Giảng bài mới: 42 phỳt * Giới thiệu bài 1 phỳt: Đầu TK XV, trên bầu trời Đại Việt toả sáng rạng ngời một ngôi sao - đại anh hùng dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới, con ngời đẹp nhất
Trang 1BÀI DẠY: NGUYỄN TRÃI
I MỤC ĐÍCH, YấU CẦU
1 Về kiến thức :
- Nguyễn Trói là người anh hựng toàn đức toàn tài, yờu nước thương dõn, cú cống hiến nhiều mặt cho dõn tộc.
- Nguyễn Trói là nhà tư tưởng nhõn nghĩa nhõn văn.
- Nguyễn Trói là người cú cụng đầu đặt nền múng thi ca tiếng Việt… nhưng chịu nỗi oan khuất lớn nhất trong lịch sử
2 Về kĩ năng : Tiếp cận tỡm hiểu đỏnh giỏ tỏc gia văn học
3 Về thỏi độ : Thấy được vai trũ, vị trớ quan trọng của NT khụng chỉ trong
lĩnh vực quõn sự mà con nhiều lĩnh vực khỏc, đặc biệt là văn học (KNS: thảo luận nhúm, trỡnh bày)
II PHƯƠNG PHÁP VÀ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
1 Phương phỏp dạy học
- Phương phỏp nờu vấn đề
- Phương phỏp phõn tớch, bỡnh giảng
- Phương phỏp tổ chức tranh luận, vấn đỏp
2 Đồ dựng dạy học
- Sỏch giỏo khoa;
- Sỏch giỏo viờn;
- Sỏch hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng;
- Giỏo ỏn cỏ nhõn;
- Một số tư liệu tham khảo khỏc;
- Phấn, bảng
III CHUẨN BỊ
1 Giỏo viờn
- Đọc SGK, SGV, TLTK
- Rỳt kinh nghiệm từ bài trước, soạn giỏo ỏn bài mới
- Phương ỏn tổ chức lớp học, nhúm học
2 Học sinh
- Học thuộc bài cũ, hoàn thành bài tập đó giao ở tiết học trước.
- Đọc SGK, SBT, TLTK để củng cố bài cũ và chuẩn bị bài mới
- Soạn bài
IV HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1 ễ̉n định tỡnh hỡnh lớp: (1 phỳt).
2 Kiờ̉m tra bài cũ: Đọc thuộc đoạn 1 bài Phú sông Bạch Đằng và phân tích
hình tợng nhân vật khách?
3 Giảng bài mới: (42 phỳt)
* Giới thiệu bài (1 phỳt): Đầu TK XV, trên bầu trời Đại Việt toả sáng rạng ngời một ngôi sao - đại anh hùng dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới, con ngời
đẹp nhất và oan khuất nhất: ức Trai - Nguyễn Trãi Chơng trình Ngữ văn
THCS đã giúp các em hiểu biết một phần nhỏ về ông qua 2 đoạn trích Bài
Trang 2ca Côn Sơn (lớp 7), Nớc Đại Việt ta (trích Đại cáo bình Ngô- lớp 8) Chơng
trình Ngữ văn 10 THPT tiếp tục mở rộng và đi sâu hơn về tác gia VHTĐ vĩ
đại này
*Tiến trỡnh bài dạy: (41 phỳt)
Thời
lượng Hoạt động của GV
Hoạt động của HS Nội dung bài học
6
phỳt
Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tỡm hiờ̉u
cuộc đời của Nguyễn Trói
- Nguyễn Trói xuất thõn trong một gia
đỡnh như thế nào?
-Cần chỳ ý gỡ về nguồn gốc gia đỡnh
của ụng?
- Cuộc đời của Nguyễn Trói trải qua
những biến cố đỏng chỳ ý nào? (gia
đỡnh, đất nước)
- Cụng danh sự nghiệp của Nguyễn Trói
trải qua những sự kiện đỏng nhớ nào?
-Chiến tranh kết thỳc, Nguyễn Trói cú
- Trả lời
- Trả lời
- Trả lời
- Trả lời
- Trả lời
I CUỘC ĐỜI
1, Nguồn gốc xuất thõn
- Hiệu là Ức Trai, người làng Chi Ngại (Hải Dương)
-Cha là Nguyễn Ứng Long-một nho sinh nghốo ham học, từng đỗ Thỏi học sinh
-Mẹ là bà Trần Thị Thỏi, con gỏi quan
Tư đồ Trần Nguyờn Đỏn
=> Sinh ra trong một gia đình
có truyền thống yêu nớc, văn hoá, văn học
2, Cuộc đời trải qua nhiểu biến cố thăng trầm.
-Biến cố trong gia đỡnh:
+ Mất mẹ lỳc 5 tuổi
+ễng ngoại mất lỳc 10 tuổi
+ Năm 27 tuổi, cha và em bị giặc Minh bắt giải sang Trung Quốc -Biến cố đất nước:
+ Nhà Hồ lờn thay nhà Trần
+ Giặc Minh sang xõm lược + Lờ Lợi cựng đoàn quõn Lam Sơn khởi nghĩa lập nờn triều Lờ
+ Khi hoà bỡnh triều đỡnh lại chia rẽ
3 Cụng danh sự nghiệp lẫy lừng nhưng lại rơi vào oan ỏn thảm khốc.
-Năm 1400, Nguyễn Trói đỗ Thỏi học sinh (Tiến sĩ), cựng cha ra làm quan cho nhà Hồ
-Từ năm 1407, giặc Minh xõm lược, bị giam lỏng tại thành Đụng Quan Sau
đú tham gia khởi nghĩa Lam Sơn với vai trũ cố vấn cho Lờ Lợi, gúp phần đỏnh thắng quõn Minh xõm lược=>
Đõy là thời kỡ đắc chớ nhất của Nguyến Trói
- Từ 1427-1428, thừa lệnh Lờ Lợi viết
Trang 3dự tính gì? Nhưng thực tế lịch sử đã cho
phép ông thực hiện dự tính đó không?
Vì sao?
-G: Ngoài sự gièm pha của một số quan
thần trong họ Lê, NT bị ghen ghét bởi
uy tín của ông quá sâu sắc trong lòng
dân; đặc biệt là sau sự việc ông và vợ
là Nguyễn Thị Lộ giúp mẹ con Ngô Thị
Ngọc Dao thì mâu thuẫn và sự đố kị đó
càng trở nên gay gắt.
-Cuộc đời của Nguyễn Trãi kết thúc như
thế nào?
-Tóm lại, cuộc đời Nguyễn Trãi có
những điểm đáng chú ý nổi bật nào?
- Trả lời
- Trả lời
ĐCBN, bắt tay vào xây dựng đất nước=> rơi vào bi kịch
- 1439, về Côn Sơn ở ẩn=>1440, vua
Lê Thái Tông mời ra giúp nước
-1442, xảy ra vụ án Lệ chi viên, Nguyễn Trãi bị vu oan và bị “tru di tam tộc”
- 1464, vua Lê Thánh Tông giải oan cho ông
* Tóm lại, NT là bậc đại anh hùng
dân tộc Cuộc đời NT song hành cùng dòng chảy của lịch sử, ông đã tận lực tận tâm vì quốc gia, dân tộc làm nên bao chiến công hiển hách trong kháng chiến chống giặc và trong xây dựng đất nước.
-Nguyễn Trãi là nhân vật toàn tài hiếm có trong lịch sử thời PK Ông có nhiều đóng góp nổi bật trên những phương diện khác nhau từ: quân sự, chính trị, ngoại giao đến văn chương nghệ thuật
30
phút GV hướng dẫn hs tìm hiểu văn chương của Nguyễn Trãi.
-Nêu tên các tác phẩm văn học tiêu biểu
của Nguyễn Trãi?
- cho HS thảo luận theo cặp: Có ý kiến
cho rằng, Nguyễn Trãi là người có vai
trò đặt nền móng cho thơ ca tiếng Việt
Em hiểu ý kiến này như thế nào?
- Trả lời
-Tiến hành thảo luận và trả lời
II SỰ NGHIỆP VĂN CHƯƠNG
1, Những tác phẩm chính:
- NT là tác giả xuất sắc về nhiều thể loại văn học, trong sáng tác chữ Hán
và chữ Nôm, trong văn chính luận
và thơ trữ tình
- Những tác phẩm chính:
+ Chữ Hán: Quân trung từ mệnh
tập, Bình Ngô đại cáo, Ức Trai thi tập, Chí linh sơn phú
+ Chữ Nôm: Quốc âm thi tập viết
theo thể Thơ Đường luật và Đường luật xen lục ngôn
2, Nguyễn Trãi là nhà văn chính luận
Trang 4-Vỡ sao núi Nguyễn Trói là nhà văn
chớnh luận xuất sắc? Tư tưởng bao trựm
trong toàn bộ sỏng tỏc của Nguyễn Trói
là gỡ?
- Kể tờn những tỏc phẩm chớnh luận
xuất sắc của ụng?
- Cho biết giỏ trị nghệ thuật của những
ỏng văn chớnh luận NT?
- GV lấy dẫn chứng: Ngời giỏi dùng
binh là ở chỗ hiểu biết thời
thế Đợc thời và có thế thì biến
mất thành còn, hoá nhỏ thành
lớn; mất thời và không thế, thì
mạnh hoá ra yếu, yên lại thành
nguy, sự thay đổi ấy chỉ
trong khoảng trở bàn tay Nay
các ông không hiểu rõ thời thế,
lại che đậy bằng lời dối trá, thế
chẳng phải hạng thất phu đớn
hèn ? Sao đủ để cùng nói việc
binh đợc?
(Quân trung từ mệnh tập
-trích Tái dụ Vơng Thông th)
=> luận điểm vững chắc, lập
luận sắc bén, giọng điệu linh
hoạt
-Nờu nội dung thơ văn để chứng minh
nột đẹp của người anh hựng trong
Nguyễn Trói
- Ở Nguyễn Trói, bờn cạnh con người
- Trả lời
- Trả lời
- Trả lời
- Trả lời
- Trả lời
kiệt xuất.
-Xuyờn suốt ỏng văn chớnh luận của ụng là tư tưởng nhõn nghĩa, yờu nước thương dõn
-Quõn trung từ mệnh tập: tập hợp
những thư từ gửi cho tướng giặc, thể hiện đường lối ngoại giao
- Bỡnh Ngụ đại cỏo: Là lời tuyờn bố
chủ quyền đất nước và độc lập dõn tộc; khẳng định tư tưởng nhõn nghĩa và truyền thống yờu nước của dõn tộc, lờn tiếng tố cỏo tội ỏc của kẻ thự
- Văn chớnh luận của NT đạt tới trỡnh
độ nghệ thuật mẫu mực từ việc xỏc định đối tượng, mục đớch sử dụng bỳt phỏp thớch hợp đến kết cấu chặt chẽ, lập luận sắc bộn
3, Nguyễn Trói-nhà thơ trữ tỡnh sõu sắc.
a, Thể hiện hỡnh ảnh người anh hựng dõn tộc
-Thơ ụng thể hiện lớ tưởng yờu nước kết hợp với tư tưởng nhõn nghĩa của người anh hựng hết lũng vỡ dõn vỡ nước
- Thể hiện phẩm chất chớ khớ chiến đấu chống ngoại xõm và cỏc thế lực cường quyền trong xó hội
b, Thơ Nguyễn Trói là thơ của con người trần thế
- Đú là nỗi đau thế sự, tỡnh yờu thương
con người: " Chõn
tay dự đứt bề khụn nối, Xống ỏo chẳng cũn mụ dễ xin ”
-Tỡnh yờu thiờn nhiờn, quờ hương đất nước
+ Thiờn nhiờn hiện ra thật hoành trỏng gắn liền với những chiến cụng
Trang 5anh hùng còn có sự xuất hiện của một
con người trần thế Tại sao có thể nói
như vậy?
- Đặc điểm nổi bật về nghệ thuật trong
mảng thơ trữ tình của NT là gì?
oanh liệt của dân tộc
+ Thiên nhiên vừa có vẻ đẹp sang trọng vừa dân dã
+ Thiên nhiên vừa là cuộc sống làng quê nhưng cũng là người bạn tri âm tri
kỉ, nơi chứa chất nhiều triết lí sâu sắc cho cuộc sống con người
-Thơ ông còn thể hiện nghĩa vua tôi, tình cha con sâu nặng, tình bằng hữu trong sáng
- Nghệ thuật: sử dụng nhiều từ thuần
Việt, tục ngữ, ca dao cùng lời ăn tiếng nói hàng ngày của nhân dân; góp phần làm cho tiếng Việt trở thành ngôn ngữ văn học giàu và đẹp
4 phút Hoạt động 3: Tổng kết
- Em hãy nhận xét khái quát về cuộc đời
và sự nghiệp văn chương của NT?
- Giáo dục thái độ, tư tưởng: Nguyễn
Trãi là người anh hùng dân tộc, danh
nhân văn hóa thế giới Chúng ta phải
biết tự hào và kính trọng ông
- Trả lời
- Lắng nghe
III Tổng kết
- Nguyễn Trãi là người anh hùng dân tộc, là người con kiệt xuất của quê hương đất nước là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam
- Về nội dung: văn chương NT hội
tụ hai nguồn cảm hứng lớn là yêu nước và nhân đạo
- Về nghệ thuật: văn chương NT có đóng góp lớn ở cả hai bình diện là thể loại và ngôn ngữ
- NT là nhà thơ lớn, người đặt nền móng cho thi ca viết bằng tiếng Việt
Với Quốc âm thi tập, thơ Nôm có
địa vị chính thức, là một thành phần của VHVN, sánh vai cùng thể thơ chữ Hán đã có từ lâu
4 Củng cố kiến thức: (1 phút)
- Nguyễn Trãi là người anh hùng dân tộc tài đức vẹn toàn, giàu lòng yêu nước thương
dân Ông là nhà tư tưởng xuất chúng, nhà văn nhà thơ, nhà chính trị lỗi lạc của dân tộc
- Ông để lại cho đời di sản phong phú đa dạng và có giá trị lớn Vì thế ông xứng đáng
được dân tộc Việt Nam và toàn thể giới tôn vinh
5 Dặn dò
- Đọc thêm các tư liệu viết về Nguyễn Trãi và đọc các sáng tác của ông
- Soạn bài Bình Ngô đại cáo