skkn đổi mới hình thức tổ chức hoạt động học môn lịch sử ở trường THCS huyện nho quan

Ưu điểm của giải pháp cũ Về không gian và thời gian: Không gian giới hạn trong một phòng học chỉ với không quá 45 học sinh theo sự chỉ đạo của Bộ GD&ĐT cho nên giáo viên dễ quan sát, dễ

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập- Tự do – Hạnh phúc

ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: Hội đồng Sáng kiến tỉnh Ninh Bình.

Chúng tôi :

STT Họ và tên

Ngày tháng năm sinh Nơi công tác Chức danh

Trình độ chuyên môn

Tỉ lệ (%) đóng góp

1 Trần Văn Viện 10/6/1959 Phòng GD&ĐTNho Quan P.Trưởng Phòng GD ĐHGD Chính trị 20

2 Phan Thiết Khoa 16/5/1972 Phòng GD&ĐTNho Quan Chuyên viên ĐHSP Văn 20

3 Quách Thị Quyên 19/05/1980 THCS Gia Lâm Giáo viên CĐSP Sử- CD 20

4 Đinh Thị Loan 1985 Trường THCS Quỳnh Lưu Giáo viên ĐHSP Sử 20

5 Trần Thị Kim Oanh 10/7/1972 Trường THCS Quỳnh Lưu Hiệu trưởng ĐHSP Toán 20

Là nhóm tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến:

“Đổi mới hình thức tổ chức hoạt động học môn Lịch Sử ở trường THCS huyện Nho Quan”

I CHỦ ĐẦU TƯ SÁNG KIẾN: Phòng Giáo dục và đào tạo Nho Quan

II THỜI GIAN ÁP DỤNG: Từ năm học 2015 – 2016; 2016 - 2017

III LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN: Phương pháp dạy học

IV MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN

1 Nội dung sáng kiến

Đổi mới hình thức tổ chức hoạt động học nói chung, đổi mới hình thức tổchức hoạt động học môn Lịch sử nói riêng có ý nghĩa rất quan trọng và cần thiết.Đặc biệt, hiện nay học sinh chưa thực sự quan tâm và coi trọng môn Lịch sử Do

đó, việc đổi mới hình thức tổ chức hoạt động học môn Lịch Sử là một trongnhững nội dung nhằm góp phần đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chấtlượng học bộ môn cho học sinh Đồng thời, giúp giáo viên có nhận thức vàhướng đi tích cực khi tổ chức hoạt động học nhằm đa dạng hóa các hình thứcdạy học Học sinh ngoài học ở trên lớp các em được trải nghiệm thực tế, đượcnghe những câu chuyện lịch sử có thật, được thấy những hiện vật, những tư liệu

cụ thể, được cảm nhận, được tìm hiểu, thảo luận, hợp tác, được “hóa thân” vàocác nhân vật, sự kiện, nội dung lịch sử… giúp học sinh nâng cao khả năng tư duygắn lý thuyết với thực tiễn và việc lĩnh hội kiến thức trở nên đơn giản hơn, sốngđộng hơn, khơi dậy ở các em niềm yêu thích môn Lịch sử, thái độ hứng thú, say

mê đối với môn học Rèn luyện tính chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập

Đó là lí do nhóm Lịch sử của phòng GD&ĐT huyện Nho Quan thực hiện

đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “Đổi mới hình thức tổ chức hoạt động học mônLịch Sử ở cấp THCS” Với mục đích từng bước đáp ứng yêu cầu của chươngtrình đổi mới giáo dục lấy hoạt động học làm trung tâm, nhằm tiếp cận dần với

mô hình trường học mới và thực hiện có hiệu quả chủ trương của Bộ GD&ĐT

về đổi mới phương pháp và hình thức dạy học trong các nhà trường

1.1 Giải pháp cũ thường làm

1.1.1 Nội dung giải pháp

Trong những năm gần đây, mặc dù đã tích cực tiến hành đổi mới phươngpháp dạy học tuy nhiên để học sinh hứng thú, yêu thích và say mê học môn Lịch

sử thì còn là một vấn đề mà nhiều giáo viên các trường THCS nói chung và cáctrường THCS ở Nho Quan nói riêng vẫn còn đang lúng túng trong việc tìm racác giải pháp sao cho phù hợp

Hình thức dạy học Lịch sử hiện nay chủ yếu vẫn kế thừa theo hình thức dạyhọc truyền thống Xét về bản chất, đây là phương pháp dạy học ở trên lớp, lànhững cách thức dạy học quen thuộc được truyền từ lâu đời và được bảo tồn,duy trì qua nhiều thế hệ Thực hiện lối dạy này, giáo viên từ chỗ là người thuyếttrình, diễn giảng “thầy giảng – trò nghe”, thì thầy đặt câu hỏi để thu hút nhiềuhọc sinh trả lời sau đó thầy phân tích, giải thích lại để học sinh nghe, nhớ, ghichép và suy nghĩ theo với mục tiêu chuyển từ dạy học lấy giáo viên làm trungtâm sang lấy học sinh làm trung tâm Tuy nhiên học sinh phải ghi chép nhiều,các em chưa được quan sát thực tế, chưa có cơ hội thảo luận để phát huy tínhtích cực trong học tập

1.1.2 Ưu điểm của giải pháp cũ

Về không gian và thời gian:

Không gian giới hạn trong một phòng học chỉ với không quá 45 học sinh

theo sự chỉ đạo của Bộ GD&ĐT cho nên giáo viên dễ quan sát, dễ điều hành.Giúp giáo viên có thể truyền đạt một khối lượng kiến thức lớn trong một khoảngthời gian ngắn; Giáo viên hoàn toàn chủ động trong giờ giảng của mình, khônggặp khó khăn trở ngại đối với những vấn đề có thể nảy sinh trên lớp; học sinhtiếp thu được nhiều kiến thức khi họ nhận được càng nhiều thông tin từ giáoviên;

Thời gian được xác định là 45 phút trong một lớp, do đó giáo viên là ngườihoàn toàn chủ động về thời gian và nội dung giảng dạy; Giảm bớt những khókhăn, thời gian cho giáo viên trong việc chuẩn bị, chỉ cần chuẩn bị bài giảngthuyết trình một lần người giáo viên có thể sử dụng để giảng dạy trong nhiềulần Còn các nhà trường cũng chủ động trong việc xây dựng kế hoạch dạy học

Phương tiện, thiết bị và đồ dùng dạy học: Giáo viên đã tăng cường sử dụng

tranh ảnh, lược đồ, phương tiện nghe nhìn như máy chiếu, Tivi, đài … và kênh

hình vào trong giảng dạy Hiện nay công nghệ thông tin phát triển giáo viên và

học sinh có thể tiếp cận với tranh ảnh, tư liệu, tài liệu từ mạng Internet… để làmphong phú hơn cho bài giảng của mình

Đối tượng: học sinh của một lớp với số lượng không quá 45 học sinh theo

sự chỉ đạo của Bộ GD&ĐT, chính vì vậy giáo viên có thể quản lí một cách dễdàng không vất vả, đồng thời hoàn toàn chủ động trong giờ giảng của mình,không gặp khó khăn trở ngại đối với những vấn đề có thể nảy sinh trên lớp; họcsinh ít nên giờ học tập trung hơn, tiếp thu được nhiều kiến thức khi các em nhậnđược càng nhiều thông tin từ giáo viên;

Mặc dù hiện nay việc sử dụng phương tiện, thiết bị và ứng dụng công nghệthông tin trong các nhà trường được đẩy mạnh song con đường của nó đến vớihọc sinh chủ yếu là phương pháp truyền thống, do vậy kết quả đạt được chưacao

1.1.3 Hạn chế của giải pháp cũ

Đổi mới hình thức tổ chức dạy học trong môn Lịch sử sẽ góp phần nângcao chất lượng bài dạy lịch sử cũng như hiểu biết của học sinh Hiện nay, hìnhthức dạy học chủ yếu ở các nhà trường vẫn là dạy học ở trên lớp với cách dạyhọc theo phương pháp truyền thống mặc dù có những ưu điểm song cũng còn cónhiều hạn chế:

Không gian và thời gian có giới hạn thời gian chỉ có 45 phút cho một tiết

học và không gian bó hẹp, khép kín trong một phòng học cho nên học sinhkhông có cơ hội và thời gian để quan sát, tìm hiểu, thu thập những tư liệu, tàiliệu từ thực tế để làm phong phú thêm cho bài học

Đối tượng học là học sinh của một lớp với số lượng không quá 45 em theo

sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục - Đào tạo Với số học sinh tham gia có giới hạn do

đó các em ít được trao đổi, thảo luận, tương tác, khả năng hòa nhập cộng đồngchưa có Về phía giáo viên khi muốn truyền tải một nội dung kiến thức hay mộtchủ đề nào đó cho học sinh trong cùng một khối lớp hoặc ở các khối lớp khácnhau lại phải thực hiện nhiều lần, khiến cho giáo viên vất vả, hoạt động thì lặp

đi lặp lại nhưng hiệu quả thu được không cao

Tư liệu và thiết bị dạy học ngoài sách giáo khoa, sách giáo viên tranh ảnh,

lược đồ, máy chiếu, loa đài, băng đĩa … giáo viên và học sinh còn có thể thuthập tư liệu, tài liệu, tranh ảnh trên mạng Internet nhưng việc sử dụng cácnguồn tư liệu, thiết bị và phương tiện dạy học còn mang tính hình thức chỉ nhằmmục đích minh họa làm phong phú, sinh động hơn cho nội dung bài giảng củathầy, học sinh phải học thuộc lòng các kiến thức Lịch sử, nhớ các sự kiện mộtcách máy móc, phải ghi chép nhiều, các em chưa được quan sát thực tế, chưa có

cơ hội thảo luận, hợp tác, phát huy tính tích cực, không được hòa nhập vào cộngđồng, trải nghiệm thực tế, không chủ động trong việc lĩnh hội kiến thức từ thựctế… …

Do không khơi dậy được tình yêu, niềm say mê với môn học cho học sinhnên chất lượng đại trà, chất lượng mũi nhọn thường chưa cao Việc lồng ghép,tích hợp kiến thức của nhiều môn học với nội dung phù hợp cũng gặp nhiều khókhăn dẫn đến các tiết học trở nên tẻ nhạt, học sinh thu động tiếp nhận kiến thứcchay từ phía giáo viên.

1.2 Giải pháp mới cải tiến

Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong nghịquyết Trung ương 4 khóa VII (1993), Nghị quyết trung ương 2 khóa VIII (1996)

và được thể chế hóa trong luật giáo dục sửa đổi ban hành năm 2005 đã ghi

“Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duysáng tạo của người học; Bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năngthực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên ”

Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh có nghĩa là phải thayđổi cách dạy và cách học Chuyển từ hình thức dạy học lấy giáo viên làm trungtâm và hình thức lấy học sinh là chủ thể hoạt động sang hình thức lấy hoạt độnghọc làm trung tâm, giáo viên là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn tạo nên sựtương tác tích cực giữa người dạy và người học Do đó chúng tôi đã tiến hànhmột số hình thức tổ chức hoạt động học theo định hướng phát triển năng lực họcsinh là

1.2.1 Kể chuyện lịch sử

Hình thức kể chuyện lịch sử là như thế nào? Để tiến hành hoạt động họcthông qua hình thức này chúng tôi đã gặp gỡ và mời những chiến sĩ cách mạng,chuyên gia lịch sử, những nhân chứng lịch sử đến tham dự buổi học và kể nhữngcâu chuyện về lịch sử, đồng thời cùng trò chuyện, trao đổi và giải đáp thắc mắccủa học sinh Hình thức này rất có tác dụng trong việc giáo dục tư tưởng, tìnhcảm đạo đức cho học sinh Bởi vì, học sinh được tiếp xúc trực tiếp với nhữngcon người thật - nhân chứng lịch sử - có sức thuyết phục với học sinh hơn bất cứcác phương tiện dạy học nào khác

Chuyên gia lịch sử là những người am hiểu lịch sử, có trình độ chuyên mônđược đào tạo theo hướng chuyên sâu về một vấn đề lịch sử nào đó

Nhân chứng lịch sử là những người am hiểu lịch sử, những chiến sĩ cáchmạng lão thành tiêu biểu, những người thân của các nhân vật có liên quan đếnlịch sử, những nhân chứng đã chứng kiến, tham gia các sự kiện trong thời điểmlịch sử

Thông qua việc tổ chức hoạt động học bằng hình thức kể chuyện lịch sửgiúp cho học sinh hiểu sâu hơn về nội dung bài học Học sinh được trực tiếpgiao lưu, trò chuyện với nhân chứng lịch sử giúp các em hào hứng hơn với bàihọc

Để thực hiện được hoạt động này cần đảm bảo những yêu cầu sau: Có thể

tổ chức một buổi nói chuyện về nội dung lịch sử riêng biệt hoặc có thể lồngghép vào một hoạt động ngoại khóa nào đó, hoặc kết hợp với những buổi lễ,ngày kỉ niệm một sự kiện lịch sử quan trọng, một danh nhân, lãnh tụ cách mạng,những buổi nghiên cứu lịch sử địa phương…Để một buổi nói chuyện về nội

dung lịch sử được thành công thì giáo viên phải có sự chuẩn bị chu đáo có nằmtrong Kế hoạch dạy học bộ môn và được sự phê duyệt của Ban giám hiệu nhàtrường

Trước khi buổi nói chuyện diễn ra thì giáo viên cần tập trung học sinh phổbiến những quy định khi gặp gỡ nhân chứng lịch sử, sau đó giáo viên trao đổivới nhân chứng về các vấn đề liên quan đến nội dung học sinh cần tìm hiểu nhờđược giúp đỡ Học sinh có thể trao đổi, đặt câu hỏi trực tiếp những thông tin cầntìm hiểu

Đối với người nói chuyện về lịch sử phải là những người am hiểu về lịch sửđược đào tạo chuyên sâu về lịch sử như chuyên gia lich sử, nhân chứng, cácchiến sĩ cách mạng lão thành tiêu biểu, những nhân chứng đã chứng kiến, thamgia các sự kiện lịch sử, những người thân của các nhân vật có liên quan đến lịchsử…Nội dung câu chuyện phải liên quan đến các kiến thức cơ bản trong bài họccủa bộ môn, chính xác tránh những chi tiết li kì không có giá trị khoa học,không phù hợp với yêu cầu học tập Kể chuyện phải làm cho người nghe xúcđộng, như được sống lại với sự kiện ấy, như câu chuyện của các nhân chứng lịch

sử hay người kể lại đã thâm nhập với sự kiện

Khi tìm hiểu lịch sử địa phương Ninh Bình thông qua bài “Ninh Bình từnăm 1919 đến cách mạng tháng tám năm 1945” chúng tôi đã tổ chức hoạt độngngoại khóa bằng hình thức kể truyện lịch sử tại trường THCS Quỳnh Lưu vàongày 25/2/2016 Chúng tôi đã mời Bác Đinh Kim Sinh ở thôn Anh Trỗi - XãQuỳnh Lưu - Huyện Nho Quan là một lão thành cách mạng là một người trựctiếp tham gia cuộc kháng chiến chống Nhật ở Quỳnh Lưu đã đến nói chuyện vềcách mạng tháng Tám ở Ninh Bình cụ thể là phong trào chống Nhật ở QuỳnhLưu với sự tham dự của: chính quyền địa phương, đại diện phụ huynh học sinh,lãnh đạo phòng GD&ĐT, học sinh toàn trường tổng số 339 em và toàn thể giáoviên dạy môn lịch sử tren địa bàn huyện Nho Quan

( Ông Đinh Kim Sinh – Lão thành Cách mạng ở thôn Anh Trỗi- Xã Quỳnh Lưu)

Kể chuyện lịch sử có ý nghĩa như thế nào?

Nếu như một hoạt động dạy và học trên lớp chúng ta thấy được tiến hànhvới không gian, thời gian, đối tượng tham gia có hạn chế thì tổ chức cho họcsinh gặp gỡ những nhân chứng lịch sử có một ý nghĩa rất quan trọng Nó khôngchỉ khắc sâu kiến thức cho các em mà còn tăng thêm sự thuyết phục, độ tin cậycao của các em về những sự kiên lịch sử, phát huy tính tích cực của các em hìnhthành cho các em những năng lực như năng lực trao đổi, giao tiếp, đặt câu hỏi,đối thoại, tìm tòi và sáng tạo Đặc biệt khi tổ chức hình thức này đối tượng cóthể tham gia đông đảo, nhiều thành phần, số lượng không chỉ là học sinh 1 lớp

mà có thể học sinh toàn khối, toàn trường Thành phần gồm học sinh một khốilớp hoặc toàn trường, các bậc phụ huynh học sinh, cán bộ giáo viên nhà trường,các tổ chức, đoàn thể, chính quyền địa phương tham gia Đây là sự kết hợp giữagia đình, nhà trường và xã hội cùng tham gia giáo dục Đó là một trong nhữngmục tiêu đổi mới giáo dục

1.2.2 Tổ chức học tập tại thực địa

Bài học tại thực địa có ý nghĩa rất lớn đối với học sinh về cả ba mặt kiếnthức, tư tưởng, tình cảm và kĩ năng Bởi vì thực địa - nơi có di sản là những dấuvết, mảnh vụn của quá khứ còn sót lại nên khi tiến hành bài học tại đây tức làhọc sinh đã đã được quan sát các dấu vết, mảnh vụn của quá khứ để bổ sung, cụthể hóa những kiến thức các em đang nghiên cứu Nó giúp các em phát triển trítưởng tượng, đa dạng hóa hoạt động nhận thức, gây hứng thú học tập bộ môn Tiến hành học tại thực địa là phương thức thực hiện dạy học gắn với đờisống có tác dụng nâng cao hiểu biết về kiến thức môn học, về văn hóa giáo dục,lòng yêu quê hương đất nước

Bài học tại thực địa cũng phải tuân thủ đầy đủ các yêu cầu của một bài họcnội khóa đồng thời cũng phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu của bài học tại disản

Cách tiến hành một bài học tại thực địa như thế nào?

Vào đầu năm học, giáo viên lịch sử đề xuất với nhà trường kế hoạch đitham quan bảo tàng, nhà truyền thống (ở trung ương, địa phương), hoặc các ditích lịch sử (như Cổ Loa, Pác Bó…)

Tiếp đó giáo viên liên hệ trước với ban quản lí bảo tàng hoặc di tích, gặp

gỡ trao đổi với cán bộ hướng dẫn trình bày rỏ mục đích yêu cầu của buổi tham

quan học tập tại thực địa để cùng có kế hoạch phối hợp, tạo điều kiện cho hoạtđộng đạt kết quả Trong kế hoạch tham quan, giáo viên cần xác định rõ nhữnghiện vật, tài liệu nên tập trung tìm hiểu, phù hợp với mục đích yêu cầu đề ra.

Để thu được kết quả cao, giáo viên cần phổ biến cho học sinh rõ ràng mụcđích, yêu cầu của buổi tham quan học tập tại thực địa Đây là một trong các yếu

tố đưa đến sự thành công của hình thức hoạt động này Bởi lẽ giáo viên không tổchức chặt chẽ thì với số lượng học sinh khá đông, sẽ khó quản lí, khó hướng dẫncác em chấp hành nội quy của bảo tảng hoặc di tích Một trong những yêu cầuquan trọng đối với học sinh trong khi tham quan học tập tại thực địa là các emcần ghi chép những số liệu, tài liệu do người thuyết minh cung cấp, hoặc nhữngghi chú ở các tư liệu được trình bày Giáo viên cần dự kiến thời gian cho buổitham quan học tập tại thực địa Thông thường, đối với các di tích ở gần trườngchỉ nên tiến hành trong khoảng hai tiếng để phù chợp với sức khỏe, trình độcũng như năng lực nhận thức của học sinh

(Học sinh ghi chép thông tin tại nhà bia và nghe cháu gái kể lại cuộc đời hoạt động

cách mạng Đ/c Lương Văn Thăng)

Kết quả của buổi tham quan học tập tại thực địa được đánh giá thông quaviệc giáo viên cho học sinh thảo luận hoặc viết các bài thu hoạch Vì vậy, giáoviên cần đưa ra các bài tập và yêu cầu học sinh hoàn thành ở nhà hay trong cácgiờ nội khóa, hoạt động ngoại khóa

Tổ chức tham quan học tập tại bảo tàng, di tích lịch sử phải được tổ chứcchặt chẽ, theo đúng chương trình quy định, tránh việc làm tùy tiện, không có kếhoạch Đối với hình thức này, nội dung chủ yếu của buổi tham quan học tập tạithực địa là nhằm củng cố kiến thức đã học hoặc chuẩn bị cho việc học bài mới.Kết thúc buổi tham quan học tập tại bảo tàng, di tích lịch sử, giáo viên cầntiến hành kiểm tra, đánh giá nhận thức của học sinh Nếu là buổi tham quancủng cố kiến thức đã học, giáo viên nên giao cho học sinh bài tập dưới dạng câuhỏi khái quát, tổng hợp những vấn đề đã nghiên cứu và cho các em trao đổi hoặcviết thu hoạch Nếu là buổi tham quan học tập để chuẩn bị kiến thức cho bài họcmới thì giáo viên nên đặt cho học sinh các câu hỏi có tính chất bài tập nhận thức.Sau quá trình học tập tại thực địa, giáo viên cho thời gian cụ thể để họcsinh báo cáo kết quả, đây là điều kiện cần thiết cho bài học tại di sản đạt kết quảtốt Học sinh chỉ có thể trả lời được các câu hỏi, chỉ ra được các mối quan hệbên trong giữa các đối tượng quan sát và bản chất của hiện tượng trên cơ sở biết

phân tích, so sánh, khái quát… các mặt chủ yếu của những điều quan sát được.

Vì vậy, phải phát triển khả năng tự học của học sinh trong và sau bài học Thờigian báo cáo có thể trong tiết sinh hoạt hoặc hoạt động ngoài giờ lên lớp

Sau khi học sinh nghiên cứu, tiếp xúc với các loại tài liệu tại di sản như tìmhiểu niên đại, xuất xứ, chất liệu, hình thức thể hiện và nội dung kiến thức củacác dấu vết, hiện vật… liên quan đến bài học học sinh có thể làm các loại bàitập thực hành từ đơn giản đến phức tạp: Vẽ sơ đồ khu di sản, vẽ lược đồ, vẽ biểu

đồ thể hiện diễn biến sự vật, hiện tượng đã diễn ra tại nơi có di sản

Học sinh biết cách tự giới thiệu sản phẩm của nhóm; trưng bày sản phẩm,trình bày bằng powerpoint, tác phẩm đóng quyển, viết bài luận, trưng bày ảnh…biết trình bày cảm xúc của mình thông qua thuyết trình

Khi tìm hiểu bài “Ninh Bình từ năm 1919 đến cách mạng tháng Tám năm

1945” (SGK- lịch sử địa phương lớp 9) Chúng tôi tổ chức cho học sinh tham

quan học tập tại Bảo Tàng truyền thống khu căn cứ cách mạng Quỳnh Lưu vàmột số di tích lịch sử vườn Hồ, đồi Riềng, đồi Son… Kế hoạch dạy học cụ thể

(Phụ lục 1)

Tổ chức bài học tại thực địa có tác dụng lớn trong việc phát huy tính chủ

động, tích cực sáng tạo, trí thông minh và gây hứng thú học tập, giáo dục tưtưởng, đạo đức cho học sinh Đối với học sinh không chỉ bài học trên lớp màcòn từ chính những điều mà mình trải nghiệm nghe thấy, nhìn thấy và luôn tưduy đặt câu hỏi, tìm câu trả lời Qua đó học sinh có cơ hội củng cố bài học trênlớp, học thêm các bài học thực tế, vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết cácvấn đề của thực tiễn Rèn luyện các kĩ năng và hình thành hành vi, lối sống hữuích đối với bản thân và xã hội

Tổ chức dạy học tại thực địa (tại những nơi có di sản ) một lần nữa khẳng

định di sản văn hóa là một trong những phương tiện dạy học đa dạng, sống độngnhất Ẩn chứa trong di sản là những giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học được lưutruyền từ đời này sang đời khác nên nó có tác động mạnh tới tình cảm, đạo đứctới việc hình thành nhân cách học sinh Giúp các em có được những khái niệm

về thế giới xung quanh, nhận thức được bản chất và có cơ sở giải thích một cáchkhoa học các sự vật hiện tượng liên quan đến di sản Từ đó tạo nên một lối sống

có trách nhiệm và thân thiện với cộng đồng và thiên nhiên xung quanh

Tổ chức dạy học tại thực địa ngoài đối tượng là học sinh còn lôi cuốn được

sự tham gia của các bậc phụ huynh, các cơ quan, đoàn thể, tổ chức, chính quyềnđịa phương…điều đó rất có ý nghĩa đối với yêu cầu xã hội hóa giáo dục hiệnnay

1.2.3 Sân khấu hóa nội dung lịch sử.

Sân khấu là một hình thức hợp tác của nghệ thuật sử dụng biểu diễn trực

tiếp, thường bao gồm việc các diễn viên trình bày những trải nghiệm của một sựkiện có thật hay tưởng tượng trước những đối tượng khán giả tại chỗ ở một nơi

cụ thể

Sân khấu hóa nội dung Lịch sử là cách biến đổi các nội dung, sự kiện lịch

sử lên sân khấu bằng các loại hình nghệ thuật, nhằm mục đích truyền đạt đến đốitượng người xem và nghe những nội dung cơ bản của bài học một cách hiệu quảnhất, hấp dẫn nhất

Hình thức sân khấu hóa nội dung lịch sử là hình thức tổ chức hoạt độngngoại khóa được tích hợp từ nhiều môn như Lịch sử, Ngữ văn, Địa lý, Giáo dụccông dân, Âm Nhạc, Mĩ thuật… thể hiện thông qua các vở kịch, các tiết mụcbiểu diễn, hoạt cảnh, cuộc thi … tái hiện khái quát lại một nội dung bài học, mộtchủ đề dạy học, đây là một hình thức tổ chức dạy học rất bổ ích và cần thiếttrong quá trình dạy học nói chung, dạy học môn Lịch sử nói riêng Bởi lẽ đây làdịp để học sinh khắc sâu kiến thức, rèn kĩ năng cảm nhận nội dung, sự kiện Lịch

sử, kĩ năng diễn xuất, kĩ năng “hóa thân” vào nhân vật lịch sử để đi đến mục tiêuđạt được là giúp học sinh khắc sâu kiến thức, tạo yếu tố say mê, hứng thú, tíchcực chủ động, sáng tạo trong học tập và yêu thích bộ môn Lịch sử hơn

Sân khấu hóa có thể mang tính chuyên nghiệp hoặc không chuyên Từ nộidung trong sách giáo khoa, kiến thức và nhân vật lịch sử được các em ghi nhớtrên lớp và được tái hiện trên sân khấu

Đây là một hình thức tổ chức dạy học theo hướng mới, qua đó giáo viên cóthể tổ chức dạy học theo bài, dạy học theo chủ đề đáp ứng được yêu cầu củachương trình đổi mới dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh

Mục đích và cách thức tổ chức: Sân khấu hóa nội dung Lịch sử nhằm tạocho hoạt động sân khấu hóa lịch sử thêm phần sinh động, hướng đến các mụcđích tạo được hứng khởi cho các em học sinh học tập môn Lịch sử khi các emđược trực tiếp “hóa thân” vào các nhân vật lịch sử của từng nội dung, từng giaiđoạn lịch sử

Muốn thực hiện hoạt động này giáo viên bộ môn cần: Xây dựng kế hoạch

tổ chức và báo cáo với Ban giám hiệu nhà trường; Phối hợp với tổ chuyên môntrong việc xây dựng kế hoạch và hình thức tổ chức; Xác định mục đích, yêu cầu

và nội dung, hình thức tổ chức; Tuyên truyền mục đích, yêu cầu, nội dung cáchthức thực hiện cho HS khối lớp liên quan; Dự kiến thời gian, địa điểm, kinh phíthực hiện; Thành lập ban giám khảo, lựa chọn giải thưởng, công bố kết quả; Tổ chứcphát phần thưởng cho những em/ đội/ lớp xuất sắc

Để tổ chức hoạt động sân khấu hóa nội dung lịch sử giáo viên phải là ngườiđịnh hướng nội dung, hình thức tổ chức Đồng thời kết hợp với giáo viên các bộmôn khác như Âm nhạc, Mĩ Thuật, Văn học … cùng chuẩn bị và phối hợp thựchiện chương trình

Đối với học sinh: Lựa chọn nội dung, sự kiện, hoạt cảnh, kịch bản lịch sửliên quan đến nội dung bài học để tập luyện; Chuẩn bị đạo cụ, phục trang ….chophần thể hiện trên sân khấu

Sau khi kết thúc hoạt động giáo viên có nhận xét, đánh giá, rút kinh nghiệmnhằm động viên khích lệ học sinh thực hiện tốt các hoạt động sau

Khi ngoại khóa tìm hiểu bài “Ninh Bình từ năm 1919 đến cách mạng tháng

Tám năm 1945” (SGK- lịch sử địa phương lớp 9) Chúng tôi đã tổ chức cho học

sinh hoạt động ngoại khóa dưới hình thức cuộc thi thìm hiểu, trong đó có phầnbiểu diễn hoạt cảnh Quỳnh Lưu kháng Nhật do chính các em học sinh thể hiện

(Học sinh trường Quỳnh Lưu diễn hoạt cảnh Quỳnh Lưu kháng Nhật)

Nếu như trước đây và hiện nay hình thức dạy học trên lớp là chủ yếu, thìgiờ đây sân khấu hóa nội dung Lịch sử được đặc biệt quan tâm Các hoạt độngngoại khóa với các hình thức như thi tìm hiểu, tổ chức trò chơi, diễn kịch lịch

sử, diễn hoạt cảnh về một sự kiện, một nội dung lịch sử… tạo nên những tínhiệu tích cực vì không khí mới mẻ, sân khấu rộng lớn, khán giả là đông đảo họccác khối lớp, ngoài ra còn có thể thu hút được sự tham gia của phụ huyng họcsinh, các cơ quan, đoàn thể … không gian không còn bó hẹp trong một phònghọc nhỏ chỉ với 45 khán giả Từ đó phần nào đáp ứng yêu cầu giáo dục kết hợpvới xã hội hóa

Việc tổ chức hoạt động học môn Lịch sử bằng hình thức sân khấu hóa nộidung Lịch sử có tác dụng nâng cao nhận thức, hiểu biết cho học sinh về nhữngkiến thức cơ bản liên quan đến môn học, bài học Học sinh được “hóa thân”,được tưởng tượng, được diễn xướng … được làm chủ chính tiết học của mình,không còn phụ thuộc vào giáo viên hay sách vở, khiến các em dễ học, dễ nhớ,nhập tâm hơn với nội dung bài học, giúp các em chủ động trong việc tìm hiểukiến thức, phát huy năng lực sáng tạo, khả năng giao tiếp, hợp tác, giải quyếtvấn đề Đồng thời khơi dậy và vun đắp lòng yêu nước, ý thức bảo tồn, phát huycác giá trị văn hóa truyền thống, giữ gìn bản sắc dân tộc trong thời kì hội nhậpvới xu thế phát triển chung của thế giới

1.2.4 Triển lãm phòng tranh

Sau các hình thức dạy học như mời chuyên gia kể chuyện và nói chuyện vềnội dung lịch sử, tổ chức thăm quan học tập tại thực địa, sân khấu hóa… họcsinh thu thập được nhiều nội dung, hình ảnh, nhiều kiến thức quan trọng cầnkhắc sâu và ghi nhớ thì việc lưu lại những hình ảnh, những nội dung kiến thức là

vô cùng quan trọng, đó là những minh chứng, những nguồn tài liệu quý báu giúpcho học chủ động hơn trong việc nắm bắt nội dung bài học Vì vậy việc tổ chứctriển lãm phòng tranh là hình thức nhằm lưu lại những hoạt động, nội dung, tưliệu lịch sử quan trọng dùng làm tư liệu học tập

Triển lãm phòng tranh trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng

là việc tổ chức trưng bày tranh, ảnh do học sinh chụp, sưu tầm, hoặc là các nộidung, các vấn đề lịch sử cần ghi nhớ, cần khắc sâu, hoặc những ý tưởng về cáchgiải quyết vấn đề được học sinh phác hoạ, ghi chép khái quát dán lên các tờ bìahoặc giấy A0 đượctreo, dán lên tường xung quanh lớp học và được sắp xếp theotrình tự không gian, thời gian phù hợp như một triển lãm tranh nhằm mục đíchgiới thiệu, báo cáo kết quả của nội dung học tập hoặc lưu giữ dùng làm tài liệuhọc tập

Để thực hiện được hoạt động này giáo viên cần: Xây dựng kế hoạch, lựa

chọn địa diểm; Xác định mục đích, yêu cầu, hình thức tổ chức; Hướng dẫn, giaonhiệm vụ cụ thể cho học sinh khi tham gia hoạt động nghe kể chuyện và nóichuyện về nội dung lịch sử, tiến hành thăm quan học tập tại thực địa, tham giahoạt động sân khấu hóa như: Sau khi nghe kể chuyện và nói chuyện về nội dunglịch sử học sinh cần lưu giữ những hình ảnh nào, nắm được những nội dung gì(yêu cầu học sinh các nhóm ghi tóm tắt nội dung chính); Những hình ảnh, tư liệuthu thập được dùng làm tài liệu học tập sau khi tham quan học tập tại thực địa(Có thể là các bài viết thu hoạch bằng hình thức thuyết minh, có thể là bài thuhoạch bằng hình ảnh, video…).Những hình ảnh của cá nhân, nhóm, lớp khitham gia hoạt động sân khấu hóa …

Kết thúc hoạt động giáo viên có nhận xét, đánh giá, rút kinh nghiệm Độngviên, khuyến khích kịp thời những nhóm, cá nhân thực hiện tốt

Lưu ý: Khi cho học sinh trưng bày sản phẩm giáo viên nên cho học sinh

sắp xếp theo từng mảng nội dung, từng chủ đề, từng giai đoạn lịch sử theo trình

tự thời gian và không gian nhất định phù hợp với đặc trưng môn học

Khi tìm hiểu bài “Ninh Bình từ năm 1919 đến cách mạng tháng Tám năm

1945” (SGK- lịch sử địa phương lớp 9) Tổ chức cho học sinh tham quan học

tập tại Bảo Tàng truyền thống, Khu căn cứ cách mạng Quỳnh Lưu và ngoại khóachúng tôi cho HS lưu lại các hình ảnh, các video, các bài viết thu hoạch làm tư

liệu học tập (Phụ lục 3).

Dạy học theo hình thức triển lãm phòng tranh có tác dụng: giúp học sinh

biết sắp xếp nội dung bài học theo trình tự nhất định, đảm bảo tính hệ thống, tưduy logic, qua đó học sinh nắm bắt kiến thức một cách chủ động, có hệ thống.Giúp học sinh hiểu được bản chất vấn đề, ghi nhớ nội dung, sự kiện và các vấn

đề lịch sử lâu hơn trên cơ sở biết phân tích, so sánh, khái quát… Từ đó nhằmphát huy năng lực sáng tạo, hợp tác, giải quyết vấn đề, đồng thời phát triển khảnăng tự học của học sinh trong và sau bài học Tạo cơ hội cho tất cả các đối tượnghọc sinh được tham gia, không tập trung vào một số học sinh của một lớp hay mộtkhối lớp nhằm khơi dậy ở học sinh sự hứng thú, niềm yêu thích học tập môn Lịch

sử Rèn luyện các kĩ năng và hình thành hành vi, lối sống hữu ích đối với bảnthân và xã hội đáp ứng mục tiêu đổi mới trong dạy học bộ môn

2 Khả năng áp dụng sáng kiến

Sáng kiến “Đổi mới hình thức tổ chức hoạt động học môn Lịch sử ở trường

THCS” đã được áp dụng hiệu quả trường THCS Quỳnh Lưu, THCS Gia Lâm

huyện Nho Quan

Mặt khác, Sáng kiến được thực hiện dựa trên tinh thần chỉ đạo qua cáccông văn, hướng dẫn của Bộ GD&ĐT; sự hướng dẫn và chỉ đạo sát sao của SởGD&ĐT Ninh Bình; phòng GD&ĐT Nho Quan Điều này đã tạo nên sự đồngthuận cao và nhận được sự hưởng ứng của nhà trường, của các ban ngành đoànthể, của các cá nhân và toàn xã hội

Qua thực tế chỉ đạo và thực hiện chúng tôi khẳng định rằng sáng kiến “Đổi mới hình thức tổ chức hoạt động học môn Lịch sử ở trường THCS” có đủ điều kiện để có thể áp dụng hình thức tổ chức hoạt động học rộng rãi không chỉ với

môn Lịch sử mà đối với tất cả các môn học ở các nhà trường THCS trên địa bànhuyện Nho Quan nói riêng và toàn tỉnh Ninh Bình nói chung

Khả năng áp dụng của từng phương pháp phụ thuộc vào từng nội dung bàihọc, từng giai đoạn lịch sử nên khi tiến hành áp dụng sáng kiến này thì giáo viênphải chọn những hoạt động dạy học phù hợp với nội dung của bài học Phải có

kế hoạch dạy học cụ thể chi tiết cho từng nội dung, hình thức tổ chức dạy học.Bởi vì, mỗi hình thức hoạt động dạy học đều có ưu điểm và hạn chế, chính vìvậy cần phải tuân thủ đúng nguyên tắc khi tiến hành bất cứ một hoạt động dạyhọc nào

V CÁC ĐIỀU KIỆN ĐỂ ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

Về nhận thức thì đổi mới hình thức tổ chức hoạt động học theo địnhhướng phát triển năng lực của học sinh là trách nhiệm của toàn xã hội, của cảmột hệ thống chính trị, trước hết là của các gia đình và nhà trường (xã hội hóagiáo dục) Điều này đã được thể hiện rõ qua các thông tư, hướng dẫn cụ thểcủa Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT

Để thực hiện được việc đổi mới hình thức tổ chức hoạt động học môn Lịch

sử ở trường THCS cần có sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp lãnh đạo, củachính quyền địa phương và các ban ngành, đoàn thể, ban quản lí các di sản, hộicha mẹ học sinh…

Hơn thế nữa, việc dự kiến kinh phí thực hiện và nguồn đầu tư kinh phí chohoạt động dạy học theo hình thức mới là hết sức cần thiết, là điều kiện quantrọng để tổ chức các hoạt động học được hiệu quả Như vậy, cần sự thống nhấtgiữa nhà trường và Ban đại diện cha mẹ học sinh về kế hoạch, tổ chức thực hiện.Ngoài ra tranh thủ sự ủng hộ và kêu gọi các cá nhân, tổ chức, các cơ quan,doanh nghiệp… tài trợ, hỗ trợ kinh phí hoạt động (ví dụ: phương tiện, vé thamquan di sản, …)

Mặt khác, cần làm tốt công tác tuyên truyền, vận động để cán bộ, giáo viên, họcsinh, phụ huynh học sinh, ngành Văn hóa và toàn xã hội ủng hộ, đồng thuận tạođộng lực cho việc triển khai tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong dạy học và cáchoạt động giáo dục trong nhà trường phổ thông đạt hiệu quả và có sức lan toả, bềnvững

Giáo viên cần tìm ra những bài học trong chương trình có liên quan đếnnhân chứng lịch sử, di sản địa phương, chuyên đề tổ chức ngoại khóa để lên kếhoạch thực hiện Nội dung bài giảng tại thực địa, tổ chức hoạt động ngoại khóatheo các hình thức khác nhau có thể do giáo viên thiết kế theo tài liệu hướng dẫncủa Sở Giáo dục và Đào tạo hoặc do giáo viên tự biên soạn

VI HIỆU QUẢ KINH TẾ VÀ XÃ HỘI DỰ KIẾN ĐẠT ĐƯỢC:

1 Đổi mới hình thức tổ chức hoạt động học môn Lịch sử ở trường THCS

là một trong những nhu cầu thực tế, phù hợp với xu thế phát triển của xã hội Đồng thời việc đổi mới hình thức tổ chức hoạt động học trong dạy học nói chung và môn học Lịch sử nói riêng phần nào đáp ứng việc hướng tới mục tiêu

giáo dục Ba phẩm chất, tám năng lực cho học sinh.

Thông qua hoạt động trải nghiệm học sinh được hoạt động tự do theonhiệm vụ, được làm việc ở môi trường tự nhiên, với số lượng tham gia đông,thời gian không hạn chế, nhiều học sinh cùng tham gia thực hiện nhiệm vụ, đượcchủ động tiếp cận trực tiếp với nguồn tri thức thực tiễn, sinh động bằng nhữngcuộc trò chuyện với chuyên gia, những trải nghiệm tại thực tế hay là sự hóa thânvào các nhân vật qua hình thức sân khấu hóa, hay trưng bày những sản phẩm làkết quả của quá trình tìm hiểu, học tập, trải nghiệm của bản thân, tổ, nhóm Điềunày giúp các em dễ dàng nắm bắt, tiếp thu lĩnh hội kiến thức theo năng lực cánhân của mình Con đường lĩnh hội kiến thức của học sinh thông qua hoạt độngtrải nghiệm được hình thành từ các hoạt động của học sinh Kiến thức môn học

mà học sinh được hình thành cũng được kết hợp từ kiến thức nhiều môn học Do

đó, việc lĩnh hội, hình thành kiến thức ở học sinh hoàn toàn khách quan, khoahọc Nội dung, kiến thức bài học được hình thành ở học sinh sẽ rất ấn tượng vàrất sâu sắc

Đổi mới hình thức tổ chức hoạt động học môn Lịch sử hình thành cho họcsinh nhiều năng lực, kĩ năng sống một cách khách quan, khoa học

Việc học bài thông qua hình thức trải nghiệm thực tế học sinh được giaonhiệm vụ hoàn thành cùng nhóm một hay nhiều nhiệm vụ Do đó, học sinh đượcchủ động làm việc cá nhân hay tham gia cùng nhóm đồng thời phải có và biết sửdụng các phương tiện hỗ trợ học tập Học sinh được tiếp cận với môi trườngthực tế, được tương tác trong các hoạt động tìm kiếm, thu thập thông tin để hoànthành nhiệm vụ giúp học sinh tự hình thành các kĩ năng

Những kĩ được hình thành ở học sinh từ đơn giản đến phức tạp như: thuthập thông tin trong đó sưu tầm tư liệu, tài liệu, hiện tượng ; Kĩ năng làm việcnhóm; kĩ năng chia sẻ; kĩ năng thu thập, phân tích tổng hợp, xử lí và báo cáothông tin đó là liên hệ giữa kiến thức lí thuyết với thực tiễn, thống kê, sâu chuỗithông tin liên quan (tổng hợp kiến thức các lĩnh vực Văn học, Mĩ thuật, điệnảnh, Sinh học, Địa lý….), hoàn thành viết, thuyết trình báo cáo sản phẩm Bêncạnh đó học sinh được hình thành kĩ năng lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch và tổchức các hoạt động Trong đó, để thực hiện nhiệm vụ học sinh biết sắp xếp thờigian khoa học, hợp lí xác định được công việc chính, trọng tâm trong một thờigian nhất định, nội dung thông tin cần thiết đầy đủ, khách quan, chính xác và kịpthời; biết tổ chức, triển khai, tương tác và điều hành các hoạt động của tổ, nhóm