GIÁO án bài 20 lớp 10

Kiến thức Giúp HS hiểu được: - Trong những thế kỷ độc lập, mặc dù trải qua nhiều biến động, nhân dân ta vẫn nỗ lực xây dựng cho mình một nền văn hoá dân tộc, tiến lên.. Các hoạt động của

Giáo s inh:

Phạm V

ăn L ĩnh

GV HD : T rần T

hị T uyế t

Ngày s oạn: 24/

01/20 18

Ngày dạy:

27/01/

2018

Tiết dạy: ti

ết 4

Lớp:

10A2

Bài 20 XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA DÂN TỘC

TRONG CÁC THẾ KỈ X – XV

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

Giúp HS hiểu được:

- Trong những thế kỷ độc lập, mặc dù trải qua nhiều biến động, nhân dân ta vẫn nỗ lực xây dựng cho mình một nền văn hoá dân tộc, tiến lên

- Trải qua các triều đại Đinh – Lê – Lý – Hồ – Lê sơ ở các thế kỷ X – XV, công cuộc xây dựng văn hoá được tiến hành đều đặn nhất quán Đây cũng là giai đoạn hình thành của nền văn hoá Đại Việt (còn gọi là văn hoá Thăng Long)

- Nền văn hoá Thăng Long phản ánh đậm đà tư tưởng yêu nước, tự hào và độc lập dân tộc

2 Tư tưởng

- Bồi dưỡng niềm tự hào về nền văn hoá đa dạng của dân tộc

- Bồi dưỡng ý thức bảo vệ các di sản văn hoá tốt đẹp của dân tộc

- Giáo dục ý thức, phát huy năng lực sáng tạo trong văn hoá

3 Kỹ năng

- Quan sát, phát hiện

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Một số tranh ảnh nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc thế kỷ X – XV

- Một số bài thơ, phú của các nhà văn học lớn

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC.

1 Kiểm tra bài cũ

- Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên?

2 Mở bài

Từ sau ngày giành độc lập, trải qua gần 6 thế kỷ lao động và chiến đấu nhân dân Việt Nam đã xây dựng cho mình một nền văn hoá đa dạng, phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc Để thấy được những thành tựu văn hoá, nhân dân ta xây dựng được từ thế kỷ X – XV, chúng ta cùng tìm hiểu bài 20

3 Tổ chức dạy học bài mới

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm

vững

I TƯ TƯỞNG TÔN GIÁO

* Hoạt động 1: Cả lớp- cá nhân

- GV giảng để HS nắm được:Bước sang thời

kỳ độc lập trong bối cảnh có chủ quyền độc

lập, các tôn giáo du nhập vào nước ta từ thời

Bắc thuộc có điều kiện phát triển

- GVH: Ở nước ta từ thế kỉ X-XV tồn tại

những tôn giáo nào?

- HS: Đọc sgk trả lời- GV nhận xét và chốt ý

- GV hỏi: Nho giáo có nguồn gốc từ đâu? Do

ai sáng lập? Giáo lý cơ bản của Nho giáo là

gì?

- HS trình bày

 Nho giáo có nguồn gốc từ Trung Quốc.

 Do Khổng Tử sáng lập nên còn gọi là

Khổng giáo.

 Giáo lý cơ bản của Nho giáo là đề cao

những nguyên tắc trong quan hệ xã hội

theo đạo lý “Tam cương, ngũ thường”.

- GV kết luận:

+ Tư tưởng quan điểm của Nho giáo: đề cao

những nguyên tắc trong quan hệ xã hội theo

đạo lý “Tam cương, ngũ thường” trong đó

tam cương có ba cặp quan hệ: vua– tôi, cha

-con, chồng - vợ Ngũ thường là nhân, nghĩa,

- Ở thời kỳ độc lập Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo có điều kiện phát triển mạnh

 Nho giáo:

lễ, trí, tín (5 đức tính của người quân tử).

+ Nho giáo du nhập vào nước ta từ thời Bắc

thuộc, bước sang thế kỷ phong kiến độc lập

có điều kiện phát triển

- GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy được sự

phát triển của Nho giáo ở nước ta qua các

thời đại Lý, Trần, Lê sơ

- GV phát vấn: Tại sao Nho giáo và chữ Hán

sớm trở thành hệ tư tưởng chính thống của

giai cấp thống trị nhưng lại không phổ biến

trong nhân dân?

- HS suy nghĩ trả lời

- GV lý giải: Những quan điểm, tư tưởng của

Nho giáo đã quy định một trật tự, kỷ cương,

đạo đức phong kiến rất quy củ, khắt khe Vì

vậy giai cấp thống trị đã lợi dụng triệt để Nho

giáo để làm công cụ thống trị, bảo vệ chế độ

phong kiến Còn với nhân dân, chỉ tiếp thu

khía cạnh đạo đức của Nho giáo Nhà Lê sơ,

Nho giáo trở thành độc tôn vì lúc này nhà

nước quân chủ chuyên chế đạt mức độ cao,

hoàn chỉnh

- GVH: Nguồn gốc, người sáng lập, giáo lí

cơ bản của phật giáo, sự phát triển qua các

thời kì? Vai trò, vị trí ở các thế kỉ x-xv?

- HS: đọc sgk+ suy nghĩ trả lời

Đạo Phật có nguồn gốc từ Ấn Độ Do thái tử

Tất Đạt Đa sáng lập (còn gọi là Phật Thích

Ca Mâu Ni).

- GV: Nhận xét, bổ sung và chốt ý: giữ vị trí

đặc biệt trong đời sống tinh thần của nd,

trong triều đình pk các nhà sư được triều đình

tôn trọng, vua,quan nhiều người theo phật

giáo thời Lý coi ph giáo là quốc đạo

- GV liên hệ về sự phát triển của Phật giáo

hiện nay, dẫn chứng về các ngôi chùa cổ

- GVH:Đạo giáo trong thời kỳ này như thế

nào?

HS: đọc sgk+ suy nghĩ trả lời

- Thời Lý, Trần : Nho giáo đã dần trở thành hệ tư tưởng chính thống của giai cấp thống trị, chi phối nội dung giáo dục, thi cử song không phổ biến trong nhân dân

-Thời Lê Sơ: Trở Thành hệ tư tưởng chính thống của nhà nước và phổ biến trong nhân dân

 Phật giáo:

- Thời Lý – Trần được phổ biến rộng rãi, chùa chiền được xây dựng ở khắp nơi , sư sãi đông

- Thời Lê sơ Phật giáo bị hạn chế, thu hẹp, đi vào trong nhân dân

=> Phật giáo giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân và trong triều đình phong kiến

 Đạo giáo: Tuy không phổ cập nhưng hòa lẫn với các tín ngưỡng dân gian

II GIÁO DỤC, VĂN HỌC, NGHỆ THUẬT Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân.

- Chia cả lớp thành 4 nhóm:

+ Nhóm 1: Những việc làm nào cho thấy nhà

nước phong kiến trong các thế kỉ X-XV rất

quan tâm đến giáo dục?, Việc dựng bia tiến sĩ

có tác dụng gì?

+Nhóm 2: Hãy cho biết sự phát triển của văn

học trong thế kỉ X-XV (văn học chữ hán và

chữ Nôm)

+ Nhóm 3: Hãy cho biết trong thế kỉ X –XV

nghệ thuật của nước ta gồm những lĩnh vực

nào? Em có nhận xét gì về đời sống văn hoá

của nhân dân thời Lý – Trần – Hồ?

+ Nhóm 4: Trong các thế kỉ từ X – XV, khoa

học kĩ thuật của nước ta đã đạt được những

thành tựu nào? Nêu sơ lược?

- GV truyền đạt để HS nắm được:

Trong 1000 năm bắc thuộc của nhân dân ta

không được học hành, giáo dục không ai

quan tâm, trong khi đó ở Trung Quốc giáo

dục đã được coi trọng từ thời Xuân Thu (thời

Khổng Tử – Khổng Tử được coi là ông tổ của

nghề dạy học của Trung Quốc)

- Bước vào thế kỷ độc lập, Nhà nước

phong kiến đã quan tâm đến giáo dục

- GV: yêu cầu Nhóm 1 cho biết những

việc làm nào cho thấy nhà nước phong kiến

trong các thế kỉ X-XV rất quan tâm đến giáo

dục?

- HS: trả lời.

- GV: chốt ý.

1 Giáo dục

- GV có thể hỏi thêm: việc làm của Lý

Thánh Tông có ý nghĩa gì?

- HS trả lời:

- GV bổ sung, kết luận: Thể hiện sự

quan tâm của Nhà nước phong kiến đến giáo

dục, khuyến khích học tập trong nhân dân,

tôn vinh nghề dạy học

- GV có thể giải thích cho HS các kỳ

thi hương, hội, đình

- GV: Nhóm 1 cho biết việc dựng bia

tiến sĩ có tác dụng gì?

- HS quan sát hình 38 bia tiến sĩ ở văn

Miếu (Hà Nội) suy nghĩ trả lời

- GV nhận xét, kết luận: Việc làm này

có tác dụng khuyến khích học tập đề cao

những người tài giỏi cần cho đất nước

- GV: Qua sự phát triển của giáo dục

thế kỷ XI – XV em thấy giáo dục thời kỳ này

có vai trò như thế nào?

- HS suy nghĩ, trả lời:

- GV nhận xét, kết luận:

- GV có thể lý giải thêm nội dung giáo

dục chủ yếu thiên về thiên văn học, triết học,

thần học, đạo đức , chính trị … (SGK là Tứ

Thư Ngũ Kinh) Hầu như không có nội dung

khoa học, kỹ thuật vì vậy không tạo điều kiện

cho kinh tế phát triển

- Năm 1070, Vua Lý Thánh Tông cho lập Văn Miếu

- Từ đó giáo dục được tôn vinh, quan tâm phát triển

- Năm 1484, nhà nước quyết dựng bia tiến sĩ

- Vai trò của giáo dục đào tạo người làm quan, người tài cho đất nước, nâng cao dân trí, song không tạo điều kiện cho phát triển kinh tế

- GV yêu cầu Nhóm 2 trả lời câu hỏi:

Hãy cho biết sự phát triển của văn học trong

thế kỉ X-XV (văn học chữ hán và chữ Nôm)

- HS theo dõi SGK phát biểu.

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận về sự

phát triển của văn học

- GV có thể minh hoạ thêm về vị trí

phát triển của văn học về các tài năng văn học

qua lời một số đoạn trong Hịch Tướng sĩ, Cáo

Bình Ngô … khẳng định sức sống bất diệt

của những áng văn thơ bất hủ

2 Phát triển văn học

- Phát triển mạnh từ thời nhà Trần, nhất là văn học chữ Hán Tác phẩm tiêu biểu: Hịch tướng sĩ

- Từ thế kỷ XV văn học chữ Hán và chữ Nôm đều phát triển

- GV yêu cầu Nhóm 2 trả lời câu hỏi:

Đặc điểm của văn học thế kỷ XI – XV.?

- HS: Dựa trên những kiến thức văn

học đã được học kết hợp với những kiến thức

Lịch sử để trả lời

- GV kết luận.

- Đặc điểm:

+ Thể hiện tinh thần dân tộc, lòng yêu nước, tự hào dân tộc

+ Ca ngợi những chiến công oai hùng, cảnh đẹp của quê hương đất nước

- GV: Yêu cầu Nhóm 3 cho biết: trong

thế kỉ X –XV nghệ thuật của nước ta gồm

những lĩnh vực nào?

- HS: theo dõi, trả lởi.

- GV: kết luận Giảng giải về lĩnh vực

nghệ thuật gốm: kiến trúc, điêu khắc, sân

khấu, âm nhạc …

- GV: cho HS xem một số tranh ảnh

sưu tầm được: những công trình kiến trúc

Phật giáo tiêu biểu mà các em chưa trình bày

được như: Tháp Báo Thiên (Hà Nội), chuông

Quy Điền (Hà Nội) Tượng Quỳnh Lâm –

Đông Triều (Quảng Ninh), Vạc phổ Minh

(Nam Định), Tháp Chàm …

+ GV hỏi Nhóm 3: hãy quan sát hình

39, 40 trong sgk và cho biết: nét độc đáo của

nghệ thuật kiến trúc Việt Nam đương thời?

- HS: suy nghĩ, trả lời

- GV: chốt lại, kết luận

- GV hỏi Nhóm 3: Em có nhận xét gì

về đời sống văn hoá của nhân dân thời Lý –

Trần – Hồ?

- HS suy nghĩ trả lời.

- GV bổ sung kết luận.

3 Nghệ thuật

+ Kiến trúc phát triển chủ yếu ở giai đoạn Lý – Trần – Hồ thế kỷ X – XV theo hướng Phật giáo gồm chùa, tháp, đền

+ Bên cạnh đó có những công trình kiến trúc ảnh hưởng Nho giáo: Cung điện, thành quách, thành Thăng Long

+ Điêu khắc: Gồm những công trình chạm khắc, trang trí ảnh hưởng của Phật giáo và Nho giáo vẫn mang những độc đáo riêng

+ Nghệ thuật sân khấu ca múa, nhạc mang đậm tính dân gian truyền thống

- Nhận xét:

+ Văn hoá Đại Việt thế kỷ X – XV phát triển phong phú đa dạng

+ Chịu ảnh hưởng của yếu tố ngoài xong vẫn mang đậm tính dân tộc và

dân gian.

- GV: Yêu cầu Nhóm 4 trả lời: Trong

các thế kỉ từ X – XV, khoa học kĩ thuật của

nước ta đã đạt được những thành tựu nào?

Nêu sơ lược?

- HS theo dõi SGK, và trả lời.

- GV: kết luận thành một bảng thống

kê

4 Khoa học kỹ thuật

Lịch sử:

+ Đại Việt sử ký (Lê Văn Hưu) + Lam Sơn thực lục

+ Đại Việt sử ký toàn thư

- Địa lý: Dư địa chí, Hồng Đức bản đồ

- Quân sự: Binh thư yếu lược

- Chính trị: Thiên Nam dư hạ

- Toán học: Đại thành toán pháp (Lương Thế Vinh), Lập thành toán pháp (Vũ Hữu)

- Kỹ thuật: Chế tạo súng thần cơ (Hồ Nguyên Trừng)…

4 Củng cố

- Vị trí của Phật giáo ở các thế kỷ X – XV

- Đặc điểm thơ băn thế kỷ XI – XV

- Nét độc đáo, tính dân tộc và dân gian trong lĩnh vực nghệ thuật thế kỷ X – XV

5 Dặn dò.

- Học bài cũ

- Đọc bài mới

IV RÚT KINH NGHIỆM

Ngày….tháng.…năm 2018 Ngày 27 tháng 01 năm 2018 KÍ, DUYỆT CỦA GVHD SINH VIÊN THỰC TẬP Trần Thị Tuyết Phạm Văn Lĩnh GVHD NHẬN XÉT…

………

………

………