tác giả Nguyễn Du

Kiến thức - Những yếu tố về thời đại, gia đỡnh và cuộc đời làm nờn thiờn tài Nguyễn Du cựng sự nghiệp văn học vĩ đại ụng.. - Những nội dung và nghệ thuật chủ yếu của Truyện Kiều.. Tố Hữu

BÀI DẠY: TRUYỆN KIỀU

PHẦN 1: TÁC GIẢ NGUYỄN DU

I MỤC ĐÍCH, YấU CẦU

1 Kiến thức

- Những yếu tố về thời đại, gia đỡnh và cuộc đời làm nờn thiờn tài Nguyễn Du cựng sự nghiệp văn học vĩ đại ụng

- Những nội dung và nghệ thuật chủ yếu của Truyện Kiều.

2 Kĩ năng: Nhỡn nhận sự tiếp nhận với mức độ phổ thụng một đỉnh cao văn học

3 Về thỏi độ: Hiểu thờm về tỏc giả ND(KNS: nhận thức, giao tiếp)

II PHƯƠNG PHÁP VÀ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC

1 Phương phỏp dạy học

- Phương phỏp nờu vấn đề

- Phương phỏp phõn tớch, bỡnh giảng

- Phương phỏp tổ chức tranh luận, vấn đỏp

2 Đồ dựng dạy học

- Sỏch giỏo khoa;

- Sỏch giỏo viờn;

- Sỏch hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng;

- Giỏo ỏn cỏ nhõn;

- Một số tư liệu tham khảo khỏc;

- Phấn, bảng

III CHUẨN BỊ

1 Giỏo viờn

- Đọc SGK, SGV, TLTK

- Rỳt kinh nghiệm từ bài trước, soạn giỏo ỏn bài mới

- Phương ỏn tổ chức lớp học, nhúm học

2 Học sinh

- Học thuộc bài cũ, hoàn thành bài tập đó giao ở tiết học trước.

- Đọc SGK, SBT, TLTK để củng cố bài cũ và chuẩn bị bài mới

- Soạn bài

IV HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 ễ̉n định tỡnh hỡnh lớp: (1 phỳt).

2 Kiờ̉m tra bài cu: Đọc thuộc đoạn trích Tình cảnh lẻ loi của ngời chinh phụ và

nêu nội dung của đoan trích?

3 Giảng bài mới: (42 phỳt)

* Giới thiệu bài: (1 phỳt) Cuối năm 1965, khi cả dân tộc ta náo nac kỉ niệm 200

năm ngày sinh đại thi hào dân tộc Nguyễn Du, nhân dịp công tác qua quê

hơng Nguyễn Du, Tố Hữu đã viết bài thơ nổi tiếng Kính gửi cụ Nguyễn Du.

Tố Hữu đã bày tỏ lòng ngỡng mộ của mình và cũng là của mọi ngời dân

Việt Nam với Nguyễn Du và Truyện Kiều trong những lời thơ đặc sắc: Tiếng thơ ai động đất trời/ Nghe nh non nớc vọng lời nghìn thu/ Ngàn năm sau nhớ Nguyễn Du/ Tiếng thơng nh tiếng mẹ ru nhhững ngày/ Hỡi ngời xa của ta nay/ Khúc vui xin lại so dây cùng ngời Bài học hôm nay, chúng ta sẽ

cùng tìm hiểu những nét cơ bản về cuộc đời và sự nghiệp của ông

*Tiến trỡnh bài dạy: (41 phỳt)

lượng Hoạt động của GV

Hoạt động của HS Nội dung bài học

6

phỳt

Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tỡm

hiờ̉u về cuộc đời của ND

- Em hãy nêu những nét

chính về hoàn cảnh xuất

thân của Nguyễn Du?

-G: +Hà Tĩnh quờ cha là vùng

quê nhiều tuấn kiệt anh tài

nh-ng khổ nh-nghèo

+ Kinh Bắc quờ mẹ hào hoa, cái

nôi của dân ca quan họ

+ND xuất thõn trong một gia đỡnh

danh gia vong tộc:

Bao giờ Ngàn Hống hết

cây

Sông Rum hết nớc, họ này

hết quan.

+ Cha là Nguyễn Nghiễm

Tiến sĩ Tể tớng thời Lê

-Trịnh

+ Anh là Nguyễn Khản từng

làm quan tới chức tham tụng,

nổi tiếng phong lu )

- Hoàn cảnh xuất thõn cú ảnh hưởng gỡ

tới ngũi bỳt của ND?

GV: Thời đại NDu có những

biến động gì?

- Thời đại ND súng cú tỏc động như

thế nào đến ngũi bỳt của ụng?

-Trả lời

-Trả lời

-Trả lời

-Trả lời

-Trả lời

I Cuộc đời

1 Hoàn cảnh xuất thân

- Nguyễn Du (1766-1820), tên chữ là Tố Nh, hiệu Thanh Hiên

- Quê cha: Tiên Điền - Nghi Xuân - Hà Tĩnh

- Quê mẹ: Bắc Ninh

- Sinh ra và lớn lên tại Thăng Long nghìn năm văn hiến

- Gia đình có truyền thống khoa bảng lớn

=> Truyền thống văn hoá gia đình, quê hơng là tiền

đề thuận lợi cho sự tổng hợp nghệ thuật của thiên tài Nguyễn Du.

2 Thời đại Nguyễn Du

- XHPKVN khủng hoảng trầm trọng

- Các cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra, đỉnh cao là khởi nghĩa Tây Sơn đã thay đổi sơn hà

- Nhà Nguyễn lập lại chính quyền chuyên chế và thống nhất đất nớc

- Số phận con ngời bị chà đạp thê thảm

->Đó là một thời đại bão táp của lịch sử

=> Những biến động của thời đại xã hội mà Nguyễn

Du đã chứng kiến và trải qua ấy đã có ảnh hởng sâu nặng đến các sáng tác của

-Nêu những nét cơ bản về

cuộc đời NDu?

+Thời niờn thiếu, ND sống như thế

nào? Điều đú cú tỏc động gỡ đến ngũi

bỳt ND?

-ND đó trả qua 10 năm giú bui như thế

nào? Tỏc động?

-Con đường làm quan của ND diễn ra

như thế nào? Qỳa trỡnh làm quan cú

ảnh hưởng gỡ đến ngũi bỳt ND?

-Trả lời

-Trả lời

-Trả lời

-Trả lời

ông (con ngời xuất thân từ

quý tộc nhng đã đợc chiếu rọi

ánh sáng t tởng nhân văn và tinh thần dân tộc)

3 Cuộc đời và con ngời

a Thời thơ ấu và niờn thiếu

- Sống tại Thăng Long trong một gia đỡnh quý tộc quyền quý

- 10 tuổi mồ cụi cha, 13 tuổi mồ cụi

mẹ, sống với anh trai cựng cha khỏc mẹ

là Nguyễn Khản

- 1783, đỗ Tam Trường

=> Cuộc sống sung tỳc, hào hoa tạo điều kiện thuận lợi để trau dồi học vấn,

cú dịp hiểu biết về cuộc sống phong lưu, xa hoa của giới quý tộc phong kiến

b Trước khi ra làm quan

- 1786, nhà Nguyễn Khản bị kiờu binh nổi loạn phỏ

- 1789, Nguyễn Du về sống ở quờ vợ Thỏi Bỡnh Vợ mất, về quờ nội sống trong nghốo tỳng

=> 10 năm giú bụi sống lang thang, lăn lộn ở cỏc vựng quờ nghốo khú khỏc nhau, Nguyễn Du cú dịp học hỏi, nắm vững nghệ thuật dõn gian, hỡnh thành phong cỏch ngụn ngữ sỏng tỏc bằng chữ Nụm và hiểu được cuộc sống của người dõn lao động

c Khi ra làm quan cho triều Nguyễn

- 1802, miễn cưỡng ra làm quan cho nhà Nguyễn Làm Tri huyện Phự Dung, sau đổi sang Tri phủ Thường Tớn

- 1805 – 1809, làm Đụng cỏc điện học sĩ

- 1809, làm Cai bạ dinh Quảng Bỡnh

- 1813, được thăng Cần Chỏnh điện học

sĩ và giữ chức Chỏnh sứ đi Trung Quốc

- 1820, được cử đi sứ Trung Quốc lần

2, chưa đi thỡ mất 18/9/1820

=> Con đường quan lộ khỏ thuận lợi, ụng cú điều kiện tiếp xỳc với nền văn húa lớn Trung Quốc đó quen thuộc qua sỏch vở, gúp phần nõng cao tầm khỏi

-Theo em Thiờn tài nghệ thuật ND

được tạo ra từ những yếu tố nào?

quỏt của những tư tưởng về xó hội và thõn phận con người

- 1965, được cụng nhận là Danh nhõn văn húa thế giới và kỷ niệm 200 năm năm sinh của ụng

=> Thiên tài ND đợc tạo nên

do truyền thống gia đình, quê hơng, thời đại lịch sử,

đặc biệt là một trái tim giàu cảm xúc và một trí tuệ vốn có

30

phỳt

Hoạt động 2: Hướng dẫn HS tỡm

hiờ̉u Sự nghiệp sỏng tỏc của ND

-Kể tờn những sỏng tỏc tiờu biểu của

ND viết bằng chữ Hỏn?

-Kể tờn những sỏng tỏc tiờu biểu của

ND viết bằng chữ Nụm?

-Em hóy nờu những đặc điểm nổi bật

về phương diện nội dung trong sỏng

tỏc của ND?

-Dẫn chứng: Văn chiêu hồn: Rằm

tháng 7 là tết Trung Nguyên

của đạo giáo, đồng thời là lễ

Vu Lan của Phật giáo Trong

dân gian thờng làm lễ cúng

các cô hồn Bài văn chiêu hồn

của ND đợc làm trong dịp này

Bài thơ gồm 184 câu thơ

song thất lục bát Trong bài thơ

ND nói đến nhiều loại ngời

giàu, nghèo, sang hèn Khi họ

chết rồi NDu đều thơng xót,

đều muốn các cô hồn đợc siêu

-Trả lời

-Trả lời

-Trả lời

II.Sự nghiệp văn học

1 Cỏc sỏng tỏc chớnh:

a Sỏng tỏc bằng chữ Hỏn: (cũn 249

bài thơ)

- Gồm 3 tập:

+ Thanh Hiên thi tập (78 bài) viết trớc khi làm quan vớ nhà Nguyễn

+ Nam Trung tạp ngâm 40 bài, viết khi làm quan ở Huế

+ Bắc hành tạp lục viết trong thời gian đi sứ ở Trung quốc

b Sỏng tỏc bằng chữ Nụm

- Truyện Kiều (ĐTTT, 3254 câu lục bát)

- Văn chiêu hồn (văn tế thập loại chúng sinh) viết bằng thể

thơ song thất lục bát, thể hiện tấm lòng của Nguyễn Du

2 Một vài đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của thơ văn ND:

a Đặc điểm về nội dung:

- Là tỡnh cảm chõn thành, là những

cảm thụng sõu sắc đối với cuộc sống

và con người, đặc biệt là những con người nhỏ bộ, bất hạnh, người phụ nữ

- Khỏi quỏt bản chất tàn bạo của XHPK

- Đề cao hạnh phỳc của con người tự nhiờn, trần thế

thoát Ông đặc biệt dành

tình cảm cho những kẻ cùng

khổ bất hạnh và nói về họ

bằng tấm lòng trân trọng

th-ơng yêu:

Cũng có kẻ nhỡ nhàng một

kiếp

Liều tuổi xanh buôn bán

nguyệt hoa

Ngẩn ngơ khi trở về già

Ai chồng con tá biết là cậy ai

Sống đã chịu một đời phiền

não

Thác lại nhờ hớp cháo lá đa

Đau đớn thay phận đàn bà

Kiếp sinh ra thế biết là tại

đâu

Cũng có kẻ nằm cầu gối đất

Dõi tháng ngày hành khất ngợc

xuôi

Thơng thay cũng một kiếp

ng-ời….

-Em hóy nờu những đặc điểm nổi bật

về phương diện nội dung trong sỏng

tỏc của NT?

Có thể nói Nguyễn Du là bậc

thầy về ngôn ngữ Cha có ở

đâu mà tiếng Việt lại đẹp

đẽ, trong trẻo giàu có và hoàn

hảo nh trong Truyện Kiều

-G: Chỉ một câu: Nửa chừng

xuân thoắt gãy cành thiên

huơng có thể thấy chữ thoắt

thần tình thế nào trong việc

thể hiện bi kịch bạc mệnh bất

ngờ của kiêp tài hoa ngắn ngủi

của Đạm Tiên

Hay chỉ một từ tót trong câu

Ghế trên ngồi tót sỗ sàng mà

Nguyễn Du đã bóc trần bản

chất vô học của Mã Giám Sinh

hay chỉ một từ cò kè trong

câu Cò kè bớt một thêm hai

mà bản chất buôn thịt bán

ng-ời của hắn bị lộ rõ

-Trả lời

b Đặc điểm về nghệ thuật:

-Học vấn uyờn bỏc, thành cụng trong nhiều thể loại thơ ca: ngữ ngụn, thất ngụn, ca, hành

-Thơ lục bỏt, song thất lục bỏt chữ Nụm lờn đến tuyệt đỉnh thi ca cổ trung đại

-Tinh hoa ngụn ngữ bỡnh dõn và bỏc học Việt đó kết tụ nơi thiờn tài NDu – nhà ptớch tõm lớ bậc nhất, bậc đại thành của thơ lục bỏt và song thất lục bỏt

4.Củng cố: - Khái quát cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của ND?

5 Dặn dò:

- Sưu tầm những tranh ảnh về Nguyễn Du và Truyện Kiều

- Kể lại Truyện Kiều và sưu tầm những giai thoại về Nguyễn Du và Truyện Kiều

- Soạn PHONG CÁCH NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT