Nhà nước cũng ban hành Luật Đất đai cùng nhiều cơ chế, chính sách pháp luật khác nhau qua từng thời kỳ nhằm tăng cường công tác quản lý và sử dụng đất đai có hiệu quả. Tuy nhiên, trong điều kiện cơ chế kinh tế thị trường hiện nay, quan hệ đất đai là một quan hệ mang tính phức tạp, nhiều mâu thuẩn còn tồn tại trước đây ngày càng bộc lộ rõ hơn. Thực tiễn cho thấy, tuy đã trải qua nhiều thời kỳ khác nhau, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản, cơ chế chính sách pháp luật đất đai khác nhau để phù hợp với từng giai đoạn, hoàn cảnh cụ thể. Nhưng cho đến nay, hệ thống văn bản pháp luật này ít nhiều còn thiếu chặt chẽ, chưa đồng bộ, nhiều văn bản còn chồng chéo, chưa rõ ràng gây khó khăn trong việc quản lý cho không ít các cơ quan có thẩm quyền từ Trung ương đến địa phương. Mặt khác, quyền lợi của người sử dụng đất (hộ gia đình, cá nhân và tổ chức) chưa được giải quyết thoả đáng, dẫn đến việc khiếu nại, khiếu kiện yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ lợi ích của mình còn diễn ra gay gắt, phức tạp. Một trong những vấn đề được quan tâm nhiều là việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ gia đình, cá nhân, tổ chức sử dụng đất đúng mục đích. Xuất phát từ thực tiễn và yêu cầu bức xúc trên, tôi quyết định chọn đề tài “Giải quyết khiếu nại trong việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất”. Qua đó nghiên cứu, phân tích góp ý cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật đất đai, đảm bảo tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, đưa pháp luật đất đai ngày càng trở thành công cụ hữu hiệu trong đời sống nhân dân, là động lực giúp người sử dụng đất yên tâm đầu tư công sức, của cải trên mảnh đất của mình cũng như chuyển nhượng quyền cho người khác theo quy định của pháp luật.
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt,
là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng Xuất phát từ tầm quan trọng thiết thực của đất đai, ngay sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, cùng với sự ra đời của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, Đảng và Nhà nước ta đã lãnh đạo nhân dân bắt tay vào công cuộc xây dựng đất nước trên mọi lĩnh vực, trong đó đặc biệt chú trọng đến chính sách về đất đai
Hiến pháp năm 1992 ghi nhận “Nhà nước thống nhất quản lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, bảo đảm sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả Nhà nước giao đất cho các tổ chức và cá nhân ổn định lâu dài.
Tổ chức và cá nhân có trách nhiệm bảo vệ, bồi bổ, khai thác hợp lí, sử dụng tiết kiệm đất, được chuyển quyền sử dụng đất được Nhà nước giao theo quy định của pháp luật” (Trích Điều 18 – Hiến pháp 1992).
Nhà nước cũng ban hành Luật Đất đai cùng nhiều cơ chế, chính sách pháp luật khác nhau qua từng thời kỳ nhằm tăng cường công tác quản lý và sử dụng đất đai có hiệu quả
Tuy nhiên, trong điều kiện cơ chế kinh tế thị trường hiện nay, quan hệ đất đai là một quan hệ mang tính phức tạp, nhiều mâu thuẩn còn tồn tại trước đây ngày càng bộc lộ rõ hơn
Thực tiễn cho thấy, tuy đã trải qua nhiều thời kỳ khác nhau, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản, cơ chế chính sách pháp luật đất đai khác nhau để phù hợp với từng giai đoạn, hoàn cảnh cụ thể Nhưng cho đến nay, hệ thống văn bản pháp luật này ít nhiều còn thiếu chặt chẽ, chưa đồng bộ, nhiều văn bản còn chồng chéo, chưa rõ ràng gây khó khăn trong việc quản lý cho không ít các cơ
Trang 2Mặt khác, quyền lợi của người sử dụng đất (hộ gia đình, cá nhân và tổ chức) chưa được giải quyết thoả đáng, dẫn đến việc khiếu nại, khiếu kiện yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ lợi ích của mình còn diễn ra gay gắt, phức tạp Một trong những vấn đề được quan tâm nhiều là việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ gia đình, cá nhân, tổ chức sử dụng đất đúng mục đích
Xuất phát từ thực tiễn và yêu cầu bức xúc trên, tôi quyết định chọn đề tài
“Giải quyết khiếu nại trong việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất”.
Qua đó nghiên cứu, phân tích góp ý cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật đất đai, đảm bảo tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, đưa pháp luật đất đai ngày càng trở thành công cụ hữu hiệu trong đời sống nhân dân, là động lực giúp người sử dụng đất yên tâm đầu tư công sức, của cải trên mảnh đất của mình cũng như chuyển nhượng quyền cho người khác theo quy định của pháp luật Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình hoàn thành tiểu luận, song do thời gian nghiên cứu có hạn cũng như trình độ phân tích còn hạn chế nên chắc chắn tiểu luận không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong được sự hướng dẫn, góp ý từ phía các thầy, cô giáo và các anh chị học viên để giúp tiểu luận của tôi được đầy đủ và hoàn thiện hơn
Trang 3Phần I
MÔ TẢ TÌNH HUỐNG
Bà Nguyễn Thị A đã sinh sống tại mảnh đất thuộc huyện X được hơn 30 năm Năm 2001, thực hiện chủ trương cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Phòng Tài nguyên & Môi trường huyện X đã tiến hành đo đạc hiện trạng sử dụng đất của người dân làm cơ sở UBND huyện X xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho từng hộ dân
Sau khi đo đạc xong bà Nguyễn Thị A đã được Phòng Tài nguyên & Môi trường huyện X cho biết diện tích đất đang sử dụng và được xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là 73,6 m2
Đến năm 2006, vì điều kiện kinh tế gia đình gặp khó khăn, bà A tiến hành chuyển nhượng lại cho bà Lê Thị B thửa đất mà gia đình bà A đang ở
Do liên quan đến hợp đồng mua bán nên Bà A đã đến làm việc với UBND huyện X để xin xác nhận diện tích đất và nhà ở của bà Lúc này bà A mới biết được ngày 27/07/2001 Phòng Tài nguyên & Môi trường huyện X đã đề nghị UBND huyện X cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà A với diện tích đất là 73,6m2 nhưng cho đến nay bà A vẫn chưa nhận được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Vì chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên UBND huyện X đã tiến hành thẩm tra đo đạc lại và đồng ý cho bà A bán diện tích đất là 57m2 với lời giải thích là ngày 25/09/2005 đã có nhiều đơn khiếu nại của những người sống ở gần đó đang có tranh chấp về lối đi chung xung quanh nhà bà A Kéo dài đến năm 2007, bà A vẫn chưa nhận được giấy chứng nhận quyền
sử dụng đất để bà A có thể bán lại nhà cho bà Lê Thị B
Quá bức xúc trước vấn đề này, bà Nguyễn Thị A đã khiếu nại lên UBND huyện X đề nghị cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để bà thực hiện chuyển
Trang 4Phần II NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ VỀ HẬU QUẢ CỦA TÌNH HUỐNG
I NGUYÊN NHÂN CỦA TÌNH HUỐNG:
Những vấn đề phát sinh của tình huống xuất phát từ những nguyên nhân chủ yếu sau:
- Cán bộ làm công tác chuyên môn ngành địa chính thuộc huyện X (Phòng Tài nguyên & Môi trường huyện X) chưa làm hết chức năng trách nhiệm của mình Cụ thể trong việc kiểm tra, xem xét tình hình thực tế lúc đo đạc năm 2001 nếu không có tranh chấp thì phải tham mưu cho UBND huyện X cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà A để không có tình trạng tranh chấp lối đi chung với người xung quanh
- Sai sót trong việc giải quyết vụ việc này của chủ tịch UBND huyện X khi chưa giải quyết xong tranh chấp về lối đi giữa nhà bà A với người xung quanh nhưng đã đồng ý cho bà A chuyển quyền sử dụng đất cho bà B trong khi chưa
có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
- Tình trạng chậm trễ giải quyết vụ việc của UBND huyện X cụ thể là giải quyết tranh chấp về lối đi chung và việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà Nguyễn Thị A để dẫn đến việc khiếu kiện này
- Do sự kém hiểu biết về pháp luật đất đai của bà A thể hiện cụ thể ở việc trong vòng 05 năm sau khi đo đạc đất nếu chưa nhận được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà không khiếu nại cơ quan có thẩm quyền để đến khi chuyển quyền sử dụng đất cho người khác mới đến làm việc với UBND huyện X
Trang 5- Bộ máy hành chính ở địa phương (cụ thể là UBND huyện X) chưa thực
sự gắn bó với dân, không nắm chắc được những vấn đề nổi cộm trên địa bàn, lúng túng, bị động khi xử lí các tình huống phức tạp
Cụ thể trong tình huống này chỉ xoay quanh một số vấn đề ngoài giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ra cần căn cứ thêm cơ sở nào nữa cho việc giải quyết tranh chấp về lối đi chung của những người dân xung quanh nhà bà A Lối
đi chung này được lập ra trước khi đo đạc hay sau khi đo đạc
II HẬU QUẢ CỦA TÌNH HUỐNG:
Tình huống gây ra một số hậu quả:
1 Thiệt hại về mặt kinh tế – xã hội:
- Do việc chậm cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà A trong một thời gian dài (2001 – 2006), dẫn đến tranh chấp về lối đi chung với người dân xung quanh gây chia rẽ tình đoàn kết tình làng nghĩa xóm
- Về phía các người dân:
+ Nếu giải quyết cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà A với diện tích đất được sử dụng là 73,6m2 Với phương án này chắc chắn các người dân xung quanh nhà bà A sẽ không đồng ý vì làm ảnh hưởng đến họ sẽ không có lối đi
- Về phía bà Nguyễn Thị A:
+ Nếu giải quyết cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà A với diện tích đất là 57m2 trong khi bà A đóng thuế đất trên diện tích là 73,6m2, điều này không công bằng đối với bà A và bà A chỉ còn chuyển quyền sử dụng đất với diện tích đất là 57m2 trong khi đã thoả thuận chuyển nhượng cho bà B là 73,6m2 Điều này sẽ làm ảnh hưởng đến cả bà A và bà B
2 Thiệt hại về mặt uy tín của cơ quan nhà nước và cán bộ công chức:
Trang 6Khi bà A đến làm việc vì có liên quan đến việc chuyển nhượng, lúc này UBND huyện X mới đi thẩm tra đo đạc lại và đồng ý cho bà A bán với diện tích đất là 57m2 Điều này cho thấy UBND huyện X và Phòng địa chính huyện X đã chưa thực hiện đúng pháp luật về việc chưa giải quyết kịp thời đơn thư khiếu nại của người dân khi có tranh chấp vẫn đồng ý cho bà A chuyển quyền sử dụng đất cho bà B
Lẽ ra khi nhận được đơn khiếu nại của người dân thì UBND huyện X cần tiến hành triệu tập các người có liên quan, tập hợp hồ sơ, chứng cứ và xem xét giải quyết kịp thời việc tranh chấp đất đai Việc này không chỉ gây thiệt hại cho nhân dân, cho Nhà nước mà ngay cả uy tín của những cán bộ (kể cả cán bộ làm công tác lãnh đạo) và các cơ quan Nhà nước ngày càng giảm sút, từ đó gây mất lòng tin trong nhân dân, bất bình trong dư luận xã hội
4 Thiệt hại và ảnh hưởng xấu về mặt xã hội:
- Cách giải quyết của UBND huyện X là chưa phù hợp với quy định của pháp luật và thực tiễn cuộc sống, không những ảnh hưởng đến lợi ích cá nhân, tổ chức, sự giảm sút uy tín của cơ quan nhà nước, thể hiện sự yếu kém trong công tác tổ chức quản lý Nhà nước mà còn gây thiệt hại ảnh hưởng xấu về mặt xã hội: + Đó là chưa đảm bảo công bằng xã hội, trong khi bà A đóng thuế đất trên diện tích là 73,6 m2 nhưng đòng ý cho bán với diện tích đất là 57 m2 chỉ vì sơ suất trong việc chậm trễ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
+ Sự chậm trễ trong việc giải quyết khiếu nại lối đi chung của người dân xung quanh nhà bà A cũng là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng xấu về mặt xã hội Điều này vi phạm Điều 36 Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2004, 2005): Thời hạn giải quyết khiếu nại, tố cáo từ 30 –
45 ngày, đối với vùng núi, vùng có điều kiện khó khăn từ 45 – 60 ngày
5 Sự giảm sút pháp chế xã hội chủ nghĩa:
Trang 7Hiện nay chúng ta đang phấn đấu xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, một Nhà nước của dân do dân và vì dân Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, nghiêm chỉnh tuân thủ các quy định của pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa
Như vậy yêu cầu đặt ra là Nhà nước sẽ quản lý xã hội bằng pháp luật, biến pháp luật thực sự trở thành công cụ cần thiết, cơ bản quan trọng trong định hướng xây dựng một Nhà nước công bằng, dân chủ, văn minh Trên cơ sở hệ thống pháp luật đặt ra, yêu cầu mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân nghiêm chỉnh tuân thủ và thực hiện đúng các quy định pháp luật, từ đó mới thực sự đảm bảo pháp chế xã hội chủ nghĩa
Tuy nhiên, trong tình huống này thì UBND huyện X đã vi phạm quy định của pháp luật về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Từ đó cho thấy pháp luật của chúng ta chưa thật sự hoàn chỉnh, chưa tuyên truyền giáo dục cho người dân hiểu rõ hơn về thủ tục hành chính
III MỤC TIÊU XỬ LÝ CỦA TÌNH HUỐNG:
Qua tình huống thực tế này, có thể đưa ra các mục tiêu xử lý sau:
- Giải quyết cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà A, tạo điều kiện cho bà A có thể chuyển nhượng quyền sử dụng đất và nhà ở của mình cho
bà B
- Xử lý nghiêm đối với Chủ tịch UBND huyện X vì đã chậm trễ trong việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của bà A trong thời gian 05 năm khi chưa có tranh chấp phát sinh
- Tiến hành kiểm điểm đối với Chủ tịch UBND huyện X vì đã không kịp thời xác minh thực tế khi có khiếu nại của người dân liên quan đến lối đi chung xung quanh nhà bà A Để đến khi có liên quan đến việc chuyển nhượng của bà
A, UBND huyện X mới kiểm tra xác minh thực tế và đồng ý cho bà A bán với
Trang 8diện tích đất là 57m2 nhưng lại chưa cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho
bà A
- Xử lý nghiêm các cán bộ công chức của Phòng địa chính huyện X trong việc kiểm tra, giám sát, tìm hiểu nắm rõ tình hình sử dụng đất đai của các hộ dân trên địa bàn
- Cần xử lý việc UBND huyện X thực hiện sai các thủ tục hành chính đã công bố, tuỳ tiện sửa đổi, giải quyết thiếu căn cứ, không thông báo cho các cá nhân có liên quan Thể hiện ở chỗ:
Việc đồng ý cho bà A bán với diện tích đất là 57m2 khi chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là bất hợp lý
Theo điều 693 Bộ Luật Dân sự năm 1995 khi chuyển nhượng quyền sử dụng đất cần phải có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và đất không có tranh chấp
Vì vậy trong thời gian sớm nhất cần giải quyết nhanh và kịp thời tranh chấp về lối đi công cộng liên quan đến đất bà A và cấp giấy chứng nhận quyền
sử dụng đất cho bà A để tạo điều kiện cho bà A có thể chuyển nhượng quyền sử dụng đất và nhà ở cho bà B
- Bảo vệ lợi ích chính đáng của bà A thông qua công tác giải quyết vụ việc trên cơ sở quy định của pháp luật và thực tiễn
- Cần đảm bảo giải quyết hài hoà giữa mục tiêu pháp lý, lợi ích kinh tế và lợi ích xã hội
- Đồng thời với việc giải quyết khiếu nại, cần thực hiện công tác tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật đến nhân dân một cách sâu rộng từ đó giúp nhân dân hiểu rõ đúng đắn hơn và chấp hành nghiêm chỉnh các quy định pháp luật đất đai
- Góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật đất đai đảm bảo tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa
Trang 9Phần III XÂY DỰNG VÀ LỰA CHỌN PHƯƠNG ÁN GIẢI QUYẾT
I XÂY DỰNG CÁC PHƯƠNG ÁN GIẢI QUYẾT:
Xung quanh vấn đề này có 3 phương án giải quyết chính sau:
1 Phương án 1:
Quyết định cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà A với diện tích
là 73,6m2, để bà chuyển nhượng cho bà B và đồng ý cho bà A chuyển nhượng diện tích này cùng với nhà ở của bà
2 Phương án 2:
Quyết định cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà A với diện tích đất được phép sử dụng là 57m2 và đồng ý cho bà A chuyển nhượng diện tích này cùng với nhà ở của bà
3 Phương án 3:
Đồng ý cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chỉ sau khi giải quyết xong tranh chấp về lối đi công cộng liên quan đến diện tích đất nhà ở của bà A
II ĐÁNH GIÁ, LỰA CHỌN PHƯƠNG ÁN GIẢI QUYẾT:
I Đánh giá các phương án:
1 Phương án 1:
a) Nội dung của phương án:
Quyết định cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà A với diện tích đất được phép sử dụng là 73,6m2 để bà chuyển nhượng cho bà B và đồng ý cho
bà A chuyển nhượng diện tích đất này cùng với nhà ở của bà
Trang 10b) Cơ sở của phương án:
Năm 1996, bà A đã được Phòng địa chính huyện X cho biết diện tích đất của gia đình bà được phép sử dụng là 73,6m2 Và bà A đã có nghĩa vụ đóng thuế đất theo quy định của pháp luật Nhưng do UBND huyện X đã giữ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của bà trong vòng thời gian 5 năm nên bà chưa nhận được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Nay UBND huyện X phải cấp chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà A như đã đo đạc trước đây
c) Ưu điểm và nhược điểm của phương án:
Phương án giải quyết này có một số ưu điểm và nhược điểm như sau:
* Ưu điểm:
+ Quyền lợi bà A đã được giải quyết thỏa đáng
+ Bà A có thể chuyển quyền sử dụng đất cho bà B một cách suôn sẻ và được lòng bà B
* Nhược điểm:
+ Cách giải quyết này còn bộc lộ 1 số việc chưa thật sự hợp tình gây bất bình cho những người dân xung quanh nhà bà B vì không có lối đi công cộng + Gây chia rẽ tình làng nghĩa xóm
+ Chưa thể hiện tính nhân đạo XHCN
+ Việc giải quyết tranh chấp còn mang nặng rập tính khuôn, cứng nhắc chưa thật sự linh hoạt
* Tóm lại, - Phương án 1: Nếu căn cứ vào 3 yếu tố: Nguồn gốc sử dụng đất, diễn biến quá trình sử dụng đất và nghĩa vụ đối với Nhà nước thì quyết định cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà A với diện tích đất dược sử dụng
là 73,6m2 Nhưng điều này lại không được lòng cho những người xung quanh nhà bà A vì họ không có lối đi
Trang 11Đối với phương án 1: Căn cứ vào một số yếu tố như nguồn gốc, diễn biến, nghĩa vụ của chủ thể sử dụng đất thì quyết định cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà A với diện tích được sử dụng là 73,6m2 là chưa thiết thực vì có lợi cho bà A nhưng bất lợi cho những người dân sống xung quanh Cách giải quyết này chưa hài hoà giữa hai bên chính là chưa thể hiện tính nhân đạo XHCN
Cách giải quyết này chưa giải quyết tranh chấp của người dân xung quanh nhà bà A nên bà A sẽ không chuyển nhượng đất cho bà B được (theo điều 693
Bộ luật dân sự năm 1995)
2 Phương án 2:
a) Nội dung của phương án:
Quyết định cấp giấy chứng nhận quyền sự dụng đất cho bà A với diện tích đất được phép sử dụng là 57m2 và đồng ý cho bà A chuyển nhượng diện tích này cùng với nhà ở của bà
b) Cơ sở của phương án:
- Sau khi đo đạc lại, do có tranh chấp về lối đi chung giữa những người dân xung quanh nhà bà A
- Cả bà A và những người dân xung quanh nhà bà A đều có những khó khăn riêng Bà A phải mất đi một phần đất là lối đi chung của những người dân xung quanh
c) Ưu điểm và nhược điểm của phương án:
Phương án giải quyết này có một số ưu điểm và nhược điểm như sau:
* Ưu điểm:
- Có lợi cho những người dân xung quanh nhà bà A vì có lối đi
- Không phải giải quyết tranh chấp về lối đi chung của người dân