Tiểu luận môn lịch sử thế giới ai cập thời kỳ cổ đại

Họcũng phát triển một dạng gốm tráng men được gọi là đồ sứ, được sử dụng tớitận thời kỳ La Mã để trang trí ly, bùa hộ mệnh, và các bức tượng nhỏ.Tronggiai đoạn cuối cùng của thời kỳ tiền

TIỂU LUẬN

MÔN HỌC : LỊCH SỬ THẾ GIỚI

ĐỀ TÀI : AI CẬP THỜI KỲ CỔ ĐẠI

MỤC LỤC

Mở đầu 1

1 Điều kiện tự nhiên 4

2 Dân cư 5

3 Quá trình phát triển của văn minh Ai Cập cổ đại 6

4 Trình độ tổ chức xã hội 18

5 Trình độ quản lý xã hội 19

Chương II : Một số thành tựu chủ yếu của nền văn minh Ai Cập cổ đại 21 1 Chữ viết 21

2 Nghệ thuật 22

3 Kiến trúc và điêu khắc 24

4 Khoa học tự nhiên 27

5 Tôn giáo 31

6 Thế giới quan - triết học Ai Cập cổ 35

7 Pháp luật 36

Kết luận 38

Mở đầu

1 Lựa chọn vấn đề nghiên cứu

Ai Cập cổ đại là một nền văn minh cổ đại nằm ở Đông Bắc châu Phi,

tập trung dọc theo hạ lưu của sông Nile thuộc khu vực ngày nay là đấtnước Ai Cập Đây là một trong 4 nền văn minh phát sinh một cách độc lập vàlâu đời nhất trên thế giới này Nền văn minh Ai Cập mà được hình thành rõnét là vào năm 3150 TCN (theo trình tự thời gian của bảng niên đại AiCập) với sự thống nhất chính trị của Thượng và Hạ Ai Cập dưới thời

vị pharaon đầu tiên (Narmer, thường được gọi là Menes) Lịch sử của Ai Cập

cổ đại đã trải qua một loạt các thời kỳ vương quốc ổn định, và các giai đoạnhỗn loạn giữa chúng được gọi là các giai đoạn chuyển tiếp: Cổ Vươngquốc thời kỳ Sơ kỳ Đồ đồng, Trung Vương quốc tương ứng giai đoạn Trung

kỳ Đồ Đồng và Tân Vương quốc ứng với Hậu kỳ Đồ đồng Ai Cập đạt đếnđỉnh cao của quyền lực vào giai đoạn Tân Vương quốc, trong thời kỳRamesside, vào thời điểm đó nó sánh ngang với đế quốc Hittite, đế quốcAssyria và đế chế Mitanni, trước khi bước vào giai đoạn dần suy yếu Ai Cập

đã bị xâm chiếm hoặc chinh phục bởi một loạt các cường quốc nước ngoài,

Nubia, Assyria, Babylon, Ba Tư dưới triều đại Achaemenid, vàngười Macedonia trong Thời kỳ Chuyển tiếp thứ Ba và cuối thời kỳ Ai Cập

cổ đại Sau khi Alexander Đại Đế qua đời, một trong những tướng lĩnh củaông, Ptolemaios I Soter, đã tuyên bố ông là vị vua mới của Ai Cập Triều đạiPtolemaios gốc Hy Lạp này đã cai trị Ai Cập cho đến năm 30 TCN khi nó rơivào tay đế quốc La Mã và trở thành một tỉnh La Mã

Sự thành công của nền văn minh Ai Cập cổ đại một phần đến từ khảnăng thích ứng của nó với các điều kiện của thung lũng sông Nile cho sảnxuất nông nghiệp Từ việc có thể dự đoán trước lũ lụt và việc điều tiết thủy

lợi ở khu vực thung lũng màu mỡ đã tạo ra nhiều nông sản dư thừa, giúp nuôidưỡng một lượng dân số đông hơn, tạo điều kiện phát triển xã hội và văn hóa.Với việc có nhiều nguồn lực dư thừa, nhà nước đã tập trung vào việc khaithác khoáng sản ở các thung lũng và các khu vực sa mạc xung quanh, cũngnhư việc sớm phát triển một hệ thống chữ viết độc lập, tổ chức xây dựng tậpthể và các dự án nông nghiệp, thương mại với khu vực xung quanh, và xâydựng một đội quân nhằm mục đích đánh bại kẻ thù nước ngoài và khẳng định

sự thống trị của Ai Cập Thúc đẩy và tổ chức những hoạt động này là một bộmáy quan lại gồm các ký lục ưu tú, những nhà lãnh đạo tôn giáo, và các quanlại dưới sự kiểm soát của một pharaon, người đảm bảo sự hợp tác và đoàn kếtcủa toàn thể người dân Ai Cập dưới một hệ thống tín điều tôn giáo tinh vi

Để mọi người hiểu rõ ràng hơn về nền văn minh Ai Cập cổ đại vì thếnên em chọn chủ đề : “ Ai Cập cổ đại ”

2 Những công trình nghiên cứu có liên quan

● BBC History: Egyptians —cung cấp một cái nhìn tổng thể đáng tincậy cùng với nhiều liên kết có ích

● Ancient History Encyclopedia tại Ai Cập

● Ancient Egyptian Science: A Source Book Door Marshall Clagett,1989

● Ancient Egyptian Metallurgy —Một trang web cho biết lịch sử luyệnkim của người Ai Cập cổ đại

● Napoleon on the Nile: Soldiers, Artists, and the Rediscovery of Egypt, Art History Lưu trữ 2008-06-02 tại Wayback Machine.

● Ancient Egypt —duy trì bởi Bảo tàng Anh, trang web này cung cấpmột giới thiệu hữu ích về Ai Cập cổ đại cho trẻ em và thanh thiếu niên trẻ tuổi

● Digital Egypt for Universities —Những nghiên cứu sâu sắc đáng chú

ý với tập kiến thức trải rộng kèm theo tài liệu tham khảo (nội bộ và bênngoài) Những hình ảnh hiện vật được sử dụng để minh họa nhiều chủ đềtrong đó

● Priests of Ancient Egypt —Những thông tin có chiều sâu về nhữnglinh mục của Ai Cập cổ đại, lễ tế tôn giáo và đền thờ Cùng với nhiều tư liệuhình ảnh và tài liệu tham khảo Bằng tiếng Anh và tiếng Đức.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích : giới thiệu và tìm hiểu chi tiết về nền văn minh Ai Cập

cổ đại

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được nhiệm vụ đó đề tài cần giải quyết các vấn đề sau :

Chương 1 : Cơ sở hình thành nền văn minh Ai Cập cổ đại

Chương 2 : Những thành tựu chủ yêu của nền văn minh Ai Cập cổ đại

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng : Đề tài nghiên cứu về nền văn minh Ai Cập cổ đại4.2 Phạm vi nghiên cứu : Ai cập giai đoạn 3100-332 TCN

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận :

5.2 Phương pháp nghiên cứu : đề tài sử dụng phương pháp logic vàlịch sử , phân tích , tổng hợp , khái quát và hệ thống hóa các tài liệu thamkhảo đã thu thập được

6 Kết cấu đề tài : Ngoài mở đầu , kết luận và danh mục tài liệu tham khảo , đề tài gồm 2 chương và 12 tiết

1 Điều kiện tự nhiên

1.1 Vị trí địa lý :

Ai Cập là vùng đồng bằng dài và hẹp, ở vùng đông bắc châu Phi, nằmdọc theo vùng hạ lưu của lưu vực sông Nin Phía Tây Ai Cập giáp sa mạcLibya, phía đông là Hồng Hải

(Biển Đỏ), phía Bắc là biển Địa Trung Hải, phía Nam giáp sa mạcNubia và Ethiopia

Hơn 90% đất đai của Ai Cập là sa mạc Phần lớn cư dân Ai cậpsống ở châu thổ sông Nin

Về mặt địa hình, Ai Cập là một đất nước tương đối bị đóng kín, phíaBắc là Địa Trung Hải, phía Đông giáp biển Đỏ, phía Tây giáp sa mạc Xahara,phía Nam giáp Nubi, nơi giáp ấy là một vùng núi hiểm trở khó qua lại, chỉ có

ở Đông Bắc, vùng kênh đào Xuyê sau này, người Ai Cập mới có thể qua lạivới vùng Tây Á Ai Cập chia làm hai miền rõ rệt theo dòng chảy của sông Nin

từ Nam lên Bắc Miền Thượng Ai Cập ở miền Nam là một dải lưu vực hẹp,miền Hạ Ai Cập nằm ở nằm ở miền Bắc là một đồng bằng hình tam giác

Sông Nin bắt nguồn từ vùng xích đạo châu Phi, là một trong nhữngcon sông lớn nhất trên thế giới, dài 6497 km, với bảy nhánh đổ ra Địa TrungHải, nhưng phần chảy qua Ai Cập chỉ dài khoảng 7000 km Miền đất đai dosông Nin bồi đắp chỉ rộng khoảng 15 – 25 km, ở phía bắc có nơi rộng đến 50

km vì ở đây sông Nin chia làm nhiều nhánh trước khi đổ ra biển Hàng năm từtháng 6 đến tháng 11, nước sông Nin dâng cao đem theo một lượng phù sa rấtphong phú, bồi đắp cho vùng đồng bằng hai bên bờ ngày càng thêm màu mỡ.Mặt khác, sông Nin cung cấp nguồn thực phẩm thuỷ sản dồi dào cho cư dân.Bên cạnh đó, con sông này là một trong những con đường giao thông quantrọng nhất của vùng này Do đó, nền kinh tế ở đây sớm phát triển Nôngnghiệp, ngư nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp đều phát triển từ rất sớm,tạo điều kiện cho Ai Cập có thể bước vào xã hội văn minh sớm nhất thế giới

Chính vì vậy, nhà sử học Hêrôđôt đã nói rằng:” Ai Cập là tặng phẩm của sôngNin”.

Ai Cập nằm ở một vị trí địa lý đặc biệt nên có vị trí địa – chính trị quantrọng Ai Cập là nơi giao nhau của 3 châu lục: Á, Phi, Âu Tại đây, 3 châu lụchoà nhập quanh một biển trung gian - Địa Trung Hải – nơi có thể nối liềnhoặc chia cắt 3 đại dương: Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương

Đó là vị trí thuận lợi cho việc đi lại, giao lưu với các châu lục khác Nhờ đó,các hoạt đông trao đổi thương mại, kinh tế, văn hoá rất phát triển và luônđược cải thiện

1.2 Khí hậu

Khí hậu mùa đông ôn hoà, mùa hạ nóng và khô Vùng ven biểnAlêchxanđơria có lượng mưa lớn nhất: 200mm Vùng cạnh biển Đỏ hầu nhưkhông có mưa Nhiệt độ trung bình tháng giêng ở miền bắc là 12 độ, miềnnam là 15 – 16 độ; tháng bảy từ 25 – 26 độ và 30 – 34 độ

Tài nguyên thiên nhiên:Nhờ có đất đai màu mỡ, các loại hình thực vậtnhư đại mạch, tiểu mạch, sen, cây papyrus sinh sôi nảy nở quanh năm Dođiều kiện tự nhiên thuận lợi, quần thể động vật đồng bằng và sa mạc rất phongphú và đa dạng, gồm có trâu bò, hươu cao cổ, tê giác, hà mã, cá sấu, voi, hổ,báo, chim và cả các loài thuỷ sản Bên cạnh đó, Ai Cập còn có rất nhiều loại

đá quý như đá vôi, đá badan, đá hoa cương, đá mã não ; kim loại thì cóđồng, vàng, còn sắt thì phải đưa từ bên ngoài vào Những loại đá bền đẹp ởnhững rặng núi Đông và phía Tây dọc theo thung lũng sông Nile là nhữngnguyên liệu rất tốt để chế tạo công cụ sản xuất, vũ khí và xây dựng nhà cửađền miếu đứng vững với thời gian

Cập thời cổ là những thổ dân châu Phi, hình thành trên cơ sở hỗn hợp rấtnhiều bộ lạc Những thổ dân này đi lại săn bắn trên lục địa, khi đến vùng đồngbằng sông Nin, họ định cư ở đây và theo nghề trồng trọt và chăn nuôi từ rấtsớm Về sau chỉ có một chi của bộ tộc Hamit từ Tây Á xâm nhập hạ lưu sôngNin, chinh phục thổ dân người châu Phi ở đây Trải qua một quá trình hỗnhợp lâu dài, người Hamit và thổ dân ở đây đã đồng hoá với nhau, hình thành

ra một bộ tộc mới, chính là người Ai Cập

2.1 Đặc điểm của người Ai Cập Cổ Đại

Họ thuộc chủng tộc Môngôlôit và Nêgrôit

Người Ai Cập chỉ có một ngôn ngữ chính là tiếng Arập

Cấu trúc làng theo chiều dọc

Các thành viên trong xã hội không được bình đẳng

Thức ăn của họ là lúa mì, lúa mạch, đậu, trái cây : táo, quả hạnh, quảđấu là thức ăn phụ; thịt gia súc, thịt thú hoang : hươu, lợn, lừa rừng, các loạisữa, trứng và thuỷ sản

Người Ai Cập ưa phục tùng, thích ra lệnh

Họ cần cù chăm chỉ Sống bên cạnh sa mạc và sông Nin nên họ cótính cách chịu đựng, kiên nhẫn, dũng cảm, liều lĩnh

Họ là những người tháo vát và lanh lợi

3 Quá trình phát triển của văn minh Ai Cập cổ đại.

Vào thời cổ đại, người dân Ai Cập sống thành bộ tộc Của cải do conngười tạo ra là tài sản chung, không có tranh chấp, không có sở hữu riêng.Vào khoảng năm 4000 trước công nguyên, chế độ thị tộc ở Ai Cập bắt đầu tan

rã Thời đó, các cư dân ở sông Nin sống theo các công xã nhỏ Công xã nôngthôn là tổ chức kinh tế cơ sở của Ai Cập cổ đại Có thể nói rằng nông nghiệp

có vai trò quan trọng hàng đầu trong kinh tế của công xã nông thôn tuy vậynông nghiệp thời kỳ này còn đang ở trình độ canh tác nguyên thuỷ Phươngpháp canh tác còn lạc hậu Người ta xới đất lên rồi gieo hạt giống Mặt khác

công cụ sản xuất còn thô sơ, đơn giản, làm bằng đá, gỗ Tuy nhiên, do đất đaimàu mỡ nên cư dân vẫn thu hoạch được nhiều sản phẩm.

Bên cạnh đó, hàng năm, người Ai Cập phải thường xuyên đối phó vớicác loại hình thiên tai khắc nghiệt như hạn hán, lụt lội Do đó, họ rất chú trọngcông tác thuỷ lợi, xem đó như là một công tác trọng yếu của công xã nôngthôn

Để hoàn thành tốt công tác thuỷ lợi, cần phải có sự đoàn kết, hợp lực của nhiều công xã Các công xã phân tán không đáp ứng được nhu cầu pháttriển sản xuất Vì vậy nhiều công xã nông thôn đã hợp lại thành một liên minhcông xã rộng lớn hơn, gọi là nôm để có khả năng huy động nhiều nhân cônglàm công tác thuỷ lợi Mỗi nôm đều có thành thị và nông thôn riêng Cókhoảng 40 nôm ở Ai Cập, nằm dọc hai bên bờ sông Đầu thiên niên kỷ thứ IVtrước công nguyên, xã hội Ai Cập phân chia thành hai giai cấp đối kháng rõrệt : chủ nô và nô lệ Nguồn nô lệ chủ yếu là chiến tù, thuộc sở hữu chung củacông xã, được sử dụng một cách rộng rãi trong các ngành thủ công nghiệp vànông nghiệp, chủ yếu là các công trình thuỷ lợi Lao động trên đồng ruộng thìchủ yếu là do nông dân tự do của công xã thực hiện

Chủ nô bóc lột cả nô lệ và quần chúng nông dân công xã Họ là tầnglớp quý tộc thị tộc, đã tách ra khỏi đám dân tự do, trở thành giai cấp thống trị.Giai cấp thống trị chủ nô Ai Cập đã tổ chức ra bộ máy nhà nước để cai trị nô

lệ và nông dân công xã

Châu ở Ai Cập chính là hình thái nhà nước phôi thai Đứng đầu mỗichâu là một chúa châu Chúa châu đồng thời cũng là thủ lĩnh quân sự, thẩmphán và tăng lữ tối cao của châu Chúa châu đựoc coi như là một vị thần sống

Công xã nông

Nhà nước AiCập

Đặc biệt, mỗi châu có một tín ngưỡng tôn giáo riêng, thờ một vị thần riêng.Giữa các châu thường xuyên có chiến tranh xảy ra nhằm thôn tính đất đai,cướp bóc của cải và nô lệ của nhau Mặt khác, sự xúc phạm tín ngưỡng tôngiáo của nhau cũng là một nguyên nhân dẫn đến chiến tranh.

Do yêu cầu thống nhất việc quản lý công tác thuỷ lợi trên phạm vingày càng rộng lớn,cùng với nguyện vọng chấm dứt những cuộc tranh chấplâu dài và tàn khốc nhằm thôn tính đất đai của nhau, nên dần dần các châuhợp thành một quốc gia thống nhất tương đối rông lớn Các châu ở miền Bắcthống nhất thành vương quốc Hạ Ai Cập, còn các châu miền nam thống nhấtthành vương quốc Thượng Ai Cập Sau một quá trính đấu tranh lâu dài và tànkhốc, vào khoảng năm 3200 trước công nguyên, Thượng và Hạ Ai Cập đãhợp lại thành một quốc gia Ông vua đầu tiên là Menes Kinh thành đầu tiên làMemphis Tổ chức nhà nước lúc bấy giờ còn sơ khai nhưng đã mang đặcđiểm của một nhà nước chuyên chế Nhà nước Ai Cập cổ đại ra đời từ cuốithiên niên kỷ IV trước công nguyên Từ đó cho đến năm 525 trước côngnguyên, lịch sử Ai Cập được chia thành

3.1 Thời kỳ Tiền triều đại.

Khoảng 5500 TCN, các bộ lạc nhỏ sống trong thung lũng sông Nile đãbiết trồng trọt và chăn nuôi, và có thể nhận biết được thông qua đồ gốm vàcác vật dụng cá nhân, chẳng hạn như lược, vòng đeo tay, và chuỗi hạt Lớnnhất trong số những nền văn hóa sớm ở miền thượng (phía Nam) Ai Cập

là Badari, có nguồn gốc từ sa mạc phía Tây

Tiếp theo sau nền văn hóa Badari là các nền văn hóa Amra (Naqada I)

và Gerzeh (Naqada II), với một số cải tiến về công nghệ Ngay từ thời kỳNaqada I, người Ai Cập tiền triều đại đã nhập khẩu đá vỏ chai từ Ethiopia,được sử dụng để tạo nên các lưỡi dao và các vật dụng khác từ các mảnhđá.Trong thời kỳ Naqada II, đã xuất hiện các bằng chứng về sự tiếp xúc banđầu với vùng Cận Đông, đặc biệt là Canaan và bờ biển Byblos

Nền văn hóa Naqada đã tạo ra nhiều dạng của cải vật chất khác nhau,phản ánh sức mạnh ngày càng tăng và sự giàu có của tầng lớp thượng lưu Họcũng phát triển một dạng gốm tráng men được gọi là đồ sứ, được sử dụng tớitận thời kỳ La Mã để trang trí ly, bùa hộ mệnh, và các bức tượng nhỏ.Tronggiai đoạn cuối cùng của thời kỳ tiền triều đại, văn hóa Naqada bắt đầu sửdụng các ký hiệu viết mà về sau phát triển thành một hệ thống chữ tượng hìnhhoàn chỉnh để ghi lại ngôn ngữ Ai Cập cổ đại.

3.2 Giai đoạn Sơ kỳ triều đại (khoảng 3050 TCN - 2.686 TCN).

Giai đoạn sơ kỳ triều đại xấp xỉ tương đương với giai đoạn đầu củanền văn minh Sumer-Akkad ở Mesopotamia và văn minh Elam cổ Một người

Ai Cập vào thế kỷ thứ 3 TCN có tên là Manetho đã tập hợp phả hệ cácpharaoh từ Menes đến thời đại của ông và chia thành 30 triều đại, tạo thànhmột hệ thống vẫn được sử dụng cho tới ngày nay.[Ông đã bắt đầu lịch sửchính thức của mình với vị vua tên là "Meni" (hoặc Menes trong tiếng HyLạp), người được cho là đã thống nhất cả hai vương quốc của Thượng và Hạ

Ai Cập (khoảng năm 3100 trước Công nguyên)

Trong giai đoạn sơ kỳ triều đại khoảng năm 3150 trước Công nguyên,

vị vua đầu tiên đã củng cố quyền kiểm soát đối với Hạ Ai Cập bằng cách thiếtlập kinh đô tại Memphis, từ đó ông ta có thể kiểm soát nguồn lao động vànông nghiệp của vùng đồng bằng màu mỡ, cũng như các tuyến đường thươngmại béo bở trọng yếu tới khu vực Levant

3.3 Thời kỳ Cổ vương quốc (2.686 TCN - 2.181 TCN).

Những tiến bộ lớn trong kiến trúc, nghệ thuật, và công nghệ đã xuấthiện vào thời kì Cổ vương quốc, nó được thúc đẩy bởi năng suất nông nghiệpgia tăng có thể nhờ một chính quyền trung ương phát triển tốt Một số thành

tựu đỉnh cao của Ai Cập cổ đại, tháp Giza và tượng Nhân sư vĩ đại, đã được

xây dựng trong thời Cổ vương quốc

Cùng với tầm quan trọng ngày càng tăng của một chính quyền trungương, đã phát sinh một tầng lớp mới bao gồm những quan kí lục có học thức

và các quan chức mà được ban phát đất đai bởi của các pharaoh đổi lại cho sựphục vụ của họ.

Các Pharaong cũng thực hiện ban cấp đất đai cho các giáo phái và cácđền thờ địa phương Các học giả tin rằng những điều này đã làm hao mònmột cách từ từ sức mạnh kinh tế của các pharaoh suốt năm thế kỷ, và khiếncho nền kinh tế không còn có đủ khả năng để hỗ trợ cho một bộ máy trungương tập quyền hùng mạnh nữa Khi sức mạnh của các pharaoh suy giảm, cácthống đốc khu vực được gọi là nomarch bắt đầu thách thức uy quyền của cácpharaoh Điều này cùng với nạn hạn hán nghiêm trọng từ giữa năm 2200 tớinăm 2150 TCN, được coi là nguyên nhân khiến cho đất nước Ai Cập rơi vàogiai đoạn kéo dài 140 năm của nạn đói và xung đột được gọi là thời kỳchuyển tiếp thứ nhất

3.4 Thời kỳ chuyển tiếp thứ nhất (2181-1991 TCN).

Sau khi chính quyền trung ương của Ai Cập sụp đổ vào cuối thời CổVương quốc Thống đốc các vùng không còn có thể dựa vào nhà vua để đượcgiúp đỡ trong thời gian khủng hoảng này, và tình trạng thiếu lương thực cùngtranh chấp chính trị leo thang gây ra nạn đói và các cuộc nội chiến quy mônhỏ Các tỉnh đã trở nên giàu có hơn về kinh tế, một thực tế chứng minh bằng

sự chôn cất lớn hơn và tốt hơn trong tất cả các tầng lớp xã hội

Không bị ràng buộc bởi lòng trung thành của họ với pharaoh, các nhàcầm quyền địa phương đã bắt đầu cạnh tranh với nhau để kiểm soát lãnh thổ

và quyền lực chính trị Khoảng năm 2160 trước Công nguyên, các vị vua

ở Herakleopolis đã kiểm soát Hạ Ai Cập, trong khi một gia tộc đối thủ có căn

cứ tại Thebes, gia tộc Intef, nắm quyền kiểm soát vùng Thượng Ai Cập Vìnhà Intef mạnh hơn và bắt đầu mở rộng sự kiểm soát của họ về phía bắc, mộtcuộc đụng độ giữa hai triều đại đối thủ đã không thể tránh khỏi Khoảng năm

2055 trước Công nguyên, phe Thebes dưới quyền Nebhepetre Mentuhotep

II cuối cùng đã đánh bại các vị vua Herakleopolis, thống nhất hai vùng đất và

mở ra một thời kỳ phục hưng kinh tế và văn hóa được gọi là thời Trungvương quốc.

3.4.1 Thời kỳ Trung vương quốc (2.134 TCN - 1.690 TCN)

Các vị pharaoh thời Tân Vương quốc đã thiết lập nên một thời kỳ thịnhvượng chưa từng có bằng cách củng cố chắc chắn biên giới của họ và tăng

Mitanni, Assyria, và Canaan

Các chiến dịch quân sự được tiến hành dưới triều đại Tuthmosis I vàcháu trai của ông Tuthmosis III đã tạo nên một đế quốc Ai Cập lớn chưa từngthấy Vào giai đoạn giữa triều đại của họ, Hatshepsut đã thúc đẩy hòa bình vàkhôi phục lại các tuyến đường thương mại bị gián đoạn trong thời kỳ ngườiHyksos cai trị, cũng như mở rộng tới các vùng đất mới Khi Tuthmosis III quađời năm 1425 TCN, Ai Cập đã có một đế chế trải dài từ Niya ở tây bắc Syriatới tận thác thứ tư của sông Nile ở Nubia

Các vị pharaoh thời kỳ này đã bắt đầu một chiến dịch xây dựng quy

mô lớn để tôn vinh thần Amun Họ cũng xây dựng những tượng đài để vinhdanh những thành tựu của mình, cả trong thực tế và tưởng tượng Ngôi đềnKarnak là ngôi đền Ai Cập lớn nhất từng được xây dựng Triều đại củaHatshepsut rất thành công, nó được đánh dấu bởi một thời gian dài hòa bình

và các công trình xây dựng giàu có, các cuộc thám hiểm thương mai tới Punk.vua Amenhotep II, vị vua kế vị của Tuthmosis III, đã tìm cách xóa bỏ di sảncủa bà vào giai đoạn gần cuối triều đại của cha ông và trong suốt triều đại củaông

Khoảng năm 1350 TCN,Amenhotep IV lên ngôi và tiến hành một loạtcác cải cách triệt để và hỗn loạn Ông đã đổi tên thành Akhenaten, và đưa vịthần mặt trời Aten trở thành vị thần tối cao, ngăn cấm hầu hết các vị thầnkhác, và tấn công vào quyền lực của các giáo sĩ Amun ở Thebes.Akhenaten

đã dành toàn lực cho tôn giáo mới của mình và phong cách nghệ thuật Sau

khi ông qua đời, sự thờ cúng thần Aten đã nhanh chóng bị từ bỏ và các giáo sĩcủa Amun sớm giành lại được quyền lực và trở lại kinh đô Thebes

Khoảng năm 1279 TCN, Ramesses II, còn được gọi là Ramesses Đại

đế, lên ngôi vua và ông tiếp tục cho xây dựng nhiều ngôi đền cùng với nhiềubức tượng và tháp bia tưởng niệm khác Ông còn là một nhà lãnh đạo quân sựtáo bạo, Ramesses II đã lãnh đạo quân đội của ông chống lại người Hittitetrong trận Kadesh (tại Syria ngày nay) và sau một cuộc chiến tranh bất phânthắng bại, cuối cùng hai bên đã đồng ý ký kết hiệp ước hòa bình đầu tiên đượcghi nhận, khoảng năm 1258 TCN

Tuy nhiên sự giàu có của Ai Cập đã khiến cho nó trở thành một mụctiêu hấp dẫn cho các cuộc xâm lược, đặc biệt bởi người Berber Libya từ phíatây, và các dân tộc vùng biển đến từ Aegea Ban đầu, quân đội đã có thể đẩylùi các cuộc xâm lược, nhưng cuối cùng Ai Cập đã đánh mất quyền kiểm soátcác vùng lãnh thổ còn lại của mình ở miền nam Caanan, phần lớn rơi vào taycủa người Assyria Những ảnh hưởng từ các mối đe dọa bên ngoài còn trở nêntrầm trọng hơn bởi các vấn đề nội bộ như tham nhũng, nạn cướp mộ, và tìnhtrạng xã hội bất ổn Sau khi giành lại quyền lực của mình, các đại tư

tế Amun ở Thebes đã nắm trong tay những vùng đất rộng lớn và giàu có, và

mở rộng quyền lực của họ ra khắp đất nước trong thời kỳ chuyển tiếp thứ ba

3.4.2 Thời kỳ chuyển tiếp thứ ba (1.069 TCN - 653 TCN).

Sau khi Ramesses XI qua đời trong năm 1078 TCN, Smendes đã trởthành pharaoh cai trị phần phía bắc của Ai Cập, đóng đô ở thành phố Tanis.Miền nam nằm dưới sự kiểm soát của các đại tư tế Amun ở Thebes, họ chỉcông nhận Smendes trên danh nghĩa

Vào giữa thế kỷ 9 TCN, Ai Cập đã tiến hành một nỗ lực bất thànhnhằm giành lại địa vị xưa kia ở Tây Á một lần nữa Pharaoh Osorkon II của

Ai Cập, cùng với một liên minh lớn bao gồm nhiều quốc gia và dân tộc kháctrong đó có người Ba Tư , Israel, Hamath, Phoenicia , Caana , người ẢRập, người Aramea và Tân Hittite, chống lại vị vua Assyria diễn ra trong năm

853 TCN Tuy nhiên, liên minh này đã thất bại và đế quốc Tân Assyria tiếptục thống trị Tây Á.

Vua Piye tiến đánh Ai Cập khoảng năm 727 TCN Piye dễ dàngchiếm được Thebes và cuối cùng là khu vực đồng bằng sông Ni Piye thiết lậpnên triều đại thứ 25,để thống nhất lại "Hai vùng đất" của miền Bắc và miềnNam Ai Cập Đế chế thung lũng sông Nile một lần nữa lại trở nên rộng lớnnhư thơi Tân Vương Quốc

Triều đại thứ 25 đã mở ra một thời kỳ phục hưng cho Ai Cập cổđại Tôn giáo, nghệ thuật, kiến trúc đã được khôi phục lại vẻ huy hoàng nhưthời Cổ, Trung, và Tân Vương Quốc Các Pharaoh chẳng hạn như Taharqa, đãcho xây dựng hoặc phục hồi lại các đền thờ và tượng đài khắp toàn bộ khuvực thung lũng sông Nile.[ Triều đại thứ 25 cũng là triều đại đầu tiên cho xâydựng nhiều kim tự tháp ở thung lũng Nile kể từ thời Trung Vương Quốc

Piye đã tiến hành nhiều nỗ lực để mở rộng ảnh hưởng của Ai Cập ởvùng Cận Đông, vốn đang nằm dưới sự kiểm soát của Assyria, nhưng đềukhông thành công Năm 720 TCN, ông phái một đội quân đến hỗ trợ của mộtcuộc khởi nghĩa chống lại Assyria, đang sảy ra tại Philistia và Gaza Tuynhiên, Piye đã bị Sargon II đánh bại và cuộc khởi nghĩa bị đàn áp Năm 711TCN, Piye lại ủng hộ một cuộc khởi nghĩa khác của người DoThái ở Ashdod chống lại người Assyria và lại một lần nữa bị đánh bại bởi vuaAssyria Sargon II Sau đó, Piye đã buộc phải từ bỏ vùng Cận Đông

Từ thế kỷ 10 TCN trở đi, Assyria đã tiến hành các cuộc chiến tranhnhằm kiểm soát miền Nam Levant Các thành phố và các vương quốc miềnnam Cận Đông thường xuyên kêu gọi Ai Cập trợ giúp họ trong cuộc chiếnchống lại quân đội Assyria hùng mạnh Taharqa đã đạt được một số thànhcông bước đầu trong nỗ lực nhằm giành lại một chỗ đứng ở Cận Đông.Taharqa đã trợ giúp cho vua Judea Hezekiah khi Hezekiah và Jerusalem bịvua Assyria, Sennacherib, vây hãm Các học giả đã không đi đến thống nhấtvới nhau về lý do chính khiến cho người Assyria từ bỏ cuộc vây hãm

Jerusalem của họ Có thể nguyên nhân khiến cho người Assyria tránh mộtcuộc chiến với đội quân can thiệp Ai Cập / Kush có thể là do dịch bệnh hoànhhành Henry Aubin lại lập luận rằng quân đội Kush / Ai Cập đã cứu thoátJerusalem khỏi tay người Assyria và ngăn cản người Assyria quay trở lại đánhchiếm Jerusalem suốt phần đời còn lại của Sennacherib (20 năm) Tuy nhiênbiên niên sử của Senacherib khẳng định rằng Judea đã được buộc vào cốngnạp.

Sennacherib sau đó đã bị những người con trai của mình sát hại bởi vìông ta đã phá hủy thành phố Babylon nổi loạn, một thành phố thiêng liêng đốivới toàn bộ người dân Mesopotamia, bao gồm cả Assyria Năm 674TCN, Esarhaddon tiến hành một cuộc xâm lược mở đầu vào Ai Cập, tuynhiên nỗ lực này đã bị Taharqa đẩy lùi Tuy nhiên, vào năm 671 TCN,Esarhaddon đã phát động một cuộc xâm lược toàn diện Một phần quân độicủa ông ta đã lưu lại để đối phó với các cuộc khởi nghĩa ở Phoenicia, vàIsrael Phần còn lại tiến về phía nam tới Rapihu, rồi băng qua Sinai, và tiếnvào Ai Cập Esarhaddon giành một chiến thắng quyết định trước Taharqa, rồichiếm lấy Memphis, Thebes và tất cả các thành phố lớn của Ai Cập, cònTaharqa bị đánh đuổi trở lại quê hương Nubia của ông Esarhaddon lúc bâygiờ tự gọi bản thân ông ta là "vua của Ai Cập, Patros, và Kush", và trở về vớimột lượng lớn chiến lợi phẩm từ các thành phố ở vùng đồng bằng; ông ta đãcho dựng lên một tấm bia chiến thắng vào thời điểm này và tiến hành mộtcuộc diễu hành với vị hoàng tử tù binh Ushankhuru, con trai của Taharqa

ở Nineveh Esarhaddon cho đóng một đội quân nhỏ ở miền bắc Ai Cập và mô

tả cách "Tất cả người Ethiopia (cách gọi người Nubia / Kushi) đã bị ta trụcxuất khỏi Ai Cập, để không còn kẻ nào không thần phục ta".Ông ta còn thiếtlập các chư hầu Ai Cập bản xứ để cai trị thay mặt mình Cuộc chinh phục củaEsarhaddon đã đánh dấu sự kết thúc hoàn toàn của đế chế Kush ngắn ngủi

Tuy nhiên, các chư hầu Ai Cập được Esarhaddon dựng lên đã khôngthể giữ được quyền kiểm soát toàn bộ đất nước một cách lâu dài Hai năm

sau, Taharqa quay trở lại từ Nubia và nắm quyền kiểm soát miền nam Ai Cập

xa về phía bắc tới Memphis Esarhaddon đã chuẩn bị để quay lại Ai Cập vàmột lần nữa để đánh đuổi Taharqa, tuy nhiên ông ta đã lâm bệnh và qua đờitại Nineveh, trước khi có thể rời Assyria Vị vua kế vị, Ashurbanipal, đã pháimột vị tướng Assyria có tên là Sha-Nabu-shu cùng với một đạo quân nhỏ,nhưng được huấn luyện tốt và đã đánh bại Taharqa tại Memphis, một lần nữalại đánh đuổi ông ta ra khỏi Ai Cập Taharqa qua đời ở Nubia hai năm sau đó

Vị vua kế vị ông, Tanutamun, cũng đã tiến hành một nỗ lực nhằmgiành lại Ai Cập cho Nubia nhưng không thành công Bước đầu ông đã đánhbại thành công Necho, vị vua chư hầu Ai Cập được Ashurbanipal dựng lên,chiếm lấy Thebes trong quá trình này Assyria sau đó đã phái một đội quânlớn tiến về phía nam Tantamani (Tanutamun) bị đánh tan tác và phải chạytrốn trở lại Nubia Quân đội Assyria sau đó cướp phá Thebes đến mức nókhông bao giờ thực sự hồi phục lại được nữa Một vị vua bản

xứ, Psammetichus I đã được đưa lên ngôi, như là một chư hầu củaAshurbanipal, và Nubia không bao giờ trở thành một mối de dọa cho cảAssyria và Ai Cập nữa

3.4.3 Thời hậu nguyên (672 TCN - 332 TCN)

Do không có kế hoạch lâu dài cho cuộc chinh phục, người Assyria tổchức việc cai trị Ai Cập thông qua một loạt các chư hầu được biết đến như làcác vị vua Saite của triều đại thứ 26 Năm 653 TCN, vua Saite Psamtik I (lợidụng thời điểm Assyria đang tham gia vào một cuộc chiến tranh khốc liệtnhằm chinh phục Elam và chỉ có một đội quân Assyria nhỏ đóng ở Ai Cập) đã

có thể giành lại độc lập cho Ai Cập thoát khỏi ách thống trị của người Assyriavới sự giúp đỡ của người Lydia và lính đánh thuê Hy Lạp, những người sau

đó đã được tuyển mộ để tạo thành lực lượng hải quân đầu tiên của Ai Cập.Tuy nhiên, Psamtik và những vị vua kế vị ông đã cẩn trọng trong việc duy trìquan hệ hòa bình với Assyria Ảnh hưởng của người Hy Lạp đã mở rộng một

cách đáng kể và thành phố Naukratis đã trở thành khu định cư của người HyLạp ở vùng đồng bằng.

Năm 609 TCN, Necho II đã tiến hành chiến tranh với Babylon, ngườiChaldea, người Medes và Scythia trong một nỗ lực nhằm cứu lấy Assyria,vốn vừa trải qua một cuộc nội chiến tàn khốc lại đã bị liên minh các cườngquốc này giày xéo Tuy nhiên, những nỗ lực của Ai Cập đã thất bại Nhưngngười Ai Cập lại đã trì hoãn sự can thiệp quá lâu và khi Necho II phái quânđội của ông tiến về phía bắc thì lúc đó thành Nineveh đã thất thủ vàvua Sinsharishkun cũng đã tử trận Tuy nhiên, Necho đã dễ dàng đánh bại mộtđội quân Israel của vua Josiah nhưng ông và người Assyria sau đó lại bại trậntại Harran trước người Babylon, Medes và người Scythia Necho II và Ashur-uballit II của Assyria cuối cùng đã bị đánh bạitại Carchemish ở Aramea (Syria ngày nay) vào năm 605 TCN Người Ai Cậpsau dó vẫn còn tiếp tục tranh giành khu vực này trong một vài thập kỷ nữa vớicác vị vua Babylon như Nabopolassar và Nebuchadnezzar II để kiểm soátnhững vùng đất còn lại của cựu đế quốc Assyria ở Levant Tuy nhiên, họ đãdần dần bị đẩy lùi về Ai Cập, và Nebuchadnezzar II thậm chí đã xâm lược AiCập vào năm 567 TCN.Triều đại của các vị vua Saite với căn cứ tại kinh đômới ở Sais đã chứng kiến một sự hồi sinh ngắn ngủi trong nền kinh tế và vănhóa, nhưng trong năm 525 TCN, người Ba Tư hùng mạnh dưới sự chỉ huycủa Cambyses II, đã bắt đầu cuộc chinh phục Ai Cập, và đã bắt sống đượcpharaoh Psamtik III ngay tại trận Pelusium Cambyses II sau đó lấy tước hiệucủa pharaoh, nhưng lại cai trị Ai Cập từ quê nhà tại Susa ở Ba Tư (Iran ngàynay), và trao quyền cai trị Ai Cập vào tay một phó vương Một vài cuộc khởinghĩa nổ ra chống lại người Ba Tư vào thế kỷ thứ năm đã giành được thànhcông ngắn ngủi, tuy vậy Ai Cập đã không bao giờ có thể lật đổ vĩnh viễn áchthống trị của người Ba Tư

Sau khi bị xáp nhập vào đế quốc Ba Tư, Ai Cập cùng với Síp vàPhoenicia (Lebanon ngày nay) tạo thành satrap thứ sáu của Đế quốc

Achaemenid Giai đoạn đầu tiên mà người Ba Tư thống trị Ai Cập, còn đượcbiết đến như là triều đại thứ 27, kết thúc vào năm 402 TCN, và từ năm 380-

343 TCN đánh dấu triều đại Ai Cập bản địa cuối cùng, được biết đến là triềuđại thứ 30, kết thúc với sự trì vì của vua Nectanebo II Sự thống trị của người

Ba Tư được phục hồi sau đó, đôi khi được gọi là triều đại thứ 31, bắt đầu từnăm 343 TCN, nhưng không lâu sau, năm 332 TCN, viên phó vương Ba

Tư Mazaces đã đầu hàng và đem dâng Ai Cập cho vua Alexander Đại

đế của Macedonia

3.4.4 Thời kỳ thuộc Hy Lạp

Năm 332 trước Công nguyên, Alexander Đại đế chinh phục Ai Cập màkhông gặp phải sự kháng cự đáng kể nào từ Ba Tư và được người Ai Cậpchào đón như là người giải phóng Chính quyền được những người kế tụcAlexander thành lập, triều đại Ptolemy của Macedonia, dựa trên một mô hìnhcủa Ai Cập và trung tâm đặt tại kinh đô mới Alexandria Thành phố đã trởthành một trung tâm về học thuật và văn hóa, với thư viện Alexandria nổitiếng Ngọn hải đăng Alexandria đã thắp sáng chỉ đường cho những conthuyền mà mang đến sự phồn vinh về thương mại cho thành phố.

Văn hóa Hy Lạp đã không thay thế văn hóa Ai Cập bản địa, bởi vì nhàPtolemy đã ủng hộ những truyền thống lâu đời nhằm đảm bảo sự trung thànhcủa dân chúng Họ đã xây dựng những ngôi đền mới theo phong cách Ai Cập,ủng hộ tôn giáo truyền thống, và miêu tả bản thân là pharaoh Một số truyềnthống đã hợp nhất với nhau, ví dụ như các vị thần Hy Lạp và Ai Cập đã hợpnhất với nhau thành các vị thần được thờ phụng chung, như Serapis, và cáchình mẫu cổ điển của nghệ thuật điêu khắc Hy Lạp đã chịu ảnh hưởng từ cáchọa tiết truyền thống của Ai Cập Bất chấp những nỗ lực của họ để xoa dịungười dân Ai Cập, nhà Ptolemy đã bị thách thức bởi cuộc khởi nghĩa của cưdân bản địa, tranh chấp nội bộ, và bởi cả đông đảo cư dân Alexandria saukhi Ptolemy IV qua đời Ngoài ra, bởi vì Rome ngày càng dựa nhiều hơn vàongũ cốc nhập khẩu từ Ai Cập, người La Mã đã dành sự quan tâm rất lớn đối

với tình hình chính trị ở Ai Cập Những cuộc khởi nghĩa của người Ai Cậptiếp tục nổ ra, các chính trị gia đầy tham vọng, và các đối thủ hùng mạnh tới

từ vùng Cận Đông càng làm cho tình hình trở nên mất ổn định, dẫn đến việcRome phái quân đến bảo vệ Ai Cập như là một tỉnh thuộc đế chế

3.4.5 Thời kì thuộc La Mã

Ai Cập trở thành một tỉnh của Đế chế La Mã vào năm 30 trước Côngnguyên, sau thất bại của Marcus Antonius và nữ hoàng Cleopatra VII trướcOctavian (sau này là Hoàng đế Augustus) trong trận Actium Người La Mãphụ thuộc chủ yếu vào các chuyến hàng ngũ cốc từ Ai Cập, và quân đội La

Mã, thuộc thẩm quyền của thái thú được bổ nhiệm bởi Hoàng đế, dẹp yên cáccuộc khởi nghĩa, thi hành nghiêm túc việc thu thuế nặng, và ngăn chặn cuộctấn công của bọn cướp, mà đã trở thành một vấn đề nổi tiếng trong giai đoạnnày Alexandria đã trở thành một trung tâm ngày càng quan trọng trên tuyếnđường thương mại với phương đông, vì những của cải xa hoa kỳ lạ có nhu cầucao tại Rome

Mặc dù người La Mã đã có một thái độ thù địch hơn so với người HyLạp đối với người Ai Cập, một số truyền thống như ướp xác và thờ cúng các

vị thần truyền thống vẫn tiếp tục Nghệ thuật vẽ chân dung xác ướp phát triểnrực rỡ, và một số của các hoàng đế La Mã đã tự mô tả mình như pharaoh, mặc

dù không đến mức độ như nhà Ptolemy trước đây

Từ giữa thế kỷ thứ nhất, Thiên chúa giáo đã bắt đầu bén rễ ở Ai Cậpbởi vi nó đã được xem như một giáo phái mà có thể được chấp nhận Tuynhiên, nó lại là một tôn giáo không khoan nhượng luôn tìm cách lôi kéonhững người theo tôn giáo Ai Cập cổ đại và tôn giáo Hy Lạp-La Mã để cảisang đạo Thiên Chúa, và còn đe dọa các truyền thống tôn giáo phổ biến Điềunày dẫn đến những cuộc đàn áp sảy ra đối với người cải đạo sang Thiên Chúagiáo, mà đỉnh cao là cuộc đại thanh trừng của Diocletian bắt đầu từ năm 303,nhưng cuối cùng Thiên Chúa giáo đã giành được chiến thắng Năm 391,hoàng đế Theodosiusban pháp lệnh nghiêm cấm các nghi thức thờ cúng đa