phương pháp tính tỉ lệ phần trăm nhằm thống kê những số liệu về hứng thú và khả năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống của học sinh Từ đó, lựa chọn những giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng giáo dục
Trang 32 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lí luận
Việc tổ chức dạy và học thực hành, ngoại khóa các vấn đề địa phương môn Giáo dục công dân cấp trung học cơ sở nói chung và khối 8 nói riêng dựa trên các cơ sở sau:
- Xuất phát từ quan điểm bộ môn Giáo dục công dân Đó là, ngoài việc giúp
học sinh tiếp thu những kiến thức mới như các chuẩn mực đạo đức, pháp luật đã được quy định cho từng khối, từng lớp trong phân phối chương trình; môn Giáo dục công dân còn phải giúp học sinh có thể vận dụng phần lí thuyết đã được học
ở các bài vào thực tế cuộc sống nhằm nâng cao những kĩ năng sống cần thiết cho bản thân Vì vậy, điều quan trọng là sau khi học xong những kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa thì các em cần phải được thực hành Tiết thực hành, ngoại khóa được bố trí ở các khối lớp là thực hiện quan điểm đó
- Căn cứ vào sự chỉ đạo chuyên môn của Phòng Giáo dục và Đào tạo về việc
thực hiện dạy và học các tiết thực hành, ngoại khóa các vấn đề của địa phương
và các nội dung đã học
- Căn cứ vào tài liệu học tập, mục đích truyền thụ và thực tế địa phương để
người dạy có cách thức tổ chức tiết ngoại khóa phù hợp với đối tượng học sinh
từ việc lựa chọn chủ đề đến cách thức tổ chức giờ dạy nhằm tạo hứng thú trong quá trình lĩnh hội kiến thức của học sinh Từ đó giúp các em biết tự điều chỉnh hành vi của bản thân, sống theo Hiến pháp, pháp luật và truyền thống đạo đức của dân tộc, của địa phương
Do đó, việc tìm ra cách thức và phương pháp tổ chức một tiết thực hành, ngoại khóa về các vấn đề của địa phương đối với mỗi giáo viên dạy bộ môn Giáo dục công dân bậc trung học cơ sở có vai trò hết sức quan trọng
2.2 Thực trạng
Là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Giáo dục công dân ở Trường Trung học
cơ sở Triệu Lộc, tôi thấy việc tổ chức dạy một tiết thực hành, ngoại khóa các vấn
đề địa phương và các nội dung đã học ở các bộ môn nói chung và môn Giáo dục
công dân nói riêng còn nhiều bất cập Cụ thể:
Thứ nhất: Đa số học sinh chỉ học môn Giáo dục công dân theo kiểu học vẹt.
Thực trạng này xuất phát từ quan niệm về vai trò của môn học Đa phần học sinh và phụ huynh đều cho rằng Giáo dục công dân là môn phụ, cho nên không quan tâm, mà chỉ học theo kiểu đối phó Chính vì thế mà hứng thú học tập và việc đầu tư đối với bộ môn này không cao Thậm chí là một số giáo viên dạy môn học này cũng nghĩ nó là môn phụ nên có phần dễ dãi và chủ quan trong việc giảng dạy
Thứ hai: Học sinh có kiến thức về môn học nhưng chỉ là kiến thức trong sách
vở, thiếu khả năng thích ứng với những tác động trong cuộc sống Nhiều em không phân biệt được tốt – xấu; hoặc không biết phải làm gì khi đối diện với cái xấu nên dễ bị lôi kéo vào việc làm xấu Nguyên nhân của thực trạng này là do các em chỉ được học về lí thuyết mà không được thực hành
Trang 4Thứ ba: Việc tổ chức giờ ngoại khóa ở trường học theo hình thức sân khấu hóa
là rất có hiệu quả nhưng lại rất khó thực hiện, bởi rất nhiều nguyên nhân, trong
đó phải kể đến các nguyên nhân:
Trước hết, nguyên nhân chính vẫn là do giáo viên trực tiếp giảng dạy chưa thực sự tâm huyết với nghề nên chưa đầu tư nhiều thời gian, công sức cho giờ học ngoại khóa Bởi để tổ chức được một giờ ngoại khóa có hiệu quả thì phải chuẩn bị rất công phu, giáo viên không những phải bỏ thời gian, công sức mà còn phải đầu tư cả tiền bạc Và dù một số giáo viên có tâm huyết với nghề, muốn tổ chức giờ ngoại khóa một cách công phu và hiệu quả nhưng lại lúng túng, bởi lẽ để tổ chức tốt được một giờ ngoại khóa thì ngoài những kiến cơ bản, giáo viên còn cần rất nhiều kĩ năng, như: kĩ năng dẫn chương trình, kĩ năng đạo diễn, kĩ năng tổ chức trò chơi,
Nguyên nhân tiếp theo phải kể đến đó là điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường chưa đáp ứng được yêu cầu dạy – học ngoại khóa, ví dụ như: không gian phòng học hẹp, chưa có phòng sinh hoạt tập thể, nếu tổ chức ở phòng học vào các tiết học theo thời khóa biểu thì sẽ ảnh hưởng đến lớp bên cạnh, còn nếu muốn tổ chức ngoại khóa theo hình thức sân khấu hóa thì phải tổ chức ngoài trời, mà tổ chức ngoài trời thì phải phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như: thời tiết, thời gian, cơ sở vật chất, nhân sự
Một nguyên nhân nữa đó là sự phối hợp giữa giáo viên bộ môn với giáo viên chủ nhiệm, với các tổ chức đoàn thể như Đoàn Thanh niên, Liên đội chưa thực
sự hiệu quả Bởi giáo viên bộ môn thì ngại phiền hà cho người khác, còn các giáo viên khác thì thường ngại phải làm thêm việc Mà để tổ chức tốt một giờ ngoại khóa theo hình thức sân khấu hóa thì một mình giáo viên bộ môn không thể làm nổi, bởi cần rất nhiều thứ, như: trang trí phông, sân khấu, các đạo cụ, loa đài,
Thứ tư: Hiện nay, trong các nhà trường, số giáo viên đang trực tiếp giảng dạy
môn Giáo dục công dân được đào tào chính ban là không nhiều, đa phần là đào tạo kèm với môn khác, thậm chí là không được đào tạo nhưng vẫn phải giảng dạy do điều kiện đội ngũ của các nhà trường (giáo viên vừa thừa vừa thiếu)
Thứ năm: Việc dạy học môn Giáo dục công dân ở trường trung học cơ sở còn
mang tính thụ động, chưa phát huy được tính chủ động, sáng tạo của học sinh Điều đó dẫn đến hiệu quả dạy và học chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu và nhiệm vụ của bộ môn Nhiều tiết học diễn ra một cách khô khan, nghèo nàn về phương pháp, nặng về thuyết trình, giảng giải, vấn đáp Các phương tiện dạy học cũng ít khi được sử dụng, tình trạng dạy chay vẫn phổ biến, hình thức tổ chức còn nghèo nàn, chỉ bó hẹp trong khuôn khổ lớp học, lên lớp đại trà, học sinh ít có cơ hội được tổ chức học tập theo nhóm, tổ Nhất là đối với những tiết thực hành, ngoại khóa chương trình địa phương chưa thực sự được coi trọng và
đầu tư đúng mức, chủ yếu vẫn là do giáo viên "tự biên, tự diễn", thậm chí có
những tiết còn bị sử dụng vào những mục đích khác
Thứ sáu: Việc dạy thực hành, ngoại khóa còn nhiều bất cập, bởi vì từ trước đến
nay tiết ngoại khóa chưa được giảng dạy phổ biến, những tiết ngoại khóa chỉ
Trang 5trên danh nghĩa là cho học sinh lên lớp để ôn tập hoặc có tổ chức thì chỉ mang tính hình thức, không có nội dung, kịch bản, chủ đề cụ thể
Từ thực trạng trên, tôi đã tiến hành điều tra, khảo sát ban đầu sự hứng thú và chất lượng học sinh ở một số lớp qua giờ dạy thực hành, ngoại khóa môn Giáo dục công dân ở Trường Trung học cơ sở Triệu Lộc khi chưa vận dụng phương pháp đổi mới cho thấy kết quả chưa cao Cụ thể là:
*Về sự hứng thú:
- Tôi khảo sát hứng thú học sinh bằng cách đưa ra câu hỏi sau giờ ngoại khóa:
Cầu hỏi: Em thích hay không thích giờ thực hành, ngoại khóa? Vì sao?
- Kết quả khảo sát năm học 2015 – 2016:
55/55 (100%) học sinh trả lời thích giờ thực hành, ngoại khóa Trong đó: + 41/55 (74,5%) học sinh thích giờ thực hành, ngoại khóa vì lí do không phải học lí thuyết, được tự do và vui chơi thỏa thích; không bị thầy cô kiểm tra bài
+ 14/55 (25,5%) học sinh thích giờ thực hành, ngoại khóa vì lí do được tự tìm tòi, nghiên cứu bài học, được làm việc nhóm, được thể hiện năng lực bản thân, được rèn luyện những kĩ năng sống cần thiết và có thêm những kiến thức
bổ ích
Với kết quả như trên, tôi thấy rằng khó có thể thực hiện được mục tiêu bài
học Vì vậy, việc thay đổi cách thức tổ chức giờ thực hành, ngoại khóa là rất cần thiết
*Về chất lượng:
- Tôi đưa ra câu hỏi thu hoạch sau giờ ngoại khóa:
(1) Hãy nêu ví dụ cụ thể về một trường hợp ở địa phương em dính vào tệ nạn xã hội Phân tích rõ nguyên nhân và tác hại.
(2) Nếu người thân trong gia đình hay bạn bè dính vào tệ nạn xã hội, em sẽ làm gì?
- Kết quả khảo sát 2015 – 2016:
55 SL1 1,8% SL5 9,1% SL37 67,3% SL12 21,8%
Từ thực trạng và kết quả điều tra ban đầu, tôi đã tiến hành nghiên cứu, đánh
giá và rút ra "Kinh nghiệm tổ chức giờ thực hành, ngoại khóa bằng hình thức sân khấu hóa nhằm tạo hứng thú và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh" để
trình bày một số kinh nghiệm mà bản thân tôi đã tổ chức giảng dạy và thực hành
ở khối 8 tiết 32, 33, học kì II năm học 2016-2017 Tiết thực hành ngoại khóa này
đã được tôi thực hiện thành công và có hiệu quả trong thực tế giảng dạy ở nhà trường
Trang 62.3 Giải pháp tổ chức thực hiện
Đối với học sinh, việc tạo ra hứng thú có giá trị rất lớn đối với hiệu quả học tập Nó giúp học sinh nhận biết thêm và sâu sắc hơn các phẩm chất đạo đức mà mỗi con người cần phải có, các vấn đề của xã hội, những vấn đề của Đảng và nhà nước ta, những vấn đề cấp bách, thời sự hiện nay đang diễn ra hằng ngày, hằng giờ trong thực tế cuộc sống
Để làm được điều đó, trước hết phải đa dạng hóa các phương pháp và hình thức dạy học bộ môn, khắc phục tính đơn điệu, nghèo nàn trong việc áp dụng các phương pháp và hình thức dạy học, kích thích học sinh ham học môn Giáo dục công dân nói chung và các giờ thực hành, ngoại khóa nói riêng Với đề tài này, tôi xin đưa ra những giải pháp sau:
Thứ nhất: Mỗi giáo viên được phân công giảng dạy môn Giáo dục công dân
phải có nhận thức đúng đắn về vai trò và mục tiêu của môn học Từ đó mới có thể làm thay đổi được nhận thức của học sinh và phụ huynh Muốn làm thay đổi được nhận thức của học sinh thì người thầy cần phải có cách làm sáng tạo và phù hợp nhằm tạo hứng thú cho học sinh trong học tập, từ đó học sinh sẽ yêu môn học và đó là điều kiện thuận lợi để người thầy thực hiện được mục tiêu của môn học Còn đối với phụ huynh, giáo viên cần tranh thủ tiếp xúc và chia sẻ với
họ ở các Hội nghị Phụ huynh do nhà trường tổ chức để giúp họ thấy rõ được vai trò vô cùng quan trọng của môn Giáo dục công dân đối với con em họ, từ đó tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của họ
Thứ hai: Để học sinh sử dụng được kiến thức đã học trong sách vở vào thực tế
cuộc sống một cách hiệu quả, thì nhất thiết giáo viên phải tổ chức cho các em thực hành và việc thực hành sẽ có hiệu quả tốt nhất khi người thầy tổ chức được giờ ngoại khóa thành công Chính vì vậy, trong qúa trình dạy học, ngoài việc truyền thụ kiến thức ở các tiết học thông thường thì giáo viên cần phải chú trọng đầu tư thời gian và công sức cho giờ ngoại khóa Chỉ có như vậy thì mới thực hiện được mục tiêu giáo dục của môn học
Thứ ba: Như đã nói ở trên, việc tổ chức giờ ngoại khóa ở trường học theo hình
thức sân khấu hóa là rất có hiệu quả nhưng lại rất khó thực hiện Vì vậy, để tổ chức được một giờ học như vậy, giáo viên cần:
- Giáo viên cần tự tìm tòi, học hỏi những kiến thức có liên quan để có thể tổ chức được một giờ ngoại khóa theo hình thức sân khấu hóa Việc tự học có thể tốn nhiều thời gian và phụ thuộc vào khả năng, năng khiếu của mỗi người Tuy nhiên, nếu thực sự tâm huyết với nghề thì chúng ta vẫn có thể học được Bởi vì việc tự học hỏi bây giờ cũng có rất nhiều thuận lợi, chúng ta có nhiều cách tiếp cận, như: đọc tài liệu, tham khảo các giờ dạy mẫu, đặc biệt là xem và bắt trước
các chương trình trên truyền hình, như: Âm vang xứ Thanh, Đường lên đỉnh Olympia, để học hỏi các kĩ năng như: kĩ năng dẫn chương trình, kĩ năng đạo
diễn, kĩ năng tổ chức các trò chơi,
- Giáo viên cần tham mưu với Ban Giám hiệu nhà trường nhằm tranh thủ sự giúp đỡ về vật chất để đầu tư các phương tiện nhằm tổ chức giờ thực hành, ngoại khóa đạt được kết quả cao nhất
Trang 7- Cần làm tốt công tác phối hợp giữa giáo viên bộ môn với giáo viên chủ nhiệm
và các tổ chức Đoàn – Đội Bởi lẽ, để tổ chức được giờ ngoại khóa theo hình thức sân khấu hóa thì một mình giáo viên bộ môn khó có thể thực hiện tốt Để làm tốt công tác phối hợp, giáo viên bộ môn cần có kế hoạch cụ thể, khoa học
Thứ tư: Xã hội thay đổi, trong đó có cả sự thay đổi của chuẩn mực đạo đức và
sự thay đổi của hệ thống pháp luật nhằm phù hợp với xu thế toàn cầu hóa Trong khi đó thì sách giáo khoa vẫn chưa kịp thay đổi Từ thực tế này, đòi hỏi giáo viên dù được đào tạo chính ban hay không chính ban thì cũng phải thường xuyên tự học để kịp thời cập nhật được những kiến thức, kĩ năng, phương pháp mới
Thứ năm: Để giờ ngoại khóa thực hiện đúng được chức năng của nó thì phải
loại bỏ ngay cách dạy khô khan, nghèo nàn về phương pháp, nặng về thuyết trình, giảng giải, vấn đáp, dạy chay, dùng tiết học với các mục đích khác Để làm được như vậy, trước hết giáo viên trực tiếp giảng dạy môn học phải thực sự nghiêm túc, nêu cao tinh thần trách nhiệm Bên cạch đó, tổ chuyên môn và Ban giám hiệu cần có sự chỉ đạo và giám sát sát sao đối việc tổ chức giờ ngoại khóa
ở các môn học nói chung và môn Giáo dục công dân nói riêng
Thứ sáu: Một việc vô cùng quan trọng để giờ ngoại khóa thành công đó là giáo
viên phải lựa chọn chủ để; xác định rõ mục tiêu giờ học; có kịnh bản rõ ràng, chi tiết; xác định rõ những phương pháp, kĩ thuật, phương tiện phục vụ và cách thức
tổ chức giờ học
2.4 Biện pháp thực hiện.
Thứ nhất: Lựa chọn chủ đề: Phòng, chống tệ nạn xã hội ở địa phương Đây là
vấn đề mang tính thời sự và nó có ảnh hưởng đến tất cả các mặt đời sống xã hội
Thứ hai: Xác định mục tiêu: Phần kiến thức về Phòng, chống tệ nạn xã hội
các em đã được học ở tiết 19 theo phân phối chương Trong giờ ngoại khóa, mục tiêu chính là rèn luyện khả năng thực hành và những kĩ năng sống cần thiết cho
học sinh Với chủ đề là Phòng, chống tệ nạn xã hội ở địa phương, giờ ngoại
khóa cần rèn luyện cho các em những kĩ năng sau:
- Kĩ năng Tự nhận thức: Đó là kĩ năng rất cơ bản của con người Nó giúp cho
học sinh nhận thức được bản thân và hoàn cảnh sống xung quanh mình Từ đó giúp các em có cách ứng xử và hành động phù hợp với điều kiện, với hoàn cảnh của bản thân và môi trường xung quanh Đặc biệt là cách ứng xử với vấn đề tệ nạn xã hội – một vấn đề nóng đang diễn ra ở khắp mọi nơi và ảnh hưởng không nhỏ đến đối tượng học sinh
- Kĩ năng Giao tiếp: Kĩ năng này giúp các em biết trình bày ý kiến của bản thân
sao cho phù hợp với hoàn cảnh và đồng thời biết lắng nghe, tôn trọng ý kiến người khác nhằm tạo được mối quan hệ tích cực với những người xung quanh, biết xây dựng mối quan hệ bạn bè trong sáng, lành mạnh, từ đó giúp các em tránh xa các tệ nạn xã hội
Trang 8- Kĩ năng Lắng nghe tích cực: là một phần quan trọng của kĩ năng giao tiếp,
thương lượng, hợp tác, kiềm chế cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn…Kĩ năng này
sẽ giúp các em có cách ứng xử phù hợp khi phải đối mặt với các tệ nạn xã hội, đặc biệt là khi tiếp xúc với các đối tượng ma túy, cờ bạc, mại dâm, ngoài xã hội, thậm chí là trong chính gia đình mình Việc biết lắng nghe sẽ giúp học sinh hiểu được được đối tượng, tạo được mối quan hệ thân thiện, từ đó có thể đưa ra lời khuyên hữu ích đối với đối tác và tránh được những xung đột gây bất lợi cho bản thân
- Kĩ năng Xác định giá trị: Đây là kĩ năng giúp các em định hướng cho mọi
suy nghĩ, hành động và lối sống của bản thân Đồng thời, kĩ năng này cũng giúp các em đánh giá đúng về giá trị của người khác Chính vì điều này, trong quá trình xây dựng nội dung của giờ ngoại khóa, giáo viên cần tạo ra những tình huống để học sinh thấy rõ đâu là giá trị đích thực của cuộc sống Từ đó, học sinh
có thể điều chỉnh suy nghĩ, hành động và lối sống theo hướng tích cực
- Kĩ năng Kiên định: Kĩ năng này giúp cho học sinh biết cách bảo vệ chính
kiến, quan điểm, thái độ, quyết định … của mình, đứng vững trước mọi áp lực tiêu cực của môi trường xung quanh Điều quan trọng là giáo viên phải tạo ra được những tình huống thực tế để định hướng cho các em, bởi ở lứa tuổi của các
em, nhận thức đang còn bồng bột, hạn chế và dễ bị lôi kéo Đặc biệt, trong xã hội ngày nay, các em đang phải đứng trước rất nhiều nguy cơ do tác động từ bên ngoài, nếu các em không được trang bị kiến thức, kĩ năng kiên định thì rất dễ bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội
- Kĩ năng Ra quyết định: Kĩ năng này giúp học sinh biết lựa chọn để đưa ra
quyết định một cách tối ưu để giải quyết vấn đề, tình huống gặp phải trong cuộc sống một cách kịp thời Đặc biệt, trong cuộc sống hiện nay, các em có điều kiện tiếp xúc với xã hội nhiều hơn thông qua nhiều hình thức, như gặp gỡ trực tiếp hoặc qua các trang mạng xã hội Khi tiếp xúc với xã hội bên ngoài, các em cần được trang bị những kiến thức cần thiết để phân biệt tốt – xấu và đưa ra những quyết định đúng đắn trong cuộc sống
- Kĩ năng Hợp tác: Kĩ năng này giúp cho học sinh biết chia sẻ trách nhiệm,
biết cam kết và cùng làm việc với những người xung quanh, với các đối tác của mình Đây là yếu tố quan trọng dẫn đến thành công trong mọi công việc Việc tổ chức tốt giờ ngoại khóa chính là điều kiện thuận để các em rèn luyện kĩ năng này Thông qua việc hợp tác để hoàn thành các nhiệm vụ được giao trong giờ ngoại khóa, các em sẽ thấy được vai trò của hợp tác trong cuộc sống; bởi lẽ trong một xã hội, mỗi người đều có mỗi điểm mạnh và hạn chế riêng, vì vậy mà hợp tác là một yêu cầu quan trọng đối với người công dân trong một xã hội hiện đại Đặc biệt, với vấn đề tệ nạn xã hội – một vấn đề nóng mang tính toàn cầu thì việc phòng, chống nó bắt buộc mọi người phải chung tay, góp sức
Trang 9- Kĩ năng Ứng phó với căng thẳng: Việc học tập ngày nay đang tạo ra cho học
sinh rất nhiều áp lực, làm cho các em căng thẳng Để giảm áp lực, một số em có thể tham gia vào các hoạt động lành mạnh như thể dục thể thao, nhưng cũng có
em lại tìm đến game, ma túy, Vì vậy, việc rèn luyện kĩ năng ứng phó với căng thẳng cho học sinh là rất cần thiết, bởi nó giúp cho các em có sự bình tĩnh để ra quyết định, để giải quyết vấn đề trong những tình huống căng thẳng, khó khăn thường gặp trong cuộc sống Giúp học sinh có thể biết được nguyên nhân gây căng thẳng, dự đoán kết quả của sự căng thẳng từ đó có cách suy nghĩ để ứng phó một cách tích cực
- Kĩ năng Tìm kiếm sự hổ trợ: Kĩ năng này giúp cho học sinh tìm được những
người tư vấn cho mình, hỗ trợ mình trước những khó khăn Một trong những khó khăn mà các em gặp phải là việc ứng phó với các tệ nạn xã hội ở quanh mình Trong vấn đề này, các em cần có sự hỗ trợ từ những người đáng tin cậy Việc hỗ trợ các em chính là việc cung cấp cho các em những hiểu biết và những
kĩ năng ứng phó trước các tệ nạn xã hội mà các em gặp phải trong cuộc sống Ví
dụ: Làm gì khi người thân nghiện hút? Làm gì khi bạn thân rủ hút thuốc phiện?
- Kĩ năng Thể hiện sự tự tin: Đây là kĩ năng giúp cho học sinh tin vào bản
thân mình hơn, mạnh dạn hơn trong các mối giao tiếp, tiếp xúc với môi trường xung quanh Có tự tin mới dám quyết định, mới giải quyết vấn đề một cách kịp thời, có hiệu quả Kĩ năng này chỉ được hình thành qua các hoạt động thực tế trong cuộc sống và hoạt động ngoại khóa sẽ là một sân chơi giúp các em rèn luyện tốt kĩ năng này
- Kĩ năng Thể hiện sự cảm thông: Đây là kĩ năng giúp học sinh tăng cường
hiệu quả giao tiếp và ứng xử với những người xung quanh, bước đầu tạo nên mối quan hệ thân thiện, hợp tác với xã hội Đặc biệt, đây là kĩ năng khuyến khích thái độ quan tâm và hành vi thân thiện, gần gũi với những người cần sự giúp đỡ Đối với vấn đề tệ nạn xã hội, kĩ năng này là rất cần thiết Bởi vì, những người dính vào các tệ nạn xã hội là những người đáng bị lên án Tuy nhiên, cũng cần cho họ cơ hội để sửa chữa sai lầm nếu như họ nhận ra sự sai trái và quyết tâm sửa lỗi Trong những trường hợp này, họ rất cần sự chia sẻ, giúp đỡ chân tình của mọi người Chính vì vậy, mỗi chúng ta cần có kĩ năng thể hiện sự thông cảm để ứng xử phù hợp đối với những người muốn sửa đổi lỗi lầm để họ có niềm tin vào cuộc sống và có những thay đổi tích cực Để thực hiện được mục tiêu này, giáo viên cần đưa ra yêu cầu khi học sinh xây dựng tiểu phẩm ở phần thi năng khiếu
Thứ ba: Thời gian tổ chức thực hiện: chọn tiết 32 và 33 theo phân phối
chương trình
- Ở hai tiết học trên lớp theo thời khóa biểu, giáo viên và học sinh làm công tác chuẩn bị Ở tiết 33, giáo viên cho học sinh làm thử nhằm duyệt các nội dung để có thể điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp
- Giờ ngoại khóa sẽ được tổ chức vào giờ chào cờ đầu tuần với thời lượng bốn lăm phút Việc tổ chức này sẽ có tác động đến học sinh toàn trường, bởi
Trang 10ngoài sự tham gia của khối 8 thì các khối khác cũng được tham dự và tham gia trả lời một số câu hỏi dành cho khán giả
Thư tư: Cách thức tổ chức:
- Giáo viên tổ chức cho lớp 8A và 8B thi đấu với nhau nhằm tạo không khí thi đua, hứng khởi
- Cuộc thi sẽ có ba phần chính cho các đội chơi, đó là:
Phần 1: Thi tìm kiến thức về các tệ nạn xã hội theo hình thức ô chữ bí mật Phần 2: Thi năng khiếu bằng hình thức đóng tiểu phẩm về vấn đề tệ nạn xã
hội ở địa phương
Phần 3: Thi hùng biện theo hình thức trả lời câu hỏi đã chuẩn bị sẵn theo yêu
cầu của giáo viên
Ngoài ra, còn có phần thi đố vui dành cho khán giả
- Cuối phần thi, giáo viên có thể có những phần thường nhỏ để khuyến khích học sinh
Thư năm: Xác định phương pháp giờ ngoại khóa
Qua thực tế giảng dạy cho thấy việc xác định phương pháp dạy học đối với mỗi bài dạy, tiết dạy có ý nghĩa quan trọng trong quá trình nhận thức của học sinh Giúp các em tích cực hoạt động để tự phát hiện và chiếm lĩnh các tri thức,
kĩ năng mới, hình thành thái độ tích cực dưới sự hướng dẫn, giúp đỡ của giáo viên
Tại tiết thực hành, ngoại khóa này, tôi định hướng một số phương pháp sau đây:
- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình: phương pháp này yêu cầu
học sinh phải tìm hiểu về một số trường hợp điển hình ở địa phương có liên quan đến tệ nạn xã hội nhằm làm minh chứng cho vấn đề ngoại khóa
- Phương pháp dạy học nhóm: phương pháp học tập theo nhóm chủ yếu được
vận dụng ở khâu chuẩn bị Để phương pháp này có hiệu quả cao cho giờ ngoại khóa thì giáo viên cần hướng dẫn cho học cách chia nhóm, phân công nhiệm vụ cho các nhóm trong lớp và các cá nhân trong nhóm
- Phương pháp giải quyết vấn đề: phương pháp này nhằm xem xét, phân tích
các tình huống có liên quan đến vấn đề về tệ nạn xã hội có trong đời sống hằng ngày để đưa ra cách giải quyết, xử lí một cách hiệu quả nhất
- Phương pháp đóng vai: là phương pháp “làm thử” một số cách ứng xử nào đó
trong một tình huống giả định Đây là phương pháp không thể thiếu trong giờ ngoại khóa, bởi nó vừa tạo ra được sự hứng thú vừa giúp học sinh trải nghiệm và rèn luyện được nhiều kĩ năng sống
- Phương pháp trò chơi: là phương pháp tổ chức cho học sinh tìm hiểu một vấn
đề hay thể nghiệm một hành động, những thái độ, những việc làm thông qua một trò chơi nào đó Đây cũng là một phương pháp rất cần thiết trong giờ ngoại khóa, bởi vì nó vừa khắc sâu kiến thức vừa tạo ra sự hứng khởi cho học sinh