ký sinh trùng CANDIDA SPP

Phân tích các yếu tố thuận lợi để Candida chuyển từ hoại sinh sang ký sinh gây bệnh.. Phân tích mối liên quan giữa bệnh sinh và các thể bệnh do Candida.. Phân tích mối liên quan giữa loà

CANDIDA SPP.

2

M ỤC TIÊU HỌC TẬP

Sau khi học xong bài Candida spp sinh viên có thể:

1 Mô tả các dạng hình thể của Candida

2 Phân tích các yếu tố thuận lợi để Candida chuyển

từ hoại sinh sang ký sinh gây bệnh

3 Phân tích mối liên quan giữa bệnh sinh và các thể

bệnh do Candida

4 Trình bày các phương pháp phân biệt Candida

albicans và Candida non albicans

5 Phân tích mối liên quan giữa loài Candida gây bệnh

và mức độ nhạy cảm với thuốc kháng nấm 3

ĐẠI CƯƠNG

 Candida sống hoại sinh ở cơ thể người, sống thường trực

ở cơ quan tiêu hóa hoặc được tìm thấy ở môi trường sinh hoạt của người

 Một số loài thường gây bệnh cơ hội:

+ Candida albicans: chiếm tỉ lệ cao nhất

Kính hiển vi: Đa dạng

• Tế bào men (bào tử chồi): cầu, bầu dục

• Sợi nấm giả; sợi nấm thật

• Bào tử bao dầy

* biofilm

Khuẩn lạc: trơn, láng, màu kem

H ÌNH THỂ C ANDIDA ALBICANS

5

DỊCH TỄ HỌC VÀ BỆNH SINH

Ở người:

 Cơ quan tiêu hóa:

+ Miệng: người bình thường (25-50%), cao hơn ở

người nhiễm HIV, mang răng giả,…

BỆNH SINH

 1 Điều kiện liên quan đến ký chủ

 Bệnh lý: tiểu đường, suy dinh dưỡng, nghiện ma

túy…

 Sinh lý: có thai, gia tăng các hormon

 Nghề nghiệp: thường xuyên tiếp xúc với nước

 Thuốc: kháng sinh, corticoid

 Suy giảm miễn dịch: HIV/AIDS; hóa trị ung

thư;…

Candida spp hoại sinh Gây bệnh

Điều kiện

8

 Kết dính vi nấm vào tế bào ký chủ: mannoprotein

 Sự tiết các enzym: aspartyl proteinase, phospholipase

NGUỒN LÂY NHIỄM CANDIDA

 Nguồn nội sinh: Nguồn gây nhiễm chính

Yếu tố cần thiết cho vi nấm xâm nhập và gây bệnh:

+ sự suy giảm hàng rào bảo vệ của ký chủ

+ sự phát triển vượt trội về số lượng nấm

+ tình trạng không nguyên vẹn của niêm mạc

đường tiêu hóa

 Từ các vật dụng bị nhiễm:

 Từ nhân viên y tế

 Từ mẹ truyền sang con khi sinh hoặc trong thời

BỆNH CANDIDA *

 Candida da

 Candida móng

 Candida miệng - thực quản – ruột

 Candida âm đạo

 Candida huyết – lan tỏa

11

BỆNH DO CANDIDA VÀ BỆNH SINH

Dạng bệnh Yếu tố dẫn đến sự nhiễm bệnh / yếu

tố nguy cơ

Candida miệng-hầu Người cao tuổi, mang răng giả, đái tháo

đường, sử dụng kháng sinh, xạ trị ung thư vùng đầu và cổ, dùng corticosteroid toàn thân và dạng xịt, hóa trị ung thư, ung thư máu, ghép tủy & ghép cơ quan

Viêm thực quản Sử dụng corticosteroid toàn thân, bệnh

AIDS, ung thư, ghép tủy & ghép cơ quan

Nhiễm đuờng tiêu

hóa phía dưới.

BỆ N H D O C A N D ID A V À B Ệ N H S IN H

Dạng bệnh Yếu tố dẫn đến sự nhiễm bệnh / yếu

tố nguy cơ

Viêm âm hộ - âm đạo Uống thuốc ngừa thai, có thai, đái tháo

đường, sử dụng corticoid toàn thân, sử dụng kháng sinh.

Bệnh ở da và móng Ẩm ướt thường xuyên nơi bị bệnh, nhúng

tay trong nước thường xuyên, bệnh mạch máu ngoại biên.

Đặt ống thông tiểu, tắt nghẻn đường

BỆNH DO CANDIDA VÀ BỆNH SINH

Dạng bệnh Yếu tố dẫn đến sự nhiễm bệnh / yếu tố

nguy cơ

Viêm màng trong tim Mổ lớn, viêm màng trong tim do vi khuẩn,

bệnh ở van tim, chích ma túy qua đường tĩnh mạch, đặt ống thông tĩnh mạch trung tâm lâu dài.

Viêm màng tim Phẫu thuật lồng ngực, suy giảm miễn dịch

Nhiễm trùng mắt Phẫu thuật mắt, chấn thương

Nhiễm xương và khớp Chấn thương, chích thuốc vào khớp, bàn

chân tiểu đường.

Nhiễm bụng Giải phẫu vùng bụng lập lại, viêm tụy, thẩm

tách màng bụng liên tục.

Nhiễm máu Ghép cơ quan, nấm xâm nhập và cố dịnh,

dùng kháng sinh kéo dài, giải phẫu bụng, cho chất dinh dưỡng qua đường tiêm tĩnh mạch, suy giảm miễn dịch, ghép gan và tủy xương.

14

CHẨN ĐOÁN VÀ

PHÂN BIỆT C ALBICANS & CANDIDA NON ALBICANS

15

Môi trường ChromAgar

Thử nghiệm huyết thanh

Phản ứng sinh hóa

16

C albicans – SN giả, bào tử vách dày 18

THỬ NGHIỆM HUYẾT THANH

Candida albicans: ống mầm 19

C krusei : hoa cà

C glabrata, Candida sp.: hoa cà đậm

20

THUỐC DÙNG TRỊ BỆNH CANDIDA

Thuốc tác dụng toàn thân

Amphotericin B – IV

- cấu trúc lipid Viên uống

Clotrimazol (kem, viên đặt

âm đạo, dịch treo, gel)

Ketoconazol (kem):

Candida da

Candin: Echinocandin,… ức chế βD-glucan 21

PHÒNG NGỪA BỆNH CANDIDA NẶNG

 Phát hiện bệnh nhân có nguy cơ cao

 Kiểm soát điều kiện gây nhiễm

 Rửa, tiệt trùng và tẩy trùng tất cả các dụng cụ y tế

 Phòng ngừa bằng thuốc ở những bệnh nhân có

nguy cơ nhiễm bệnh cao

22

CANDIDA SPP.

bệnh?

gây bệnh?

thuốc?

ra?

23