SKKN Đổi mới môn Sử

Một trong những nội dung đổi mới về phơng pháp dạy học là đổi mới khâu kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh quan “ Phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm ” Trớc đây, quan niệm về kiể

A Đặt vấn đề

Đổi mới giáo dục đợc Đảng và Nhà nớc ta khẳng định có vai trò quan

trọng cấp thiết trong hệ thống “ Đổi mới sự nghiệp giáo dục ”, là nền tảng, là

động lực thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc để nớc ta từng bớc vững vàng khi hội nhập vào nền kinh tế thế giới

Từ năm học 2002 - 2003 Bộ Giáo dục & Đào tạo đã thực hiện “ Cuộc cách mạng về giáo dục ”, đổi mới cả nội dung và phơng pháp dạy học Đặc biệt

trong năm 2006 – 2007 Ngành giáo dục đang triển khai thực hiện cuộc vận

động “ Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục ” là

lập lại kỷ cơng dạy và học Đây đợc coi là khâu đột phá của năm học 2006 –

2007 để toàn ngành giáo dục tự khẳng định đổi mới vì sự phát triển của đất nớc, của ngành

Sự đổi mới về mục tiêu và nội dung dạy học đòi hỏi phải có sự đổi mới về phơng pháp dạy học Một trong những nội dung đổi mới về phơng pháp dạy học

là đổi mới khâu kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh quan “ Phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm ”

Trớc đây, quan niệm về kiểm tra đánh giá là giáo viên giữ độc quyền về

đánh giá, học sinh là đối tợng đợc đánh giá Ngày nay, trong dạy học ngời ta coi trọng chủ thể tích cực chủ động của học sinh Theo hớng phát triển đó, việc kiểm tra đánh giá không chỉ dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, rèn luyện các kỹ năng đã học mà phải khuyến khích t duy năng động, sáng tạo của học sinh trớc các vấn đề của đời sống gia đình và cộng đồng, muốn vậy phải có những phơng pháp đánh giá thích hợp

Với sự thay đổi về cấu trúc nội dung và phơng pháp dạy học của bộ môn Lịch sử hiện nay, là một giáo viên trực tiếp giảng dạy, tôi nhận thấy cần có sự đổi mới về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh cho phù hợp và hiệu quả

cao hơn Vì vậy, tôi đa ra một số kinh nghiệm về “ Đổi mới phơng pháp kiểm tra

đánh giá nâng cao chất lợng bằng kiểm tra trắc nghiệm đối với bộ môn Lịch sử ”

nh thế nào để nâng cao chất lợng hiệu quả

B Nội dung

I Cơ sở lý luận

Trong bối cảnh toàn ngành giáo dục đào tạo đang nổ lực đổi mới phơng pháp dạy học theo hớng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong họat

động học tập Việc kiểm tra đánh giá học sinh có ý nghĩa về nhiều mặt, giúp học sinh tự điều chỉnh họat động học, ngời dạy điều chỉnh họat động dạy Hệ thống

đổi mới kiểm tra đánh giá đối với bộ môn Lịch sử rất phong phú, giáo viên có thể dùng phiếu kiểm tra, câu hỏi kiểm tra bài tập của học sinh và đặc biệt là dùng hình thức kiểm tra trắc nghiệm:

1 Khái niệm

Trắc nghiệm trong giáo dục là một phơng pháp đo để thăm dò một số đặc

điểm năng lực trí tuệ của học sinh ( Chú ý tởng tợng, ghi nhớ thông minh, năng khiếu ) hoặc để kiểm tra đánh giá một số kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ của

học sinh

2 Hình thức kiểm tra trắc nghiệm có các loại câu sau:

a Câu “ Đúng - sai ”

Trớc một câu văn xác định ( thông thờng không phải là câu hỏi), học sinh trả lời câu đó là đúng ( Đ) hay sai (S ) điền vào

b Câu nhiều lựa chọn:

Một số câu hỏi có nhiều ý trả lời sẵn, học sinh lựa chọn ý đúng nhất điền vào

c Câu ghép đôi:

Loại câu này thờng hai dãy thông tin Một dãy là những câu hỏi (hay câu dẫn), một dãy là những câu trả lời (hay câu lựa chọn) Học sinh phải tìm ra từng cặp câu trả lời tơng ứng với câu hỏi

d Câu điền khuyết:

Câu dẫn để một vài chỗ trống Học sinh điền vào chỗ trống những từ thích hợp

e Trắc nghiệm thái độ, hành vi:

Để thăm dò hoặc đánh giá thái độ hành vi của học sinh về một lĩnh vực nào đó, ngời ta dùng thang xếp hạng hoặc bậc thứ tự Số hạng bậc nhiều hay ít tùy từng vấn đề và tuỳ yêu cầu

3 Tác dụng của phơng pháp trắc nghiệm

* Phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm có những u điểm:

Trắc nghiệm trong một thời gian ngắn kiểm tra đợc nhiều kiến thức cụ thể, đi vào những khía cạnh khác nhau của một kiến thức nên có thể chống lại

khuynh hớng “ học tủ ” chỉ lo tập trung vào một kiến thức trọng tâm Nếu trong

một tiết kiểm tra cổ truyền chỉ nêu đợc một số câu hỏi trả lời viết thì với loại trắc nghiệm nhiều lựa chọn có thể nêu đợc nhiều câu hỏi Số câu càng nhiều (trong phạm vi thích hợp) thì càng tăng thêm độ tin cậy trong đánh giá học sinh qua bài kiểm tra

Trắc nghiệm đảm bảo tính khách quan, tốn ít thời gian thực hiện, đặc biệt

là khâu chấm bài

Trắc nghiệm gây đợc hứng thú và tính tích cực của học sinh, việc chấm bài nhanh giúp học sinh có thể sớm biết kết quả là bài của mình để tự đánh giá và

đánh giá bài của nhau

Với sự phát triển của thời đại, máy vi tính trong trờng học nhiều và sự phát triển phần mềm trong dạy học, kiểm tra trắc nghiệm đợc giáo viên sử dụng rộng rãi trong kiểm tra đánh giá học sinh đối với bộ môn Lịch sử

* Bên cạnh những u điểm lớn đó thì trắc nghiệm cũng có một số nhợc

điểm lu ý khi sử dụng:

Trắc nghiệm “đúng, sai” có thể gây ra những biểu tợng sai lầm bất lợi cho

đầu óc trẻ, nên hạn chế việc đa ra những câu dẫn chứa đựng những sai lầm

Trắc nghiệm nhiều lựa chọn có thể có trờng hợp học sinh lựa chọn đúng một cách ngẫu nhiên, cha có nhận định rõ ràng nhng cứ đánh chọn một câu

Trắc nghiệm chỉ rèn trí nhớ máy móc, không phát triển t duy Tuy nhiên, nếu ngời soạn trắc nghiệm có trình độ chuyên môn cao và kinh nghiệm s phạm phong phú thì các bài trắc nghiệm sẽ đòi hỏi phải t duy, phân tích so sánh, cụ thể hoá, trừu tợng hoá

Ngày nay với sự phát triển của các phơng tiện kỹ thuật, trắc nghiệm đang

đợc sử dụng ngày càng phổ biến, mở rộng phạm vi tác dụng bằng những loại hình thích hợp

II Cơ sở thực tiễn

ở nớc ta trong thập kỷ 70 của thế kỷ XX đã có những công trình vận dụng trắc nghiệm và kiểm tra kiến thức Vào những năm 90 của thế kỷ XX theo hớng đổi mới việc kiểm tra đánh giá, Bộ Giáo dục & Đào tạo đã đa ra phơng pháp trắc nghiệm vào trong các trờng Đại học

Trong những năm gần đây, bộ môn Lịch sử đã đổi mới nhiều trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh Phát huy tối đa u điểm của phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm, năm học 2005 - 2006 Bộ Giáo dục & Đào tạo đã quyết

định đa phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm vào kỳ thi đại học cho môn Ngoại ngữ

và những năm học sau sẽ áp dụng cho những môn còn lại Nh vậy để học sinh không bỡ ngỡ ở kỳ thi Đại học thì ngay từ bậc THCS học sinh phải làm quen với phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm Do vậy từ năm học 2002 – 2003 cùng với việc thay đổi sách giáo khoa và phơng pháp dạy học, Bộ Giáo dục & Đào tạo áp dụng phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm đối với các lớp 6, 7, 8, 9

Qua những năm học theo sách giáo khoa mới, Phòng Giáo dục& Đào tạo

Lệ Thủy đã sử dụng phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm cho một số môn còn lại Bản thân tôi nhận thấy bộ môn Lịch sử rất phù hợp với phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm Trong thực tế giảng dạy ở trờng Trung học cơ sở Dơng Thủy, tôi đã áp dụng việc đổi mới kiểm tra, đánh giá học sinh bằng phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm đối với bài kiểm tra miệng, 15 phút, 1 tiết, bài kiểm tra học kỳ

* Số liệu điều tra:

a Chọn hình thức kiểm tra:

ở trờng THCS Dơng Thủy, việc giảng dạy môn Lịch sử đợc phân ở 4 giáo viên đảm nhiệm Các giáo viên đều áp dụng phơng pháp là kiểm tra trắc nghiệm trong đánh giá kết quả học tập của học sinh theo những phơng pháp sau:

+ Kiểm tra theo phơng pháp truyền thống

+ Kiểm tra 40% là trắc nghiệm kiến thức, 60% là tự luận

Qua thăm dò điều tra học sinh về việc lựa chọn hình thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập đã đem lại kết quả nh sau:

+ Chọn hình thức kiểm tra theo phơng pháp truyền thống: 0%

+ Kiểm tra 40% là trắc nghiệm kiến thức, 60% là tự luận: 100%

b Kết quả kiểm tra chất lợng bộ môn Lịch sử theo phơng pháp truyền thống năm 2000 – 2001

Lớp Sĩ số

Chất lợng

Qua bảng số liệu ta dễ nhận thấy đối tợng học sinh yếu, trung bình còn rất cao (56,8%), kỹ năng tự luận của đối tợng này yếu, kiến thức cha chính xác,

sự suy luận hạn chế dẫn đến kết quả học tập bộ môn thấp Vì thực tế ấy, bản thân tôi thấy cần phải đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh bằng

ph-ơng pháp kiểm tra trắc nghiệm đối với bộ môn Lịch sử Qua trắc nghiệm kết quả, học sinh dễ dàng nhận ra và đặc biệt sẽ tác động tích cực đến đối tợng học sinh yếu, trung bình về môn Lịch sử

Ta có thể nhận thấy rằng, xu thế kiểm tra trắc nghiệm đã đợc học sinh lựa chọn và nó hoàn toàn phù hợp với sự thay đổi của sách giáo khoa và phơng pháp giảng dạy mới Vấn đề đặt ra là cần phải có những biện pháp, giải pháp để tiến hành phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm nh thế nào để nâng cao hiệu quả đối với

bộ môn Lịch sử

III Giải pháp

Để tiến hành đổi mới về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

về môn Lịch sử tại trờng THCS Dơng Thủy, tôi đa ra những giải pháp quan trọng

nh sau:

1 Xác định mục đích của bài:

Nội dung hình thức một bài trắc nghiệm phụ thuộc vào mục đích sử dụng

nó Giáo viên có thể soạn bài theo mục đích khác nhau:

- Thăm dò khả năng, năng lực riêng biệt của các học sinh trong nhóm

- Xác định những mặt mạnh, yếu trong một nhóm học sinh ở một lĩnh vực học tập nhất định

- Đánh giá mức đội kiến thức, kỹ năng, thái độ học sinh đạt đợc, trong một phần xác định của chơng trình học tập (kiến thức và thái độ)

2 Xác định cấu trúc, nội dung của bài

Nếu có sẵn những bài trắc nghiệm để lựa chọn giáo viên có thể căn cứ vào mục đích đã xác định để chọn bài cho phù hợp Nếu giáo viên tự xây dựng bài thì cần phác thảo cấu tạo nội dung bằng cách dự kiến số lợng loại hình câu, phân phối cho từng chủ đề kiến thức cho nội dung bài rồi kiểm tra lại xem hợp lý cha

Ví dụ:

3 Viết các câu “ Trắc nghiệm ”

Cần bám vào cấu trúc của bài đã xác định để soạn thảo các câu trắc nghiệm Các câu soạn thảo ra phải phát hiện đợc, đánh giá đợc những điều giáo viên cần tìm kiếm qua trắc nghiệm Một số ngời cha có kinh nghiệm thờng bị rơi vào bẫy là viết những câu nào dễ viết hơn là viết những câu quan trọng cần viết Khuynh hớng hình thức này sẽ đem lại những thông tin ít có giá trị, thậm chí sai lệch

* Khi viết câu trắc nghiệm cần l‘ câu trắc nghiệm ” cần l ” u ý

Câu trắc nghiệm cần đợc diễn đạt gọn rõ, chính xác, không gây hiểu lầm, hiểu sai

Không nên đa vào một câu quá nhiều thông tin, nhất là thông tin không thuộc cùng một kiến thức, đừng cố tăng mức độ khó các câu bằng cách làm cho nội dung của nó rờm ra, phức tạp

Tránh cung cấp những thông tin đầu mối, gợi ý dẫn tới câu trả lời

Tránh những câu rập khuôn sách giáo khoa, khuyến khích học sinh học vẹt

Trong cùng một bài tránh tình trạng một câu nào đó lại cung cấp thông tin giúp cho việc trả lời đúng một câu khác

Tránh những câu trắc nghiệm mnag tính chất đánh lừa hay cài bẫy

Đề phòng những câu thừa giả thiết hoặc có nhiều phơng án trả lời đúng Câu trắc nghiệm phù hợp với nhận thức, năng lực, kỹ năng đối với đối t-ợng học sinh

4 Trình bày “ Trắc nghiệm ”

Có thể trình bày bằng hai hình thức

- Cho phép học sinh trả lời ngay trên phiếu

- Cho học sinh trả lời trên một phiếu riêng, đề một phiếu riêng Với hình thức này học sinh có thể sử dụng phiếu nhiều lần

5 Tổ chức bài “ trắc nghiệm ” trên lớp

Bài trắc nghiệm có thể sử dụng ở đầu tiết, cuối tiết hoặc trong tiết tùy theo mục đích và phơng pháp của giáo viên

Với những bài trắc nghiệm kiểm tra từng phần, tiến hành trong 15 phút của tiết học có thể dùng máy chiếu phóng các câu hỏi lên bảng, học sinh xem chung và ghi trả lời lên phiếu làm bài cá nhân

Đối với những đợt kiểm tra cuối kỳ, cuối năm học thì cần đặc biệt quan tâm việc tổ chức để việc đánh giá mỗi học sinh đợc chính xác, hạn chế học sinh nhìn bài nhau nên dùng một số bài “trắc nghiệm” khác nhau phải xen kẽ

6 Chữa bài trắc nghiệm

Giáo viên đối chiếu với đáp án, làm một bài mẫu theo đúng đáp án, sau

đó đối chiếu với mỗi bài làm của học sinh với bài mẫu, gạch bỏ những câu trả lời sai và cuối cùng tính số câu trả lời đúng

Để tăng năng suất chấm, có thể dùng bảng đục lỗ làm bìa trình bày theo

đúng kích cỡ phiếu làm bài, có đục lỗ ở những câu đúng (đối với loại câu đúng, sai) câu đợc lựa chọn

7 Xử lý kết quả “ trắc nghiệm ”

Sau khi có kết quả, giáo viên phải tập hợp đối chiếu giữa lớp này với lớp khác, nhận xét kỹ năng làm bài để kịp thời điều chỉnh họat động dạy và học, Giáo viên phải liên tục nhận thông tin ngợc và rút kinh nghiệm khi soạn bài trắc nghiệm

* Dẫn chứng minh họa

1 Câu đúng “ – sai ”

Phong trào cải cách tôn giáo đã có tác động trực tiếp nh thế nào tới xã hội châu Âu thời bấy giờ?

Em hãy điền chữ đúng ( Đ) hoặc sai (S ) vào các ô trống sau:

- Phong trào cải cách tôn giáo đã lên án mạnh mẽ những giáo lý giả dối của giáo hội, những hủ tục lễ nghi phiền toái

- Phong trào cải cách tôn giáo đã làm bùng lên những cuộc đấu tranh vũ trang đầu tiên của nông dân dới ngọn cờ t sản chống phong kiến Châu Âu

- Phong trào cải cách tôn giáo đã đòi thiết lập những giáo lý Ki-tô mới

2 Câu nhiều lựa chọn

Khu vực Đông Nam á ngày nay gồm những nớc nào?

Em hãy điền dấu + vào ô trống những nớc đó

Ma-lai-xi-a Bru-nây

3 Câu ghép đôi

Em hãy kẻ các mũi tên từ cột I sang cột II cho đúng

Cột I Nơi có di chỉ

Cột II Tên di chỉ

4 Câu điền:

Em hãy điền từ thích hợp vào chỗ trống (…) để trả lời

Xã hội phong kiến ở Trung Quốc đã đợc hình thành thế nào?

ở phía Bắc………….… có một vùng……… hết sức rộng lớn, phì nhiêu Đó là vùng đồng bằng…… …… do phù sa sông………tạo nên

ở đây, ngời Trung Quốc đã xây dựng Nhà nớc đầu tiên của mình từ 2000 năm

tr-ớc công nguyên rồi mở rộng dần xuống phía Nam

5 Trắc nghiệm thái độ hành vi

1 Học bài cũ trớc khi đến lớp

2 Làm bài tập Lịch sử

3 Tìm hiểu truyền thống lịch sử địa phơng

A Đôi khi

B Thờng xuyên

C Cha bao giờ

IV Kết quả và bài học kinh nghiệm

1 Kết quả

Trong năm học 2007 – 2008

Tôi đã kiểm tra trắc nghiệm kiến thức môn Lịch sử đối với bài kiểm tra miệng, 15 phút, một tiết và bài kiểm tra học kỳ cho khối 7 Kết quả đạt đợc rất khả quan

Lớp Sĩ số

Chất lợng

So với những năm về trớc, tỉ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi tăng, điểm trung bình, yếu kém giảm nhiều Học sinh rất đam mê phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm và hứng thú hơn, chăm chỉ hơn trong những giờ học Lịch sử mà trớc đây vốn rất nặng nề Đặc biệt là trong các tiết bài tập, khi đa ra các bài tập trắc nghiệm đã luôn lôi cuốn đợc sự chú ý, tự chủ của học sinh trong bài học, bài làm

2 Bài học kinh nghiệm

Bớc sang thế kỷ XXI với sự phát triển nhanh chóng của các phơng tiện kỹ thuật, trắc nghiệm đợc đa vào sử dụng ngày càng phổ biến mở rộng phạm vi tác dụng bằng những loại hình thích hợp Nhng trắc nghiệm không phải là phơng pháp vạn năng, không thay thế hoàn toàn cho các phơng pháp kiểm tra khác mà cần đợc sử dụng, phối hợp với nhau một cách hợp lý mới phát huy đợc tác dụng của nó

Mỗi phơng pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh đều có những u, nhợc điểm riêng Với xu thế hiện nay, phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm

là một phơng pháp đợc đánh giá cao bởi nó có nhiều u điểm hơn và nhợc điểm của nó đều có hớng khắc phục

Qua nhiều lần sử dụng phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm tôi nhận thấy

ph-ơng pháp kiểm tra này phù hợp với nhận thức tâm lý, kiến thức của học sinh THCS

Nếu kết hợp phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm nhuần nhuyễn với các

ph-ơng pháp khác sẽ góp phần quan trọng trong dạy - học đáp ứng kịp nhu cầu hiện nay

Nhng để đạt đợc điều đó, ngời giáo viên thực sự nắm vững kỹ thuật sử dụng trắc nghiệm, nếu không sẽ đi đến kết quả trái ngợc với mong muốn

C Kết luận

Lịch sử là một bộ môn khoa học giúp học sinh nắm vững đợc kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới Nhng những năm học trớc

đây Lịch sử đợc coi là một môn học nặng tính lý thuyết, học sinh chỉ cần học thuộc những gì ở sách giáo khoa và giáo viên cung cấp là đủ Hiện nay, để đáp ứng yêu cầu phát triển về giáo dục và đào tạo, phơng pháp dạy học môn Lịch sử cũng đợc thay đổi nhiều Việc kiểm tra đánh giá học sinh cũng cần phải có những

điều chỉnh mang tính khách quan và chính xác tới nức tối đa có thể, tạo điều kiện

để mỗi học sinh bộc lộ thực chất khả năng và trình độ của mình Nếu làm đợc những điều đó, tôi tin chắc rằng việc đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh đối với bộ môn Lịch sử là một trong những con đờng có hiệu quả nhất nhằm phát huy tối đa tính năng động của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh có thời cơ khám phá, phát hiện tri thức mới Phơng pháp kiểm tra trắc nghiệm đối với bộ môn lịch sử sẽ đợc áp dụng rộng rãi trong nững năm học tới ở bậc THCS

Dơng Thủy, tháng 11 năm 2008

Ngời viết

Trần Thị Diệu Liến