hiểu rõ về thị trường ngoại hối, thị trường tài chính Việt Nam Khách quan và nhận định về thị trường ngoại hối, sự tác động, nguyên nhân sâu xa và quan điểm về thị trường tài chính Việt Nam ..........................................................................................................................................................
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
MÔN: THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH
CHỦ ĐỀ: THỊ TRƯỜNG NGOẠI HỐI VIỆT NAM
Trang 2MỞ ĐẦU
Trong đời sống hiện đại ngày nay, chắc hẳn không ít lần chúng ta nghe nhắcđến các giao dịch mua bán, trao đổi các loại tiền tệ như USD, EUR, JPY,…Việc này góp phần làm sôi động thị trường ngoại hối trong nước cũng nhưthế giới Là một phần nhỏ của thị trường tiền tệ nhưng ngoại hối đã, đang và
sẽ đóng vai trò chủ chốt trong cán cân thương mại Từ đó góp phần pháttriển kinh tế - xã hội nói chung và ngoại thương nói riêng
Trang 3I THỊ TRƯỜNG NGOẠI HỐI VIỆT NAM
1. Lịch sử hình thành:
Thị trường ngoại hối hình thành và phát triển như một sự tất yếu của nềnkinh tế, vì nó gắn liền với nhu cầu giao dịch và trao đổi ngoại tệ giữa cácquốc gia, nhất là trong công cuộc đổi mới kinh tế từ cuối thập niên 80 đầuthập niên 90 Nhận thức được tầm quan trọng đó, Ngân hàng Nhà nước ViệtNam quyết định thành lập Trung tâm giao dịch ngoại tệ (207/NH-QĐ ngày16/8/1991) hoạt động như một thị trường ngoại hối chính thức với các mụctiêu chính yếu sau:
- Tạo ra thị trường trao đổi ngoại tệ chính thức giữa ngân hàng vàcác đơn vị kinh tế
- Đánh giá và đo lường mức cung cầu ngoại tệ
- Quy định tỷ giá chính thức giữa USD (dollar Mỹ) và VND (ViệtNam đồng)
- Tạo bước đệm để hình thành thị trường tài chính trong tương lai
Sau ba năm hoạt động với hai phiên giao dịch mỗi tuần (thứ ba và thứ sáu) ởhai thành phố lớn của cả nước là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh; đếnnăm 1994, Trung tâm giao dịch ngoại tệ chấm dứt hoạt động, thay vào đó làthị trường ngoại tệ liên ngân hàng (theo Quyết định 203/NH-QĐ ngày20/9/1994 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước) Đánh dấu bước chuyểnmình của thị trường ngoại hối Việt Nam
Đây là một quyết định đúng đắn nhằm xây dựng thị trường có tổ chức chogiao dịch ngoại tệ giữa các ngân hàng thương mại cũng như thiết lập cơ sởhình thành thị trường ngoại hối hoàn chỉnh trong tương tai Thêm vào đó,Ngân hàng Nhà nước có thể xem đây là một công cụ để can thiệp hiệu quả
và kịp thời vào thị trường nhằm mục đích thực thi chính sách tiền tệ quốcgia
2. Khái niệm:
Trang 4Có thể hiểu đơn giản thị trường ngoại hối là nơi thực hiện các giao dịch muabán, trao đổi các loại ngoại tệ và các hoạt động kinh doanh có liên quan đếnngoại tệ Hiện nay, những ngân hàng trung ương với khối lượng giao dịchlớn và có vai trò trong việc điều chỉnh chính sách tiền tệ trên thị trường: Cục
dự trữ liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng trung ương Anh (BOE), Ngân hàngtrung ương châu Âu (ECB), Ngân hàng quốc gia Thụy Sĩ (SNB), Ngân hàngNhật Bản (BOJ)…Ở nước ta chính là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam(SBV)
Chẳng hạn như khi xuất khẩu mặt hàng thanh long qua Úc, doanh nghiệpthường thu về AUD (dollar Úc) nhưng công ty không thể sử dụng AUD màphải dùng VND (Việt Nam đồng) để chi trả chi phí đầu vào Khi đó, công tycần bán USD thu được từ xuất khẩu để lấy VND
3. Đặc điểm của thị trường ngoại hối:
Trang 5Thị trường ngoại hối là các thị trường buôn bán các loại hàng hóa đặc biệt đồng tiền của các nước nên thị trường này có những đặc điểm riêng biệt màkhông phải thị trường nào cũng có như:
Là thị trường giao dịch mang tính chất quốc tế:
Do thị trường giao dịch của nó không bị thu hẹp bởi 1 quốc gia mà lan rộng khắp toàn cầu để mua bán các loại ngoại tệ
- Là thị trường có tính thanh khoản:
Bởi thị trường giao dịch với phạm vi lan rộng khắp thế giới và số lượngngười tham gia ngày càng đông nên không thể kiểm soát được
- Thị trường ngoại hối hoạt động liên tục 24h (trừ những ngày cuối tuần):
Do sự chênh lệch múi giờ giữa các nước về địa lý do đó thị trường này hoạtđộng liên tục
Ví dụ: Nhà giao dịch ở thị trường Singapore buổi sáng có thể giao dịch vớithị trường phía đông như Hong Kong, Tokyo Đến khi 2 thị trường này đóngcửa cũng là lúc các thị trường phía tây như London, Paris mở cửa Như vậy,nhà giao dịch này có thể hoạt động liên tục nếu muốn
- Ngoài ra, thị trường này giao dịch liên tục còn nhờ vào các phương tiệnthông tin liên lạc hiện đại như: điện thoại, internet, fax khiến cho các nhàgiao dịch có thể theo dõi và thực hiện giao dịch bất cứ lúc nào mà họ muốn
4. Vai trò của thị trường ngoại hối:
Thị trường ngoại hối giúp ích rất nhiều cho các nhà đầu tư, các công ty cũngnhư các ngân hàng trong nền kinh tế đang phát triển
- Thị trường này giúp cho việc mua bán xuất nhập khẩu giữa các nước:
Cụ thể như Công ty ở Việt Nam muốn mua vật liệu nhập khẩu của công ty ởNhật về làm hàng hóa bán Nhưng khi công ty ở Việt Nam bán hàng ở nước
Trang 6mình thì thu được đồng tiền VND Nhưng để trả tiền vật liệu cho công ty ởNhật thì Công ty Việt Nam phải đổi đồng tiền VND sang đồng Yên của Nhật
để thanh toán cho họ Việc trao đổi giữa đồng tiền này với đồng tiền khácđều phải dựa trên thị trường ngoại hối
- Thị trường ngoại hối còn là phương tiện giúp cho nhà đầu tư thực hiệnchuyển đổi ngoại tệ nhằm đáp ứng đầu tư vào tài sản hữu hình hay vô hìnhvới mục đích kiếm tiền:
Ví dụ như một nhà đầu tư Hàn Quốc đang có vốn đầu tư ở Seoul nhưng ông
ta nhận thấy rằng lãi suất đầu tư vào Seoul mà ông nhận được ít hơn so vớiviệc ông đầu tư vào Mỹ Do đó ông đã rút vốn từ đất nước mình sang đầu tưvào Mỹ để có thể thỏa mãn được nhu cầu kiếm tiền nhiều hơn Do vậy, thịtrường ngoại hối chính là công cụ giúp ông làm việc đó bằng cách chuyểnđổi đồng tiền Won của Hàn Quốc sang đồng tiền USD của Mỹ để nhà đầu tư
dễ dàng gia nhập vào thị trường ở Mỹ
- Thị trường ngoại hối còn là công cụ để ngân hàng Trung ương thực hiệnchính sách tiền tệ nhằm điều khiển nền kinh tế theo mục đích của chính phủ.(Nhưng vai trò này chỉ giới hạn được một thời gian chứ không thể kéo dàiđược bởi thị trường này mang tính quốc tế và được rất nhiều người tham gianên không thể kiểm soát chặt chẽ được thị trường này)
Ví dụ như Chính Phủ khuyến khích xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu đểgiảm thiểu cán cân thương mại và cán cân thanh toán Khi đó Ngân hàngTrung ương sẽ đảm nhiệm vai trò thông qua thị trường này để mua ngoại tệvào Ngược lại, nếu ngoại tệ lên giá quá vượt so với mức bình thường gây ralạm phát Khi đó chính phủ sẽ yêu cầu ngân hàng Trung ương bán hết ngoại
tệ ra để nâng giá nội tệ lên nhằm giảm mục đích lạm phát
II NGHIỆP VỤ GIAO DỊCH NGOẠI HỐI
Trên thị trường hiện có 4 loại nghiệp vụ giao dịch ngoại hối chính:
• Nghiệp vụ giao dịch ngoại hối giao ngay
Trang 7• Nghiệp vụ giao dịch ngoại hối giao sau
• Nghiệp vụ giao dịch ngoại hối mua bán có kỳ hạn
• Nghiệp vụ giao dịch ngoại hối quyền chọn
1. Nghiệp vụ giao dịch ngoại hối giao ngay (Spot Transaction):
Khái niệm: Giao dịch giao ngay là phương thức mua bán ngoại tệ mà việc
chuyển giao và thanh toán giữa hai ngân hàng sẽ được thực hiện,thông thường là vào ngày thứ hai sau ngày giao dịch
Đặc điểm:
• Chi phí giao dịch ngoại hối giao ngay giữa ngân hàng và khách hàng
do ngân hàng qui định
• Giao dịch giữa ngân hàng với khách hàng thương mại sẽ không phải
chờ đợi 2 ngày mà có thể thực hiện vào ngày tiếp theo của giao dịch
• Giao dịch giao ngay hiện tại chủ yếu thực hiện trên thị trường liên
ngân hàng
2. Nghiệp vụ giao dịch ngoại hối giao sau (Future Transaction):
Khái niệm: Giao dịch ngoại hối giao sau là một thỏa thuận mua bán một số
lượng ngoại tệ nhất định theo tỷ giá cố định tại một thời điểm cố địnhđược xác định bởi trung tâm giao dịch Giao dịch ngoại hối giao sau(còn gọi là giao dịch tương lai) cũng tương tự như giao dịch các loạihàng hóa
Đặc trưng cơ bản của giao dịch giao sau là tiêu chuẩn hóa trên các phương
diện sau:
• Đồng tiền giao dịch: Chỉ áp dụng cho một số ngoại tệ là AUD, GBP,
CAD, JPY, CHF, EUR
• Qui mô hợp đồng: ví dụ như trên thị trường Chicago, qui mô hợp
đồng là 100.000 AUD, 62.500 GBP, 100.000 CAD, 12.500.000 JPY,125.000 EUR, 125.000 CHF
• Phương pháp yết tỷ giá: yết giá kiểu Hoa Kì được sử dụng trên thị
trường Chicago, nghĩa là giá USD của 1 đơn vị ngoại tệ
Trang 8• Ngày đến hạn: Trên thị trường Chicago, các hợp đồng đến hạn vào
ngày thứ tư tuần thứ ba của các tháng 1, tháng 3, tháng 4, tháng 6,tháng 7, tháng 9, tháng 10 và tháng 12
• Ký quỹ: Người mua phải ký quỹ một khoản ban đầu như khoản bảo
đảm thực hiện hợp đồng (Performance Bond) bằng thư tín dụng ngânhàng (Bank’s letter of credit), trái phiếu kho bạc hoặc tiền mặt Đồngthời người mua cũng phải ký quỹ một khoản để duy trì hợp đồng
• Thanh khoản hợp đồng: Chỉ khoảng 5% số hợp đồng tương lai đã ký
được thanh khoản khi đến kỳ hạn bằng cách chuyển tiền giữa ngườimua và người bán, số hợp đồng còn lại thường được người mua vàngười bán thanh khoản bù trừ hàng ngày trước khi đến hạn Hợpđồng tương lai có thể được thanh khản hàng ngày và thực hiện nghiệp
vụ ký hợp đồng bồi hoàn (Offset contract)
• Hoa hồng: Khách hàng phải trả hoa hồng cho người môi giới tại các
sở giao dịch để nối kết các hợp đồng tương lai Tại các sở giao dịchchỉ niêm yết một tỷ giá cho người mua và người bán giao dịch, điềunày khác với thị trường liên ngân hàng niêm yết tỷ giá mua, tỷ giábán và không thu phí
• Phòng giao hoán (Clearing House): Tất cả các hợp đồng tương lai đều
phải ký kết giữa các khách hàng với phòng giao hoán, các khách hàngkhông trực tiếp ký hợp đồng tương lai với nhau Điều này bảo đảmrằng tất cả các hợp đông tương lai đều được thực hiện, không mộtbên tham gia hợp đồng nào tự ý phá bỏ hợp đồng dù rủi ro xảy ra.Giao dịch tương lai và giao dịch có kỳ hạn đều nhằm mục tiêu thương mại
và đầu cơ tìm kiếm lợi nhuận nhưng có những điểm khác biệt cơ bản Mụcđích của giao dịch tương lai là để đầu cơ ngoại tệ nhằm tìm kiếm lợi nhuận.Nhà đầu cơ dự báo một loại ngoại tệ nào đó lên giá sẽ ký hợp đồng mua vàngược lại, nếu dự báo ngoại tệ đó xuống giá sẽ ký hợp đồng bán Hành viđầu cơ ở đây là đầu cơ giá chứ không phải đầu cơ tiền thực nên ngay khigiao dịch nhà đầu cơ chưa cần vốn
3 Nghiệp vụ giao dịch ngoại hối mua bán có kỳ hạn (Forward
Transaction)
Trang 9Khái niệm: Giao dịch có kỳ hạn, còn gọi là giao dịch có kỳ hạn bắt buộc đòihỏi chuyển giao vào một kỳ hạn nhất định một lượng ngoại tệ này để nhậnmột lượng ngoại tệ khác theo hợp đồng có kỳ hạn đã được ký kết Tỷ giá hốiđoái có kỳ hạn được qui định vào thời điểm kỳ hợp đồng và áp dụng thanhtoán khi đến kỳ hạn Tỷ giá hối đoái có kỳ hạn thường được xác định nhưgiá trị đến hạn của kỳ hạn đó Kỳ hạn có thể là 1, 2, 3, 6 và 12 tháng có thể
có những hợp đồng kỳ hạn trên một năm nhưng không phổ biến do dự báo
tỷ giá kỳ hạn rất dài và khó chính xác
Đặc điểm:
• Giao dịch thực hiện dưới dạng mua có kỳ hạn hoặc bán có kỳ hạn
• Giao dịch trên thị trường liên ngân hàng nhằm mục đích ký hợp đồng bồi hoàn với các hợp đồng mà ngân hàng đã ký với các khách hàng không phải là ngân hàng Mục đích của các hợp đồng giao dịch có kỳ hạn này là để ngân hàng phân tán rủi ro trong kinh doanh
• Giao dịch có kỳ hạn còn được thực hiện giữa ngân hàng với khách hàng không phải là ngân hàng (cá nhân hay doanh nghiệp) Các khách hàng này sử dụng giao dịch có kỳ hạn để cống lại rủi ro do thay đổi giá trị của khoản tiền phải trả hay nhận được trong tương lai từ giao dịch hàng hóa hay dịch vụ của họ
• Lợi hay thiệt của hợp đồng có kỳ hạn phụ thuộc vào sự thay đổi của đồng tiền mua bán theo xu hướng nào và mức lợi hay thiệt được xác định thông qua so sánh tỷ giá có kỳ hạn với tỷ giá giao ngay khi đến
kỳ hạn của hợp đồng
• Là hợp đồng nhằm tự bảo hiểm khoản tiền phải trả hoặc sẽ nhận được khỏi rủi ro do biến động tỷ giá
4 Nghiệp vụ giao dịch ngoại hối quyền chọn (Binary Option):
Giao dịch ngoại hối quyền chọn hay còn gọi là Quyền chọn nhị phân
(Binary Option) là khi nhà đầu tư có xu hướng lựa chọn giao dịch trên một cặp tiền tệ nào đó, nhà đầu tư sẽ dự đoán giá của cặp tiền tệ đó sẽ đi lên hoặc lựa chọn đi xuống và đặt lệnh, đến lúc lệnh đáo hạn, sẽ đem giá của cặp tiền tệ lúc đáo hạn so sánh với giá lúc nhà đầu tư thực hiện giao dịch, nếu dự đoán xu hướng của nhà đầu tư chính xác thì thường sẽ thu được từ
Trang 1065% đến 95% lợi nhuận với số tiền đặt lệnh ban đầu, nếu lựa chọn sai nhà đầu tư sẽ mất số tiền đã đặt lệnh.
Bốn loại ngiệp vụ vừa nêu trên chủ yếu xuất hiện ở lĩnh vực xuất khẩu và chứng khoán ở Việt Nam
III TÌNH HÌNH THỊ TRƯỜNG NGOẠI HỐI NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY
1. NĂM 2015
Trong năm 2015,
• NHNN đã ba lần điều chỉnh tỷ giá bình quân liên ngân hàng vào tháng
1, tháng 5 và tháng 8 với biên độ mỗi lần điều chỉnh là 1% và đã vượtquá mục tiêu điều chỉnh của Ngân Hàng Nhà Nước là 2%
• Ngân Hàng Nhà Nước cũng đã điều chỉnh biên độ dao động tỷ giá hailần liên tiếp, mỗi lần tăng thêm 1% vào tháng 8, trước sức ép từ việcTrung Quốc phá giá đồng nhân dân tệ so với USD
• Giá trị đồng USD liên tục tăng trên thị trường quốc tế (đến 31/12, chỉ
số đô la Mỹ đã tăng 9,3% so thời điểm cuối năm 2014)
• Ngoài biện pháp điều chỉnh tỷ giá bình quân liên ngân hàng và biên độdao động, nhằm duy trì ổn định thị trường ngoại hối trong năm 2015,Ngân Hàng Nhà Nước đã áp dụng một số biện pháp như:
- Siết chặt việc mua ngoại tệ (Thông tư 15/2015/TT-NHNN chỉ chophép các nhà nhập khẩu được mua ngoại tệ giao ngay 2 ngày trướcthời điểm thanh toán)
- Điều chỉnh hạ lãi suất tiền gửi USD và đưa ra cam kết sẽ duy trì ổnđịnh mức tỷ giá này đến cuối năm 2015 và những tháng đầu năm2016
Tuy nhiên, những biện pháp này thực tế vẫn chưa đủ để bình ổn thịtrường Tỷ giá USD/VND trên thị trường chính thức luôn sát với mứctrần tỷ giá, thậm chí tỷ giá trên thị trường tự do còn vượt cả mức trầngiao dịch cho phép
Đến ngày 31/12/2015, tỷ giá bình quân liên ngân hàng là USD/VND
= 21.890 với biên độ +/- 3%, theo đó, tỷ giá trần áp dụng trên thịtrường sẽ là USD/VND = 22.547 và tỷ giá sàn là USD/VND =21.233 Trong khi đó, tỷ giá trung bình của các Ngân hàng thương
Trang 11mại là USD/VND = 22.506 tăng 5,3% so với cuối năm 2014; tỷ giá tự
do là USD/VND = 22.656, tăng 5,3% so với cuối năm 2014
Diễn biến tỷ giá USD/VND năm 2015
Nếu cục Dự trữ Liên Bang Mỹ (FED) tăng lãi suất thì tỷ giá USD/VND vàchính sách tỷ giá của Việt Nam sẽ chịu một áp lực lớn, bởi vì :
• Việc can thiệp liên tục để ổn định tỷ giá trong bối cảnh mới có thể làmsuy giảm và ảnh hưởng đến sự an toàn của dự trữ ngoại hối
• Dư địa cho việc áp dụng biện pháp hành chính trần lãi suất tiền gửiUSD đã ở mức 0%
• Chính sách tỷ giá của Trung Quốc sẽ linh hoạt hơn khi đồng nhân dân
tệ (CNY) được đưa vào rổ tiền tệ Special Drawing Right (SDR), đồngCNY có thể sẽ tiếp tục giảm giá nhiều hơn
Chính sách tỷ giá VND phải linh hoạt hơn để đảm bảo tính cạnhtranh của hàng xuất khẩu Việt Nam với xuất khẩu của Trung Quốctrên các thị trường chung (Mỹ, EU, Nhật Bản…) và hạn chế nhập siêu
từ Trung Quốc
2. NĂM 2016
Trang 12Trong năm 2016, thị trường ngoại tệ và tỷ giá rất ổn định, củng cố lòng tinvào đồng Việt Nam của người dân, các nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tưnước ngoài.
- Tất cả nhu cầu thanh khoản ngoại tệ trên thị trường ngoại hối đềuđược đảm bảo mặc dù có những diễn biến bất thường, tác động mạnhtới nền kinh tế toàn cầu như Brexit, bầu cử Tổng thống Mỹ…
- Trong khi đồng tiền của một số nước trong khu vực mất giá, thậm chímất giá mạnh, thị trường ngoại hối các nước cũng biến động thì thịtrường ngoại tệ của Việt Nam vẫn ổn định
- Đồng Việt Nam mới chỉ mất giá 1,1-1,2% ở thời gian trong năm
Từ đầu năm 2016, Ngân hàng Nhà nước thực hiện công bố tỷ giá trung tâmbiến động linh hoạt hàng ngày theo sát diễn biến thị trường trong và ngoàinước, phù hợp với mục tiêu chính sách tiền tệ
- Ngày 2/2/2016, Ngân hàng nhà nước yết giá trở lại với đồng USD vớigiá mua vào là 22.300 VND và giá trần bán ra là 22.511 VND Việclàm này cho thấy, ngân hàng đã bắt đầu mua vào ngoại tệ để dự trữ.Sau khi công bố thông tin trên, thanh khoản thị trường trở nên dồi dào,hoạt động thị trường trở nên sôi động hơn
- Cuối tháng 5/2016, trên thị trường Việt Nam, việc mua vào 7 tỷ USD
để dự trữ của Ngân hàng nhà nước cũng góp phần làm giá đồng USDtăng lên
Lãi suất liên ngân hàng vào tháng 5/2016 lại có những diễn biến tráichiều so với tháng trước đó, có chiều hướng giảm sâu và giữ ở mứcthấp liên tiếp trong nhiều tuần tiếp theo do huy động vốn VND tăngnhanh hơn tín dụng VND, NHNN đã bơm hơn 72.000 tỷ VND thôngqua kênh ngoại hối
Vào tháng 6, mức tỷ giá lại trở về tình trạng ổn định do ngân hàng tạmthời ngưng hoạt động bơm tiền vào thị trường, cán cân thương mại cónhiều diễn biến tích cực đồng thời cục Dự trữ Liên Bang Mỹ cũng trìhoãn việc tăng lãi suất
Vào tháng 8:
Thặng dư thương mại tiếp tục được duy trì