Hướng dẫn kỹ thuật phòng chống cháy rừng

Mục đích của việc phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR) là làm giảm số lượng và quy mô đám cháy đồng thời hạn chế thấp nhất những thiệt hại do cháy rừng gây ra. Mục tiêu của bản hướng dẫn này là cung cấp các khái niệm về cháy rừng, vật liệu cháy, mùa cháy rừng và những biện pháp PCCCR theo nguyên tắc quản lý tổng hợp nhằm hạn chế thấp nhất những thiệt hại do cháy rừng gây ra.

Trang 1

quy tr×nh kü thuËt

sè 7

H−íng dÉn Kü thuËt phßng chèng ch¸y rõng phßng chèng ch¸y rõng

Trang 2

PhÇn I Quy tr×nh kü thuËt Quy tr×nh kü thuËt

T¸c gi¶

Ph¹m Quang Thu

Biªn tËp vµ tr×nh bµy Ph¹m Quang Thu

Ho¹ sü

¶nh Ph¹m Quang Thu

Hµ Néi, th¸ng …… 2006

Trang 3

Tổng diện tích rừng của 2 dự án KFW1 và KFW3 vào khoảng

32500 ha, trong đó thông m& vĩ là loài cây được chọn trồng trên các lập địa nghèo kiệt Hiện nay các vùng rừng dự án đều sinh trưởng tốt, phần lớn các lâm phần đ& khép tán; các điều kiện về sinh thái tại những nơi trồng rừng đều được cải thiện rõ rệt Tuy nhiên do cây thông có tinh dầu, nhựa và các sản phẩm rơi rụng của chúng như cành lá quả đều dễ bắt lửa nên một vấn đề mới lại nảy sinh đó là cháy rừng

Cháy rừng là một trong những thảm hoạ thiêu huỷ rừng nhanh

và nghiêm trọng nhất; số lượng và mức độ hại của cháy rừng đang tăng nhanh ở nhiều vùng nước ta Theo nghiên cứu của tổ chức FAO quốc tế, khoảng 95% nguyên nhân gây ra cháy rừng là do hoạt động của con người; vì vậy muốn giảm nhẹ cháy rừng cần nâng nhận thức của người dân địa phương trong việc phòng và chữa cháy rừng

1.2 Mục đích

Mục đích của việc phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR) là làm giảm số lượng và quy mô đám cháy đồng thời hạn chế thấp nhất những thiệt hại do cháy rừng gây ra

Mục tiêu

Mục tiêu của bản hướng dẫn này là cung cấp các khái niệm về cháy rừng, vật liệu cháy, mùa cháy rừng và những biện pháp PCCCR theo nguyên tắc quản lý tổng hợp nhằm hạn chế thấp nhất những thiệt hại do cháy rừng gây ra

Đối tượng

Bản hướng dẫn kỹ thuật PCCCR này được biên soạn cho các

đối tượng là cán bộ hiện trường và các hộ chủ rừng trong dự án KfW tại các tỉnh Lạng Sơn và Bắc Giang

1.3 Nội dung

Trang 4

Bản hướng dẫn sẽ bao gồm những nội dung sau:

(i) Cháy rừng và điều kiện hình thành cháy rừng

(ii) Dự báo cháy rừng

(iii) Các biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng

(iv) Công tác quản lý PCCCR

1.4 Phạm vi áp dụng

Hướng dẫn này áp dụng cho các diện tích rừng trồng của vùng dự án KFW1 tại các tỉnh Lạng Sơn và Bắc Giang Hướng dẫn này cũng có thể áp dụng cho các diện tích rừng trồng ở các vùng khác

có điều kiện tương tự

2 Cháy rừng và điều kiện hình thành cháy rừng

Cháy rừng là một trong những thảm hoạ không chỉ gây thiệt hại

về mặt cây rừng mà còn gây ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái rừng bao gồm động vật, vi sinh vật và làm ảnh hưởng theo chiều bất lợi đến môi trường sinh thái

Cháy rừng đ& gây ra những thiệt hại to lớn, người ta đ& thống kê trên trái đất hàng năm cháy rừng đ& thiêu huỷ trung bình từ 10 đến 15 triệu ha; ngay cả ở những nước phát triển như Mỹ, Canađa, úc nhiều

vụ cháy rừng lớn vẫn xảy ra

Nguyên nhân của cháy rừng do tự nhiên như: sấm sét, động

đất… cháy rừng phát sinh chủ yếu là do con người gây ra qua hàng loạt những hoạt động như: đốt nương làm rẫy, đun nấu, sưởi ấm, đốt than, đốt cỏ, bắt ong, …

Trang 5

có tầng than bùn dưới mặt đất

2.2 Những điều kiện hình thành cháy rừng

2.2.1 Vật liệu cháy

Vật liệu cháy bao gồm thảm thực vật rừng và các thành phần rơi rụng của cây rừng; vì vậy tính chất và khối lượng vật liệu cháy là khác nhau ở các loại hình rừng Tại các khu rừng Thông, Keo sản phẩm rơi rụng là cành lá hoa quả, thân cây khô và thảm thực vật rừng

là cây bụi cỏ dễ bắt cháy khi có lửa xuất hiện Nguồn vật liệu càng lớn thì khả năng gây cháy càng cao

2.2.2 Thời tiết và các nhân tố khí tượng

a) Nhiệt độ

Nhiệt độ làm tăng quá trình khô của vật liệu cháy; trong một ngày từ 12 giờ đến 17 giờ cả vật liệu và mặt đất đều có độ ẩm rất thấp Nhiệt độ không khí càng cao thì mức độ nguy hiểm của nạn cháy rừng càng tăng

Trang 6

- Độ ẩm đất càng cao thì khả năng bắt lửa của vật liệu cháy càng giảm

c) Gió

Mức độ lan tràn và quy mô của đám cháy cũng cũng phụ thuộc vào gió; sự thâm nhập của gió vào trong rừng ở các vị trí khác nhau cũng tác động tới đám cháy ở mức độ khác nhau Vì vậy biện pháp hạn chế lửa lan tràn không thể không đề cập đến yếu tố gió

3 Các biện pháp phòng cháy rừng

3.1 Tuyên truyền giáo dục cộng đồng

Tuyên truyền thường xuyên, liên tục cho nhân dân ở vùng có rừng về bảo vệ rừng cũng như tầm quan trọng của việc PCCCR Cơ quan kiểm lâm ở cơ sở kết hợp với các ngành thông tin văn hoá, báo chí mở các đợt tuyên truyền tập trung Phải xây dựng giáo trình giáo

án để giảng dạy phù hợp với từng đối tượng đân cư trong cộng đồng Vận dụng các hình thức tuyên truyền dễ làm như phim ảnh đèn chiếu,

pa nô, áp phích,tờ rơi về PCCCR để mọi người nhận thức và thực hiện tốt công tác bảo vệ rừng Xung quanh khu rừng dễ cháy phải xây dựng các bảng biểu, biển báo, quy ước PCCCR

ở nước ta hầu hết các vụ cháy rừng đều do con người gây ra Vì thế, cần phải giải thích cho người dân về mối đe doạ rừng, nhắc nhở về nhiệm vụ của mỗi công dân trong việc cảnh giác phòng ngừa, phát hiện và dập đám cháy Có thể được tiến hành với các hình thức sau:

- Tiếp xúc cá nhân: những người có trách nhiệm về PCCCR trực tiếp gặp gỡ hướng dẫn cụ thể các biện pháp ngăn ngừa nguồn lửa ban đầu cho mọi người có liên quan đến vùng rừng bảo vệ Đây là biện pháp

đạt hiệu quả, song đòi hỏi người có trách nhiệm đó ngoài việc có kiến thức về cháy rừng, còn phải có khả năng tiếp cận và thuyết phục mọi người tuân theo nguyên tắc PCCCR

- Tiếp xúc với các tổ chức x6 hội: phối hợp hoạt động với các tổ chức x& hội và những nhóm người đặc biệt có liên quan đến cháy rừng là biệt pháp có hiệu quả hạn chế nguồn lửa do con người gây ra có thể

do cố ý hoặc do vô tình; đồng thời họ là những người giúp đỡ đắc lực cho việc phát hiện cháy rừng

- Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng như: đài, ti vi, báo chí đây là hình thức giáo dục cộng đồng tiện lợi nhất cho việc PCCCR

Trang 7

- Thông qua trường học: việc tiếp xúc với trường học ngoài việc giáo dục cho học sinh còn có tác dụng với các bậc phụ huynh

Ngoài ra tuyên truyền PCCCR thông qua tranh cổ động, áp phích, bản nội quy, biển báo cấm lửa…

Luật pháp, các văn bản quy định của Nhà nước và quy ước của cộng đồng là một phần quan trọng của các biện pháp PCCCR Việc ban hành và tuyên truyền chúng góp phần quản lý được nguồn lửa, giảm bớt tổn thất do cháy rừng

Trong các rừng trồng do Dự án quản lý, công tác PCCCR cần

tổ chức cộng đồng tham gia, lấy hộ gia đình làm chủ đạo, lập các giao

ước, quy ước về bảo vệ rừng và PCCCR Việc PCCCR được thực hiện bởi các nhóm nông dân trồng rừng, đứng đầu là nhóm hỗ trợ thôn bản Các nhóm có thể thay nhau tuần tra bảo vệ rừng cho mình và cho các

hộ gia đình khác

3.2 Dự báo cháy rừng

Dự báo cháy rừng căn cứ vào mối quan hệ đa chiều giữa yếu

tố thời tiết, khí hậu thuỷ văn với nguồn vật liệu cháy rừng để dự tính,

dự báo khả năng xuất hiện và mức độ nguy hiểm của cháy rừng làm cơ sở đề xuất các biện pháp PCCCR đạt hiệu quả cao Công tác dự báo và cảnh báo nguy cơ cháy rừng phải được thực hiện suốt mùa cháy

Phương pháp dự báo cháy rừng được áp dụng cho hai tỉnh Bắc Giang và Lạng Sơn được tiến hành qua các bước cụ thể như sau:

3.2.1 Thu thập số liệu về thời tiết

Kết hợp với các trạm khí tượng thuỷ văn của địa phương thu thập các thông tin cần thiết sau :

- Lượng mưa trung bình ngày, tháng và năm

- Nhiệt độ không khí cực đại lức 13 giờ theo ngày , bình quan tháng

Trang 8

khô (có khả năng xuất hiện cháy) diễn ra vào tháng 11 và tháng 3, tháng 4 năm sau

Bảng : Mùa cháy rừng ở Lạng Sơn và Bắc Giang

(x) : là tháng khô; có khả năng xuất hiện cháy

3.2.3 Nhận biết cấp cháy rừng thông qua bảng dự báo của Cục Kiểm lâm và đặc điểm vật liệu cháy

Cấp, mức độ nguy hiểm đối với cháy rừng

Đặc điểm vật liệu cháy (lá cây)

1 Cấp I Màu xanh

lam Cấp thấp, khó xảy ra cháy

rừng

vật liệu cháy dai, có cảm giác −ớt

2 Cấp II Màu xanh lá

cây bình, ít khi Cấp trung

xảy ra cháy rừng

khi bẻ gập đôi vật liệu cháy, không có tiếng kêu, mềm

Trang 9

3 Cấp III Màu vàng Cấp cao, có

khả năng cháy rừng

Khi gập đôi vật liệu cháy

có tiếng kêu tách, vật liệu cháy khô ráo

4 Cấp IV Màu da cam Cấp nguy

hiểm, dễ xảy

ra cháy rừng

khi gập đôi vật liệu cháy

có tiếng kêu

to, vật liệu cháy g&y

5 Cấp V Màu đỏ Cấp cực kỳ

nguy hiểm, rất

dễ xảy ra cháy rừng

vật liệu cháy

có thể vò nát

3.2.4 Thông tin về cấp dự báo cháy rừng

Sau khi tính toán được cấp cháy trừng cho từng địa phương, từng khu vực rừng phải thông báo nhanh chóng kịp thời để mọi người dân trong vùng dự án biết được mức độ, khả năng xuất hiện cháy rừng theo từng cấp để mọi người được biết để có biện pháp PCCCR thích hợp Sử dụng các phương tiện như điện báo, điện thoại, bảng biển, niêm yết trong đó cần sử dụng biển báo hiệu cấp dự dự báo cháy rừng

đ& được Cục Kiểm lâm quy định thống nhất trong cả nước

3.3 Biện pháp lâm sinh

3.3.1 Xây dựng đường băng cản lửa

Thiết lập đường băng cản lửa phân chia khu rừng thành những lô, khoảnh riêng biệt để hạn chế sự lây lan của đám cháy Có 2 loại

đường băng cản lửa:

+ Đường băng trắng: là những dải trống đ& được chặt trắng thu dọn hết cây cỏ, thảm mục hay được cuốc, cày lật đất nhằm ngăn lửa cháy lan trên mặt đất rừng

+ Đường băng xanh: là những đường băng được trồng cây xanh hỗn giao, có kết cấu nhiều tầng; đặc biệt chọn những loài cây có khả năng chịu lửa tốt Đường băng xanh có tác dụng ngăn 2 loại cháy:

Trang 10

3.3.2 Thiết lập đường băng cản lửa:

• Đối với địa hình phức tạp dốc trên 150 ; đường băng

• Đường băng phụ (nhánh) thường được xây dựng ở những vùng rừng dễ cháy để chia tiếp thành các lô khoảnh nhỏ hơn (4-10 ha)

• Chiều rộng đường băng phụ: 6-10 m

• Đối với rừng sào chiều rộng của đường băng phải lớn hơn chiều cao của cây rừng

• Cần lợi dụng triệt để những chướng ngại tự nhiên như sông suối, hồ nước, những công trình như:

đường sắt, đường giao thông, đường vận xuất để làm đường băng

Trang 11

3.3.3 Giới thiệu một số cây trồng tạo đai rừng phòng cháy:

- Vối thuốc: mọc nhanh, phân bố nhiều ở Đông Bắc

- Cây trâm vối, phân bố ở Lạng Sơn

- Cây sầm xì: cây bụi, thường xanh, phân bố nhiều ở Đông Bắc

- Me rừng: cây bụi, thân chứa nhiều nước, mọc nhiều ở vùng đồi núi trọc

- Cây mít và cây dâm bụt thường xanh, có thể chọn làm đai cây xanh trồng ven đồi, nơi đất sâu, ẩm , mát

- Dứa bà: là cây chịu hạn quanh năm, có khả năng ngăn cháy lan mặt đất

- Dâu da đất: cây nhỡ, mọc rải rác trong rừng thứ sinh ở vùng trung

đất đai giành cho sản xuất nương rẫy

- Trong vùng được phép làm nương rẫy, khi làm nương phải phát dọn toàn bộ thực bì cách xa bìa rừng từ 6-8m, đốt lúc gió nhẹ vào sáng sớm; đốt từ trên sườn đồi xuống chân đồi

- Khi đốt phải có người canh gác, tuyệt đối không để lửa cháy lan vào rừng Đốt xong, kiểm tra toàn bộ nương rẫy cho tới khi tắt hẳn mới ra

về Trước khi đốt, phải báo cáo với đội sản xuất Lâm nghiệp hoặc tổ

đội phòng cháy chữa cháy của thôn, bản

3.5 Vệ sinh rừng

Thu dọn cành khô lá rụng xung quanh các khu rừng dễ bị cháy Những khu rừng sau khi tỉa thưa phải thu dọn cành nhánh trước mùa khô

Đối với rừng trồng chưa khép tán, do vật liệu cháy còn ít nên

áp dụng biện pháp vệ sinh làm giảm vật liệu cháy kết hợp với băng trắng cản lửa

Trang 12

Đối với các loại rừng đ& khép tán áp dụng các biện pháp tỉa thưa rừng theo quy trình Dự án ban hành sau đó làm tốt công tác vệ sinh thu gom vật liệu cháy kết hợp với xây dựng các đường băng xanh cản lửa ở những nơi lập địa tốt và đường băng trắng cản lửa ở những nơi lập địa xấu

4 Một số biện pháp chữa cháy

Chữa cháy rừng phải đảm bảo 3 yêu cầu sau:

- Dập tắt lửa phải khẩn trương, kịp thời, triệt để

- Hạn chế ở mức thấp nhất sự thiệt hại về mọi mặt

- Bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người và dụng cụ chữa cháy

4.1 Biện pháp gián tiếp

Giới hạn đám cháy bằng băng trắng ngăn lửa:

Băng trắng ngăn lửa thường làm ở phía trước đám cháy và có xu hướng cong về hai phía của ngọn lửa Chiều dài và khoảng cách giữa băng trắng ngăn lửa với đám cháy tuỳ thuộc vào tốc độ lan tràn của

đám cháy; bảo đảm sau khi thi công xong băng trắng cản lửa thì đám cháy mới tiến gần đến đến băng Khi thiết kế băng phải lợi dụng địa hình như sông suối, sườn dông, đường mòn giao thông hoặc các

đường băng đ& thiết kế trước đây để bảo đảm thi công nhanh và đạt hiệu quả cao Băng trắng ngăn lửa thường có chiều rộng từ 5 đến 10

m, trên băng chặt trắng toàn bộ cây, dọn sạch cành nhánh, cỏ và vật liệu cháy khác, cuốc lật đất hất về phía đám cháy Băng trắng cản lửa thường áp dụng cho rừng trồng Thông chưa khép tán

4.2 Biện pháp trực tiếp

Dập lửa bằng các dụng cụ thô sơ

Dùng các dụng cụ thô sơ để phân tán ngọn lửa và tách lửa khỏi vật liệu cháy Khi ngọn lửa lan chậm có xu hướng cháy về cả 2 bên, chiều cao ngọn lửa thấp, diện tích đám cháy còn nhỏ; nên bố trí thành nhóm 7-8 người, dùng cành cây tươi dài 1,5-2m hoặc bao tải ướt, bàn dập lửa, dập đám cháy Khi ngọn lửa lan nhanh theo chiều gió, phải tiến hành dập lửa ở 2 bên đám cháy và tiến dần vào giữa cho đến khi ngọn lửa tắt hẳn

Dập lửa bằng đất, cát

Trang 13

Khi cháy xẩy ra ở những khu rừng tương đối bằng phẳng có thể dùng cuốc, xẻng xúc đất phủ lên vật liệu cháy; cần phủ dày 6-8cm

để dập đám cháy

5 Công tác quản lý cháy rừng

5.1 Tổ chức chỉ đạo, tổ chức các đơn vị phòng phòng chống cháy

Để hạn chế mức thấp nhất ảnh hưởng của cháy rừng cần phải

có một hệ thống tổ chức quản lý phòng chống cháy rừng bao gồm Ban chỉ đạo các cấp từ trung ương đến địa phương, lực lượng chuyên trách

và bán chuyên trách cùng với các hộ gia đình nhận đất trồng rừng của

Dự án và các nhóm gia đình phòng chống cháy rừng Kiểm lâm là lực lượng chuyên trách làm nhiệm vụ về phòng cháy chống cháy rừng Cấp tỉnh là các Chi cục kiểm lâm, huyện là các hạt đến các trạm kiểm lâm Đây chính là cơ quan tham mưu cho ban chỉ đạo PCCCR các cấp

và đề xuất và triển khai các nội dung có liên quan đến PCCCR

Lực lượng bán chuyên trách bao gồm các ban, ngành liên quan

và nhất là lực lượng đông đảo quần chúng để tham gia PCCCR ở địa phương Các x&, lâm trường, các đơn vị hành chính nhận khoán trồng rừng, bảo vệ rừng của Dự án phải thành lập các tổ đội trực thuộc đủ mạnh sẵn sàng tham gia chữa cháy khi có cháy rừng xảy ra trên địa bàn của mình hoặc ứng cứu đơn vị bạn khi cần thiết Hệ thống tổ chức PCCCR được cụ thể hoá trên sơ đồ sau:

Trang 14

5.2 Xây dựng phương án 4 tại chỗ

5.2.1 Lực lượng tại chỗ :

Huy động và sử dụng lực lượng chữa cháy rừng sẵn có ở từng thôn bản, từng x& theo địa bàn được phân công Tuỳ theo quy mô của

đám cháy mà huy động lực lượng cho phù hợp :

- Nếu phát hiện cháy rừng huy động ngay những người ở gần đám cháy để dập tắt ngay đám cháy

- Cháy nhỏ dưới 500 m2, huy động nhóm hỗ trợ trong mạng lưới Dự

án, tổ đội quản lý bảo vệ rừng, lực lượng kiểm lâm địa bàn

- Cháy trung bình từ 500 đến 1000m2, huy động tiếp lực lượng dân quân tự vệ, nhân dân các thôn bản gần đám cháy

- Cháy lớn từ 1000 đến 10000m2, huy động tiếp nhân dân, lực lượng dân quân tự vệ ở các thôn bản bên cạnh và cán bộ, công an, kiểm lâm địa bàn, các cơ quan xí nghiệp, trường học gần đám cháy

- Cháy nguy cơ lan rộng trên quy mô lớn, huy động tiếp các đơn vị

bộ đội, công an, kiểm lâm trên địa bàn liên x& hoặc huyện

Ban chỉ đạo PCCCR Trung ương

Ban chỉ đạo PCCCR cấp Tỉnh

Ban chỉ đạo PCCCR cấp Huyện

Đội chữa cháy cơ động

BCĐ PCCCR

Lâm trường

BCĐ PCCCR Cấp xã

Lực lượng chuyên trách Lực lượng bán chuyên

trách

Tham gia hoạt động PCCCR

Trang 15

- Nếu đám cháy vượt tầm kiểm soát của huyện, thì chủ tịch uỷ ban nhân dân huyện xin tỉnh hỗ trợ

5.2.2 Phương tiện tại chỗ :

Phương án sử dụng các phương tiện hiện có mà bước điều tra

đ& thống kê được đối với từng thôn bản, x& huyện phù hợp với từng

địa bàn rừng Trong phương án cần xác định rõ địa bàn nào cần sử dụng công cụ nào phù hợp và phát huy được hiệu quả Phương án sử dụng phương tiện tại chỗ phải xuất phát từ tác dụng chữa cháy rừng của từng công cụ

5.2.3 Hậu cần tại chỗ:

Phương án sử dụng có hiệu quả là kết quả điều tra kinh tế về

hệ thống thông tin liên lạc, cứu thương, ăn uống cho người chữa cháy rừng Phương án sử dụng hậu cần tại chỗ phải phục vụ cho từng địa bàn rừng Trước hết phải có phương án sử dụng nguồn hậu cần tại chỗ khi đám cháy xảy ra và có phương án huy động nguồn hậu cần theo quy mô của đám cháy

5.2.4 Chỉ huy tại chỗ:

Phân công chỉ huy chữa cháy rừng trên từng địa bàn cụ thể (thôn, bản, phường, x&, huyện), phân công theo chức danh người chỉ huy Người chỉ huy phải nắm vững địa bàn rừng khi xảy ra cháy rừng

về địa hình, hệ thống giao thông, loài cây, loại rừng, diện tích rừng dễ cháy, số lượng lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ

và các công trình phòng cháy hiện có, khả năng ứng cứu, hỗ trợ của các thôn bản, x& phường, huyện

5.3 Trách nhiệm của các cấp đối với công tác PCCCR

5.3.1 Người dân và các chủ hộ có rừng

- Thường xuyên theo dõi phát hiện những hiện tượng vi phạm công tác PCCCR, phát hiện đám cháy và báo cáo kịp thời với tổ chức PCCCR cấp thôn, x& và các tổ chức liên quan nơi gần nhất

- Chủ động tham gia tích cực và có kỷ luật trong việc dập tắt đám cháy rừng

Trang 16

5.3.2 Đơn vị PCCCR cấp thôn

- Trưởng thôn tập hợp các nhóm hộ gia đình PCCCR và mọi người trong thôn tổ chức thực hiện dập đám cháy và cử người báo cáo lên x&

- Các nhóm hộ gia đình PCCCR triển khai dập đám cháy theo tổ chức của thôn, x&

5.3.3 Cấp x6 và Ban Quản lý Dự án các cấp

- Huy động lực lượng PCCCR cấp x&

- Báo cáo lên huyện và Ban quan lý dự án cấp trên xin chi viện 5.4 Khắc phục hậu quả cháy rừng

- Các hộ chủ rừng: báo cáo nguyên nhân cháy rừng, mức độ thiệt hại để cấp trên có hướng giải quyết

- Cấp thôn: Tập hợp các thông tin về cháy rừng như diện tích bị cháy nguyên nhân cháy làm tường trình để báo cáo x& và ban quản lý dự án các cấp

- Cấp x&, huyện, Ban quản lý dự án các cấp xem xét và kiểm tra hiện trường, xác định nguyên nhân cháy và mức độ thiệt hại, phương hướng giải quyết làm bản tường trình và báo cáo lên Tỉnh

và Ban quản lý dự án trung ương xem xét

Trang 17

PhÇn II Tµi liÖu tËp huÊn cho c¸n bé hiÖn tr−êng Tµi liÖu tËp huÊn cho c¸n bé hiÖn tr−êng

T¸c gi¶

Ph¹m Quang Thu

Biªn tËp vµ tr×nh bµy Ph¹m Quang Thu

Ho¹ sü

¶nh Ph¹m Quang Thu

Hµ Néi, th¸ng …… 2006

Trang 18

Cháy rừng là một trong những thảm hoạ không chỉ gây thiệt hại về mặt cây rừng mà còn gây ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái rừng bao gồm

động vật, vi sinh vật và làm ảnh hưởng theo chiều bất lợi đến môi trường sinh thái

Tài liệu tập huấn này cung cấp cho người dân những kiến thức cơ bản

về cháy rừng, cách phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR), hệ thống

tổ chức quản lý phòng cháy chữa cháy rừng nhằm hạn chế mức thiệt hại thấp nhất do cháy rừng gây ra

Học viên: Điều phối viên kỹ thuật, cán bộ hiện trường, phổ cập viên

Phương pháp giảng dạy : Sau các bài giảng về lý thuyết do giảng viên hướng dẫn, các học viên được thảo luận nhóm các nội dung đ& học dưới sự giúp đỡ của giảng viên; nhóm trưởng sẽ tập hợp ý kiến của cả nhóm để trình bày trước lớp về kết quả thảo luận của nhóm mình, các thành viên khác đặt câu hỏi, góp ý bổ sung

Thực hành ở hiện trường để giới thiệu cho học viên nhận biết được vật liệu cháy, cách dự báo cấp cháy theo độ ẩm vật liệu cháy và các kỹ thuật phòng cháy, chữa cháy

Cháy rừng

Trang 19

Tài liệu tham khảo :

- Phòng cháy chữa cháy rừng của Cục Kiểm lâm, năm 1994

- Tài liệu tập huấn PCCCR của dự án

Các chủ đề:

1 Cháy rừng và điều kiện hình thành cháy rừng, tác hại của cháy rừng

2 Phòng cháy rừng

3 Các biện pháp chữa cháy rừng

4 Công tác quản lý, tổ chức triển khai hoạt động PCCCR

Trang 20

Thời gian : 2 ngày

Lý thuyết : 10 tiết, thực hành 8

tiết

Học viên : Điều phối viên kỹ

thuật, cán bộ hiện trường, phổ cập

viên dự án cấp x&, chủ hộ rừng

Giảng viên : TS Phạm Quang Thu

TS Nguyễn Văn Độ

Phương pháp giảng dạy : Lý

thuyết kết hợp với thực hành, có

thảo luận nhóm, các nhóm trình

bày trước lớp về kết quả thảo luận

Công cụ vật tư : Máy chiếu LCD

projector, bảng biểu minh hoạ,

dụng cụ cần thiết

Mục tiêu học tập : Qua tập huấn các học viên có thể nắm được các kiến thức sau:

Hiểu biết về cháy rừng, điều kiện hình thành, tác hại, nắm

được kỹ thuật phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR) và cơ cấu

tổ chức triển khai hoạt động PCCCR

Thời

gian

Mục tiêu Nội dung

Ngày thứ nhất (buổi sáng)

Trang 21

- X©y dùng ®−êng b¨ng c¶n löa

- Quy ho¹ch vïng s¶n xuÊt n−¬ng rÉy

90 phót ¤n kiÕn thøc Th¶o luËn nhãm vµ toµn líp

Ngµy thø hai (t¹i hiÖn tr−êng)

Trang 22

1. Khái niệm về cháy rừng

Giảng viên định nghĩa thế nào là phản ứng cháy và cháy rừng

- Phản ứng cháy: Là phản ứng cháy biến đổi chất hữu cơ phức tạp thành những chất vô cơ và giải phóng nhiệt lượng

- Cháy rừng: Là những đám cháy xảy ra trong rừng mà không có sự kiểm soát của con người

2 Điều kiện hình thành cháy rừng

Sử dụng sơ đồ tam giác cháy (theo hình trên) để minh hoạ

Giảng viên nêu các yếu tố hình thành cháy rừng và phân tích từng yếu

tố như:

Nguồn nhiệt:

- Cháy rừng do tự nhiên như: sấm, sét, động đất…

- Cháy rừng do con con người (chiếm 95%) qua những hoạt

động như: đốt nương làm rẫy, đun nấu, sưởi ấm, đốt than, đốt cỏ…

Thời tiết và các nhân tố khí tượng

- Nhiệt độ: Nhiệt độ không khí càng cao thì mức độ nguy hiểm của nạn cháy rừng càng tăng

Trang 23

- Độ ẩm: Độ ẩm của vật liệu cháy càng thấp thì tính bén lửa càng lớn

- Gió : Mức độ lan tràn và quy mô của đám cháy cũng cũng phụ thuộc vào gió; hướng gió khác nhau cũng tác động tới đám cháy ở mức độ khác nhau

Những đặc điểm chính của cháy dưới tán rừng:

- Ngọn lửa cháy lan tràn theo lớp thảm mục, mùn, cỏ khô, thảm tươi, cây bụi, cây tái sinh, một phần gốc cây to và rễ cây cũng bị hại

- Lửa cháy nhanh, nhưng ngọn lửa nhỏ không cao hơn tán cây rừng Sau khi cháy cây bụi, cỏ bị cháy trụi hết chỉ còn lại cây lớn

- Loại cháy này thường gặp ở những khu rừng thưa, rừng có địa hình dốc, thiêu huỷ hầu hết các cây tái sinh dưới tán rừng

Trang 24

3.2 Cháy tán rừng (còn gọi là cháy trên ngọn)

3.3 Cháy ngầm

Những đặc điểm chính của cháy tán rừng:

- Cháy tán rừng được phát triển từ cháy dưới tán Ngọn lửa cháy lan

từ tán cây này sang tán cây khác; cháy tán thường xuất hiện khi

có gió to và mạnh

- Cháy tán thường xẩy ra ở những khu rừng thuần loại lá có dầu hay nhựa dễ bắt cháy như: Thông, Bạch đàn, hoặc có thể gặp ở rừng tự nhiên hỗn giao có độ dốc lớn tán cây nọ gối liền tán cây kia

- Các đám cháy tán thường rất rộng, gây thiệt hại lớn, sau khi cháy chỉ còn lại đất trống đồi núi trọc

Những đặc điểm chính của cháy ngầm:

- Ngọn lửa cháy ở lớp mùn và than bùn phá huỷ chất hữu cơ nằm sâu từ 0,5 đến 1,0 mét

- Đặc trưng là cháy chậm, cháy âm ỉ, mép cháy không có ngọn lửa, có thể bùng lên rất nhỏ rồi lại tắt mỗi khi có gió thổi, ít khói

và thường khó nhận biết

- Cháy ngầm hay xẩy ra ở những khu rừng có độ cao 600-1000 m, hoặc ở rừng Tràm có tầng than bùn dưới mặt đất

Trang 25

4 Tác hại của cháy rừng

Sử dụng những thông tin, hình ảnh về cháy rừng trong và ngoài nước qua những bài báo và tạp chí ; nhấn mạnh về các số liệu thiệt hại về người và của do cháy rừng gây ra và những thiệt hại về mặt môi trường sinh thái

Giảng viên nêu 2 tác hại của cháy rừng và phân tích kỹ từng tác hại theo các nội dung dưới đây:

4.1 Tác hại của cháy rừng đến tài nguyên của cải

- Cháy rừng thiêu huỷ một phần hoặc toàn bộ khu rừng

- Cháy rừng đ& thiêu huỷ toàn bộ lớp cây bụi thảm tươi, tạo nhiều lỗ trống đ& xuất hiện nhiều cây ưa sáng kém giá trị kinh tế

- Sau cháy rừng cây rừng bị yếu, tạo điều kiện cho sâu, bệnh phát triển

- Cháy rừng gây thiệt hại về người và tài sản của nhân dân

- Khi rừng của dự án bị cháy, người dân phải bỏ chi phí để trồng lại, nếu không thực hiện tốt tài khoản ở ngân hàng có thể bị khoá 4.2 Tác hại của cháy rừng đến môi trường sinh thái

- Cháy rừng đ& làm giảm lượng nitơ và chất hữu cơ

- Sau khi cháy, thảm thực bì bị mất, đất bị phơi trống nên đất bị xói mòn và rửa trôi mạnh dẫn đến đất bị bạc mầu

- Cháy đ& làm ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước

Giảng viên nêu rõ thế nào là biện pháp phòng cháy rừng Giới thiệu 5 biện pháp phòng cháy rừng phù hợp với điều kiện địa phương nơi Dự

án triển khai

5.1 Biện pháp tuyên truyền giáo dục cộng đồng

Trong biện pháp này cần nhấn mạnh các nội dung sau:

- Tuyên truyền thường xuyên, liên tục cho nhân dân ở vùng có rừng

về tầm quan trọng của việc phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR)

- Mở các đợt tuyên truyền tập trung về PCCCR (kết hợp với Kiểm lâm và ngành thông tin văn hoá, báo chí)

Trang 26

- Sử dụng các phương tiên như phim ảnh đèn chiếu, pa nô, áp phích,

tờ rơi về PCCCR để mọi người nhận thức và thực hiện tốt công tác bảo vệ rừng

- Xây dựng các bảng biểu, biển báo, quy ước PCCCR xung quanh khu rừng dễ cháy

- Tuyên truyền giáo dục PCCCR với các hình thức sau:

Tiếp xúc cá nhân

Tiếp xúc với các tổ chức x6 hội

Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng

- Tổ chức cộng đồng tham gia, lấy hộ gia đình làm chủ đạo, lập các giao ước, quy ước về bảo vệ rừng và PCCCR

- Việc PCCCR được thực hiện bởi các nhóm nông dân trồng rừng,

đứng đầu là nhóm hỗ trợ thôn bản Các nhóm có thể thay nhau tuần tra bảo vệ rừng cho mình và cho các hộ gia đình khác

5.2 Biện pháp dự báo cháy rừng

Giảng viên sử dụng các phương tiện sau:

- Bảng cấp cháy theo màu sắc của cục kiểm lâm,

- Bảng nhận biết cấp cháy và đặc điểm vật liệu cháy,

- Các mẫu vật về độ khô của lá cây (vật liệu cháy) để giúp cho học viên hiểu và thực hành tại lớp

Trang 27

5.3 Biện pháp thiết lập đường băng cản lửa

Giới thiệu 2 loại đường băng cản lửa và cách thiết lập chúng

Băng trắng Bố trí cây trên băng xanh Giảng viên trình bày các nội dung sau:

- Định nghĩa về băng trắng, băng xanh

- Các loại đường băng chính và phụ ; vai trò và tác dụng của chúng

- Hướng của đường băng cản lửa cách thiết lập đường băng ở các

địa hình khác nhau

- Kết cấu nhiều tầng của băng xanh cản lửa

- Chọn những loài cây thích hợp trên băng xanh cản lửa

- Những tiêu chuẩn để chọn cây trồng trên băng xanh cản lửa

- Bảo dưỡng đường băng cản lửa

5.4 Biện pháp quy hoạch vùng sản xuất nương rẫy đề phòng lửa cháy lan vào rừng

Giảng viên phải nêu rõ cho các học viên hiểu được các nội dung của biện pháp này:

- Đối với các cơ quan hữu trách như hạt Kiểm Lâm,UBND có trách nhiệm: thống kê, quản lý quy vùng tạm thời, xét duyệt và cho phép làm nương rẫy trên những diện tích đất đai đ& được quy hoạch Vạch rõ ranh giới, có mốc bảng niêm yết ngoài thực địa và lập bản đồ quy hoạch phân loại đất đai giành cho sản xuất nương rẫy

Trang 28

- Đối với các hộ gia đình trong vùng được phép làm nương rẫy: khi làm nương phải phát dọn toàn bộ thực bì cách xa bìa rừng từ 6-8m, đốt lúc gió nhẹ vào sáng sớm; đốt từ trên sườn đồi xuống chân đồi Khi đốt phải có người canh gác, tuyệt đối không để lửa cháy lan vào rừng Đốt xong, kiểm tra toàn bộ nương rẫy cho tới khi tắt hẳn mới ra về Trước khi đốt, phải báo cáo với đội sản xuất Lâm nghiệp hoặc tổ đội phòng cháy chữa cháy của thôn, bản 5.5 Vệ sinh rừng

Nêu rõ thế nào là vệ sinh rừng và tại sao phải vệ sinh rừng để phòng chống cháy và đi sâu vào các nội dung sau:

- Vệ sinh rừng: thu dọn cành khô lá rụng xung quanh các khu rừng

dễ bị cháy Những khu rừng sau khi tỉa thưa phải thu dọn cành nhánh trước mùa khô

- Đối với rừng trồng chưa khép tán, do vật liệu cháy còn ít nên áp dụng biện pháp vệ sinh làm giảm vật liệu cháy

- Đối với các loại rừng đ& khép tán, tỉa thưa rừng theo quy trình Dự

án, vệ sinh thu gom vật liệu cháy

6 Một số biện pháp chữa cháy rừng

Giảng viên nêu rõ thế nào là biện pháp chữa cháy rừng Giới thiệu 2 biện pháp chữa cháy rừng phù hợp với điều kiện địa phương nơi dự án triển khai

6.1 Biện pháp chữa cháy bằng băng trắng ngăn lửa

Giảng viên phân biệt cho học viên rõ thế nào là băng trắng phòng cháy và thế nào là băng trắng chữa cháy Tại sao phải làm băng trắng chữa cháy, tác dụng của chúng và cách thiết lập Nhấn mạnh vào các nội dung sau:

- Băng trắng ngăn lửa được làm ở phía trước đám cháy Chiều dài

và khoảng cách giữa băng trắng ngăn lửa với đám cháy tuỳ thuộc vào tốc độ lan tràn của đám cháy

- Phải thi công xong băng trắng cản lửa trước khi đám cháy tiến gần đến đến băng

Trang 29

6.2 Biện pháp chữa cháy rừng bằng sử dụng dụng cụ thô sơ dập lửa

- Dùng các dụng cụ thô sơ để phân tán ngọn lửa và tách lửa khỏi vật liệu cháy

- Lực lượng chữa cháy nên bố trí thành nhóm 7- 8 người, dùng cành cây tươi dài 1,5-2,0 m hoặc bao tải ướt, bàn dập lửa, dập đám cháy

từ mép rồi tiến dần vào giữa cho đến khi ngọn lửa tắt hẳn

Dựa trên sơ đồ hệ thống tổ chức PCCCR, giảng viên trình bày rõ vai trò, chức năng và nhiệm vụ của các đơn vị từ cấp trung ương đến địa phương

Xây dựng phương án 4 tại chỗ gồm những nội dung gì và cách thức triển khai phương án

Giải thích thế nào là : lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ, chỉ huy tại chỗ và triển khai chúng ở từng mức độ

8 Trách nhiệm của các cấp đối với công tác PCCCR

Giảng viên nêu rõ trách nhiệm của người dân, chủ hộ có rừng và l&nh

đạo các cấp đối với công tác phòng cháy chữa cháy rừng; bao gồm các nội dung sau:

Giảng viên có thể giới thiệu các biện pháp chữa cháy rừng hiện có trong nước và trên thế giới; nhưng cần nhấn mạnh đến hoàn cảnh cụ thể của rừng dự án và tại sao biện pháp dập lửa bằng dụng cụ thô sơ lại

được giới thiệu và sự phù hợp của

nó đối với các hộ nông dân như thế nào Trong đó cần nêu rõ tác dụng của biện pháp này và cách tiến hành chữa cháy theo các nội dung sau:

Trang 30

Người dân và các chủ hộ có rừng:

Đơn vị PCCCR cấp thôn

Cấp x& và Ban Quản lý Dự án các cấp

- Báo cáo lên huyện và Ban quan lý dự án cấp trên xin chi viện

9 Khắc phục hậu quả cháy rừng

Giảng viên nêu rõ trách nhiệm của người dân và các cấp trong việc khắc phục hậu quả nếu cháy rừng xảy ra:

- Cấp x&, huyện, Ban quản lý dự án các cấp xem xét và kiểm tra hiện trường, xác định nguyên nhân cháy và mức độ thiệt hại, phương hướng giải quyết Làm bản tường trình và báo cáo lên Tỉnh và Ban quản lý dự án trung ương xem xét

Trang 31

Bài tập 1: Vật liệu cháy, cách phân cấp cấp cháy thông qua vật liệu cháy

Mục tiêu : Các học viên biết được thế nào là vật liệu cháy, cách ước lượng cấp cháy thông qua độ ẩm vật liệu cháy và nhận biết bảng phân cấp cháy của Cục Kiểm lâm

Tổ chức thực hiện :

- Giới thiệu ở hiện trường các loại vật liệu cháy và điều kiện hình thành cháy rừng

- Hướng dẫn cho học viên nhận biết 5 cấp dự báo cháy rừng

- Hướng dẫn cách phân cấp cháy rừng dựa trên cảm nhận độ ẩm vật liệu cháy

- Từng học viên trực tiếp mục trắc độ ẩm vật liệu cháy và đưa ra mức phân cấp của riêng mình Các học viên khác góp ý

Kết quả: Học viên nắm được các loại vật liệu cháy, điều kiện hình thành cháy rừng, biết cách phân cấp dự cáo cháy rừng

Bài tập 2: Giới thiệu xây dựng các đường băng cản lửa

Mục tiêu : Các học viên nắm được cách thức xây dựng các đường băng cản lửa để phòng cháy rừng Các yêu cầu kỹ thuật của băng trắng và băng xanh; cây trồng trên các băng xanh và cấu trúc 1 băng xanh

Tổ chức thực hiện : Lớp chia làm hai nhóm dưới sự hướng dẫn của giáo viên tiến hành các nội dung sau:

- Xây dựng thử một đoạn đường băng trắng

- Hướng dẫn xây dựng đường băng xanh

Các học viên thảo luận:

+ Hai loại đường băng cản lửa và cách thức xây dựng, hướng, bề rộng, những điểm chý ý…

+ Một số nguyên tắc chọn loài cây trồng trên băng xanh

Kết quả: Học viên nắm được phương pháp xây dựng đường băng cản lửa

Trang 32

Bµi tËp 3: Giíi thiÖu mét sè biÖn ph¸p ch÷a ch¸y rõng

Môc tiªu : C¸c häc viªn biÕt ®−îc mét sè BiÖn ch÷a ch¸y rõng

Tæ chøc thùc hiÖn : Líp chia lµm hai nhãm d−íi sù h−íng dÉn cña gi¸o viªn tiÕn hµnh c¸c néi dung sau:

- Thùc tËp ch÷a ch¸y rõng b»ng ph−¬ng ph¸p t¹o b¨ng tr¾ng ng¨n löa

- Thùc tËp ch÷a ch¸y rõng b»ng dông cô th« s¬

- Giíi thiÖu dông cô ch÷a ch¸y

KÕt qu¶: Häc viªn n¾m ®−îc c¸c ph−¬ng ph¸p ch÷a ch¸y rõng

Trang 33

2 Điều kiện hình thành cháy rừng

Nguồn lửa: do tự nhiên như: sấm, sét, động đất… ; do con người gây ra qua đốt nương làm rẫy, đun nấu, sưởi ấm, đốt than, đốt cỏ…

Vật liệu cháy: Rừng khép tán vật rơi rụng nhiều, độ ẩm không khí thấp, nhiệt độ cao và kéo dài

3. Ba loại cháy rừng

Cháy dưới tán rừng : Ngọn lửa cháy lan tràn theo lớp thảm mục, mùn, cỏ khô, thảm tươi, cây bụi, cây tái sinh, một phần gốc cây to và rễ cây cũng bị hại

Cháy trên tán rừng: Ngọn lửa cháy lan từ tán cây này sang tán cây khác, gây thiệt hại lớn, sau khi cháy chỉ còn lại đất trống

đồi núi trọc

Cháy ngầm : Ngọn lửa cháy ở lớp mùn và than bùn phá huỷ chất hữu cơ nằm sâu từ 0,5 đến 1,0 mét, hay xẩy ra ở những khu rừng có độ cao 600-1000 m, hoặc ở rừng Tràm có tầng than bùn dưới mặt đất

3.2 Cháy tán rừng

Cháy dưới tán Cháy trên tán rừng

4. Tác hại của cháy rừng

Cháy rừng làm thiệt hại tài nguyên rừng, của cải của nhân dân

Cháy rừng ảnh hưởng tới môi trường, đất bị thoái hoá, ô nhiễm không khí

Trang 34

Tuyên truyền giáo dục cộng đồng

Thông qua tiếp xúc trực tiếp với cá nhân, các tổ chức x& hội, thông qua phương tiên thông tin đại chúng và qua trường học để tuyên truyền, giáo dục trong cộng đồng về cháy rừng và cách PCCCR

Dự báo cháy rừng

-Mùa cháy rừng : từ tháng 12 năm trước đến tháng 2 năm sau

- Nhận biết cấp cháy rừng thông qua bảng dự báo của Cục Kiểm lâm và đặc điểm vật liệu cháy :

dự báo của Cục Kiểm lâm

Cấp, mức độ nguy hiểm đối với cháy rừng

Đặc điểm vật liệu cháy (lá cây)

1 Cấp I Màu xanh

lam Cấp thấp, khó xảy ra cháy

rừng

vật liệu cháy dai,

có cảm giác ướt

2 Cấp II Màu xanh lá

cây bình, ít khi Cấp trung

xảy ra cháy rừng

khi bẻ gập đôi vật liệu cháy, không

có tiếng kêu, mềm

3 Cấp III Màu vàng Cấp cao, có

khả năng cháy rừng

Khi gập đôi vật liệu cháy có tiếng kêu tách, vật liệu cháy khô ráo

4 Cấp IV Màu da cam Cấp nguy

hiểm, dễ xảy

ra cháy rừng

khi gập đôi vật liệu cháy có tiếng kêu to, vật liệu cháy g&y

5 Cấp V Màu đỏ Cấp cực kỳ

nguy hiểm, rất

dễ xảy ra cháy rừng

vật liệu cháy có thể vò nát

Trang 35

Xây dựng đường băng cản lửa

Tuỳ thuộc vào địa hình và điều kiện lập địa mà thiết lập đường băng trắng hay băng xanh để ngăn chặn lửa

Băng trắng Bố trí cây trên băng xanh Thiết lập đường băng cản lửa:

Đường băng trắng và băng xanh được chia làm 2 loại: đường băng chính và đường băng phụ, chiều rộng đường băng chính 8-15 m,

đường băng phụ 6-12 m Hướng băng: vuông góc với hướng gió chính Đối với đường băng xanh cần chọn những loại cây chống chịu lửa, lá mọng nước, vỏ dày, không rụng lá mùa khô Các loài cây được chọn: Vối thuốc, Thẩu tấu, Sầm sì, Thành ngạnh, Me rừng, Dâu da

đất, Dứa bà

Một số biện pháp hỗ trợ khác

- Quy hoạch vùng sản xuất nương rẫy đề phòng lửa cháy lan vào rừng

- Vệ sinh rừng làm giảm lượng vật liệu cháy

6 Một số biện pháp chữa cháy rừng

- Chữa cháy bằng băng trắng ngăn lửa

Trang 36

Băng trắng ngăn lửa thường làm ở phía trước đám cháy

Chiều dài và khoảng cách giữa băng trắng ngăn lửa với đám cháy tuỳ thuộc vào tốc

độ lan tràn của đám cháy

Chiều rộng từ 15 đến 20 m, trên băng chặt trắng toàn bộ cây, dọn sạch cành nhánh,

cỏ và vật liệu cháy khác, cuốc lật đất hất

về phía đám cháy

- Chữa cháy rừng bằng dụng cụ thô sơ dập lửa

Tổ chức chỉ đạo, tổ chức các đơn vị phòng phòng chống cháy

Để hạn chế mức thấp nhất ảnh hưởng của cháy rừng cần phải

có một hệ thống tổ chức quản lý phòng chống cháy rừng bao gồm Ban chỉ đạo các cấp từ Trung ương đến địa phương, lực lượng chuyên trách và bán chuyên trách cùng với các hộ gia đình nhận đất trồng rừng của Dự án và các đội liên gia phòng chống cháy rừng Sơ đồ bố trí tổ chức các đơn vị trong PCCCR như sau :

Dùng các dụng cụ thô sơ để phân tán ngọn lửa và tách lửa khỏi vật liệu cháy

Bố trí thành nhóm 7-8 người, dùng cành cây tươi dài 1,5-2 m hoặc bao tải

ướt, bàn dập lửa, dập đám cháy

Kết hợp với các phương tiện và dụng cụ chữa cháy khác như dùng nước phun vào đám cháy, hoặc dùng đất, cát phủ lên vật liệu cháy

Trang 37

Xây dựng phương án 4 tại chỗ

- Lực lượng tại chỗ :

Huy động và sử dụng lực lượng chữa cháy rừng sẵn có ở từng thôn bản, từng x& theo địa bàn được phân công Tuỳ theo quy mô của

đám cháy mà huy động lực lượng cho phù hợp :

- Nếu phát hiện cháy rừng huy động ngay những người ở gần đám cháy

- Cháy nhỏ dưới 500 m2, huy động nhóm hỗ trợ trong mạng lưới Dự

án, tổ đội quản lý bảo vệ rừng, lực lượng kiểm lâm địa bàn

Cháy trung bình từ 500 đến 1000m2, huy động tiếp lực lượng dân

Ban chỉ đạo PCCCR Trung

ương

Ban chỉ đạo PCCCR cấp Tỉnh

Ban chỉ đạo PCCCR cấp

Huyện

Đội chữa cháy cơ

Lực lượng chuyên trách Lực lượng bán chuyên trách

Tham gia hoạt động PCCCR

Trang 38

- Cháy lớn từ 1000 đến 10000m2, huy động tiếp nhân dân, lực lượng dân quân tự vệ ở các thôn bản bên cạnh và cán bộ, công an, kiểm lâm địa bàn, các cơ quan xí nghiệp, trường học gần đám cháy

- Cháy nguy cơ lan rộng trên quy mô lớn, huy động tiếp các đơn vị

bộ đội, công an, kiểm lâm trên địa bàn liên x& hoặc huyện

- Nếu đám cháy vượt tầm kiểm soát của Huyện, thì Chủ tịch uỷ ban nhân dân huyện xin Tỉnh hỗ trợ

- Phương tiện tại chỗ :

Phương án sử dụng các phương tiện đ& có mà bước điều tra đ& thống kê được đối với từng thôn bản, x& huyện phù hợp với từng địa bàn rừng Trong phương án cần xác định rõ địa bàn nào cần sử dụng công cụ nào phù hợp và phát huy được hiệu quả Có địa bàn chỉ sử dụng được công cụ thủ công, có địa bàn sử dụng công cụ thủ công kết hợp công cụ cơ giới

- Hậu cần tại chỗ:

Phương án sử dụng có hiệu quả là kết quả điều tra kinh tế về

hệ thống thông tin liên lạc, xăng dầu, phụ tùng thay thế, nguồn nước, cứu thương, ăn uống cho người chữa cháy rừng Phương án sử dụng hậu cần tại chỗ phải phục vụ cho từng địa bàn rừng Trước hết phải có phương án sử dụng nguồn hậu cần tại chỗ khi đám cháy xảy ra và có phương án huy động nguồn hậu cần theo quy mô của đám cháy

- Chỉ huy tại chỗ:

Phân công chỉ huy chữa cháy rừng trên từng địa bàn cụ thể; phân công theo chức danh chỉ huy cho từng cá nhân Người chỉ huy phải nắm vững địa bàn rừng khi xảy ra cháy rừng về địa hình, địa mạo, nguồn nước, hệ thống giao thông, loài cây, loại rừng, diện tích rừng dễ cháy, số lượng lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ và các công trình phòng cháy hiện có, khả năng ứng cứu, hỗ trợ của các thôn bản, x&, phường và huyện