lịch sử thế giới Đại chiến thế giới lần thứ hai

A MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài. Lịch sử loài người đã trải qua rất nhiều cuộc chiến tranh, những cuộc chiến tranh đó đã gây ra biết bao nhiêu đau thương tổn hại về vật chất cũng như tinh thần mà nhân loại phải gánh chịu. Trong các cuộc chiến tranh đó phải kể đến cuộc “ Đại Chiến Thế Giới Hai”. Chiến Tranh Thế Giới Thứ Hai là một trong những sự kiện lớn trong thế kỉ XX, để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử nhân loại. Chiến Tranh Thế Giới Thứ Hai có quy mô to lớn và sự tàn phá ghê gớm trên tất cả mọi khía cạnh của đời sống và nền văn minh loài người. Nó tác động tới phạm vi từng nước và cục diện thế giới, ảnh hưởng sâu xa tới sự phát triển của lịch sử sau chiến tranh. Nếu như sau Chiến Tranh Thế Giới Thứ Nhất, chủ nghĩa xã hội chỉ nằm trong phạm vi một nước, thì sau Chiến Tranh Thế Giới Thứ Hai chủ nghĩa xã hội đã vượt ra khỏi phạm vi một nước trở thành một hệ thống trên thế giới. Trong khi đó chủ nghĩa tư bản tiến lên giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, tính chất của giai cấp tư sản cũng thay đổi.trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh, giai cấp tư sản là giai cấp tiến bộ của lịch sử. Bước sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa đã trở thành phản động trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội. Trong lịch sử phát triển, chủ nghĩa tư bản đã trải qua nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn mang những nét đặc thù riêng trên nền tảng biến đổi ít nhiều về kinh tế chính trị. Tuy nhiên ở tất cả các giai đoạn bản chất của chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa đế quốc vẫn không thay đổi, đó là áp bức bóc lột cạnh tranh bằng mọi thủ đoạn kể cả bằng chiến tranh bạo lực để thu lợi nhuận đến mức cao nhất. Cuộc Chiến Tranh Thế Giới Thứ Hai là sự đụng đầu giữa phe trục phát xít, với bọn đế quốc phản động, do tác động của quy luật phát triển không đồng đều về kinh tế và chính trị giữa các nước tư bản. Sự phát triển không đồng đều đó đã làm cho lực lượng so sánh trong thế giới tư bản thay đổi căn bản, làm cho việc tổ chức và phân chia thế giới theo hệ thống Véc xaiOasintơn do kết quả của cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất không còn phù hợp nữa. Điều đó nhất định phải diễn ra một cuộc chiến tranh thế giới mới giữa các nước đế quốc để phân chia lại thế giới. Chiến tranh xảy ra nhằm thõa mãn ham muốn của bọn phát xít, bọn đế quốc phản động và để đạt được những mục đích ham muốn đó thì nhân dân các nước đã phải đổ máu, hi sinh, mất mát, nhân loại chìm trong cảnh khói lửa chiến tranh. Cuộc Chiến Tranh Thế Giới Thứ Hai đã đi qua nhưng nó để lại những tổn thất mà nhân loại phải gánh chịu: Đất nước kém phát triển, chết chóc, đói khổ, tàn tật…Thể hiện rất rõ ở những nước nằm trong vòng lửa chiến tranh. Chiến tranh kết thúc có một ý nghĩa vô cùng to lớn cùng với những bài học kinh nghiệm để lại cho thế hệ đang sống và thế hệ sau này. Chính vì vậy mà em chọn đề tài “Đại Chiến Thế Giới Hai”,để làm đề tài tiểu luận môn lịch sử thế giới, nhằm tìm hiểu rõ hơn về cuộc Đại Chiến Thế Giới Thứ Hai.

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài.

Lịch sử loài người đã trải qua rất nhiều cuộc chiến tranh, những cuộc chiếntranh đó đã gây ra biết bao nhiêu đau thương tổn hại về vật chất cũng như tinhthần mà nhân loại phải gánh chịu Trong các cuộc chiến tranh đó phải kể đếncuộc “ Đại Chiến Thế Giới Hai” Chiến Tranh Thế Giới Thứ Hai là một trongnhững sự kiện lớn trong thế kỉ XX, để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử nhân loại.Chiến Tranh Thế Giới Thứ Hai có quy mô to lớn và sự tàn phá ghê gớm trên tất

cả mọi khía cạnh của đời sống và nền văn minh loài người Nó tác động tới phạm

vi từng nước và cục diện thế giới, ảnh hưởng sâu xa tới sự phát triển của lịch sửsau chiến tranh

Nếu như sau Chiến Tranh Thế Giới Thứ Nhất, chủ nghĩa xã hội chỉ nằm trongphạm vi một nước, thì sau Chiến Tranh Thế Giới Thứ Hai chủ nghĩa xã hội đãvượt ra khỏi phạm vi một nước trở thành một hệ thống trên thế giới Trong khi đóchủ nghĩa tư bản tiến lên giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, tính chất của giai cấp tưsản cũng thay đổi.trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh, giai cấp tưsản là giai cấp tiến bộ của lịch sử Bước sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa đã trởthành phản động trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội Trong lịch sửphát triển, chủ nghĩa tư bản đã trải qua nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn mangnhững nét đặc thù riêng trên nền tảng biến đổi ít nhiều về kinh tế chính trị Tuynhiên ở tất cả các giai đoạn bản chất của chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa đế quốc vẫnkhông thay đổi, đó là áp bức bóc lột cạnh tranh bằng mọi thủ đoạn kể cả bằngchiến tranh bạo lực để thu lợi nhuận đến mức cao nhất

Cuộc Chiến Tranh Thế Giới Thứ Hai là sự đụng đầu giữa phe trục phát xít, vớibọn đế quốc phản động, do tác động của quy luật phát triển không đồng đều về

kinh tế và chính trị giữa các nước tư bản Sự phát triển không đồng đều đó đã làmcho lực lượng so sánh trong thế giới tư bản thay đổi căn bản, làm cho việc tổchức và phân chia thế giới theo hệ thống Véc xai-Oasintơn do kết quả của cuộcchiến tranh thế giới thứ nhất không còn phù hợp nữa Điều đó nhất định phải diễn

ra một cuộc chiến tranh thế giới mới giữa các nước đế quốc để phân chia lại thếgiới Chiến tranh xảy ra nhằm thõa mãn ham muốn của bọn phát xít, bọn đế quốcphản động và để đạt được những mục đích ham muốn đó thì nhân dân các nước

đã phải đổ máu, hi sinh, mất mát, nhân loại chìm trong cảnh khói lửa chiến tranh Cuộc Chiến Tranh Thế Giới Thứ Hai đã đi qua nhưng nó để lại những tổn thất

mà nhân loại phải gánh chịu: Đất nước kém phát triển, chết chóc, đói khổ, tàntật…Thể hiện rất rõ ở những nước nằm trong vòng lửa chiến tranh Chiến tranhkết thúc có một ý nghĩa vô cùng to lớn cùng với những bài học kinh nghiệm đểlại cho thế hệ đang sống và thế hệ sau này Chính vì vậy mà em chọn đề tài “ĐạiChiến Thế Giới Hai”,để làm đề tài tiểu luận môn lịch sử thế giới, nhằm tìm hiểu

rõ hơn về cuộc Đại Chiến Thế Giới Thứ Hai

2 Mục đích nghiên cứu.

Với mục đích đi sâu nghiên cứu nhằm luận giải những vấn đề về cuộc ĐạiChiến Thế Giới Hai Đồng thời nêu lên tính chất và ảnh hưởng của cuộc Đạichiến Thế Giới Hai đối với nhân loại

3 Nhiêm vụ nghiên cứu.

Nghiên cứu một cách sâu rộng, để từ đó khái quát làm, rõ và nổi bật đượcnhững đặc điểm, tính chất, bài học kinh nghiệm của đề tài, cũng như hoàn thànhđược mục đích đã đề ra ở trên

4 Phương pháp nghiên cứu.

Đề tài này sử dụng phương pháp chuyên ngành và các ngành có liên quantrong đó phương pháp lịch sử kết hợp với phương pháp lô gic là chủ yếu

Ngoài ra, trong quá trình làm thì chúng ta còn sử dụng những phương phápthông thường như: Phân tích, tổng hợp, khái quát đánh giá kết hợp với những tàiliệu liên quan đến môn học.

5 Kết cấu đề tài.

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, nội dung của đề tài còn chia làm 2chương:

Chương I: Nguyên nhân, diễn biến của cuộc chiến tranh

I: Nguyên nhân của cuộc chiến tranh

II: Diễn biến của cuộc chiến tranh

Chương II: Hậu quả, ý nghĩa của việc đồng minh chống phát xít, bài học kinhnghiệm của cuộc chiến tranh

I: Hậu quả của cuộc chiến tranh

II: Tính Chất, ý nghĩa của việc đồng minh chống phát xít và bài họcrút ra từ cuộc chiến tranh

B PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I NGUYÊN NHÂN, DIỄN BIẾN CỦA CUỘC CHIẾN TRANH.

I NGUYÊN NHÂN

1 Chủ nghĩa phát xít và màn dạo đầu của cuộc chiến tranh

Chiến Tranh Thế Giới Thứ Nhất đã đem lại bao tai họa cho quần chúng nhân dânlao động ở các nước chủ nghĩa tư bản chết chóc đói khổ.vì thế, sau chiếntranh,một cao trào cách mang dâng lên liên tục ở các nước tư bản châu âu.Caotrào cách mạng 1918-1923, 1924-1929.Tiếp theo đó cuộc khủng hoảng kinh tế1929-1933 là cuộc khủng hoảng lớn nhất trong lịch sử chủ nghĩa tư bản, phá vỡthế ổn dịnh tam thời ngắn ngủi của hệ thống này Chính phủ tư sản các nước châu

Âu đứng trước những thách thức mới Ở trong nước, phải đối mặt với phong tràocách mạng rộng lớn của nhân dân, bên ngoài, phải cạnh tranh gay gắt với cácnước tư bản khác, phải đối phó với phong trào cách mạng giải phóng dân tộc.Trong hoàn cảnh khó khăn đó của chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa phát xít, một trongnhững ý thức hệ phản động nhất của tư sản ra đời nhằm tìm lối thoát cho xã hội

tư bản.Ở một số nước, giai cấp tư sản muốn thay nhà nước dân chủ tư sản đạinghị bằng nhà nước chuyên chính phát xít để mong có sức mạnh bên trong thìđàn áp được phong trào cách mạng, bên ngoài thì xâm lược làm bá chủ thế giới

Tư tưởng cơ bản của chủ nghĩa phát xít được trình bày trong cuốn sách “Đờichiến đấu của tôi” của trùm phát xít Ađônphơ Hítle (1899-1945)

Bắt đầu từ những năm 20 của thế kỉ XX nhân loại đã phải đối mặt với nguy cơcủa chủ nghĩa phát xít Nhiều tổ chức, nhiều đảng phát xít đã ra đời ở một sốnước châu Âu Bọn tư bản lũng đoạn độc quyền một số nước đã trao chính quyềncho đảng phát xít Ngày 30-10-1922 đảng phát xít của Bennitô Mútxôlini đã lên

nắm chính quyền ở Italia, Ngày 30-1-1993 Ađônphơ Hítle được tổng thốngHinđenbua mời về năm chính quyền ở Đức, mở đầu ngày đen tối nhất trong lịch

sử nước Đức và lịch sử nhân loại Ở Nhật, ngày 26-2-1936 bọn phát xít làm cuộcđảo chính đẫm máu ở Tôkiô và lên nắm chính quyền.Ở Đức, ở Italia, ở Nhậtnhững phần tử phát xít đã xây dựng một chế độ độc tài khủng bố công khai, thủtiêu tất cả những chính quyền dân chủ tư sản Toàn bộ quyền lực tập trung vàotay thủ lĩnh phát xít Chúng đàn áp tất cả những đảng phái đối lập, nhất là đối vớiđảng cộng sản Hítle đã cho tay chân đốt nhà quốc hội rồi vu cáo cho đảng cộngsản, đặt đảng này ra ngoài vòng pháp luật để thẳng tay đàn áp, bắt bớ

Về đối ngoại, các nhà nước phát xít bắt đầu gây những cuộc chiến tranh xâmlược cục bộ Tháng 10-1935 Italia xâm lược Êtiôpia, một nước ở châu Phi màItalia nhòm ngó từ lâu Tháng 4-1939 Mút xô li ni đổ quân xâm lược Anbani.Năm 1936-1939 Italia cùng với Đức đưa quân vào Tây Ban Nha lật đổ chính phủquân sự, đưa tên phát xít Phơrăngcô lên nắm chính quyền, lập ra nhà nước phátxít Tháng 3-1938 Đức chiếm nước Áo, tháng 9-1938 chiếm vùng Xuyđeten củaTiệp Khắc và tháng 3-1939 chiếm toàn bộ nước này Cũng tháng 3-1939 Đứcchiếm thành phố Claipheđe của Lítva và hải cảng Đăng xích của BaLan Ở châu

Á từ năm 1931, Nhật đã chiếm ba tỉnh đông bắc Trung Quốc Ngày 7-7-1937Nhật phát động chiến tranh xâm lược toàn Trung Quốc Trong hành động quân

sự, ba nước phát xít đã phối hợp với nhau để chia nhau làm bá chủ thế giới Năm

1939 ba nước phát xít đã kí hiệp ước lien minh quân sự, chính trị Màn đầu củaChiến Tranh Thế Giới Ghứ Hai được ba nước phát xít dạo lên đầy máu lửa Quáitượng đẫm máu khủng khiếp của một cuộc chiến tranh toàn thế giới đã và đangdược vạch vẽ trên đầu toàn nhân loại

2.Thái độ của Liên Xô, Anh, Pháp, Mĩ trước nguy cơ chiến tranh

Trước nguy cơ cuộc chiến tranh thế giới mới đang đến gần, Liên Xô hiểu rằng

chỉ một quốc gia hành động đơn phương thì không thể ngăn chặn được chiến

tranh, cần phải có hành động của chính nhân dân, của chính phủ tất cả các nước,đặc biệt là của bốn cường quốc Liên Xô, Anh, Pháp, Mĩ Liên Xô đã đề nghị Anh,Pháp, Mĩ cùng Liên Xô hành động an ninh tập thể để ngăn chặn chiến tranh, bảo

vệ hòa bình chống chủ nghĩa phát xít Nhưng các chính phủ Anh, Pháp, Mĩ cóquan điểm hoàn toàn khác Ngay khi Chiến Tranh Thế Giới Thứ Nhất vừa kếtthúc cho đến ngưỡng cửa của Chiến Tranh Thế Giới Thứ Hai, Anh, Pháp, Mĩ vẫnchưa từ bỏ âm mưu mượn bàn tay của chủ nghĩa quân phiệt Đức tiêu diệt Liên

Xô Những năm 20 của thế kỉ XX với kế hoạch Dauýtxơ, Mĩ đã đổ đô la để hồiphục chủ nghĩa phát xít đức phục thù Khi phát xít Đức, Italia gây chiến tranh cục

bộ, Anh, Pháp, Mĩ đã làm ngơ, dung túng, nhân nhượng dâng các nước đồngminh của họ như Áo, Tiệp Khắc, mở đường cho quân Đức tràn sang phía đônggiáp biên giới Liên Xô để mong ước có cuộc chiến tranh Xô Đức nổ ra trước.Trong cuộc chiến tranh đó Liên Xô sẽ bị tiêu diệt, còn Đức cũng bị kiệt quệ và lạiphụ thuộc Mĩ, Anh, Pháp Mĩ đứng ngoài cuộc bán vũ khí kiếm lợi và vẫn thốngtrị thế giới như cũ Chính sách thù địch chống Liên Xô đã làm cho Anh, Pháp, Mĩ

nù quáng, không đặt lợi ích nhân loại lên hàng đầu Chính vì thế, các cuộc đàmphán chính trị và quân sự giữa chính phủ Liên Xô và Anh, Pháp đều không manglại kết quả

Về phía Đức, Hítle đã lường được sức mạnh của Liên Xô nên muốn tiến đánhtoàn bộ châu Âu rồi dùng tiềm lực đó cùng với tiềm lực của Đức để chắc thắngLiên Xô Vì thế, sát nút ngày chiến tranh bùng nổ Hítle đề nghị với Liên Xô kí

“Hiệp ước không xâm phạm Xô - Đức Để có thời gian chuẩn bị chiến tranh, đểchiến tranh Xô Đức không nổ ra trước như ý muốn của Anh, Pháp, Mĩ, ngày 28-8-1939 Liên Xô và Đức kí bản “Hiệp ước không xâm phạm Xô – Đức

Như vậy do thái độ thù địch chống Liên Xô của Anh, Pháp, Mĩ mà sáng kiếncủa Liên Xô về hành động an ninh tập thể để ngăn chặn chiến tranh không ngăn

chặn được Chiến tranh thế giới thứ hai đã bùng nổ, thảm họa lớn nhất của nhânloại đã xảy ra.

3 Nguên nhân của cuộc chiến tranh

Chiến tranh nằm trong bản chất kinh tế và chính trị của chủ nghĩa đế quốc.Còn đế quốc là còn chiến tranh Chủ nghia đế quốc mang chiến tranh lòng nó nhưmây mù mang mưa Giống như chiến tranh thế giới thứ nhất, chiến tranh thế giớithứ hai bùng nổ là do mâu thuẫn giữa các nước đế quốc trong cuộc đấu tranhdành thị trường, thuộc địa, làm bá chủ thế giới

Sau chiến tranh thế giới thứ nhất trật tự VécXây – Oasinhtơn được hìnhthành.trong trật tự đó chứa đựng những mâu thuẫn giữa các nước chiến bại bịtước đoạt quyền lợi, bị trừng phạt với các nước chiến thắng, mâu thuẫn giữa cácnước chiến thắng với nhau và cán cân các vị trí các cường quốc thay đổi, trong đóAnh, Pháp, Mĩ được nhiều quyền lợi, Mĩ vươn lên áp đảo, chèn ép các nướckhác Thiệt thòi nhất là Italia và Nhật Vì thế Italia cùng với nhật và đức thiết lậpchính quyền phát xít để phát động chiến tranh xâm lược làm bá chủ thế giới Vàonhững năm 30 của thế kỉ XX do mâu thuẫn này mà chủ nghĩa tư bản thế giới đãphân chia thành hai khối đối lập: khối phát xít Đức, Italia,nhật và khối tư sản dânchủ bao gồm nhiều nước do Anh, Pháp, Mĩ đứng đầu Khối phát xít đã phát độngchiến tranh để giải quyết mâu thuẫn giữa họ với nhau

Quyết tâm tiêu diệt Liên Xô là một trong những mục đích khi phát động chiếntranh của phe phát xít Chính Hítle đã tuyên bố rằng cuộc chiến tranh với liên xô

là cuộc đấu tranh giữa hai hệ tư tưởng, trong cuộc đấu tranh đó không có kẻ chiếnbại chỉ có chiến thắng hay là chết Đây là lần thứ hai chủ nghĩa đế quốc đã tạodựng được một liên minh với đầy đủ sức mạnh tàn bạo nhất hung hãn nhất đểhòng tiêu diệt Liên Xô

II DIỄN BIẾN.

1 GIAI ĐOẠN THỨ NHẤT (1- 9 - 1939 ĐẾN 22-6 -1941) PHÁT XÍT ĐỨC ĐÁNH CHIẾM CHÂU ÂU TƯ BẢN.

1.1 Đức tấn công Balan và bước khởi đầu của chiến tranh thế giới (9 –

1939 đến 4 – 1940)

Ngày 1 – 9 – 1939, không tuyên chiến, quân Đức tràn vào BaLan Đểtấn công Ba Lan, Đức đã có sự chuẩn bị từ lâu và đưa vào Ba Lan một lợclượng to lớn: 70 sư đoàn (trong đó có 7 sư đoàn xe tăng và 6 sư đoàn cơgiới, với hơn 3000 máy bay) Trong khi đó, Ba Lan thiếu sự chuẩn bị vềtinh thần và vật chất Một bộ phận lớn quân đội Ba Lan lại tập trung ở biêngiới phía Đông để chống Liên Xô, trong khi đó Đức có ưu thế tuyệt đối vềquân số và trang bị Chúng lại lợi dụng yếu tố bất ngờ và thực hiện chiếnthuật “ đánh chớp nhoáng”, dùng xe tăng và máy bay thọc sâu, bao vây,khiến cho Ba Lan không chống đỡ nổi

Từ ngày 12 đến 16 – 9, vong vây của Đức xiết chặt chung quanhVacsava và quân Đức tiếp tục tiến về phía Đông chiếm Bret – Liốp,Lubơlin và Liốp Bọn phản động cầm quyền Ba Lan không đủ sức chỉ đạo

về quốc phòng Sau những đòn thất bại đầu tiên, chúng đều hèn nhát bỏsang Rumani Nhưng nhân dân Ba Lan không chịu hạ khí giới Nhữngđảng viên cộng sản từ trong tù hay trong bí mật ra lãnh đạo cuộc chiến đấubảo vệ Vacsava Họ chiến đấu rất anh hùng, đập tan 1 sư đoàn thiết giápĐức tiến vào thành phố, nhưng không thể nào cứu vãn nổi Vacsava tanhoang trong khói lửa cuối cùng đã bị thất thủ Nước Ba Lan bị Đức thôntính Trong khi đó, một cuộc “chiến tranh kỳ quặc” đã diễn ra ở phía Tâynước Đức Liên quân Anh, Pháp dàn trận ở Bắc Pháp dọc theo biên giớiĐức, nhưng không tấn công Đức và cũng không có một hành động quân sự

nào để đỡ đòn cho Ba Lan Hiện tượng “tuyên” mà không “chiến”( đượccác nhà báo Mỹ gọi là “cuộc chiến tranh kỳ quặc”, người Pháp gọi là cuộcchiến tranh “buồn cười”, còn người Đức gọi là cuộc chiến tranh “ngồi”)kéo dài suốt 8 tháng (từ 9 – 1939 đến 4 – 1940).

Mùa xuân năm 1940, Quốc hội Anh, Pháp đã nhận sai lầm trongđường lối mềm yếu này Họ quyết định đưa ra những nhân vật cứng rắn lêncầm đầu chính phủ: Râynô lập chính phủ mới ở Pháp(tháng 3) và Sớcsintrở thành thủ tướng Anh (tháng 5), nhưng đó là sự thay đổi quá muộn

Cũng thời gian này, vào ngày 17 – 9 – 1939, theo sự thỏa thuận vớiĐức (qua “biên bản mật” ngày 24 – 9), quân đội Liên Xô tiến vào MiềnĐông Ba Lan và tiến hành cuộc chiến tranh ở biên giới phía Tây để thu hồilãnh thổ của đế quốc Nga bị mất vào những năm 1918 – 1920 Miền Đông

Ba Lan vốn là một phần lãnh thổ của Tây Ucraina và Tây Bêlarut bị traocho Ba Lan năm 1920, nay sát nhập trở lại với hai nước Cộng hòa Xô viếtnày trong Liên bang Xô viết (11 – 1939)

Ngày 18 – 9, Liên Xô lên án ba nước Ban Tích là không giữ vai tròtrung lập Dưới sức ép về quân sự, lãnh đạo ba nước Ban Tích phải lần lượtđến Mátxcơva để ký những hiệp ước không xâm lược với Liên Xô.Êxitônia, ngày 28 – 9, Látvia ngày 5 – 10, Litva ngày 10 – 10 Đó là nhữnghiệp ước tương trợ Êxitônia và Litva nhượng cho Liên Xô những căn cứhải quân và không quân Cả ba nước chấp nhận cho Liên Xô quyền đóngquân trên đất của họ Thành phố Vilna và khu vực Vilna được trả cho Litva(27 – 10) Tháng 6 – 1940, quân đội Liên Xô tiến vào ba nước Ban Tích,gây áp lực lật đổ các chính quyền tư sản ở đây Các chính phủ mới đượcthành lập dưới sự kiểm soát của Dekanôzôp ở Litva, của Vichinsky ởLatvia và của Jđanôp ở Extônia Ngày 14 – 7, bầu cử được tiến hành Cácquốc hội kêu gọi sát nhập các nước Ban Tích vào Liên Xô Tháng 8 –

1940, Xô viết tối cao Liên Xô chấp nhận ba nước Ban Tích vào thành phầncủa liên bang Xô Viết.

Ngày 28 – 11, Liên Xô hủy bỏ hiệp ước không xâm lược năm 1932

và ngày hôm sau Liên Xô cắt quan hệ ngoại giao với Phần Lan Chiếntranh Xô – Phần bùng nổ và diễn ra ác liệt trong suốt mùa đông băng giá(11 – 1939 đến 3 – 1940)(1) Kết quả theo hiệp ước Vacxava ngày 12 – 3 –

1940, Phần Lan pahỉ nhường vĩnh viễn eo đất Carêli của mình, và biên giớiPhần Lan – Liên Xô được lùi xa Lêningrát thêm 150km nữa Ngoài ra,Phần Lan còn phải cho Liên Xô thuê cảng Hănggô trong 30 năm với sốtiền 8 triệu mác Phần Lan

Betxarabia và Bắc Bucôvia là phần tranh chấp lâu dài giữa Nga vàRumani mà Rumani chiếm được năm 1918.Trước tình hình đó, chính phủRumani kêu gọi sự giúp đỡ của Đức và Italia, nhưng hai nước đó đã từchối và Rumani đành nhượng bộ Thế là Betxarabia và Bắc Bucôvia trởthành một bộ phận thuộc nước Cộng hòa Xô viết Mônđavia của Liên Xô (8– 1940)

1.2 Đức đánh chiếm các nước Bắc Âu và Tây Âu.

Cuộc “chiến tranh kỳ quặc” đã giúp cho nước Đức phát xít mạnhlên Lợi dụng thời guian lưu chiến suốt mùa đông năm 1939 – 1940, Đứcphát triển bộ binh lên tới 136 sư đoàn, xe tăng – 10 sư đoàn, máy bay – 4vạn chiếc.Thực lực của Đức khi đó tăng lên chừng gấp đôi thời kỳ trướckhi đánh Ba Lan Trong khi đó thì các chính phủ Anh, Pháp, do đuổi theonhững âm mưu chống Liên Xô, đã không nghĩ đến sự phòng thủ củng cốcủa đất nước Trong những tháng ấy, sản xuất vật liệu chiến tranh của Anh

và Pháp không tăng; một phần vũ khí và quân trang lại gửi sang Ba Lan

1 Anh-Pháp viện trợ cho Phần Lan và khai trừ Liên Xô ra khỏi Hội Quốc Liên.

Lập trường mù quáng chống Liên Xô làm cho giới thống trị cácnước Anh và Pháp trở nên thiển cận Mặc dù nguy cơ tấn công của Đứcvào các nước phương Tây ngày càng rõ và họ biết điều đó, nhưng giớithống trị Anh và Pháp vẫn không thay đổi chính sách; họ vẫn tiếp tục hivọng rằng: “Hítle sẽ quyết định hướng quân đội về phía Đông chống Nga”.Tướng Đờgôn đã viết trong nhật ký: “Phải nói rằng một số giới muốn nhìn

kẻ thù ở Xitalin hơn là Hítle Họ lo lắng đến những biện pháp để đánhnước Nga – hoặc giúp Phần Lan, hoặn ném bom Bacu, hoặc đổ bộ ởXtambun nhiều hơn là cách làm sao để thắng đế chế Đức(2)

Trong khi đó thì Đức đang chuẩn bị tỉ mỉ kế hoạch đánh các nướcTây Âu Gián điệp của Đức len lỏi khắp các nước mà chúng sẽ xâm chiếm

Ngày 9 – 4 – 1940, quân Đức tràn vào Đan Mạch Vua và chính phủkhông kháng cự, ra lệnh cho quân đội hạ vũ khí Cùng ngày, quân đội Đức

đổ bộ lên tất cả các cảng lớn của Na Uy Nhân dân Na Uy kháng chiến rấtdũng cảm Chiến sự đã diễn ra rất ác liệt ở nhiều nơi Nhưng bọn tay saicủa Hítle ở Na Uy đã phản bội Tổ quốc Na Uy bị đánh bại Quân Anh,Pháp sang cứu bị đánh bật ra biển

Ngày 10 – 5, vào 5 giờ 30 sáng, quân Đức tràn vào Bỉ, Hà Lan,Lucxambua và Pháp Mặt trận chính phía Tây bay giờ mới chính thức diễn

ra Lực lượng hai bên không chênh lệch nhau lắm Đức ném vào cuộc tấncông 136 sư đoàn (kể cả dự bị) Quân đồng minh có 133 sư đoàn (91 sưđoàn Pháp, Anh – 10 sư đoàn, Bỉ - 22, Hà Lan – 9, và Ba Lan – 1) NhưngĐức có nhiều máy bay và xe tăng hơn Kế hoạch tác chiến của Đức lại dựatrên sự tấn công bất ngờ, sự thiếu chuẩn bị về tâm lý của đối phương vàchiến thuật tốc chiến tốc thắng dùng máy bay và xe tăng tiến nhanh, thọcsâu, chia cắt và bao vây đối phương

2 Chares de Gaulle, Mémoires de guere-Pari 1954.

Ngày 10 – 5, quân của Phôn Bốc vượt qua sông Mơdơ( Mense),đồng thời nhảy dù xuống chiếm sân bay, các đầu mối giao thông và các cứđiểm quan trọng của Hà Lan và Bỉ.

Ngày 15 – 5, quân đội Hà Lan phải đầu hàng Chính phủ Hà Lanchạy sang Luân Đôn Ngày 27 – 5, đến lượt Bỉ đầu hang vô điều kiện

Ngày 5 – 6, quân Đức tiến về phía Pari như bão táp Giai cấp thốngtrị Pháp hèn nhát đã nghĩ đến chuyện đầu hàng Một số tên phản bội và chủtrương đầu hàng đã được bổ sung vào chính phủ ( như Thống chế Pêtanh).Ngày 10 – 6, chính phủ Pari bỏ chạy về Tua

Cùng ngày đó, Italia tuyên chiến với Anh và Pháp và tấn công Đôngnam nước Pháp Từ lâu, Italia vẫn dòm ngó một phần lãnh thổ Pháp và một

số thuộc địa Pháp Khi thấy Pháp đang nguy ngập, sắp thua Italia vội vàngnhảy vào để “dính máu ăn phần” Sự tham chiến của Italia cũng làm chotình hình của Pháp them nghiêm trọng

Trong thời gian này, ở Tua đã diễn ra cuộc thương lượng giữa Chínhphủ Pháp và Chính phủ Anh và Anh muốn biến Pháp than một tỉnh củaAnh Ngày 16 – 6, Sớcsin đưa ra đề nghị về việc ký kết “liên minh khôngthể hủy bỏ” giữa Anh và Pháp, theo đó thì Anh và Pháp sẽ trở thành mộtquốc gia thống nhất với một hiến pháp thống nhất và những cơ quan chínhquyền trung ương thống nhất

Đa số thành viên trong chính phủ Pháp chấp nhận sự đầu hàng Ngày

17 – 6, Râynô từ chức Pêtanh lên cầm đầu chính phủ xin đầu hàng Đức,Italia với những điều kiện nhục nhã Theo hiệp định đình chiến kí ởRotôngđơ(3), Đức có tất cả quyền hành của một cường quốc chiếm đóng; ¾nước Pháp bị chiếm đóng, trong đó có Pari, tất cả vùng công nghiệp của

3 Bọn phát xít Đức cố ý làm nhục nước pháp bằng cách chọn địa điểm kí kết trên một tòa tàu ở nhà ga Rơ tông

đơ, nơi mà 18-11-1918 thống chế Phốc đã tiếp nhận sự đầu hàng của Đức.

đất nước (nơi sản xuất 98% gang thép); vùng Andat và Loren sát nhập vàoĐức; nước Pháp bị tước vũ trang (chỉ để lại một ít chi Chính phủ Pháp duytrì trật tự) và phải nuôi quân đội chiếm đóng Chính phủ Pháp đóng ở Visichỉ là bù nhìn, tay sai của bọn phát xít chiếm đóng Nền cộng hòa Pháp bịthủ tiêu, thay thế bằng chế độ độc tài quân sự do Pêtanh đứng đầu, tựphong làm Quốc trượng Nhân dân Pháp bị đói, rét trong khi hang trămchuyến tàu chở đầy những cảu cỉa của Pháp đưa sang Đức.

Nhưng nhân dân Pháp, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, đãphản đối đường lối đầu hang của giai cấp tư sản, mở rộng cuộc đấu tranhchống bọn xâm lược Đức và Đảng cộng sản Pháp đã đứng ra tổ chức lựclượng kháng chiến bên trong nước Pháp

Trong khi đó, Đờ gôn (lúc này đang công cán ở Anh), đã không chịuđầu hàng và tích cực tập hợp một số người Pháp ở hải ngoại Ngày 27 – 10– 1940, Đờ Gôn thành lập “Chính phủ Pháp tự do”, mưu dựa vào lực lượngAnh, Mỹ để giải phóng đất nước

1.3 Đức tấn công Anh

Tháng 7 – 1940, Hítle đề ra kế hoạch “sư tử biển”nhằm đổ bộ lênAnh Kế hoạch “sư tử biển” nhằm hai mục đích: dọa nước Anh để từ đó tạođiều kiện cần thiết cho việc thỏa hiệp với Anh; che đậy việc bí mật tậptrung quân chuẩn bị cho việc tấn công Liên Xô, đánh lạc hướng dư luận thếgiới

Tháng 8 – 1940, cuộc tấn công bằng không quân của Đức tấn côngvào Anh được bắt đầu với tên gọi “Cuộc đấu tranh giành nước Anh” Trongnhững trận không chiến ác liệt, ưu thế thuộc về Đức vì Đức có nhiều máybay hơn Tuy nhiên Anh cũng có nhiều lợi thế Hồi đó ở biển Đông, Anh đã

có mạng lưới rađa, tuy nhiên chưa hoàn thiện lắm, nhưng đã giúp cho quânAnh sớm phát hiện được những máy bay địch đang đến gần bờ biển Anh

Không quân Anh chiến đấu trên mảnh đất mình nên cũng có lợi thế Cả haibên đều thiệt hại nặng nề Đức chuyển sang ném bom ban đêm Thủ đôLuân Đôn bị hang vạn tấn bom tàn phá dữ dội Ngoài ra, Đức còn phongtỏa chặt chẽ hải phận bằng “ Chiến tranh tàu ngầm”, đánh đắm nhiều tàuchiến của Anh Tình hình của Anh càng thêm nghiêm trọng.

Anh cầu cứu Mĩ Mĩ định lợi dụng cơn hoạn nạn của Anh, thông qua

“sự giúp đỡ” để biến đến quốc Anh thành bạn đồng minh đàn em của mình.Lợi dụng tình hình thiếu vũ khí của Anh sau vụ Đoogkec, Mĩ hứa sẽ giúp

vũ khí cho Anh nhưng với điều kiện nặng nề: Anh phải giao cho Mĩ nhữngcăn cứ quân sự nghiêm trọng về chiến lược ở Đại Tây Dương cùng nhữngphát minh khoa học kĩ thuật mới nhất của Anh (như rada, những công trìnhnghiên cứu về bom nguyên tử của các nhà bac học Anh, Pháp,…) Để đổilại, Mĩ giao cho Anh gần 1 triệu khẩu sung trường thờ kỳ những năm 1917– 1918 với 50 chiếc khu trục hạm rất cũ kĩ

Như vậy, trong khi ủng hộ Anh, Mĩ vẫn coi Anh là địch thủ đế quốcchủ nghĩa và cố làm suy yếu Anh đến mức tối đa Đó là tính chất của sựhợp tác Anh – Mĩ

1.4 Cuộc xâm lược phát xít ở Bancăng về Trung Cận Đông

Ngày 27 – 9 – 1940, Đức Italia và Nhật đã kí kết hiệp ước đôngminh quân sự và chính trị ở Besclin Hiệp ước này, như lời thú nhận củaThủ tướng Nhật Cônôiê trong tập hồi ký của ông, “trước hết nhằm chốngLiên Xô” Nhưng nó không những chỉ chống Liên Xô mà còn chống cảAnh, Mĩ Hiệp ước đề ra không úp mở việc phân chia thế giới: Đức, Italia

ở Châu Âu; Nhật ở Viễn Đông

Ngày 7 – 10 – 1940, quân đội Đức kéo vào Rumani Sau đó, lần lượtHunggari, Rumani và Xlôvakia đều tuyên bố tham gia Hiệp ước Beclin (11– 1940)

Tháng 3 – 1941, chính phủ phát xít Bungari đã phản bội nhân dânkhi tham gia hiệp ước Beclin và để quân đội Đức vào chiếm đóng.

Thế là cuối năm 1940, đầu năm 1941, các nước Xlôvakia, Hunggari,Rumani, Bungari đã trở thành “chư hầu” của Đức và không tốn một viênđạn, quân đội Đức đã chiếm đống tất cả những căn cứ quan trọng trên cácnước đó, lập thành một vành đai bao vây miền Tây Liên Xô và bao vâymiền Đông Bắc Hi Lạp và Nam Tư

Đối với hai nước Hi Lạp và Nam Tư, bon phát xít Đức – Italia khuấtphục bằng vũ lực Phát xít Italia cũng muốn đi trước Đức trong việc xâmchiếm vùng Bancăng

Ngày 28 – 10 – 1940, phát xít Italia bất ngờ tấn công Hi Lạp từ phíaAnbani, không báo trước cho Đức và cũng không được sự thỏa thuận củaĐức 20 vạn quân Italia hùng hổ kéo vào Hi Lạp, dự kiến chiếm thủ đôAten sau mấy tiếng đồng hồ Nhưng sau một tuần lễ, quân Italia vẫn không

đi quá 10 km Đầu tháng 11, quân Hi Lạp có quân Anh trợ lực bắt đầu phảncông và quét sạch quân Italia rời khỏi Hi Lạp còn chiếm luôn cả Anbanithộc Italia

Lúc này Italia cũng đang thua liên tiếp ở Châu Phi Khi chiến tranh ởchâu Phi mới bắt đầu, Italia đã lợi dụng tình hình khó khăn và mắc kẹt củaAnh, Pháp và Tây Âu để xâm chiếm các thuộc đại của Anh, Pháp ở ChâuPhi Quân Italia đã chiếm Xômali thuộc Anh, Kênia, Xuđăng và vượt biêngiới Libi tiến vào đất Ai Cập Nhưng, ngày 9 – 10 – 1940, quân Anh độtngột chuyển sang tấn công ở Bắc Phi, đẩy lùi quân Italia, và đến hè 1941,

đã chiếm được tất cả các thuộc địa của Italia ở Đông Phi, kể cả Êtiôpin màItalia mới chiếm trước chiến tranh

Trong suốt thời gian đó, trước tình hình khó khăn của Italia, Đức vẫnkhông giúp đỡ gì cho bạnđồng minh Đức muốn trừng phạt Italia về tội

“không nghe lời”, làm cho Italia suy yếu để phải phục tùng mình

Đức cũng muốn khuất phục chính phủ Nam Tư như kiểu khuất phụccác nước Bancăng khác Nhưng nhân dân Nam Tư đã nổi dậy khởi nghĩa,lập chính phủ mới, kí hiệp ước thân thiện và không xâm phạm với Liên Xôngày 5 – 4 – 1941 Trước tình hình đó, Hítle phải ra lệnh hoãn lui việc thựchiện kế hoạch Bacbarôxa và quyết định đè bẹp Nam Tư và Hi Lạp trước

Đêm 6 – 4 – 1941, không quân Đức dội bom xuống thủ đô Nam Tư

và 56 sư đoàn Đức cùng chư hầu tràn vào Nam Tư Chính phủ Nam Tưkhông dám chống cự, bỏ chạy sang Ai Cập Cùng ngày đó, quân Đức cũng

mở cuộc tấn công vào Hi Lạp Quân đội Hi Lạp phải đầu hàng Quân độiAnh cũng bị đánh bật xuống biển (một vụ Đooong Kéc thứ hai)

Nam Tư và Hi Lạp bị chiếm đóng Đức lập nên ở đó những chínhphủ bù nhìn và cắt một phần quan trọng đất đai của hai nước này chia chocác nước chư hầu khác như Italia, Hunggari, Bungari

2 GIAI ĐOẠN THỨ HAI (22 – 6 – 1941 ĐẾN 19 – 11 – 1942) PHE PHÁT XÍT TẤN CÔNG LIÊN XÔ, MỞ RỘNG CHIẾN TRANH XÂM LƯỢC RA TOÀN THẾ GIỚI.

2.1 Đức tấn công Liên Xô

Ngày 22 – 6 – 1941, vào 3 giờ 30 sáng, không tuyên chiến và cũngkhông đưa ra một yêu sách gì, phát xít Đức bất ngờ mở cuộc tấn công trênkhắp biên giới phía Tây của Liên Xô từ Biển Đen đến biển Ban Tích, chàđạp thô bạo lên hiệp ước không xâm phạm Xô – Đức kí kết năm 1939

Cuộc chiến tranh xâm lược Liên Xô là bộ phận quan trọng nhấttrong kế hoạch chinh phục toàn cầu của đế quốc Đức, đã được Hítle và giai

cấp tư sản Đức chuẩn bị kĩ lưỡng từ lâu Sau khi thôn tính xong 11 nướcChâu Âu với diện tích gần 2 triệu km2, dân số 142 triệu người, phát xít Đức

đã chiếm được những vị trí chiến lược hết sức quan trọng về kinh tế, quân

sự và lực lượng trở nên rất hùng mạnh Đánh chiếm hầu như toàn bộ Châu

Âu tư bản chủ nghĩa (trừ Thụy Sỹ, Thụy Điển, Bồ Đào Nha và Anh), phátxít Đức không vấp phải trở ngại hoặc tổn thất gì đáng kể, cho nên binh línhĐức rất kiêu căng và ngạo mạn, tự cho mình là “đạo quân bách chiến, báchthắng” Chính trong bối cảnh thuận lợi này, phát xít Đức đã tiến đánh Liên

Xô với mục tiêu nhằm đọc chiếm kho tài nguyên vô tận của Liên Xô vàtiêu diệt chế độ xã hôi chủ nghĩa, kẻ thù số một của chủ nghĩa phát xít

Theo “kế hoạch Bacbarôxa”(4), được thảo ra từ tháng 6 – 1940,Hitsle đã huy động 190 sư đoàn(5) với 5,5 triệu quân, 3.712 xe tăng, 47.260khẩu pháo, 4.950 máy bay,… chia ra làm ba đạo quân, đặt dưới quyền tổngchỉ huy của thống chế Phôn rraosit (Von Brauchitsch)

Chiến lược của Đức dựa trên yếu tố bất ngờ, tiến hành chọc thủngphòng tuyến Liên Xô ở nhiều chỗ bằng những mũi nhọn thọc sâu xe tăng,chặn đứng sự rút lui của Hồng quân về phía Đông rồi tiến tới tiêu diệtHồng quân bèng những trận hợp vây đồng thời ở nhiều điểm Dự kiến của

kế hoạch “kế hoạch Bacbarôxa” sẽ “đánh bạ nước Nga bằng một cuộcchiến tranh chớp nhoáng trước khi kết thúc chiến tranh với Anh” (chỉ thị số

21 của Hítle) Hítle dự tính sẽ “đánh quỵ nước Nga” trong vòng từ 1 thángrưỡi đến 2 tháng

Đi đôi với kế hoạch xâm lược về quân sự là kế hoạch cướp bóc tàinguyên và tàn sát người Nga một cách man rợ

2.2 Cuộc chiến đấu quyết liệt để bảo vệ Mátxơcơva và Xtalingrat

4 Bacba rôxa có nghĩa là râu hung, biệt hiệu của hoàng đế Phê đêrich của Đức thời trung cổ.

5 Trong 190 sư đoàn, có 153 sư đoàn Đức, 17 sư đoàn Phần Lan, 18 su đoàn Rumani và hai sư đoàn Hunggari.

Trước lời kêu gọi của Đảng và Nhà nước: “Tổ quốc xã hội chủ nghĩalâm nguy”, “tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng”, nhân dân Liên Xô

đã nhất tề đứng dậy,già trẻ, gái trai, triệu người như một, xông thẳng tớiquân thù xâm lược trong những điều kiện rất khó khăn, bất lợi do yếu tốbất ngờ và so sánh lực lượng quá chênh lệch gây nên, quân và dân Liên Xô

đã phải trải qua những cuộc chiến đấu mở đầu hết sức gay go Quyết liệtvới những hi sinh và tổn thất nặng nề

Trước tiên là những trận chiến đấu để bảo vệ biên giới Tổ quốc, lúcnày Bộ trưởng tư lệnh tối cao Liên Xô không còn cách nào khác, ngoàiviệc thực hiện phòng ngự về chiến lược

Những trận chiến đấu bảo vệ biên giới đã diễn ra hết sức dũng cảm,oanh liệt Quân và dân Xô viết đã giữ từng tấc đất, từng ngôi nhà trongnhững điều kiện hết sức chênh lệch về quân số và vũ khí

Đến giữa tháng 7, mặt trận biên giới coi như kết thúc, và quân đội phátxít Đức ngày càng tiến sâu vào nội địa Liên Xô Đến tháng 9 – 1941, đạoquân phía Bắc của Phôn Lép đã tiến sát tới Lêningrat, bao vây thành phốnày; ở mặt trận trung tâm, quân đội của PhônBốc tiến đến Xmôlenxcơ; ởphía nam, quân Đức chiếm Kiép, tiến sâu vào lãnh thổ Liên Xô Chiếntuyến càng mở rộng ra, quân đội Đức càng gặp nhiều khó khăn và càng bịtổn thất nặng nề hơn trước Riêng trong 2 tháng đầu của cuộc chiến tranh ởLiên Xô, lục quân Đức đã mất gần 40 vạn người (trong khi đó, suôt từtháng 6 đến tháng 12 – 1941, trên tất cả các mặt trận khác, chúng chỉ tổnthất khoảng 9000 tên)

Tháng 10 – 1941, Bộ chỉ huy Đức tập trung mọi sức lực để mở cuộc tấncông vào hướng Mátxơcơva với hi vọng chiếm được thủ đô Mátxơcơva sẽ

có ảnh hưởng quyết định đối với kết cục của chiến tranh Với mật danh là

“bão táp”, kế hoạch đánh chiếmViadơma – Mátxơcơva và Brianxcơ –

Matxcơva rồi sau đó đánh vu hồi từ phía bắc và phía nam để trong một thờigian ngắn có thể chiếm được Mátxcơva Để đạt mục đích chiến lược đó,Hítle đã huy động 80 sư đoàn, trong đó có 23 sư đoàn xe tăng và cơ giới(khoảng hơn một triệu quân) và gần 1000 máy bay vào trân đánhMatxcơva, với ưu thế hơn hẳn quân đội Liên Xô (bộ binh hơn 1,25 lần; xetăng 2,2 lần; đại bác và súng cối 2,1 lần; máy bay 1,7(6) lần) Hítle chắc tin ởthắng lợi mĩ mãn Trong nhật lệnh ngày 2 – 10 – 1941, ngày mở đầu cuộctấn công Mátxcơva, Hítle tuyên bố phải tiêu diệt kẻ thù “trước khi mùađông tới” và điên cuồng quyết định ngày 7 – 11 -1941 sẽ “chiếm xongMátxcơva và duyệt binh chiến thắng tại Hồng trường” Trong hội nghị cáctướng lĩnh, Hítle tuyên bố sẽ biến Mátxcơva “thành một cái hồ lớn bao phủvĩnh viễn thủ đô của gia tộc Nga” Hítle còn ra lệnh cho Bộ chỉ huy đạoquân Trung tâm “ phải bao vây thành phố thế nào để không một người línhNga nào, không một người dân nào, dù là đàn ông, đàn bà hay trẻ em cóthể bỏ chạy”7 và “phải hủy diệt nhân dân và thành phố Mátxcơva” Ngoài

ra, Hítle thậm chí còn thành lập một đội quân đặc biệt để phá hủy điệnCremli

Trong tháng 10 và tháng 11, quân đội phát xít ào ạt mở hai đợt tấn côngđại quy mô vào Mátxcơva Nhờ ưu thế lực lượng vừ vũ khí, quân Đức đãchiếm được Ôriôn, bao vây Tula, và có nơi đã tiến sát vào sát cạnhMátxcơva 20 km Một nguy cơ hiểm nghèo đang đè nặng trái tim mỗingười dân Xô viết và toàn nhân loại tiến bộ Nhưng, trong những giờ phútnguy kịch đó, Đảng Cộng Sản Liên Xô vẫn bình tĩnh giữ vững tay lái.Trung ương Đảng kêu gọi toàn dân Liên Xô hãy hoàn thành nhiệm vụ vinh

6 Lúc này trên những ngả đường vào Matx cơva Liên Xô có ba phương diện bố trí phòng ngự: phương diện quân miền tây, phương diện quân dự bị, phương diện quân brianx cơ Với tổng số quân là 80 vạn người, 782 xe tăng,

6808 đại bác và súng cối, 545 máy bay.

7 Trích theo tổ quốc xô viết1917-1980-sđd, tr 260 (bản tiếng Nga)

quang trước Tổ quốc; Không cho quân thù tới Mátxcơva! Hội đồng quốcphòng nhà nước do Xitalin đứng đầu ở lại Mátxcơva, trực tiếp lãnh đạoviệc bảo vệ thủ đô Tướng G.K.Giucốp được chỉ định làm Tổng chỉ huybảo vệ Mátxcơva Đáp lời kêu gọi của Đảng, nhân dân Matxcơva đã biếnthủ đô và các vùng ven thành một pháo đài bất khả xâm phạm Hàng chụcvạn người Mátxcơva ngày đêm làm việc để xây dựng những phòng tuyếnbao quanh thành phố Theo sáng kiến của nhân dân, thủ đô đã thành lập 12

sư đoàn dân quân với nhiều tổ xung kích đánh xe tăng

Sáng 7 – 11, kỉ niệm lần thứ 24 Cách mạng tháng 10, tại Hông trường

đã diễn ra một cuộc duyệt binh đặc biệt Những đơn vị duyệt binh với vũkhí và đạn dược sẵn sàng, diễu qua Hồng trường rồi tiến thẳng ra mặt trận,mặc dù quân thù đang ở ngay sát chân thành Mátxcơva

Trong đợt tấn công ác liệt và đẫm máu tháng 10, quân phát xít Đức tiếnđược 230 đến 250 km, nhưng lực lượng của chúng bị tổn thất nghiêmtrọng, kế hoạch thôn tính Mátxcơva trong giữa tháng 10 bị đổ vỡ, và đếncuối tháng 10 cuộc tấn công bị chặn đứng lại sau khi chấn chỉnh, bổ sunglại lực lượng, ngày 15 – 11, bộ chỉ huy quân Đức lại mở đợt tấn công thứhai vào Mátxcơva, nhưng tất cả các mũi đột phá của địch đều lần lượt bị bẻgãy Đến đầu tháng 12, cuộc tấn công của quân Đức buộc phải ngừng lại vìlúc này lực lượng của chúng đã bị tổn thất quá nặng nề (nhiều đại đội chỉcòn 20 đến 30 tên), tinh thần binh lính sa sút hẳn, ngay nhiều tên tướngĐức cũng không còn tin sẽ chiếm được Mátxcơva nữa

Ngày 6 – 12, Hồng quân Liên Xô chuyển sang phản công ở Matxcơva

và sau hai tháng chiến đấu, đã đẩy lùi quân phát xít Đức ra xa Mátxcơva cónơi đến 400 km Kế hoạch đánh chiếm Mátxcơva của Hítle đã sụp đổ tantành Trong cuộc chiến đấu ở Mátxcơva, phát xít Đức đã thiệt hại tổng

cộng hơn nữa triệu quân, 1300 xe tăng, 2500 đại bác, trên 15.000 ôtô vànhiều phương tiện kỹ thuật khác.

Với chiến thắng Mátxcơva, lần đầu tiên sau sáu tháng chiến tranh,Hồng quân đã làm cho các đơn vị chủ lực của phát xít Đức phải chịunhững tổn thất nặng nề nhất Thất bại ở Mátxcơva còn làm cho nội bộ quânphát xít hoang mang, tan rã, các tướng cao cấp đổi lỗi cho nhau Hítle cáchchức Tổng tư lệnh lục quân Phôn Bơraoxit, cách chức Pôn Bốc – tư lệnhđạo quân trung tâm, tướng Guđêrian – tư lệnh tập đoàn quân xe tăng 2 vàhành chục tướng lĩnh khác Chiến thắng Mátxcơva đã củng cố long tin củanhân dân Liên Xô và nhân dân thế giới vào thắng lợi của cuộc chiến tranhchống phát xít

Mùa hè năm 1942, lợi dụng lúc chưa có Mặt trận thứ hai ở Châu Âu,Hítle một lần nữa lại dốc toàn bộ lực lượng tung vào mặt trận Xô – Đức.Nhận thấy khó có thể đánh chiếm được Mátxcơva bằng một cuộc tấn côngtrực diện, Bộ chỉ huy Đức quyết định chuyển trọng tâm tiến công xuốngphía nam, cụ thể là khu vực sông Vônga và Capcadơ, nhằm đánh chiếmvùng dầu lửa và vựa lúa mỳ lớn nhất của Liên Xô, rồi sau đó sẽ đánhchiếm Mátxcơva từ phía sau

Tháng 7 – 1942, Hítle mở cuộc tấn công lớn nhằm chiếm bằng đượcXitalingrát (nay là Vôngagrat)

Nhờ tập trung ưu thế hơn hẳn về lực lượng, đến giữa tháng 8 – 1942quân phát xít Đức đã tiến đến khu vực lân cận Thành phố Xitalingrát Ngày

21 – 8, quân đội Liên Xô buộc phải chuyển từ tuyến phòng ngự bên ngoàiXitalingrát vào tuyến bên trong Từ 13 – 9, cuộc chiến đấu ác liệt đã diễn

ra ngay trong thành phố Xitalingratlúc này trở thành cái “nút sống” của

Liên Xô và quyết tâm của Bộ Tổng tư lệnh Liên Xô là phải giữ cho đượcXitalingrát bằng bất cứ giá nào Với khẩu hiệu “không lùi một bước”, các

chiến sĩ Xô viết bảo vệ Xitalingrát đã chiến đấu bề bỉ tới giọt máu cuốicùng để giữ vững từng vị trí, từng tấc đất thành phố Mỗi ngày đêm, quânđội Liên Xô phải đánh luid khoảng từ 12 – 15 đợt tấn công ác liệt của kẻthù Nhưng cuối cùng, Xitalingrát không những vẫn hiên ngang đứng vững

mà còn giáng trả liên tục, làm cho quân thù bị tổn thất nặng nề Từ tháng 7đến hết tháng 11, trong các trận chiến đấu ở sông Đông, sông Vônga và ởXitalingrát, quân phát xít Đức bị thiệt hại hơn 60 vạn người, hơn 1.000 xetăng, hơn 2.000 pháo cối, và gần 1.400 máy bay Tới lúc này, do bị tổn thấtquá nặng nề, quân đội Đức không còn lực lượng dự bị để triển khai cáccuộc tiến công nữa và đã lâm vào một tình thế hết sức nguy khốn

2.3 Chiến tranh Thái Bình Dương bùng nổ Mĩ, Nhật tham chiến

Lợi dụng khi phát xít Đức tấn công Liên Xô và các nước tư bản châu

Âu bị bại trận, Nhật Bản quyết định “Nam tiến”, đánh vào khu vực ảnhhưởng của các nước Mĩ, Anh, Pháp… Ngày 7 – 12 – 1941, vào 7 giờ 55phút giờ địa phương, các máy bay trên tầu sân bay Nhật cất cánh oanh tạc

dữ dội các tàu chiến và sân bay Mĩ ở cảng Trân Châu Tham gia trận tậpkích bất ngờ và dữ dội cảu hạm đội Nhật đã gây cho hạm đội Mĩ những tổnthất nặng nề chưa từng có trong lịch sử hải quân Mĩ; trong số 8 tàu chủ lực,

5 chiếc bị đánh chìm tại chỗ, số còn lại bị trọng thương; hạm đôi Mĩ còn bịthiệt hại 19 tàu chiến khác và 177 máy bay, hơn 3000 binh lính và sĩ quan

Mĩ bị thiệt mạng Thiệt hại của Nhật Bản rất nhỏ; 29 máy bay, 1 tàu ngầm

và 5 tàu ngầm nhỏ(8) Tổng thống Mĩ Rudơven và các nhà lanhc đạo quânđội Mĩ coi cuộc tập kích cảng Trân Châu là một sự kiện nhục nhã nhấttrong lịch sử quân sự Mĩ

8 tàu ngầm nhỏ hay là tàu ngầm túi, là loại tàu ngầm bé, do hai người lái, được đặt trong bụng tàu ngầm lớn khi được phóng ra tàu ngầm tới có thể lao tới mục tiêu và nổ nhue một quả thủy lôi khổng lồ.

Ngày đầu tiên của cuộc chiến tranh Thái Bình Dương cũng là ngày bấthạnh đối với hạm đội Anh Ngày 8 – 12, hạm đội Anh, gồm 2 tàu bọc sắt

và 4 tàu ngư lôi, rời cảng Xingapo để lên đường tấn công các tàu vận tảicủa Nhật Sáng ngày 10 – 12, máy bay Nhật đã tấn công và đánh chìm cảhai tàu bọc sắt của Anh Hạm đội Mĩ và hạm đội Anh đã bị đánh bại, từ đâyhạm đội Nhật làm chủ Thái Bình Dương

Ngày 8– 12 – 1941, Mĩ và Anh tuyên chiến với Nhật Bản Ngày 11 –

12, Mĩ tuyên chiến với Đức và Italia Cùng ngày, Đức, Italia tuyên chiếnvới Mĩ

Từ cuối năm 1941, đến tháng 5 năm 1942 là giai đoạn thứ nhất củacuộc chiến trang châu Á – Thái Bình Dương Nhật Bản đã thắng lợi lớntrong giai đoạn này Anh – Mĩ bị đánh bật ra khỏi Thái Bình Dương, mấthết các thuộc địa ở Đông Nam Á và Nam Thái Bình Dương

Ngày 7 – 2 – 1941, quân Nhật từ Đông Dương(9) kéo vào Thái Lan.Sauk hi đánh chiếm toàn bộ lãnh thổ Mã Lai, quân Nhật từ phía Bắc đánhtập hậu Xingapo Mười vạn quân Anh ở Xingapo không hề chống cự vàtháo chạy Ngày 15 – 2 -1942, Xingapo thất thủ

Ngày 31 – 12 - 1941, quân Nhật bắt đầu tấn công Inđônêxia, thuộc địacủa Hà Lan Đến đầu tháng 3 – 1942, các đảo chủ yếu của Inđônêxia thuộc

Hà Lan (Xumatra, Giava,…) đã rơi vào tay quân Nhật Chiếm đượcInđônêxia, quân Nhật đã mở rộng cánh cửa đi vào Ấn Độ Dương

Hầu như đồng thời với cuộc đổ bộ lên Bắc Mã Lai, quân Nhật cũng đãtiến hành cuộc tấn công đánh chiếm quần đảo Philipin Ngày 10 -12 -1941,quân Nhật đổ bộ lên phía bắc Luyxông Cho tới khoảng đầu tháng 5 –

1942, quân Nhật chiếm được toàn bộ lãnh thổ Philipin

9 ngày 23-9-1940, với sự giúp đỡ của Đức, Nhật đã kí với chính phủ đầu hàng phát xít Pêtanh một hiệp định để quân Nhật được đưa quân đội vào đông dương.