SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NGỮ văn 6

A.ĐẶT VẤN ĐỀ I. LỜI MỞ ĐẦU Tự sự là phương thức trình bày một chuỗi sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia, cuối cùng dẫn đến một kết thúc thể hiện một ý nghĩa. Tự sự giúp người kể giải thích sự việc, tìm hiểu con người, nếu vấn đề và bày tỏ thái độ khen chê. Cách hiểu này cho thấy rõ vai trò của phương thức tự sự đối với học sinh trong việc học tập và trong cuộc sống thường ngày. Bởi trong học tập, sinh hoạt giao tiếp hàng ngày, con người luôn gặp những yêu cầu, như: kể lại một sự việc, một người, một tâm trạng đã gặp, đã trải qua trong quá khứ; kể lại ấn tượng,cảm nghĩ của mình sau khi xem một chương trình, đọc một tác phẩm cho người thân, bè bạn nghe, hay ghi lại những dòng nhật kí sự kiện…Trong sáng tạo nghệ thuật, hoạt động báo chí, hay chương trình học tập cũng vậy: một văn sĩ viết một thiên tiểu thuyết, một kí giả thực hiện một bài phóng sự, một cậu học trò thực hiện một kĩ năng làm văn…đều cần phải sử dụng phương thức tự sự và văn bản tự sự. Chính vì vậy, việc rèn luyện kĩ năng làm văn tự sự cho học sinh là rất cần thiết. Mục tiêu của sáng kiến này là nhằm giúp học sinh có những kỹ năng trong việc tạo lập văn bản tự sự nói chung và bài văn kể chuyện đời thường nói riêng. Để làm được điều đó, trước hết phải tìm ra đâu là nguyên nhân dẫn đến chất lượng làm bài văn tự sự của học sinh còn chưa cao. Từ việc tìm hiểu nguyên nhân để đưa ra những phương pháp giảng dạy phù hợp nhằm giúp học sinh có những kỹ năng cơ bản khi làm văn tự sự. II. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Đối với học sinh lớp 6, là đối tượng mới chuyển từ bậc học Tiểu học lên bậc học Trung học cơ sở nên các em còn nhiều bỡ ngỡ trong việc lĩnh hội tri thức. Chính vì vậy, trong bài làm của học sinh thường mắc nhiều lỗi về cả nội dung và hình thức, như: không xác định được mục đích, yêu cầu nên không xác lập được hướng triển khai ý chính, chủ đề của bài văn; cốt truyện thiếu chặt chẽ, tình huống chưa hấp dẫn và tự nhiên, chưa quan tâm đến các tình tiết mà chỉ quan tâm đến sự việc chính; cách xây dựng nhân nhiều khi còn có sự mô thuẫn nhiều mặt; chọn trình tự kể, ngôi kể chưa phù hợp; các chi tiết trong truyện chưa có sự lựa chọn; mở truyện, kết chuyện thiếu tự nhiên, thiếu sức lôi cuốn; chưa quan tâm đến giọng kể và lời kể; không thực hiện các khâu chuẩn bị trước khi làm bài; cách triển khai ý còn vụng về, chưa mạch lạc…. Từ những thực trạng trên, tôi nghĩ rằng việc việc tìm ra phương pháp để rèn luyện kỹ năng làm bài văn tự sự cho học sinh lớp 6 là rất cần thiết. Chính vì vậy, trong quá trình giảng dạy tôi đã luôn tìm tòi và rút ra những kinh nghiệm trong việc rèn luyện kỹ năng làm bài văn tự sự cho học sinh.

A.ĐẶT VẤN ĐỀ

I LỜI MỞ ĐẦU

Tự sự là phương thức trình bày một chuỗi sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc

kia, cuối cùng dẫn đến một kết thúc thể hiện một ý nghĩa Tự sự giúp người kể giảithích sự việc, tìm hiểu con người, nếu vấn đề và bày tỏ thái độ khen chê Cách hiểunày cho thấy rõ vai trò của phương thức tự sự đối với học sinh trong việc học tập vàtrong cuộc sống thường ngày Bởi trong học tập, sinh hoạt giao tiếp hàng ngày, conngười luôn gặp những yêu cầu, như: kể lại một sự việc, một người, một tâm trạng đãgặp, đã trải qua trong quá khứ; kể lại ấn tượng,cảm nghĩ của mình sau khi xem mộtchương trình, đọc một tác phẩm cho người thân, bè bạn nghe, hay ghi lại nhữngdòng nhật kí sự kiện…Trong sáng tạo nghệ thuật, hoạt động báo chí, hay chươngtrình học tập cũng vậy: một văn sĩ viết một thiên tiểu thuyết, một kí giả thực hiệnmột bài phóng sự, một cậu học trò thực hiện một kĩ năng làm văn…đều cần phải sửdụng phương thức tự sự và văn bản tự sự Chính vì vậy, việc rèn luyện kĩ năng làmvăn tự sự cho học sinh là rất cần thiết

Mục tiêu của sáng kiến này là nhằm giúp học sinh có những kỹ năng trong việctạo lập văn bản tự sự nói chung và bài văn kể chuyện đời thường nói riêng Để làmđược điều đó, trước hết phải tìm ra đâu là nguyên nhân dẫn đến chất lượng làm bàivăn tự sự của học sinh còn chưa cao Từ việc tìm hiểu nguyên nhân để đưa ra nhữngphương pháp giảng dạy phù hợp nhằm giúp học sinh có những kỹ năng cơ bản khilàm văn tự sự

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Đối với học sinh lớp 6, là đối tượng mới chuyển từ bậc học Tiểu học lên bậc học

Trung học cơ sở nên các em còn nhiều bỡ ngỡ trong việc lĩnh hội tri thức Chính vìvậy, trong bài làm của học sinh thường mắc nhiều lỗi về cả nội dung và hình thức,như: không xác định được mục đích, yêu cầu nên không xác lập được hướng triểnkhai ý chính, chủ đề của bài văn; cốt truyện thiếu chặt chẽ, tình huống chưa hấp dẫn

và tự nhiên, chưa quan tâm đến các tình tiết mà chỉ quan tâm đến sự việc chính; cách

xây dựng nhân nhiều khi còn có sự mô thuẫn nhiều mặt; chọn trình tự kể, ngôi kểchưa phù hợp; các chi tiết trong truyện chưa có sự lựa chọn; mở truyện, kết chuyệnthiếu tự nhiên, thiếu sức lôi cuốn; chưa quan tâm đến giọng kể và lời kể; không thựchiện các khâu chuẩn bị trước khi làm bài; cách triển khai ý còn vụng về, chưa mạchlạc….

Từ những thực trạng trên, tôi nghĩ rằng việc việc tìm ra phương pháp để rèn luyện

kỹ năng làm bài văn tự sự cho học sinh lớp 6 là rất cần thiết Chính vì vậy, trong quátrình giảng dạy tôi đã luôn tìm tòi và rút ra những kinh nghiệm trong việc rèn luyện

kỹ năng làm bài văn tự sự cho học sinh

B- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I - CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

1/ Khảo sát trên bài là của học sinh để tìm ra những nhược điểm của học sinh khi làm bài Qua khảo sát tại đơn vị, phát hiện ra những lỗi học sinh thường mắc là:

- Bài làm không có bố cục rõ ràng, trình bày lộn xộn Việc chia tách các đoạn thiếuchính xác, thậm chí một số bài không chia đoạn

- Bài làm chỉ nêu ra được các sự việc, chứ chưa xâu chuỗi thành cốt truyện; chưa cónhững tình tiết hấp dẫn nên chưa làm nổi bật được ý nghĩa của truyện; các chi tiếttrong truyện không có sự chọn lọc nên có nhiều chi tiết thừa, không tạo được tìnhhuống hấp dẫn cho truyện

- Một số bài làm lạc đề, hoặc chưa đáp ứng được yêu cầu về nội dung của đề

- Sử dụng ngôi kể, lời kể và giọng kể chưa phù hợp và chưa có hiệu quả trong việcthể hiện chủ đề

- Bài làm còn thiếu tính sáng tạo, thiếu sức truyền cảm, chưa gây được ấn tượng sâusắc ở người đọc

2/ Dùng câu hỏi trên phiếu để điều tra nguyên nhân của những nhược điểm trong bài làm của học sinh khối 6

- 45% không đọc kĩ đề trước khi làm bài

- 100% học sinh được hỏi đều trả lời là ngại làm dàn bài trước khi viết

- 95% học sinh lập dàn bài không đạt yêu cầu, thậm chí có em không biết lập dànbài.

- 90% không lập dàn bài trước khi viết bài

- 30% bắt trước những bài văn mẫu

- 55% không xác định được ý nghĩa cho câu chuyện của mình

Bước vào lớp 6, học sinh được tiếp xúc với những văn bản tự sự có kết cấu rõràng và đơn giản Đây chính là bước đầu để học sinh làm quen với thể loại này Quacác tiết Đọc - hiểu văn bản, học sinh đã nhận biết được ý nghĩa của các văn bản Đóthường là sự ca ngợi hay lên án, sự yêu hay ghét, …Cần cho học sinh hiểu rằng: ýnghĩa của truyện không phải là điều mà người viết nói toạc ra, mà đó là điều màngười đọc tìm thấy qua các chi tiết, các tình huống, các nhân vật trong chuyện Từ

đó, học sinh sẽ thấy được thế mạnh của văn học Và điều mà văn bản tự sự phải đạttới là sự hấp dẫn, lôi cuốn người đọc, người nghe, để người đọc người nghe cảmnhận một cách sâu sắc và thấm thía tư tưởng của tác giả Chẳng hạn, trong truyện

"Ông lão đánh cá và con cá vàng" của A.Puskin, tác giả không hề dùng từ "thamlam", hay "bội bạc" để nói về mụ vợ ông lão, nhưng người đọc lại cảm nhận đượcđiều đó một cách sâu sắc, thấm thía qua nghệ thuật xây dựng tình huống lặp lại cóchủ ý và tăng tiến của tác giả Hay trong truyện cổ tích "Thạch Sanh", qua những lầnthử thách của Thạch Sanh, người đọc cảm nhận được phẩm chất của các nhân vật,qua đó truyện thể hiện ý nghĩa ca ngợi sự thật thà, dũng cảm, nhân đạo, yêu chuộnghoà bình của dân tộc ta thông qua hình ảnh Thạch Sanh; đồng thời, truyện cũng lên

án những kẻ cơ hội, vong ân bội nghĩa thông qua nhân vật Lí Thông…Qua phần đọchiểu các văn bản trong sách giáo khoa, giáo viên cần nhấn mạnh những nghệ thuật

kể chuyện có trong văn bản, như: lựa chọn ngôi kể, tạo tình huống, xây dựng nhânvật, chọn lọc chi tiết…để học sinh có thể vận dụng khi viết bài văn tự sự

Cần cho học sinh thấy rằng một chủ đề nhưng có thể có nhiều cách thể hiện, nghĩa

là một yêu cầu của đề sẽ có nhiều cách kể khác nhau Ví dụ: cùng nói về sự thamlam và sự trả giá do tính tham lam nhưng trong truyện cổ tích "Cây khế"(Kho tàngtruyện cổ tích Việt Nam) và trong truyện "Phần thưởng" của Lép Tôn - xtôi lại cónhững cách thể hiện khác nhau Nhận biết được điều này học sinh có thể thoát liđược những bài văn mẫu để sáng tạo ra những câu chuyện hấp dẫn

Đối với học sinh lớp 6 thì việc nhận ra chủ đề mà đề bài yêu cầu là không khó,bởi điều này thường được gợi ý cụ thể trong đề bài Cái quan trong là cần hướng họcsinh triển khai các ý chính và chủ đề đó như thế nào

Ví dụ: Khi đề bài yêu cầu "kể về một việc làm tốt em đã làm", giáo viên cần hướng

cho học sinh hiểu rằng: qua câu chuyện kể phải làm toát lên được bài học về nhậnthực Đứng trước một yêu cầu như vậy, thường học sinh sẽ nghĩ đến những việc lớn-những điều mà các em ở ngoài xã hội hay trên các phương tiện thông tin, thậm chí lànhững điều không phù hợp với lứa tuổi, như là cứu người bị chết đuối, băng ra trướcđầu xe đề cứu người…Chính điều này đã làm cho câu chuyện thiếu tự nhiên, chânthật và không thuyết phục được người đọc Khi gặp kiểu bài như vậy, giáo viên cầnhướng học sinh kể những hành vi nhỏ, phù hợp với lứa tuổi nhưng rất giàu ý nghĩađối với mọi người, nhất là lứa tuối của các em Các hành vi có thể kể như: nhặt cáiđinh, dọn một hòn đá, nhặt một nhành cây giữa đường…), tuy nhỏ nhặt nhưng hoàntoàn có thể làm toát lên bài học nhận thức: những việc nhỏ bé nhiều khi lại thể hiệnđược bản chất của con người; hoặc: Lòng tốt của con người không phải chỉ bộc lộqua những hành động và việc làm to tát, ghê gớm mà còn bộc lộ ngay trong cảnhững việc làm, hành vi cụ thể, nhỏ bé

Giáo viên cũng cần chỉ cho học sinh, đặc biệt là học sinh khá, giỏi thấy rằng:trong một văn bản tự sự có thể hướng tới nhiều ý nghĩa, chủ đề Chẳng hạn, trong

truyện "Thạch Sanh", tác giả dân gian vừa ca ngợi người dũng sĩ với những phẩmchất quí báu: thật thà, chất phác; dũng cảm và tài năng; lòng nhân đạo và yêu hoàbình Nhưng chuyện cũng đồng thời lên án những kẻ cơ hội, vong ân bội nghĩa Trên thực tế, trong một số bài làm của học sinh cũng có đề cập đến nhiều ý nghĩa,nhiều chủ đề, nhưng thực chất đó thường là sự vô tình, sự ngẫu nhiên mà thôi Chính

vì vậy mà mọi thứ hết sức mờ nhạt, không rõ nét dẫn đến kém hiệu quả khi thể hiện

ý nghĩa, chủ đề của câu truyện Vì thế, việc hướng cho học sinh hiểu được trong vănbản tự sự có thể một lúc đề cập tới nhiều ý nghĩa, chủ đề Tất nhiên là những ýnghĩa, chủ đề này phải thống nhất

Như vậy, bước đầu tiên này là hết sức quan trọng bởi nó giúp học sinh địnhhướng cho bài làm của mình

2- Rèn luyện kỹ năng xây dựng cốt truyện, tạo tình huống, tổ chức tình tiết cho văn bản tự sự.

Trong một văn bản tự sự, có thể không có cốt truyện với đầy đủ ý nghĩa của nó.Nhưng bao giờ cũng phải có sự kiện, tình tiết hoặc tình huống Vậy, để có một vănbản tự sự thì một trong những điều cần thiết là phải xây dựng được cốt truyện, tạotình huống, tổ chức tình tiết sao cho phù hợp thì mới có thể diễn đạt tư tưởng củangười kể một cách hấp dẫn và có hiệu quả Tuy nhiên đây không phải là việc mà họcsinh nào cũng có thể làm được

Để xây dựng được cốt truyện, tạo tình huống, tổ chức tình tiết cho văn bản tự sự ,cần lưu ý các điểm sau:

Trước hết cần giúp học sinh hiểu thế nào là cốt truyện? Thế nào là tình huốngtruyện? Thế nào là tình tiết truyện?

Khi học sinh đã nhận biết được những yếu tố trên, giáo viên cần giúp học sinhbiết cách lựa chọn và tổ chức, tạo lập một cách phù hợp nhằm bộc lộ chủ đề mộtcách đầy đủ, sáng rõ và sâu sắc nhất

Ví dụ: Khi đề bài yêu cầu "kể về một việc tốt em đã làm", học sinh có thể lựa chọn

chủ đề "nhặt được của rơi trả người đánh mất" và xây dựng một cốt truyện kiểu như:trên đường đi học, nhặt được một ví tiền và tìm cách trả cho người bị mất Đây là

một vấn đề mang ý nghĩa giáo dục, nhưng khi đã mang nó vào văn thì phải có sức lôicuốn người đọc Những ý nghĩa của truyện phải đến với độc giả một cách tự nhiên

và hấp dẫn, chứ không phải là những lời giáo huấn khô khan Muốn vậy, truyện phải

có những tình huống, tình tiết thật sự hấp dẫn Thông thường học sinh ít tạo tìnhhuống, tình tiết nên truyện đọc xong mà cứ trôi tuồn tuột, chẳng đọng lại chút gì.Các em chỉ chú trọng vào sự việc và cốt truyện mà quên đi việc tạo ra tình huống,tình tiết cho câu truyện Chính vì vậy, giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh cáchxây dựng tình huống, tình tiết nhằm tạo sự hấp dẫn cho câu truyện Chẳng hạn nhưvới đề bài này, cần hướng cho học sinh dẫn dắt chuyện kiểu như: người kể giới thiệumình là một học sinh có hoàn cảnh hết sức khó khăn và đang rất cần tiền, trên đường

đi học, nhìn thấy ví tiền thì phải đấu tranh tư tưởng (trả hay không trả?), khi đếntrường đúng vào buổi chào cờ, thầy Tổng Phụ trách phát động phong trào "Đội viênthi đua làm nhiều việc tốt", sau đó đi đến quyết định là tìm cách trả lại cho người bịmất Cách đưa vào cốt truyện những tình huống, tình tiết trên, sẽ tạo cho ý nghĩa củatruyện trở nên sâu sắc hơn, bởi nhân vật "tôi" - người đang kể về mình có hoàn cảnhhết sức khó khăn và đang rất cần tiền mà lại trả lại tiền cho người đánh mất thì đóquả là một việc làm hết sức ý nghĩa và đáng khâm phục Trong phần này, giáo viêncũng có thể cho học sinh học hỏi nghệ thuật lí thưởng hoá khi xây dựng nhân vật Vídụ: khi muốn ca ngợi người dũng sự Thạch Sanh trong truyện cổ tích cùng tên, tácgiả dân gian đã lí tưởng hoá, làm cho nhân vật chính diên có một vẻ đẹp toàn mĩ, đểnhân vật đó thực hiện chức năng làm việc tốt và trừ diệt cái ác…Điều này có thểgiúp học sinh biết cách gọt rũa cho nhân vật của mình hoàn thiện hơn, nhằm thể hiện

ý nghĩa câu truyện một cách rõ nét hơn

Cốt truyện, tình huống, tình tiết phải có sự vận động, phát triển, sao cho lôgíc,hợp lí Nghĩa là các yếu tố này phải tập hợp, xâu chuỗi liên kết mọi chi tiết lại vớinhau; không có chi tiết thừa, kể cả những chi tiết nhỏ nhất

Ví dụ: Trong ví dụ phần I.2, bài "Thứ tự kể trong văn tự sự" có đưa ra một câu

truyện kể về sự việc thằng Ngỗ bị chó dại cắn và bị thương rất nặng Để giải thíchcho hậu quả trên, tác giả đã có ý đồ dự báo về nhân vật Ngỗ qua việc giới thiệu hoàn

cảnh của Ngỗ: "Ngỗ mồ côi cha mẹ từ rất sớm, hiện sống với bà ngoại, một ngườiquanh năm ốm yếu, nhà lại nghèo Thiếu sự rèn cặp của bố mẹ, Ngỗ đi học bữa đựcbữa cái, rồi cuối cùng bỏ học luôn, suốt ngày lêu lổng" Chính cái hoàn cảnh ấy đãkhiến Ngỗ có những việc làm sai trái: đốt cỏ và rạ ở đầu làng rồi la cháy và kêu cứu.Việc làm này đã dẫn đến hậu quả là mọi người không còn tin Ngỗ Bởi vậy, khi Ngỗ

bị chó ngộ lùa cắn, nó kêu nhưng không ai tin và nó không có ai cứu nên đã bị chóngộ cắn

Giáo viên cần cho học sinh biết rằng tính hợp lí của các yếu tố tạo nên câu truyệncòn được thể hiện ở việc người kể chuyện biết tôn trọng tâm lí, quan niệm của mọingười Trong bài làm cần nói lên được những điều có ý nghĩa giáo dục đối với conngười trong cuộc sống Bài làm cần có sự sáng tạo nhưng sự sáng tạo đó phải phùhợp với tâm lí, quan niệm và những phạm trù đạo đức của con người Tránh việcsáng tạo kiểu "nổi loạn" gây nên sự phản cảm cho người đọc

3- Rèn luyện kỹ năng xây dựng nhân vật.

Nhân vật là một trong những yếu tố quan trong trong bài văn tự sự, không có nhânvật là không có người thực hiện các sự việc, sự việc không vận động nghĩa là không

có chuyện Chính vì vậy, việc xây dựng nhân vật là hết sức quan trọng Muốn xâydựng được nhân vật, trước hết học sinh phải có những hiểu biết cơ bản về nhân vậttrong văn bản tự sự

Nhân vật trong văn bản tự sự dùng để chỉ:

- Những người có tên cụ thể bình thường: như Lê Lợi, Lê Thận trong truyền thuyết

- Nhân vật là người kể chuyện xưng "tôi"

Khi xây dựng nhận vật cần lưu ý các điểm sau:

- Tên của nhân vật: Tên của nhân vật mách bảo cho ta biết nhiều điều về chính

nhân vật đó:

+ Với học sinh lớp 6, đề thường yêu cầu kể những câu chuyện các em đã chứngkiến, hoặc đã trải qua Chính vì vậy, các nhân vật trong câu chuyện thường mangnhững cái tên thật ở ngoài đời Nhưng trong thực tế thì các nhận vật trong các tácphẩm văn học những cái tên ít khi mang tính ngẫu nhiên, mà thường mang ý đồ củatác giả Chẳng hạn, nhân vật có cái tên là Ngỗ trong ví dụ ở bài "Thứ tự kể trong văn

tự sự"(Sách giáo khoa Ngữ văn 6- Tập I.)- cái tên đó dường như đã nói lên phần nàotính cách của nhân vật trong truyện Giáo viên cần cho học sinh thấy được tác dụngcủa việc làm này, để các em có ý thức lựa chọn cho mình những cái tên phù hợp vớinhân vật Cần rèn cho các em sự gọt rũa kỹ càng khi xây dựng nhân vật, để từ mộtchuyện có thật, các em biết chắt lọc, biết thêm bớt các chi tiết cho phù hợp với nộidung tư tưởng cần biểu đạt Bởi truyện hay đâu phải chỉ là chân thực mà còn phảihấp dẫn và giàu ý nghĩa

+ Tên nhân vật là những cụm từ nói rõ nghề nghiệp, giới tính, tiểu sử hay thậm chí

là đặc điểm nổi bật của nhân vật dùng để thay cho tên riêng Ví dụ: thầy bói, ngườiquản voi, chàng ngốc, ông lão đánh cá, viên quan…

+ Cách xưng hô đối với nhân vật của người trần thuật hay của chính một nhân vậtkhác trong tác phẩm là biểu thị một thái độ, lập trường Ví dụ: anh, chị, hắn, mụ…

- Ngoại hình, trang phục của nhân vật: Trong văn tự sự, khi kể về một người nào

đó thường được hiện lên qua những chi tiết miêu tả nhân vật Đây là điều ít thấytrong các truyện dân gian Trong truyện hiện đại, nếu những chi tiết này được thểhiện thành công thì sẽ rất có hiệu quả trong việc xây dựng nhân vật, cũng như thểhiện chủ đề của câu chuyện Trong chương trình Ngữ văn 6, các em chủ yếu đượctiếp xúc với các văn bản truyện dân gian nên ít có điều kiện tìm hiểu giá trị củanhững chi tiết về ngoại hình Nhưng qua các tài liệu, đặc biệt là qua việc xem phim,đọc truyện tranh, các em cũng phần nào hình dung được các tuyến nhân vật khácnhau thì thường có ngoại hình, trang phục khác nhau

Từ việc liên hệ thực tế này, giáo viên có thể bước đầu hướng dẫn cho học sinh xâydựng nhân vật qua các chi tiết ngoại hình, trang phục.

- Ngôn ngữ của nhân vật: Trong khi kể chuyện, các em đã biết dựng những đoạn

đối thoại và độc thoại Đây hoàn toàn là do nhu cầu tự nhiên khi kể chuyện, hoặc docác em bắt chước ở những câu chuyện trên sách, báo Giáo viên cần uốn nắn để các

sử dụng một cách có ý thức, bởi đó là điều rất cần thiết trong khi kể chuyện Và qua

đó, ngôn ngữ nhân vật được bộc lộ Cần hướng học sinh sử dụng ngôn ngữ cho nhânvật phải phù hợp tính cách của nhân vật đó

- Hành động của nhân vật: Là yếu tố cơ bản của nhân vật Hành động ở đây chính

là những việc làm cụ thể của nhân vật trong các tình huống đời sống và trong cácquan hệ ứng xử Thông qua hành động, tính cách của nhân vật được thể hiện rõ nét.Cũng nhờ hành động của nhân vật mà tiến trình câu chuyện được đẩy tới, cốt truyện

có được sự hoàn chỉnh theo ý muốn của người kể Cần lưu ý học sinh là những việclàm của nhân vật chỉ thực sự có tác dụng khi nó tập trung làm nổi bật tính cách củanhân vật, góp phần vào việc thể hiện chủ đề của truyện

- Tâm lí của nhân vật: Đây là điều hoàn toàn vắng mặt trong các tác phẩm truyện

dân gian Trong chương trình Ngữ văn 6 cũng chưa yêu cầu học sinh thực hiện điềunày khi kể chuyện Nhưng theo tôi đó là một điều hết sức quan trọng và học sinh cóthể làm được Trong thực tế, nhiều học sinh đã miêu tả được tâm lí của nhân vậttrong một số tình huống truyện Chính vì vậy, giáo viên có cơ sở để hướng dẫn chohọc sinh thực hiện điều này, tất nhiên là mức độ đơn giản Giáo viên chỉ cần cho họcsinh nhận thấy rằng đứng trước một sự việc thì thượng nhân vật sẽ nảy sinh các ýnghĩ, những đắn đo, suy nghĩ, đấu tranh tư tưởng…Ví dụ: khi kể nỗi khổ của mộtngười ăn xin, người kể sẽ thể hiện niềm thương cảm, lòng trắc ẩn…hay khi đứngtrước một chiếc ví đầy tiền của người khác đánh rơi thì phải đấu tranh tư tưởng "trảhay không trả?"…

Trên đây là những yếu tố cần thiết khi xây dựng nhân vật Muốn xây dựng thànhcông nhân vật, người kể cần phải đảm bảo sự thống nhất giữa các yếu tố trên, bởigiữa các yếu tố đó có mối quan hệ hữu cơ với nhau

4- Rèn luyện kỹ năng chọn trình tự kể, ngôi kể cho phù hợp.

Về trình tự kể trong sách giáo khoa đã trình bày khá rõ Nhưng, vấn đề quantrọng là mọi lựa chọn phải có dụng ý, phải nhằm đạt một hiệu quả nhất định

Ví dụ:

Trong truyện "Ông lão đánh cá và con cá vàng", tác giả A.Puskin đã lựa chọn thứ

tự thuận chiều thời gian Đó là trình tự tăng dần của lòng tham ngày càng táo tợn của

mụ vợ ông lão đánh cá và cuối cùng bị trả giá Thứ tự kể này rất có ý nghĩa trongviệc tố cáo và phê phán Nếu không tuân theo thứ tự này thì sẽ không thể làm nổi bật

ý nghĩa của truyện

Trong truyện kể về thằng Ngỗ ở ví dụ phần I.2, bài "Thứ tự kể trong văn tự sự",tác giả đã kể theo trình tự đảo chiều thời gian: bắt đầu từ hậu quả xấu rồi ngược lên

kể nguyên nhân Cách kể này cho ta thấy nổi bật ý nghĩa của một bài học

Giáo viên cần lưu ý học sinh là cho dù kể ngược thì cũng rất cần có cách kể theothứ tự tự nhiên trong các sự việc của truyện

Về ngôi kể với học sinh lớp 6, giáo viên chỉ cần cho các em nắm chắc hai ngôi

kể đã trình bày trong sách giáo khoa Vấn đề là phải giúp học sinh biết lựa chọn ngôinào cho phù hợp với câu truyện mình kể Chẳng hạn, nếu kể về những câu truyệncần phải bộc lộ nội tâm của nhân vật thì nên chọn ngôi kể thứ nhất, bởi không aihiểu mình bằng chính mình Còn nếu kể về những tấm gương, những việc tốt… thìnên chọn ngôi kể thứ ba, vì như thế sẽ khách quan hơn, người nghe sẽ dễ dàng tinvào điều đã kể

5- Rèn luyện kỹ năng tích luỹ và lựa chọn chi tiết.

Trong văn tự sự chi tiết rất quan trọng Tất nhiên, chi tiết sử dụng trong văn tự sựthì rất nhiều Nhưng không phải mọi chi tiết đều có giá trị như nhau; cho nên, cầnphải biết chọn lọc, chăm chút những chi tiết có giá trị thông tin, thẩm mĩ cao

Về vấn đề này, giáo viên cần chỉ cho học sinh thấy đâu là nhưng chi tiết đắt giátrong những văn bản các em đã học Ví dụ: Trọng truyện ngụ ngôn "Thầy bói xemvoi" kể về việc nhận thức các sự vật hiện tượng một cách sai lầm và hậu quả của sựsai lầm đó Các thầy bói nhân buổi ế hàng, góp tiền để xem hình thù con voi như thế