Chuyên đề PP dạy văn bản nhật dụng

Đ c biặc bi ệt trong chương trình ngữ v n THCS ăn THCS được xây dựng theo tinh th n ần tích hợp các v n b n ăn THCS ản được l a chựa ch ọn theo tiêu chí kiểu v n b n và tăn THCS ản ương

Ngườiưviếtưbáoưcáoư:ưNguyễnưThịưDung

Đ c biặc bi ệt trong chương trình ngữ v n THCS ăn THCS được xây dựng theo tinh th n ần tích hợp các v n b n ăn THCS ản được l a chựa ch ọn theo tiêu chí kiểu v n b n và tăn THCS ản ương ứng với kiểu văn bản là thể loại tác phẩm chứ không phải là sự lựa chọn theo lịch sử văn học về nôi dung, ngoài yêu cầu về tính t t ởng, phù hợp tâm lý lứa tuổi trong sáng giản dị …còn còn

có một nội dung là tính cập nhật gắn kết đời sống đ a học sinh trở lại những vấn đề quen thuộc, vừa gần gũi hàng ngày, vừa có ý lâu dài mà mọi ng ời đều quan tâm đến Học sinh cần phân biệt, phân tích và đánh giá đặc điểm của văn bản khác nhau trên các loại văn bản khác nhau trên các ph ơng tiện thông tin đại chúng và bằng cách thiết

kế giảng dạy giáo án điện tử

Xuất phát từ thực tế đó, việc giảng dạy văn bản nhật dụng trên giáo án điện tử

là một việc làm cần thiết và rất hợp lý đối với học sinh trung học

2 Cơ sở thực tiễn

Văn học là loại hình nghệ thuật bằng ngôn từ, đ ợc hình thành nhờ những cảm xúc thẩm

mĩ của nhà văn Đến với văn ch ơng ta nh sống lại những trang đời,ta đồng điệu tri âm cùng ng ời nghệ sĩ …còn và tr ớc thực tế hiện nay, học sinh không thích học môn ngữ văn.Vì vậy, vai trò của môn này dần dần mờ nhạt Chính vì vậy, ch ơng trình ngữ văn hiện hành các văn bản nhật dụng vào giảng dạy , đây là kiểu văn bản mới mẻ trong ch ơng trình SGK THCS

Cho nên, việc giảng dạy và học tập phần văn bản này gặp không

ít khó khăn, không những thế nhiều ý kiến cho rằng : Chất “văn”

trong văn bản nhật dụng không nhiều, nếu không chú ý dễ biến

giờ ngữ văn thành bài thuyết minh về một vấn đề sinh học, lịch

sử hay pháp luật, dẫn đến hiệu quả các tiết dạy và học loại văn

bản này ch a cao Là giáo viên trực tiếp giảng dạy ch ơng trình

SGK ngữ văn THCS, để phần nào giúp các giáo viên và học sinh

nâng cao hiệu quả các giờ dạy văn bản nhật dụng và để học sinh

yêu thích giờ học văn , đồng thời hoà nhập với thực tế qua một số

các hình ảnh trực quan trên máy chiếu, chúng tôi đã lựa chọn

chuyên đề: “ứng dụng ph ơng pháp dạy văn bản nhật dụng bằng

giáo án điện tử”

B - Mục đích nghiên cứu

Từ cơ sở lập luận và thực tiễn , chủ đề mong muốn giúp cho giáo

viên ngữ văn bắt đầu tìm hiểu và áp dụng cách giảng dạy văn bản

nhật dụng bằng giáo án điện tử , để từ đó nhằm nâng cao chất l

ợng giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh , giúp các em

yêu thích môn hơn

C - Đối t ợng phạm vi nghiên cứu

Đề tài nêu định h ớng thiết kế giáo án điện tử phần văn bản nhật

dụng trong chuơng trình ngữ văn THCS

D - Ph ơng pháp nghiên cứu

Nghiên cứu , tìm hiểu , phân tích

gày trái đất năm 2000

(Theo tài liệ u của sở KH

- CN Hà Nộ i )

I khái niệm văn bản nhật dụng :

Văn bản nhật dụng không phải là một khái niệm chỉ thể loại hoặc kiểu văn bản Nó chỉ đề cập đến chức năng, đề tài và tính cập nhật của nội dung văn bản Đó là những bài viết có nội dung gần gũi, bức thiết đối với cuộc sống con ng ời và cộng đồng trong xã

hội hiện đại nh : thiên nhiên , môi tr ờng, năng l ợng, dân số, quyền trẻ em, ma tuý và các tác hại của tệ nạn xã hội …còn Vì vậy, văn bản nhật dụng có thể dùng tất cả các thể tài cũng nh tất cả các văn bản khác

II Nh÷ng néi dung nhËt dông trong ch ¬ng tr×nh ng÷ v¨n THCS

123 129 126

Di tÝch lịch sử Danh lam thắng cảnh Thiªn nhiªn m«i trường

Tự sự miªu tả thuyết minh

Miªu tả thuyết minh

Ca huế trªn s«ng hương

1 2

5 , 6 113

Nh tr à vi ường gi¸o dục Vai trß của người phụ nữ Quyền trẻ em

M«i trường C¸c tệ nạn x· hội D©n số

Thuyết minh ThuyÕt minh lập luận Lập luận tự sự

®ấu tranh cho một thế giới hoµ

Tuyªn bố thế giới về quyền trẻ em

1, 2

6, 7 11,12

Danh nh©n VN Bảo vÖ hoµ chèng chiến tranh

Quyền con người

Lập luận biểu cảm Lập luận biểu cảm Lập luận biểu cảm

Tªn v¨n b¶n nhËt dông

§

b×nh

b×nh

I - Một số vấn đề cần lưu ý về phương pháp khi dạy VBND bằng giáo án điện tử

1- Ng ư i ời giáo viên s ph i chuy ẽ phải chuy ải chuy ển đ i n ổi cách d y : ạy :

Ph i k ản ết h p t ợ nhu n ần nhuy n ễn nhi u ều thao tác: V ừ a dùng l ờ i nói để giảng d y, h ạy, hư ư ng ớ

d n ẫn , vừa dùng hình ảnh trên máy chiếu,

2- Ngư i ờ giáo viên ph i n ản ắm đư c m ợ k thuật vi tính của Mi ỹ thuật vi tính của Mi crosoft word và microsoft powerpoint

3- Ng ời giáo viên khi thiết kế giáo án điện tử dạy phần văn bản nhật dụng chú ý làm nổi bật đặc điểm của văn bản

a Văn bản nhật dụng là loại văn bản có nội dung đề cập tới những vấn đề th ờng nhật của

đời sống con ng ời, những vấn đề đang đ ợc xã hội quan tâm và h ớng tới Đó có thể là một vấn

đề lịch sử, địa lí, môi tr ờng văn hoá, tôn giáo, dân tộc Những vấn đề này vừa có vấn đề thời

sự vừa có ý nghĩa lâu dài, vĩnh cửu Đó là một vấn đề bức xúc, nóng bỏng mà cả toàn xã hội quan tâm, là cái đ ợc đặt ra hàng ngày đối với tất cả mọi ng ời, cái mà tất cả mọi ng ời phải h ớng tới không chỉ cho hôm nay mà cho cẩ mai sau Có thể hiểu nh vậy, ta mới lí giải đ ợc tại sao “ Bức th của thủ lĩnh da đỏ ” gửi cho tổng thống Mỹ cách chúng ta ngày nay tới 150 năm lại đ ợc xem là một văn bản nhật dụng Vấn đề này không chỉ có ý nghĩa thiết thực bởi lẽ chừng nào đất đai, tài nguyên,môi tr ờng, còn bị xâm hại vì vấn đề đặt ra trong văn bản còn nguyên giá trị.

Học bài “ Cầu Long Biên – chứng nhân lịch sử” không phải chỉ biết để chỉ biết lịch sử của một chiếc cầu mà quan trọng hơn qua đó giúp học sinh biết trân trọng truyền thống, thành quả lao động của nhân dân, những ng ời lao động xây dựng nó, xa hơn là đánh thức rung cảm nghệ thuật tinh tế Sâu sắc tr ớc những sự vật t ởng nh vô tri,vô giác của quê h ơng đất n ớc mình.

Học bài “ Thông tin về ngày trái đất năm 2000 ” không chỉ giúp học sinh thấy

đ ợc tác hại mặt trái của việc bao ni lông, tự mình hạn chế sử dụng và vận động mọi ng

ời cùng thực hiện khi có điều kiện mà còn qua đó giúp các em có những suy nghĩ việc làm tích cực về vấn đề sử lí rác thải sinh hoạt - một vấn đề khó giải quyết và nan giải nhất trong vấn đề bảo vệ môi tr ờng hiện nay

b Văn bản nhật dụng tồn tại ở tất cả kiểu văn bản, tất cả các thể loại, tất cả các ph ơng

thức biểu đạt nó có thể là vẳn bản văn ch ơng hoặc không phải là văn bản văn ch ơng, do vậy phải chú ý làm nổi bật hình thức tồn tại của nó Văn bản nhật dụng phải xem xét

đến yếu tố thể loại,yếu tố kiểu văn bản và ph ơng thức biểu đạt của nó và trên cơ sở đó

mà h ớng tới những vấn đề cần thiết về nội dung GV phải có những câu hỏi để học sinh phát hiện thể loại, kiểu văn bản hay ph ơng thức biểu đạt, rồi từ đó có cách khai thác

phân tích văn bản một cách hợp lí Làm đ ợc nh vậy cũng đồng nghĩa với việc thực hiện

Ví dụ khi dạy bài “ Bức th của thủ lĩnh da đỏ” ( Ngữ văn 6) cần h ớng dẫn học sinh nắm đ ợc bức th , xuất phát từ tình yêu thiên nhiên, đất n ớc, bài văn đã nêu đ ợc một vấn đề bức xúc có ý nghĩa to lớn với cuộc sống hiện nay: Bảo vệ, gìn giữ sự trong sạch của thiên nhiên, môi tr ờng.GV giúp học sinh tóm tắt những nội dung chính của bức th cho học sinh phân tích sự khác biệt trong thái độ, cách ứng xử với thiên nhiên của ng ời da đỏ và những ng ời da trắng và vì sao một bức th nói chuyện mua bán đất đai ở thế kỉ XIX đến nay lại đ ợc coi là một trong những văn bản hay nhất về thiên nhiên, môi tr ờng Muốn vậy đòi hỏi GV chú

ý vào ph ơng thức biểu hiện “ Bởi lẽ mảnh đất này là bà mẹ của ng ời da đỏ Chúng tôi là một phần của bà

mẹ và mẹ cũng là một phần của chúng tôi Những mỏm đá, những vũng n ớc trên đồng cỏ, hơi ấm của chú ngựa con và của con ng ời, tất cả đều cùng chung một gia đình ” Phân tích một số yếu tố nghệ thuật tạo nên sự hấp dẫn của bức th nh các điệp từ, điệp ngữ, điệp câu, các thủ pháp đối lập , từ đó khẳng định vấn

đề: Xuất phát từ tình yêu quê h ơng, đất n ớc, “bức th của thủ lĩnh da đỏ” đã đặt một vấn đề có ý nghĩa đối với nhân loại.

c Khi giảng dạy văn bản nhật dụng, giáo viên h ớng dẫn học sinh bình văn hoặc đ a vào một số đoạn

bình: GV có thể chiếu một số những chi tiết hoặc những hình ảnh tiêu biểu đặc sắc có sức rung cảm để từ

đó h ớng dẫn học sinh bình để học sinh có khả năng viết văn cảm thụ văn tốt hơn.

Ví dụ “ Động Phong Nha ” GV nên chọn vẻ đẹp lộng lẫy, kì diệu của động Phong Nha để h ớng dẫn học sinh bình.

d Khi dạy cần có sự liên hệ v iớ nh ng ữ v n ấn đều có liên quan

M c ích c a vi ục đích của vi đ ủa vi ệ d y v n b n nh c ạy, hư ăn THCS ản ật d ng l “ t ục đích của vi à vi đư a học sinh ho nh à vi ật v i p ớ xã hội ” vì v y ật khi d y ạy, hư không thể không liên hệ t i ớ nh ng ữ v n ấn đều liên quan nh : môi trư ng ờ , v n hoá, xã hội, tôn giáo, ăn THCS …còn

Ch ng ẳng h n v ạy, hư ấn đ n ều a ph ở địa phương địa phương ươ ng

Ví dụ : Khi d y b i “ Thông tin v ạy, hư à vi ều trái đ t ấn n m 2000” (Ng ăn THCS ữ v n 8) ăn THCS

Giáo viên chi u ết v i hình nh v à vi ản ều môi trư ng ờ để liên hệ v h à vi ư ng ớ d n ẫn học sinh th y ấn đư c ợ nguyên nhân gây ô nhi m ễn môi trư ng ờ nghiêm tr ng nh ọ ấn l rác th i trong đó kinh nghiệm x t à vi ản ử lý l rác th i công à vi ản nghi p ệ v rác th i sinh ho t Giáo viên t à vi ản ạy, hư ật trung phân tích tác h i c a vi p ạy, hư ủa vi ệ dựng bao bì ni lông c n c ần liên

hệ v i ớ các ho t ạy, hư đ ng ộng h n ch ạy, hư ết v xà vi ử lí rác th i sinh ho t b o vản ạy, hư ản ệ môi trư ng ờ ở địa phương địa phương a ph ươ ng

Chính vi c ệ cho h c sinh quan sát hình nh ọ ản đ ể liên hệ n y giúp cho h c sinh t à vi ọ ựa ch b c ộng l ộng l m cho gi à vi ờ

h c dân ch tho i mái sinh đ ọ ủa vi ản ộng ây l con ng Đây là con đư à vi đư ng ờ ng n ắm nh t ấn để h c sinh ho nh ọ à vi ật th c p ựa ch ti n ễn cu c ộng

s ng ống , nâng t m ần suy ngh c a h c sinh v th ĩ của học sinh và th ủa vi ọ à vi ể hi n ệ đư c ợ ý ngh a c a vi ĩ của học sinh và th ủa vi ệ h c VBND c ọ

g Văn bản nhật dụng có nhiều từ ngữ khó do vậy phải chú ý h ớng dẫn cho h c sinh hiọ ể ph n u ần chú thích và giải nghĩa từ khó

h.Dạy v n b n nhăn THCS ản ật d ng c t ục đích của vi ần chú ý ph n ươ ng ti ệ thi t n ết b d y h c Ngo i các v ịa phương ạy, hư ọ à vi ấn đều nêu trên 1 n giờ d y VBND th nh công c ạy, hư à vi ần có nhi u n ều hình th c ứ hỗ trợ khác Nh ng ữ v n ấn đều hỗ trợ n y xu à vi ấn phát từ t VBND và vi c n c ăn THCS ứ v o th à vi ựa ch tết c a nh tr c ủa vi à vi ư ng ờ giáo viên hư ng ớ d n ẫn Hs quan sát v tranh l m ẽ tranh làm đ à vi đồ dựng

ho c ặc bi tham quan th c ựa ch tết Đây là con đư c ặc bi bi t ệ l d y b à vi ạy, hư ằng ng đ n i ệ t ử giáo viên ph i chu ản ẩn b các thi n ịa phương ết b d y h c cho t ịa phương ạy, hư ọ

1 giờ d y v n b n không ph i l m ạy, hư ăn THCS ản ản à vi ộng v n t ấn đ ều đơ n gi n ản

Giáo viên khai thác kênh hình có s n ẵn trong sách giáo khoa s u t ư ần m t m ộng sống t li ư ệ khác u

VD: Khi d y b i” C ạy, hư à vi ần Long Biên - ch ng u ứ nhân l ch s ịa phương ử” giáo viên cho học sinh quan sát hình nh ản

C u ần trong SGK ho c ặc bi phóng to trên m n chi à vi ết để h c sinh hình dung v u ọ ều cây c u ần

Dạy b i “ B à vi ứ th c a th l nh da c ư ủa vi ủa vi ĩ của học sinh và th đỏ” cho hs quan sát b ” cho hs quan sát b ứ tranh th l nh da c ủa vi ĩ của học sinh và th đỏ” cho hs quan sát b , m ộng sống hình nh t ản vều môi trư ng ờ ,…còn

II -Định h ớng thiết kế giáo án điện tử phần văn bản nhật dụng trong ch

ơng trình ngữ văn

1 Quan điểm chung: Thận trọng vì

Đặc thù giờ học tác phẩm văn ch ơng cần nhiều đến cảm xúc thẩm mĩ qua phân tích, bình giá ngôn từ văn bản, cần khơi gợi và phát huy liên t ởng, t ởng t ợng của hoc sinh

Không phải hình ảnh thơ văn nào cũng có thể minh hoạ, t ờng giải bằng các hình ảnh trực quan trên máy tính Cái hay của văn ch ơng đôi khi lại nằm ở chính cái khó t ờng minh, cái trừu t ợng

2.Nội dung cụ thể :

B1 Tìm hiểu đặc điểm bài học để xác định khả năng thiết kế và hiệu quả giảng dạy bằng giáo án địên tử B2: Thu thập tài liệu,ấn phẩm, băng hình, tranh ảnh, biểu bảng, liên quan đến nội dung bài giảng.

B3: Thiết kế bài giảng

- Lựa chọn các phần mềm hỗ trợ dạy : phần mềm phục vụ chính để thực hiện thiết kế bài dạy :

+ Microsoft office powerpoint 2003 :

+ Ngoài ra chúng ta còn sử dụng thêm một số phần mềm hỗ trợ khác nh : Effect 3D Studio V3.0, window media 10, Corel draw 11,

- Giáo viên tiến hành soạn bài trên phần mềm micosoft office powerpoint 2003 đối với bài học đã chuẩn bị + Tạo slide mới

+Khởi động ch ơng trình làm việc của Microsoft office powerpoint 2003

+Nhập các dữ liệu cho soạn thảo, ví dụ : phông chữ , …còn

+Nhập nội dung trên các slide trình chiếu :

- Giáo viên tiến hành soạn bài trên phần mềm micosoft office powerpoint 2003 đối với bài học đã chuẩn bị

+ Tạo slide mới

+Khởi động ch ơng trình làm việc của Microsoft office powerpoint 2003

+Nhập các dữ liệu cho soạn thảo, ví dụ : phông chữ , …còn

+Nhập nội dung trên các slide trình chiếu :

Giới thiệu tác giả , tác phẩm bằng các tranh trình diễn sinh động (Có hình ảnh hoặc âm thanh)

Cài đặt các đoạn băng mà tác giả hoặc các nghệ sĩ đọc diễn cảm tác phẩm (nếu có)

Cài đặt các hình ảnh minh hoạ ,các trích dẫn t liệu ,các đoạn phim , để hỗ trợ t ởng t ợng , liên t ởng ,giúp học sinh cảm thụ đúng hơn, tốt hơn tác phẩm

Cho học sinh xem các phim , đĩa hình, t liệu về lịch sử ,địa lý ,văn hoá, hội hoạ, điện

ảnh,âm nhạc, để nâng cao tầm đón nhận cho học sinh

+Thay đổi các hình thức hiển thị của chữ , hình ảnh …còn

+Tạo màu : - Màu nền mặc mặc định hoặc màu nền tự tạo

- Màu chữ, khung, viền …còn

+ Tạo hiệu ứng trình chiếu cho từng nội dung ở từng slide khác nhau

việc áp dụng dạy văn

bản nhật dụng trong dạy

giáo án điện tử Tuy nhiên bài viế

t còn có nhiều điều ch a thoả đán

t liệu tham khảo

1/ H ớng dẫn sử dụng Microsoft Office Powerpoint 2003 ( Nhà xuất bản thông kê)

2/ Sách bồi d ỡng giáo viên- đổi mới ph ơng pháp dạy học

môn Ngữ văn tr ờng THCS

3/ Sách giáo khoa, sách giáo viên Ngữ vănlớp 6,7,8,9