D-Khai thac su dung TBDH mon Vạt Ly 9

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN Ý YÊNTRƯỜNG THCS YÊN THÀNH BÁO CÁO SÁNG KIẾN Khai thác sử dụng hiệu quả thiết bị dạy học môn vật lý lớp 9 làm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo c

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN Ý YÊN

TRƯỜNG THCS YÊN THÀNH

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

Khai thác sử dụng hiệu quả thiết bị dạy học môn vật lý lớp 9 làm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh

Tác giả : Phạm Tiến Dũng Trình độ chuyên môn : Cử nhân ĐHSP Toán Chức vụ : Phó hiệu trưởng

Nơi công tác : Trường THCS Yên Thành

Yên Thành, ngày 15 tháng 10 năm 2013

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến : Khai thác sử dụng hiệu quả thiết bị dạy học môn vật lí lớp 9 nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến : Dạy môn vật lý lớp 9

3 Thời gian áp dụng sáng kiến từ ngày 10 tháng 10 năm 2012 đến ngày 05 tháng 05 năm 2013

4 Tác giả :

- Họ và tên : Phạm Tiến Dũng

- Năm sinh : 1976

- Nơi thường trú : Yên Chính – Ý Yên – Nam Định

- Trình độ chuyên môn : Cử nhân ĐHSP Toán

- Chức vụ công tác : Phó hiệu trưởng

- Nơi làm việc : Trường THCS Yên Thành

- Địa chỉ liên hệ : Trường THCS Yên Thành – Ý Yên – Nam Định

- Điện thoại : 095686271

5 Đơn vị áp dụng sáng kiến

- Tên đơn vị : Trường THCS Yên Thành

- Địa chỉ : Xã Yên Thành - Huyện Ý Yên - Tỉnh Nam Định

- Điện thoại :

I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN

Chúng ta đều biết thế giới đã bước sang thế kỷ 21 cùng với sự phát triển sâu rộng của khoa học kĩ thuật và công nghệ Trước bối cảnh thế giới đang tiến gần đến một nền kinh tế trong phạm vi toàn cầu, sự phát triển bùng nổ của công nghệ thông tin Việt Nam cũng đã đang trên đà phát triển và xem giáo dục là công cụ mạnh nhất để theo kịp với các nước phát triển trên thế giới

Trong những năm gần đây, nghị quyết của Đại hội Đảng và nhiều văn kiện khác

của nhà nước, của Bộ Giáo dục- Đào tạo đều nhấn việc đổi mới phương pháp là

một nhiệm vụ quan trọng của tất cả các cấp học và bậc học ở nước ta, nhằm đào tạo những con người tích cực, tự giác, năng động sáng tạo, có năng lực giải quyết vấn

đề, vận dụng kiến thức vào cuộc sống Nghị quyết hội nghị lần thứ 2 của ban chấp hành trung ương khóa VIII về những giải pháp chủ yếu trong giáo dục và đào tạo đã

chỉ rõ: “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền

thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học.

Từng bước áp dụng những phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của học sinh , ”.

Năm học 2012 – 2013 là năm học tiếp tục thực hiện chủ trương của Bộ Giáo dục Đào tạo, Sở Giáo dục Đào tạo là: Đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá Đối với môn Vật lý: Chú trọng việc dạy học thực hành cho học sinh, tự làm và sử dụng đồ dùng dạy học cho giáo viên, ứng dụng công nghệ thông tin Tăng cường rèn luyện kỹ năng sử dụng thiết bị dạy học, phân tích hiện tượng cho học sinh, liên hệ thực tế phù hợp với nội dung bài dạy

Năm học 2012 – 2013 là năm học mà nghành giáo dục Ý Yên tiếp tục phát động phong trào tự làm đồ dùng dạy học và phát huy hiệu quả của việc sử dụng thiết

bị dạy học Trên cơ sở những thành tích đã đạt được trong cuộc thi “Thiết bị dạy học tự làm cấp tỉnh năm 2012” của huyện nhà đối với môn Vật lý đó là: 1 giải nhất,

1 giải nhì, một giải 3 Bản thân tôi cũng như nhiều các thầy cô giáo trong huyện luôn trăn trở, tìm tòi, từng bước thực hiện việc đổi mới phương pháp giảng dạy theo

yêu cầu của ngành giáo dục đề ra Đặc biệt tìm giải pháp để đảm bảo 100% các giờ dạy Vật lý cần thiết bị dạy học, thí nghiệm thì đều được sử dụng có hiệu quả

II THỰC TRẠNG

Trước đây trong khi giảng dạy các môn học giáo viên chỉ chú trọng đến khối lượng kiến thức cần truyền đạt mà coi nhẹ phương pháp học tập và nghiên cứu mang tính đặc thù của từng môn Vật lý phổ thông là môn khoa học thực nghiệm Các tri thức vật lý là sự khái quát hóa các kết quả nghiên cứu thực nghiệm và các hiện tượng diễn ra trong đời sống Không có thí nghiệm nói riêng và thiết bị dạy học nói chung, học sinh không có cơ sở để thực hiện các thao tác tư duy để tiếp nhận tri mới Do đó, mọi tri thức mà giáo viên truyền đạt đến học sinh không sử dụng thiết

bị dạy học (nếu cần) về bản chất là áp đặt Xong hiện nay một bộ phận các thầy cô giáo vẫn còn dạy chay chưa đảm bảo được yêu cầu đưa thiết bị dạy học, thí nghiệm

và các bài dạy môn Vật lý Có tình trạng này theo tôi có các nguyên nhân sau:

- Nhiều trường chưa có giáo viên chuyên trách về thiết bị dạy học hoặc có thì trình độ chuyên môn chưa đáp ứng được yêu cầu

- Trong số các thiết bị đã được cấp và mua sắm thì nhiều thiết bị chưa đồng

bộ, độ chính xác không cao

- Điều kiện bảo quản chưa tốt, chất liệu làm thiết bị độ bền kém, thiết bị điện, quang dễ bị rỉ, biến dạng, gẫy, sai hỏng

- Kĩ năng làm thí nghiệm của giáo viên còn hạn chế

- Kĩ năng làm thí nghiệm của học sinh chưa được rèn luyện

- Giáo viên chưa đầu tư thời gian hoặc chưa đủ thời gian đầu tư việc chuẩn

bị thí nghiệm cho bài dạy

- Bài dạy có sử dụng thí nghiệm nhưng gọi là có chứ chưa phát huy được hiệu quả thí nghiệm

Từ những nguyên nhân trên dẫn đến chất lượng học tập bộ môn thấp và cũng đồng thời là sự tách rời học với hành, nhà trường với đời sống Trong 4 giải pháp

đổi mới phương pháp dạy học vật lí ở trường trung học cơ sở thì giải pháp “ Phấn

đấu làm đầy đủ, có chất lượng các thí nghiệm trên lớp là giải pháp được đặt lên hàng đầu” (Theo tài liệu “Đổi mới phương phát dạy học của tác giả Trần Kiều ).

Từ những suy nghĩ, trên tôi đã nghiên cứu trao đổi với các nhóm bộ môn cũng như với giáo viên dạy bộ môn Vật lý về vấn đề “Khai thác sử dụng hiệu quả thiết bị dạy

học môn vật lí” nhằm mục đích nâng cao chất lượng giảng dạy Trong chuyên đề

này tôi xin đề cập đến các giải pháp “ Khai thác sử dụng hiệu quả thiết bị dạy học môn vật lí lớp 9” nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh

III NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:

1 Kiểm kê, bảo dưỡng, sửa chữa, mua sắm bổ sung, sắp xếp thiết bị dạy học trong phòng thiết bị.

1.1 Kiểm kê, bảo dưỡng, thiết bị dạy học:

- Công việc kiểm kê thiết bị dạy học cần phải được tiến hành đầu năm học, trước khi vào học chính thức và sau khi phân công chuyên môn

- Những giáo viên được phân công dạy môn Vật lý 6, 7, 8, 9 cùng vào một nhóm để kiểm kê thiết bị dạy học bộ môn Vật lý

- Việc kiểm kê phải căn cứ vào danh mục thiết bị dạy học tối thiểu môn Vật lý ban hành kèm theo thông tư số 19/2009/TT-BGDĐT ngày 11/08/2009 của Bộ Giáo dục

và Đào tạo Trên cơ sở số giáo viên dạy và số lớp sử dụng để xác định số lượng, chất lượng thiết bị dạy học đảm bảo yêu cầu

- Trong quá trình kiểm kê cần bảo dưỡng các thiết bị dạy học để đảm bảo độ bền và việc sử dụng tốt khi giảng dạy

1.2 Sửa chữa, mua sắm bổ sung thiết bị dạy học :

- Trên cơ sở biên bản kiểm kê thiết bị dạy học nhóm bộ môn làm tờ trình đề nghị nhà trường cấp kinh phí sửa chữa, mua sắm bổ sung thiết bị dạy học Những thiết bị dạy học nào giáo viên có thể sữa chữa được thì kịp thời sửa chữa ngay

- Giáo viên bộ môn cũng cần kịp thời cập nhật những thiết bị dạy học dạy học mới, đã được cải tiến trên thị trường mang lại hiệu quả cao trong giảng dạy để tham mưu với lãnh đạo nhà trường có kế hoạch mua sắm

1.3 Sắp xếp thiết bị dạy học trong phòng thiết bị:

- Tất cà các thiết bị dạy học đều phải được đánh mã số và được quản lý bằng phần

mềm (có thể sửu dụng phần mềm “VEMIS”)

- Các thiết bị dạy học ở mỗi bộ môn cần được sắp xếp theo sơ đồ đảm bảo các nguyên tắc:

+ Nguyên tắc dễ tìm, dễ thấy, dễ lấy:

Áp dụng linh hoạt các kiểu sắp xếp ( thấp ở ngoài, cao ở trong, bé ở ngoài, to

ở trong Những đồ vụn vặt thể để trong khay như kim nam châm, bóng đèn, la bàn ) Mỗi hộp đựng đều có nhãn mác ghi tên thiết bị dạy học, sử dụng ở thí

nghiệm nào, bài học nào

+ Nguyên tắc ưu tiên

Những đồ dùng thường xuyên phải dùng thì để tại vị trí dễ lấy nhất như xếp đặt ở phía ngoài, hoặc ở vị trí vừa tầm lấy Thứ tự thiết bị dạy học cũng cần được sắp xếp theo tiến trình các tiết học theo PPCT trong năm học

+ Nguyên tắc an toàn

Đó là vị trí để hoá chất độc hại, hoá chất dễ gây cháy nổ , đồ dùng dễ vỡ đều phải để nơi an toàn, nhất là an toàn về điện và chống cháy

Phòng đồ dùng cần được trang bị bình chữa cháy và luôn ngăn ngừa hoả hạn bằng cách loại trừ nguy cơ chập điện và cháy nổ do hoá chất gây lên

An toàn còn phải xét ở việc chống mối mọt, ẩm mốc cho vỏ gỗ đựng thiết bị

An toàn đặc biệt với thiết bị quang học của kính hiển vi Có thể bị hỏng ngay sau khi tiếp xúc với không khí ẩm Vì vậy sau khi dùng, kính hiển vi phải được bảo quản ngay nhất là bảo quản trong hộp xốp, bọc thêm túi chống ẩm và cất trong tủ

An toàn còn đảm bảo yếu tố an ninh.

2 Chuẩn bị thiết bị dạy học, thí nghiệm trong phòng học bộ môn.

Do đặc thù bộ môn Vật lý thường là mỗi chương là một phần (Cơ, Nhiệt, Điện, Quang ) Nên để tiết kiệm và đảm bảo thời gian chuẩn bị thí nghiệm, thiết bị dạy học trước mỗi tiết học môn Vật lý thì trước mỗi chương người giáo viên cần có một buổi để soạn ra thiết bị dạy học và thí nghiệm của chương đó và chuyển đến tủ phòng học bộ môn

3 Tổ chức hội thảo đúc rút kinh nghiệm, kĩ năng làm thí nghiệm của những năm học trước.

Thực tế cho thấy để thí nghiệm vật lý thành công thì người làm thí nghiệm cần phải hiểu rõ các yếu tố tạo nên kết quả thí nghiệm từ đó điều chỉnh để kết quả thí nghiệm thành công Sau đây là một số kinh nghiệm tiến hành các thí nghiệm Vật

lý 9

Bài 1 Sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế giữa hai đầu vật dẫn:

 Thiết bị thí nghiệm gồm:

- Biến thế nguồn

- Vôn kế 1 chiều

- Ampe kế 1 chiều

Cụ thể:

CHƯƠNG I: ĐIỆN HỌC (Vật lý 9):NG I: I N H C (V t lý 9):ĐIỆN HỌC (Vật lý 9): ỆN HỌC (Vật lý 9): ỌC (Vật lý 9): ật lý 9):

Tiết

theo

PPCT

Bài

theo

SGK

Tên bài dạy

TBTN/1 bộ

Lưu ý khi làm TN

lượng

1 Bài 1

Sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế giữa hai đầu vật dẫn

Biến thế nguồn 1 - Hiệu chỉnh Vôn

kế, Ampe kế về số 0

- Các đầu dây tiếp xúc tốt.

- Lần lượt lấy đầu

ra biến thế nguồn: 3V, 6V, 9V, 12V

Vôn kế 1 chiều 1 Ampe kế 1 chiều 1

Dây Nicrôm (loại dây

0,3mm d i 1800mm) ài 1800mm)

1

Thực hành và kiểm tra thực hành: Xác định điện trở của dây dẫn bằng Ampe kế và Vôn kế

Biến thế nguồn 1 - Hiệu chỉnh Vôn

kế, Ampe kế về số 0

- Các đầu dây tiếp xúc tốt.

- Lần lượt lấy đầu

ra biến thế nguồn: 3V, 6V, 9V, 12V

Vôn kế 1 chiều 1 Ampe kế 1 chiều 1

Bộ dây cônstăngtan loại nhỏ (Chưa biết giá trị điện trở)

3

1.Chuẩn bị thí nghiệm

Nói chung thí nghiệm phải kích thích được hứng thú óc sáng tạo của học sinh Muốn đạt được điều đó giáo viên phải tìm hiểu thật kỹ nội dung bài dạy, các thí nghiệm sẽ làm

Ví dụ: khi nghiên cứu ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng tức là phải trả lời được

câu hỏi: ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng có hứng được trên màn chắn không?

Từ đó giáo viên xác định rõ mục đích thí nghiệm, lựa chọn các dụng cụ thí nghiệm cần thiết cho phù hợp Các dụng cụ thí nghiệm phải đơn giản dễ làm và chất lượng tốt đảm bảo độ chính xác cao

Trong quá trình giáo dục rất cần có óc sáng tạo của giáo viên để có được các dụng cụ thí nghiệm phù hợp, vì không phải dụng cụ thí nghiệm nào cũng có và cũng hoạt động tốt, nhiều khi giáo viên phải tự tạo ra các dụng cụ thí nghiệm phục phụ cho giảng dạy

Để kích thích thị giác giáo viên cũng cần phải chọn các thí nghiệm có đồ dùng màu sắc tương phản “bắt mắt” giúp học sinh quan sát tốt hơn

Thí nghiệm thành công tức là phải được chuẩn bị kỹ, làm đi làm lại nhiều lần nếu thất bại sẽ phá vỡ tiến trình bài học gây tâm lí hoang mang thất vọng đối với học sinh Điều không thể thiếu được là giáo viên phải chuẩn bị hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh quan sát hiện tượng, phân tích kết quả thí nghiệm vận dụng các kiến thức có liên quan để đi đến tri thức mới một cách logic

2 Tiến hành thí nghiệm.

*Bước 1: Thu thập thông tin

Giáo viên hướng cho học sinh quan sát các sự kiện, hiện tượng, thí nghiệm, tìm được những thông tin cần thiết từ thực tế, sách giáo khoa, báo

Lập kế hoạch khám phá thiết kế thí nghiệm, lựa chọn dụng cụ thiết bị thí nghiệm, chỉ ra đại lượng cần đo, những điều cần xác định trong thí nghiệm, chỉ ra những yếu

Tiến hành thí nghiệm: Bố trí lắp đặt dụng cụ thiết bị thí nghiệm; thực hiện thí nghiệm theo hướng dẫn, thay đổi phương án thí nghiệm nếu kết quả không phù hợp với vấn đề đặt ra

Ghi kết quả khám phá Đọc số chỉ của các dụng cụ thí nghiệm ở mức độ cẩn thận và chính xác cần thiết, lập bảng kết quả, biểu diễn kết quả bằng đồ thị , sơ

đồ

*Bước 2: Xử lí thông tin

Ví dụ như : lập bảng, biểu, vẽ đồ thị theo những cách khác nhau, từ đó phân

tích dữ liệu, kết quả thí nghiệm và nêu ý nghĩa của chúng Tìm quy luật từ kết quả thí nghiệm từ biểu bảng đồ thị Phân loại dấu hiệu giống nhau, khác nhau, nhận biết những dấu hiệu bản chất của những nhóm đối tượng đã quan sát , so sánh, phân tích, tổng hợp dữ liệu và rút ra kết luận

*Bước 3:Thông báo kết quả làm việc

Mô tả lại những thí nghiệm đã làm, trình bày, giải thích những việc đã làm bằng lời, bằng hình vẽ hoặc bằng đồ thị nêu kết luận đã tìm thấy được

*Bước 4: Vận dụng ghi nhớ kiến thức

Vận dụng giải các bài tập( định tính, định lượng, thực nghiệm) làm đồ chơi, dụng cụ học tập ,học thuộc lòng

Trong mỗi tiết dạy có thí nghiệm, giáo viên có thể phát huy tính tích cực học tập của học sinh ở những mức độ khác nhau(có thể giáo viên thực hiện, có thể giáo viên điều khiển học sinh thực hiện một vài phần, có thể để học sinh tự thực hiện hoàn toàn )

Ví dụ : ở bài : Sự truyền ánh sáng

Khi nghiên cứu về đường truyền ánh sáng đầu tiên giáo viên phải yêu cầu học sinh đọc sách giáo khoa để thu thập thông tin để tìm hiểu mục đích của thí nghiệm, dụng cụ thí nghiệm và cách tiến hành thí nghiệm Giáo viên yêu cầu học sinh bố trí thí nghiệm như hình 2.1 trong SGK và quan sát ánh sáng phát ra từ dây tóc đèn pin

bằng ống thẳng và ống cong sau đó yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: ánh sáng từ dâytóc đèn pin truyền trực tiếp đến mắt ta theo ống thẳng hay ống cong?

Để trả lời được câu hỏi này học sinh phải tự làm thí nghiệm, quan sát tìm tòi được những thông tin cần thiết cho quan niệm đường truyền của ánh sáng Tiếp theo yêu cầu học sinh xử lí thông tin bằng thí nghiệm kỉêm tra( bố trí thí nghiệm như hình 2.2 SGK) với thí nghiệm này học sinh kiểm tra xem khi không dùng ống ánh sáng có truyền đi theo đường thẳng không? Việc xử lí thông tin này đòi hỏi học sinh phải suy nghĩ tìm tòi, tiến hành thí nghiệm, lựa chọn thông tin đã thu thập ở thí nghiệm hình 2.1 để tìm ra lời giải đáp đúng về đường truyền của ánh sáng Từ đó học sinh phải hoàn thành được phần kết luận trong SGK(Đường truyền của ánh sáng trong không khí là đường thẳng)

Để phát huy hiệu quả các thí nghiệm học sinh tự tìm tòi kiến thức một cách chủ động sáng tạo Điều vô cùng quan trọng là giáo viên phải biết kết hợp thí nghiệm với hệ thống câu hỏi dẫn dắt Ở chương II phần Âm học hầu hết các thí nghiệm biểu diễn và thí nghiệm kiểm chứng để xây dựng và mở rộng kiến thức Ví

dụ bài “Nguồn âm” ngoài các dụng cụ như dây cao su, trống, âm thoa giáo viên có

thể tạo thêm một thí nghiệm nhạc cụ (đàn ống nghịêm) và hướng cho học sinh tự làm và kiểm tra được kết luận Với thí nghiệm củng cố này học sinh sẽ rất hứng thú

và nắm vững được đặc điểm của nguồn âm đó là (Vật dao động phát ra âm) Có

làm được như vậy theo tôi đã đạt được mục đích đặt ra

3 Trao đổi ở tổ nhóm

Ngoài sự nỗ lực của bản thân mỗi giáo viên cần tích cực học hỏi, trao đổi dự giờ bạn nhất là giao lưu chuyên môn, các giờ dạy tốt dạy giỏi ở trường bạn Đặc biệt trong trường hàng tuần tổ chức một buổi sinh họat chuyên môn của nhóm, tổ như đăng ký dạy tốt, thảo luận về việc vận dụng đổi mới phương pháp giảng dạy vào từng tiết học Bàn bạc trong tổ về cách thức sáng tạo các thí nghiệm trong từng bài dạy Nhờ đó mà kỹ năng thí nghiệm và chất lượng giảng dạy được nâng nên rõ rệt

IV HIỆU QUẢ DO SÁNG KIẾN ĐEM LẠI: