3/ Vận dụng những hiểu biết về thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật đã biết để trình bày : số câu, số chữ trong câu, cách hiệp vần, phép đối của bài thơ này.. Năm 1865, sau khi trúng Gi
Trang 1Đề - Thực - Luận - Kết
Thực - Luận - Đề - Kết
Thực - Kết - Luận - Đề
Thực - Luận - Kết - Đề
Bạn
đã
sai!
Chúc mừng bạn !
Bạn
đã
sai!
Bạn
đã
sai !
A
B
C
D
KIỂM TRA BÀI CŨ
BT 1 : Dũng nào nờu đỳng bố cục một bài thơ Thất ngụn bỏt
cỳ Đường luật ?
Trang 2BT 2 : Đọc thuộc bài thơ “Qua Đèo Ngang” Trong bài thơ thất ngôn bát cú Đường luật, những câu nào đối nhau ?
Ai đã từng đón bạn đến chơi bất chợt vào lúc nhà không có thức gì hẳn rất bối rối Nhà thơ lớn Trung Quốc Đỗ Phủ vào lúc ông định cư ở ngoại thành Thành Đô bên bờ suối Cán Khê, ông đã già yếu lắm, bỗng có khách quý đến chơi mà nhà không có gì , ông mời khách ngắm hoa :
Không hiềm đồng nội không thức nhắm
Thừa hứng xin mời ngắm khóm hoa
(Trong bài “Khách đến)
Trong một bài khác ông lại viết :
Cơm nước chợ xa không đủ món
Rượu mời nhà ngặt chỉ thứ ôi
Nếu chịu uống cùng ông hàng xóm
Cách rào xin gọi cạn chén vui
Đỗ Phủ nhà nghèo, đau yếu mà tấm lòng đãi
khách chân thành rất mực Chí ít cũng có rượu đem mời, còn có vườn hoa mời ngắm chơi Tình huống bạn đến chơi nhà của Nguyễn Khuyến xem ra khó khăn hơn nhiều
Trang 4I/ Tìm hiểu chú thích
- Thuyết trình về tác giả Nguyễn Khuyến.
Trang 53/ Vận dụng những hiểu biết
về thể thơ thất ngôn bát
cú Đường luật đã biết để trình bày : số câu, số chữ trong câu, cách hiệp vần, phép đối của bài thơ này.
Nguyễn Khuyến tên thật là Thắng, sinh
ngày 15-2-1835, quê làng Yên Đổ huyện
Bình Lục, tỉnh Hà Nam Ông từng đỗ
đầu kỳ thi hương ở Nam Định năm 1864
(Giải nguyên) Năm 1871 đỗ đầu thi Hội
(Hội nguyên) rồi đỗ đầu luôn thi Đình
(Đình nguyên) nên người ta gọi là Tam
nguyên Yên Đổ Năm 1865, sau khi
trúng Giải nguyên, ông vào Huế thi Hội
không đỗ, bèn đổi tên từ Thắng sang
Khuyến để biểu thị ý chí quyết tâm mạnh
mẽ hơn Tên Nguyễn Khuyến có từ đó
Ông được bổ làm Toản tu Quốc sử
quán rồi Tổng đốc Sơn Tây năm 1883
Nhưng trên đường nhậm chức, ông vin
cớ đau mắt, cáo quan luôn từ đó Vẻn
vẹn, ông chỉ làm quan có 12 năm
Trang 6II/ ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1/ Đọc bài thơ.
2/ Thảo luận : Nội dung bài
thơ ? Cách thức triển khai ý
trong bài ?
Câu 1 : Lời chào bạn.
Các câu 2 đến 7 : Mong
muốn tiếp bạn nhưng khả
năng không thể có được vì
thiếu mọi thứ vật chất, “lực bất
tòng tâm”
Câu 8 : Thiếu mọi vật chất
nhưng lại tràn trề một tình bạn
thắm thiết.
Có mà không, không mà có rất
nhiều
Trang 71/ Lời chào
I/ Tìm hiểu chú thích
II/ Đọc hiểu văn bản
`Cụm từ “đã bấy lâu nay” có ý nghĩa gì?
Đã bấy lâu nay : nêu lên thời gian xa cách để tôn thêm niềm vui
gặp gỡ
Tác giả chào bạn với thái độ như thế nào?
Thái độ hồ hởi, tự nhiên
Câu thơ không chỉ là một thông báo bạn đến chơi nhà mà còn là một tiếng reo vui đầy hồ hởi phấn chấn khi đã bao lâu mới được bạn tới thăm.Thời gian này, Nguyễn Khuyến đã cáo quan về ở ẩn Ông tự cho mình là đã già Bạn ông
cũng vậy Muốn đi lại, tuổi già thêm nhác Già,nghèo,sống ẩn dật chốn hương thôn nên ít giao du, bạn bè tâm giao đi lại thường xuyên càng ít Chính vì vậy ông rất vui mừng khi có bạn tới thăm
Câu thơ mở đầu hết sức tự nhiên như lời nói thường ngày Thơ Nguyễn
Khuyến dù chữ Hán hay chữ Nôm đều tự nhiên, thanh thoát như thế.
Sau lời chào mừng, nhà thơ bỗng đặt trước người bạn già và trước
người đọc một tình huống oái oăm, khó mà tin được Nguyễn
Khuyến tiếp đãi bạn từ xa, từ lâu mới có dịp đến thăm như thế nào?
Trang 8I/ Tìm hiểu chú thích
II/ Đọc hiểu văn bản
1/ Lời chào
2/ Mong muốn và khả năng tiếp bạn Câu thơ thứ hai nêu lên
ý gì trong sự tiếp bạn ?
a) Hoàn cảnh như thế nào?
-Trẻ vắng
- Chợ xa
như thế, tác giả sẽ gặp khó khăn gì?
:Không có người sai bảo :Không thể đi xa để mua sắm
Vì sao bạn đến chơi mà tác giả lại nêu lên hoàn cảnh như vậy?
Tình cảm chân thành
b) Việc tiếp bạn
Trang 9b) Việc tiếp bạn Nguyễn Khuyến xác định tiếp bạn những gì?
Mong muốn
-Cá
- Gà
- Cải
- Cà
- Bầu
- Mướp
Khả năng thực tại
Mong muốn nhiều nhưng thực tế như thế nào?
- Vườn rộng, rào thưa
- Ao sâu nước cả không bắt được
khó đuổi
- Chửa ra cây
- Mới nụ
- Vừa rụng rốn
- Đương hoa
Cây nhà lá
vườn
Còn ở dạng khả năng tiềm ẩn, chưa dùng được
Nêu cách hiểu của em về câu “ Đầu trò tiếp khách trầu không có”?
- Trầu : không có
( Nói quá , đùa vui hóm hỉnh)
Có thực chất như thế không ? Nói như thế có ý gì?
Tình bạn vượt qua lễ nghi vật chất
Em nhận xét như thế nào về mong muốn của tác giả và khả năng thực tại của
những món ấy?
Trang 10Có ý kiến cho rằng : Nên hiểu câu thứ 7 là riêng trầu không thì có Ý kiến của em như thế nào?
Không thể hiểu như vậy vì không đúng với mạch lạc của tứ thơ Mặc dù trầu không là tên đầy đủ của thứ lá này nhưng xét trong mạch thơ thì chỉ có thể hiểu là trầu không cũng không có nốt Có như vậy thì mới làm nổi bật cái thanh đạm, nghèo túng của ông quan thanh liêm về ở ẩn, mới làm bật nổi được cái tinh thần cao quý hơn tất cả, cái không có tất cả, chỉ có một thứ là có tất cả sẽ được chốt ở câu cuối cùng
Vậy câu cuối cùng khẳng định nội dung gì?
Khẳng định tình bạn
Trang 11I/ Tìm hiểu chú thích
II/ Đọc hiểu văn bản
1/ Lời chào
2/ Mong muốn và khả năng tiếp bạn
3/ Khẳng định tình bạn
Ta với ta : bạn với ta tuy hai mà một
Nêu cách hiểu của em về cụm từ “ta với ta”?
Khẳng định tình bạn như thế nào?
Khẳng định tình bạn chân thành, đồng cảm
Trang 12Ao sâu nước cả khôn chài cá
Vườn rộng rào thưa khó đuổi gà
Cải chửa ra cây cà mới nụ
Bầu vừa rụng rốn mướp đương hoa
Bốn câu thơ này là tỏ cho thấy cái gì cũng có mà không có gì, không có gì mà vẫn có Có gà, có cá, có cải, có cà, có bầu, có mướp có ao có vườn, có thể nói là một nhà phong lưu khá giả đấy chứ! Nhưng có mà chẳng có gì, bởi vì không đúng lúc, đúng thời vụ Đến cả miếng trầu là đầu câu chuyện nhà thơ cũng không có Cái này thì tác giả thừa nhận là không có, kể cũng lạ :
Đầu trò tiếp khách trầu không có
Cái sự không có của tác giả đến đây là cao trào Ở làng quê, cây cau, dây trầu, miếng vỏ làm sao lại không có, huống nữa lại đối với một ông “ Đi đâu giỏ những cối chày” như Nguyễn Khuyến, thì làm sao mà không có được ? Nhưng tất cả cái không có ấy được cường điệu lên tới cực đại để nói lên cái thứ luôn luôn sẵn có dành cho bạn: ấy là tấm lòng :
Bác đến chơi đây ta với ta
“Ta với ta” hiểu nhau, ta với ta là tất cả ! Phải chăng ở đây có sự tác động
Trang 13Cái hữu (có) hiện lên với tất cả sức nặng ?Phải nói rằng khi đẩy cái vô lên tận cùng thì bài thơ đã đi vào thế chông chênh Cái gì cũng không có thì lấy gì để tỏ tình bạn ? Câu thơ kết thúc bất ngờ đã cân lại tất cả , lập lại thế cân bằng Bài thơ tự nhiên làm ta liên tưởng đến bài “Ngắm trăng” trong tập “Nhật ký trong tù” của Hồ Chí Minh sau này :
Trong tù không rượu cũng không hoa Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ
Nhà thơ Hồ Chí Minh cũng gặp một hoàn cảnh tương tự : bạn trăng đã đến, nhưng “Trong tù không rượu cũng không hoa” , biết làm sao đây? Giải pháp cuối cùng là tấm lòng với tấm lòng : người ngắm trăng, trăng ngắm người, vượt lên cao trên mọi sự thiếu thốn.
Thế mới biết giải pháp của Nguyễn Khuyến cũng là giải pháp muôn thuở của con người Ví dù mâm cơm thịt cá ê hề, mà tình cảm lạnh nhạt, tiếp đón chiếu lệ, thì phỏng có thú vị gì? Trong bài thơ này, nói là chẳng có gì nhưng tấm lòng muốn đãi bạn hiện lên rất rõ.
Trang 143/ Thảo luận : Câu nào quan
trọng nhất trong bài thơ ? Vì
sao ?
“Ta” trong bài “Qua Đèo Ngang
ở ngôi thứ nhất số ít chỉ sự cô đơn lẻ loi, từ “ta ” trong bài
thơ này ở ngôi thứ hai số nhiều (chúng ta), nên có sự
sẻ chia, đồng cảm, ấm áp tình bạn.
Câu cuối cùng bài thơ có sức
nặng, vật chất tuy thiếu đủ
thứ nhưng chỉ cần bạn có ta,
ta có bạn thế là đủ, vì điều đó
là quan trọng nhất.
4/ Thảo luận : So sánh cụm từ
“ta với ta” trong bài “Qua Đèo Ngang với cụm từ ấy trong bài thơ này.
Trang 15III/ TỔNG KẾT
1/ Thể thơ ?
2/ Ngôn ngữ ?
3/ Giọng thơ ?
4/ Kết cấu
5/ Cảnh làng quê Việt Nam trong bài thơ ?
6/ Tình bạn của nhà thơ ?
Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật – Ngôn ngữ chữ Nôm gần gũi giản dị - Giọng thơ hóm hỉnh bông đùa - Kết cấu tương phản tạo tình huống lạ - Làng quê Việt Nam hiện lên với màu sắc xanh tươi mượt mà của các loại cây trái, vật nuôi quen thuộc đang độ sinh sôi nảy
nở - Tình bạn thắm thiết chân tình, xem trọng nền tảng tinh thần, tình cảm, xem nhẹ vật chất tầm thường.
Trang 16IV/ LUYỆN TẬP : Tìm các dòng thơ lấy ý từ thành ngữ và nêu tác dụng của chúng.
“Vườn rộng rào thưa…”
“Đuổi gà cho qua đám giỗ”
“Đầu trò tiếp khách…”
“Miếng trầu là đầu câu
chuyện”
Vận dụng thành ngữ khiến lời thơ giản dị, gần gũi quen
thuộc như cảnh làng quê Việt Nam với các loài cây, con
được kể trong bài.
Trang 17Vì sao nói đây là một bài thơ
hay nhất về tình bạn ?
-Vì nó ca ngợi tình bạn
chân thành, trung thực,
bất chấp mọi điều kiện,
hoàn cảnh, đậm đà mộc
mạc nhưng vẫn tràn ngập
niềm vui dân dã
- Vì nó đã tạo ra một tình
huống bất ngờ mà thú vị
làm người đọc ngạc nhiên
rồi kết thúc bằng nụ cười
xòa hóm hỉnh mà sâu sắc.
- Vì nó được thể hiện
trong hình thức thơ thất
ngôn bát cú Đường luật
rất nghiêm chỉnh, chặt
chẽ niêm luật, một giọng
thơ hồn nhiên, câu nào
cũng như đùa, cũng lấp
lánh ánh mắt nheo cười,
cũng ấm áp niềm vui hồn
hậu
Có ý kiến cho rằng bài thơ không chỉ ngợi ca tình bạn mà còn gợi ra không khí làng quê, vườn xanh, cây trái miền Bắc Việt Nam thật tài tình Có đúng như vậy không ?
Đúng vậy! Không phải ngẫu nhiên mà Xuân Diệu tôn vinh Nguyễn Khuyến là nhà thơ của làng
cảnh Việt Nam Không khí làng quê Hà Nam cứ dậy lên hết hương sắc, âm thanh qua mỗi câu thơ nói về việc tiếp bạn già Có ao sâu, nước cả tràn bờ, có vườn rộng xanh mướt cải, muống… giàn bầu đung đưa quả tròn như bầu, quả dài như lọ Hoa mướp vàng rực Ong bay rộn ràng, gà mẹ ,gà con bới đất tìm sâu …Bầu trời ngăn ngắt xanh, thoang thoảng trong gió cuối xuân, mùi hương lúa ngoài bờ tre ngọt ngào, ấm áp và thân mật, gần gũi vô cùng Phải hiểu lắm, yêu lắm cảnh làng quê mới có thể hạ những câu đơn giản ngỡ như là chẳng phải cố gắng suy nghĩ gì mà khiến người đọc vừa vui vừa cảm động đến nao lòng Bởi vì đó cũng chính là cảnh quê ta, làng quê- miền ấu thơ êm đềm của mỗi
Trang 18I/ Tìm hiểu chú thích
II/ Đọc hiểu văn bản
1/ Lời chào Đã bấy lâu nay : nêu lên thời gian xa cách để tôn thêm niềm vui gặp gỡ
Thái độ hồ hởi, tự nhiên
2/ Mong muốn và khả năng tiếp bạn
- Chợ xa
:Không có người sai bảo :Không thể đi xa để mua sắm
Tình cảm chân thành
b) Việc tiếp bạn
-Cá
- Gà
- Cải
- Cà
- Bầu
- Mướp
Mong muốn Khả năng thực tại
- Ao sâu nước cả không bắt được
- Vườn rộng, rào thưa khó đuổi
- Chửa ra cây
- Mới nụ
- Vừa rụng rốn
- Đương hoa
ẩn, chưa dùng được
- Trầu : không có
( Nói quá , đùa vui hóm hỉnh)
3/ Khẳng định tình bạn
Ta với ta : bạn với ta tuy hai
mà một
Khẳng định tình bạn chân thành, đồng cảm
III/ Tổng kết: (Ghi nhớ SGK) IV/ Luyện tập
Trang 19BÀI TẬP VỀ NHÀ
1/ Học thuộc bài thơ.
2/ Sưu tầm một số câu thơ khác của
Nguyễn Khuyến về tình bạn.
3/ Suy nghĩ của em về tình bạn của mình.