Tư tưởng chính trị của fukuzawa yukichi qua một số tác phẩm( Luận văn thạc sĩ)

Tư tưởng chính trị của fukuzawa yukichi qua một số tác phẩm( Luận văn thạc sĩ)Tư tưởng chính trị của fukuzawa yukichi qua một số tác phẩm( Luận văn thạc sĩ)Tư tưởng chính trị của fukuzawa yukichi qua một số tác phẩm( Luận văn thạc sĩ)Tư tưởng chính trị của fukuzawa yukichi qua một số tác phẩm( Luận văn thạc sĩ)Tư tưởng chính trị của fukuzawa yukichi qua một số tác phẩm( Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN THỊ THANH THỦY

HÀ NỘI - 2018

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU……… 3

Chương 1 ĐIỀU KIỆN LỊCH SỬ, TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CỦA FUKUZAWA YUKICHI 8

1.1 Điều kiện lịch sử hình thành tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi 8

1.2 Tiền đề lý luận hình thành tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi…… 12

1.3 Sự hình thành tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi 16

1.3.1 Khái lược nội dung một số tác phẩm tiêu biểu của Fukuzawa Yukichi 16

1.3.2 Sự hình thành tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi ……… 20

Chương 2 TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CỦA FUKUZAWA YUKICHI TRONG 2 TÁC PHẨM KHUYẾN HỌC VÀ PHÚC ÔNG TỰ TRUYỆN 24

2.1 Sự ra đời và kết cấu của tác phẩm Khuyến học và Phúc Ông tự truyện 24

2.2 Một số nội dung tư tưởng chính trị trong 2 tác phẩm Khuyến học và Phúc Ông tự truyện 27

Chương 3 GIÁ TRỊ, Ý NGHĨA LỊCH SỬ VÀ MỘT SỐ HẠN CHẾ TRONG TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CỦA FUKUZAWA YUKICHI …59

3.1 Giá trị, ý nghĩa lịch sử tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi 59

3.2 Một số hạn chế trong tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi 63

KẾT LUẬN 66

TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

2

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi cùng với thành tựu nổi bật về kinh

tế - xã hội vào cuối thế kỷ XIX của Nhật Bản, từ một nước phong kiến đã phát triển thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, một nước đế quốc giàu mạnh và thoát khỏi nguy cơ bị bao vây xâm lược của các nước phương Tây vào những năm 60 của thế kỷ XIX Tỉ lệ giá trị công nghiệp đạt đến 19% từ một nước nông nghiệp lạc hậu trước đó gần 3 thập niên đến nay trình độ khoa học kỹ thuật phát triển mạnh, đặc biệt là công nghiệp quân sự đã góp phần lớn vào thành công của công cuộc Minh Trị Duy tân, tạo ra một nước Nhật Bản phát triển giàu mạnh

Trong tư tưởng của Fukuzawa Yukichi, tư tưởng chính trị là một trong những nội dung cơ bản và có tác động lớn đến xã hội Nhật Bản cuối thế kỷ XIX Trong đó

có những tác động làm thay đổi nhận thức của người dân ở hầu hết mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Ông đã góp phần phê phán những hạn chế trong xã hội Nhật Bản thời bấy giờ, những điều đã và đang cản trở con đường tiến lên giàu mạnh của Nhật Bản, trong đó ông đã nhiều lần khẳng định vai trò quan trọng cùng với trách nhiệm không thể thiếu của mỗi người dân trong việc kiến thiết đất nước Ông cho rằng tính độc lập của một quốc gia không chỉ giành độc lập một cách đơn thuần mà phải là sự độc lập của mỗi người dân mới được xem là độc lập đầy đủ

Tư tưởng của Fukuzawa Yukichi không chỉ có tác động sâu sắc đối với thành tựu của Nhật Bản cuối thế kỷ XIX mà còn có giá trị đối với nước Nhật ở cả giai đoạn hiện nay Những tư tưởng về chính trị của Ông đã tạo nên thành công của nước Nhật vươn lên từ nước bị đe dọa, bao vây của các nước phương Tây và không chỉ thế, đã giúp Nhật Bản thoát khỏi tình trạng bị tổn thất nặng nề sau chiến tranh thế giới thứ 2

3

Do đó việc chọn đề tài Tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi qua một

số tác phẩm làm đề tài nghiên cứu của luận văn thạc sỹ cho thấy những giá trị, vai

trò, tầm quan trọng tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi và những tác động của nó đến chính sách phát triển kinh tế - xã hội nước Nhật thế kỷ XIX cũng như những giá trị đối với nước Nhật hiện đại ngày nay

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến luận văn

Nhật Bản là một đất nước có nền kinh tế phát triển hàng đầu châu Á, và không chỉ riêng về lĩnh vực kinh tế mà ngay cả trên một số lĩnh vực về chính trị, văn hóa, khoa học, giáo dục … Chính vì thế có rất nhiều công trình nghiên cứu về đất nước mặt trời mọc này trong đó kể cả nghiên cứu những nhà tư tưởng có công khai phá, có tầm ảnh hưởng quan trọng hàng đầu và góp phần thiết yếu vào thành công trong giai đoạn chuyển mình của Nhật Bản – giai đoạn thực hiện công cuộc Duy tân Minh Trị

Từ thập niên 70 thế kỷ XX, sau khi Nhật Bản vươn lên thành nước siêu cường ở châu lục và thế giới, nhiều nhà nghiên cứu các nước trong khu vực và trên thế giới kể cả nước ta cũng có những công trình nghiên cứu bài viết, đề tài liên quan đến Fukuzawa Yukichi và tư tưởng của ông, có thể kể đến một số công trình tiêu biểu sau:

Công trình của tác giả Alan Macfarlane với tác phẩm Fukuzawa Yukichi và công cuộc kiến thiết thế giới hiện đại (năm 2017, Nhà xuất bản Tổng hợp thành

phố Hồ Chí Minh) nói về tầm quan trọng của Fukuzawa Yukichi đối với công cuộc kiến thiết thế giới hiện đại

Kỷ yếu kỷ niệm 150 năm ngày sinh của Fukuzawa Yukichi của Uchiyama

Hideo (năm 1985, Hiyukaku, Tokyo) tập hợp những báo cáo đề cập đến tư tưởng của Fukuzawa Yukichi trên mọi lĩnh vực

4

Bàn về tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi có tác phẩm Fukuzawa Yukichi trong lịch sử chính trị Meiji của Hanno Junji (năm 1985, Hiyukaku,

Tokyo) nói lên vai trò của Fukuzawa Yukichi trong nền chính trị Nhật Bản thời

Minh Trị Cũng đề cập đến tư tưởng chính trị bài viết: Quan điểm chính trị của Fukuzawa Yukichi của Matsumoto Sannosuke (năm 1985, Hiyukaku, Tokyo)

Nghiên cứu về sự hình thành quan điểm, tư tưởng của Fukuzawa Yukichi

trên nhiều lĩnh vực của có tác phẩm “Sự hình thành tư tưởng của Fukuzawa Yukichi” do Imanaga Seiji viết vào năm 1979 (Keiso Shobo, Tokyo)

Nghiên cứu tư tưởng giáo dục của Fukuzawa Yukichi ở Nhật Bản có các

chuyên luận: Quan điểm về giáo dục của Fukuzawa Yukichi của Fuwahara Saburo (2001, Keio Gijutsu Daigaku, Tokyo), “Luận về tư tưởng giáo dục của Fukuzawa Yukichi” của Tanaka Noriyuki (năm 1985, Kindai Nihon Kenkyu, số 4, Tokyo),

“Tư tưởng giáo dục của Nhật Bản cận đại – Nghiên cứu về tư tưởng giáo dục của Fukuzawa Yukichi” của Yasukawa Junosuke (năm 2003, Shin Hyoron, Tokyo)

Bên cạnh đó có một số công trình do các nhà nghiên cứu Việt Nam thực hiện chủ yếu về tư tưởng giáo dục của Fukuzawa Yukichi

Fukuzawa Yukichi và Nguyễn Trường Tộ Tư tưởng cải cách giáo dục của

Nguyễn Tiến Lực (năm 2017, Nhà xuất bản Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh)bàn về cuộc đời sự nghiệp và so sánh tư tưởng cải cách giáo dục của hai nhà tư tưởng sinh cùng thời, của 2 quốc gia Việt Nam và Nhật Bản Hay Nguyễn Thị

Thanh Hiền với khóa luận “Tìm hiểu về tư tưởng khai sáng của Fukuzawa

nhiều lĩnh vực tư tưởng của Fukuzawa Yukichi mang tính chất khai sáng cho

nước Nhật Bài khóa luận “Tư tưởng giáo dục của Fukuzawa Yukichi trong tác phẩm Khuyến học” của Nguyễn Việt Phương (năm 2013, Báo cáo trong Hội nghị

Khoa học quốc qia và quốc tế) tập trung vào tư tưởng giáo dục của Fukuzawa

5

Yukichi riêng trong tác phẩm khuyến học, trong đó tác giả đã phân tích so sánh những tư tưởng của Ông về thực học, phê phán những lối học cổ hủ Bài khóa

luận “Tư tưởng giáo dục của Fukuzawa Yukichi” của Đinh Quang Trung (năm

2015, Thư viện trường Đại học Kinh tế), phân tích những nét nổi bật tiên phong trong tư tưởng giáo dục của Fukuzawa Yukichi

Qua các nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước có thể thấy bức tranh

tư tưởng đa dạng trên nhiều lĩnh vực của Fukuzawa Yukichi mà nổi bật là những nghiên cứu về giáo dục, và tư tưởng chính trị của ông

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi qua một số tác phẩm cơ bản

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

6

Trên cơ sở đối tượng nghiên cứu của đề tài, tác giả chọn nghiên cứu tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi qua 2 tác phẩm: Khuyến học và Phúc Ông tự truyện

5 Phương pháp

5.1 Phương pháp luận:

Luận văn lấy phương pháp duy vật biện chứng; phương pháp duy vật lịch sử; Phương pháp luận nghiên cứu khoa học làm cơ sở phương pháp luận

5.2 Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện đề tài, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu, dựa vào phương pháp nghiên cứu này, tác giả tiến hành phân tích, đánh giá tài liệu được thể hiện trong việc phân tích trong điều kiện lịch sử xã hội nước Nhật thế kỷ XIX

đã tác động đến tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Tìm hiểu và làm rõ cơ sở lý luận về sự cần thiết và vai trò của tư tưởng chính trị đối với thành tựu của công cuộc xây dựng đất nước

Trên cơ sở làm rõ những thành tựu nổi bật trong quá trình cải cách xây dựng

ở nước Nhật qua phát huy vai trò của tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo dành cho sinh viên và học viên cao học chuyên ngành chính trị học, lịch sử tư tưởng chính trị

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn được kết cấu thành 3 chương, gồm: Chương 1: Điều kiện lịch sử, tiền đề lý luận, và quá trình hình thành tư tưởng chính trị Fukuzawa Yukichi

Chương 2: Nội dung tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi qua 02 tác phẩm Khuyến học và Phúc Ông tự truyện

7 Chương 3: Giá trị, ý nghĩa lịch sử và một số hạn chế của tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi

Chương 1 ĐIỀU KIỆN LỊCH SỬ, TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUÁ TRÌNH

HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CỦA FUKUZAWA YUKICHI 1.1 Điều kiện lịch sử hình thành tư tưởng chính trị của Fukuzawa Yukichi

Xã hội thời kỳ Edo là giai đoạn phát triển cao nhất và cuối cùng của chế độ phong kiến Mạc phủ ở Nhật Bản Trong khoảng thời gian sau cùng của chế độ Mạc phủ này lịch sử Nhật Bản trải qua nhiều chuyển biến hết sức phức tạp và đa dạng Viết về lịch sử Nhật Bản thời kỳ này, hầu hết các nhà nghiên cứu, tác giả đều cho rằng, Edo là thời kỳ mà Nhật Bản đã diễn ra những biến chuyển hết sức căn bản; những ngành kinh tế phát triển vượt trội Và đây cũng là thời kỳ chuẩn bị những tiền đề kinh tế, xã hội và tư tưởng hết sức quan trọng trong công cuộc canh tân của Nhật Bản thời kỳ cận đại

Nhìn một cách khái quát, có thể thấy đây là giai đoạn mà nhà nước trung ương có được sự điều hành tương đối thống nhất trên toàn lãnh thổ, nhưng đây cũng là thời kỳ trỗi dậy của các lãnh chúa địa phương Trong vòng hơn hai thế kỷ, kinh tế của nước Nhật vẫn chủ yếu dựa vào nền nông nghiệp tự nhiên, song các ngành kinh tế như thủ công nghiệp, thương nghiệp đã phát triển nổi bật Edo được coi là giai đoạn đóng cửa nhưng Nhật Bản vẫn duy trì giao thương buôn bán nhất định với một số nước trong khu vực và phương Tây Đầu thế kỉ XIX chế độ Mạc phủ ở Nhật Bản lâm vào khủng hoảng suy yếu Về kinh tế, nông nghiệp vẫn dựa trên quan hệ sản xuất phong kiến lạc hậu Địa chủ bóc lột nhân dân lao động rất nặng nề Tình trạng mất mùa đói khát liên tục xảy ra Công nghiệp ở các thành thị, hải cảng, kinh tế hàng hoá đang dần phát triển, công trường thủ công xuất hiện ngày càng nhiều Những mầm mống kinh tế tư sản chủ nghĩa phát triển nhanh chóng

9

Về xã hội, tầng lớp tư sản thương nghiệp ra đời từ lâu, tầng lớp tư sản công nghiệp hình thành và ngày càng giàu có Các nhà công thương lại không có quyền lực về chính trị Giai cấp tư sản vẫn còn yếu, không đủ sức xoá bỏ chế độ phong kiến, nông dân là đối tượng bóc lột chủ yếu của giai cấp phong kiến, còn thị dân thì không chỉ bị phong kiến khống chế mà còn bị các nhà buôn và bọn cho vay lãi bóc lột Đến giữa thế kỉ XIX, Nhật Bản vẫn là quốc gia phong kiến, nhà vua được tôn là Thiên hoàng, có vị trí tối cao nhưng quyền hành chủ yếu thuộc về Tướng quân Giữa lúc mâu thuẫn giai cấp trong nước ngày càng gay gắt, chế độ Mạc Phủ khủng hoảng nghiêm trọng thì các nước tư bản phương Tây, trước tiên là Mỹ, dùng áp lực quân sự đòi Nhật Bản bỏ thi hành chính sách “bế quan tỏa cảng”, phải thực hiện thông thương buôn bán với bên ngoài Như vậy, đến thời điểm này, Nhật Bản bị lâm vào cuộc khủng hoảng trầm trọng, đứng trước sự lựa chọn hoặc tiếp tục con đường trì trệ, bảo thủ để các nước đế quốc xâu xé; hoặc canh tân, cải cách xoá bỏ chế độ phong kiến, đưa Nhật Bản hội nhập với nền kinh tế phương Tây

Giai đoạn cuộc Duy tân Minh Trị, do những hiệp ước bất bình mà chính quyền Mạc Phủ ký kết với nước ngoài làm cho các tầng lớp xã hội phản ứng mạnh

mẽ, dẫn tới phong trào đấu tranh chống So-gun và kết quả là chính quyền Mạc Phủ sụp đổ

Năm 1868, Thiên hoàng Minh Trị lên nắm quyền và thực hiện hàng loạt cải cách tiến bộ nhằm đưa Nhật Bản thoát khỏi tình trạng phong kiến lạc hậu Trong

đó, về chính trị, Nhật Hoàng tuyên bố thủ tiêu chế độ Mạc Phủ, thành lập chính phủ mới, thực hiện bình đẳng, ban bố quyền tự do, ban hành Hiến pháp năm 1889

Về kinh tế, Nhật Hoàng thực hiện thống nhất tiền tệ, thống nhất thị trường, xóa bỏ độc quyền ruộng đất của giai cấp phong kiến, tăng cường phát triển kinh tế

10

tư bản chủ nghĩa ở nông thôn, xây dựng cơ sở hạ tầng, cầu cống, đường sá phục

vụ giao thông liên lạc

Về quân sự, được tổ chức huấn luyện theo kiểu phương Tây, chế độ nghĩa vụ quân sự thay cho chế độ trưng binh, chú trọng đóng tàu chiến, sản xuất vũ khí, đạn dược

Về giáo dục, thi hành chính sách giáo dục bắt buộc, chú trọng nội dung khoa học kỹ thuật trong chương trình giảng dạy, cử học sinh giỏi đi du học ở phương Tây Cuộc cải cách này đã mang ý nghĩa quan trọng, có ý nghĩa gần như một cuộc cách mạng dân chủ tư sản, theo đó, đã đưa Nhật Bản thoát khỏi số phận bị các nước tư bản phương Tây xâm chia cắt, chèn ép đồng thời mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển ở Nhật

Giai đoạn đầu Nhật Bản phát triển sang hướng đế quốc chủ nghĩa là khoảng thời gian 30 năm cuối thế kỷ 19, đặc biệt là sau chiến tranh Trung – Nhật (1894 – 1895) kinh tế Nhật Bản phát triển mạnh mẽ Xuất phát từ quá trình tập trung trong công nghiệp, thương nghiệp với ngân hàng đã đưa đến sự ra đời của các công ty độc quyền chi phối đời sống kinh tế và chính trị Nhật Bản Cùng với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản là sự bần cùng hoá của quần chúng nhân dân lao động

Fukuzawa Yukichi tên phiên âm tiếng Việt là Phúc Trạch Dụ Cát hay còn gọi

là Phúc Ông sinh vào tháng 1 năm 1835 trong một gia đình samurai cấp thấp ở Nakatsu (Trung Tân) một lãnh địa nhỏ ở miền Bắc Đảo Kyushi, Nhật Bản Do thành phần xuất thân chỉ là Samurai cấp thấp nên tổ tiên của ông bị bạc đãi và chịu không biết bao nhiêu nỗi cay đắng của chế độ phong kiến với những điều kiện lịch sử như đã nói ở trên, bởi vậy hơn ai hết, Fukuzawa ý thức được một cách sâu sắc về những mặt phi lý trong xã hội phong kiến Bên cạnh rất nhiều những hạn chế về mặt văn hóa giáo dục thời kỳ Mạc phủ, nhưng vào giai đoạn cuối của thời kỳ này, cũng là thời mà Fukuzawa Yukichi sinh sống, về mặt điều kiện văn

Luậ n vậ n đậ y đu ở file:Luậ n vậ n Full